13/03/10

Florírun ls Jarros a chamar por Maio


Florírun ls Jarros a chamar por Maio
Flor branca, singela, de eirotismo feita
Tecida na brancura de seda i ourbalho
Zafieste la chúbia, medreste sastifeita

An tous puolos arrecuolhes amigos
Que cun l friu se perdírun, cuitados
Antre chúbia i gilada, sien abrigos
An ti renacírun, amarielhos pintados.

Al florir de sprança bós chamestes Maio
L més de flores, an cerrados spargidas
An jardins tratados cun to ls arressaios
I an fragas fries, cun fuorça naçidas.

A rebentar de alegrie, alegrie me trazistes
Al miu jardin, abaixo anfilados
I ne las mies jarras adonde floristes
Trazístes la calor a ls dies anregelados.

TRISTE SOLITÁRIO




Ver imagem em tamanho real


Apagan-se las lhuzes de l picadeiro,
calhado, alhá bai l nuosso palhaço,
na face, spalmado l cansaço,
de buolta pal mundo berdadeiro.

Ls uolhos se apagan, ambotados,
l riso se mota an crispaçon,
alhá bai l palhaço, rumo à la solidon,
depuis de ser tanto oubacionado.

Que segredos sconderá n'alma,
l rei de l riso, senhor de la alegrie ?
Para adonde tenerá ido sue calma?

Quien cunhece la sue atroç agonie?
L que lhebará el an sue palma,
anté l spetáculo de l outro die


Beisicosssssss...

J. A. ESTEVES

Anton ende bai an Pertues tal qual cumo l´ancuntrei
pensei que nun era perciso puoner-lo an Pertues.
Nun sei quien ye esse tal Jack por esso nun l meti
Mas l sou a sou duonho..


Triste Solitário

Apagam-se as luzes do picadeiro,
silente, lá vai o nosso palhaço,
na face, espalmado o cansaço,
de volta para o mundo verdadeiro.

Os olhos se apagam, embotados,
o riso se muta em crispação,
lá vai o palhaço, rumo à solidão,
depois de ser tanto ovacionado.

Que segredos esconderá n'alma,
o rei do riso, senhor da alegria ?
Para onde terá ido sua calma?

Qem conhece a sua atroz agonia?
O que levará ele em sua palma,
até o espetáculo do outro dia?
...
Beijusssssss muitos Patati...
Te adoro...
(Jack)

12/03/10




Solta l beiso

Guardas ne ls lábios l beiso nun dado
Daqueilha primabera quelor d'açucena
Perfume de jasmin an ti guardado
Requício eiterno de la tue pena.

Lhiberta-lo de ls lábios, nun l catibes
I de tan libre, el será l biento
Manda-lo an palabras que nun dizes
Apertadas an grande sofrimiento.

Lharga-lo! Solo se cumprirá se fur lhiberto
Ne ls lábios antreabiertos a la sue spera
Pacientes, morando a cielo abierto
An deseios secretos de sou zaspero.

Adoça-lo cun miel, doce colheita
Oubreira ancansable an puolo de flor
Bibe nuite i die de lhabuitas feita
Guardadas ne l tiempo an fabos d'amor.

Solta l beiso, nada t'amedronte
I assi lhiberto, el siga l camino
De l'amor i l'outra boca ancontre
I apuis podéren seguir sou çtino.

11/03/10

Ester da Glória Antão - Cien anhos





La tie Ster, cun alguns de ls nietos i cun l Bispo, ls Persidentes de la Cámara (a la mano squierda) i de la Junta (a la mano dreita)

Reinaba an Pertual D. Manuel II, L Zbanturado, l die que naciu na Granja de San Pedro ua garotica que le ponírun l nome de Ester da Glória Antão.
Trasdontonte, cien anhos más tarde, apuis de haber atrabessado quaije to l seclo XX i l que yá lhebamos de molho de l XXI, essa garotica celebrou l sou centenairo, an san Pedro de la Silba, tierra adonde criou ls sous 9 filhos i adonde biu medrar ls 13 nietos i ls sous 9 biçnietos – i cumo nun se aporcate, nun tardará an ber un trinieto ou dous.
I la tie Ster tubo ua fiesta mi bonita, cun l Bispo a dezir la missa, l persidente de la Cámara que se quijo ajuntar a la fiesta, la giente toda de San Pedro, tierra adonde bibe i adonde ye mi stimada por todos, i arrodiada pula familia, que nun ye eilha tan pequeinha cumo isso, cun ls nuobe filhos que tubo i todos cun deçandéncia.
L Persidente de la Junta de San Pedro - que todos yá sabeis que ye poeta, anté nisso San Pedro ye ua tierra çfrente – inda le deixou un bersico al fin de botar faladura:

Biba la tie Ster
Nesta tierra muitos anhos
Al pie de ls sous filhos, de ls sous nietos,
De ls sous biçnietos, amigos i armanos
!

Fazer cien anhos nun ye para un qualquiera! Temara you de fazer 50 i cun la sue salude (que nun le perdona ua pinga, al quemer) i cun las pernicas i la cabecica tal cumo eilha las ten (nun la bedes tan guapa i tan zbulhada antre ls maiorales) que inda cuorre San Pedro, de l Trufal al Lhugar, por sou pie, i quando se pon a cuntar cuontas datrás nun falha un nome nien se squece de nada. An Mirandés, pus anton, mirai que milagre; i nun se poderá dezir que steia mui zbirtuado, se ben quaije de l seclo XIX.
Ah, inda falta dezir que la tie Ster ye armana de mie bó, la mai de miu pai, de maneira que nun admirará que algua de la sue genica inda tenga respinchado para este lhado i que you tamien inda benga a fazer uns 80 ó 90 ó assi, tamien se nun fur, apuis lhougo se bei, por anquanto bamos pedindo un de cada beç, ouxalá que la tie Ster inda faga muito i nós que ls cóntemos.

10/03/10

LA CULTURA MIRANDESA

.
Para muitos la lhéngua parece que ye todo, mas la lhéngua ye ua parte de la nuossa cultura mirandesa i ye drento dessa cultura que la debemos ber porque solo assi tenerá l berdadeiro sentido i será l prencipal anielho que todo oune para preserbar essa cultura de sieclos. Nun ye berdade que pouca giente la fala, todos ls berdadeiros mirandeses la fálan i la guárdan cumo un tesouro, mas solo la fálan antre eilhes i cun quien ye de cunfiança, mas desso falaremos un die, se fur causo desso.Podeis ber eiqui l bideo de la cantiga que un grupo de sendineses cantou ne l festibal de musica mirandesa i cun la qual ganhou:

http://www.youtube.com/watch?v=qzqEzNu4Kw4&feature=related

Bale la pena oubir la musica i daprender la letra. Hai tanta giente que sabe, faç i dibulga la nuossa cultura i la nuossa lhéngua, de todas las tierras i percipalmente de Sendin, que muitas bezes me dá la risa de ber i ler eiqui ciertos comentairos i pedidos, cumo se stubissemos a las puortas de la muorte.
Todos somos precisos, mas nun podemos pensar que somos ls ounicos ou reissenhores…

Al Matrimónio


Dues pessonas,
lhigadas pul casamiento,
dues bidas juntas,
cumo se fússen ua,
pul mesmo çtino.

Biajantes na mesma strada,
lhieban la mesma carga.
Un cuorpo apoia l'outro,
ombro a ombro,
cara a cara,
enlhaçados cumo un solo.

Carregando l mesmo peso,
tornan-se un.
Uolhos fixos na mesma direçon,
sforçan-se an abançar
pa la mesma meta.

Ye eissencial permanecer juntos,
apoiar-se mutuamente,
acertar l passo,
sincronizar l'amar,
eibitar qualquiera zarmonia.

Qualquiera bacilaçon de l cuorpo,
anfraquece-los a ambos.

Bibir juntos
cumo se un solo fússen,
seia por amor,
amisade ó solidariadade,
ó solo por acauso.

Seia l que fur que ls una,
ye eirrelebante,
l'amportante ye
que sob l mesmo peso,
séiam cumo un solo.

Leonardo Antão

09/03/10

Pensando an ciganos, "malteses", giente defrente de nós...

N.B. Pensando an ciganos, « malteses », giente defrente de nós mas tamien dina de ser respeitada...

Cançon de maltés

Bati a la puorta de l monte
porque sou un zardado.
I chubie nessa nuite
cumo se l cielo fusse un mar
antornando-se na tierra.
− Quien abre la puorta a desoras
morando nun çcampado ?
I cuntina l rafeiro que lhadraba,
na punta de l miu cajado.
Mas bieno abri-la l lhabrador
cula spingarda na mano,
i puso un mirar altibo
tan fondo ne ls mius uolhos
que las mies purmeiras falas
fúrun assi naturales:
− guardai la spingarda, senhor,
sou un home sin trabalho.
Fui secar-me a la lareira.
I la filha de l lhabrador,
qu'era ua moça purfeita,
quedou a mirar de gusto
la mie manta rasgada
i l miu fato de maltés.
I cun licença de l pai,
stendiu-me un cacho de pan
cun azeitunas maduras.
Nun aceitei cumo smola;
antes roubar que pedir :
paguei cula melhor stória
de la mie bida sin rumo.
Fui ua paga de rei.
Pa la filha de l lhabrador,
tenie muito mais balie
la stória que le cuntei
que l trigo de l sou celeiro,
puis staba a mirar de gusto
la mie manta rasgada.
i quando l lhume na lareira
iba als poucos smorecendo
agradeci cumo ye d'uso;
çpedi-me até mais ber
i fui drumir pa l palheiro
que ye palácio de maltés.
Çpedi-me até mais ber
que la giente de la mie raça
mal l sol tenta nacer
lhebanta-se i bai-se pul mundo
sin se lhembrar de naide.
Assi me deitei al canto
A sperar pula manhana.

Manuel da Fonseca (Santiago do Cacém, 1911-1993),
Rosa dos Ventos, poemas, 1940.


Canção de maltês

Bati à porta do monte
porque sou um deserdado.
E chovia nessa noite
como se o céu fosse um mar
entornando-se na terra.
− Quem abre a porta a desoras
morando num descampado ?
E continua o rafeiro que ladrava,
na ponta do meu cajado.
Mas veio abri-la o lavrador
com a espingarda na mão,
e pôs um olhar altivo
tão fundo nos meus olhos
que as minhas primeiras falas
foram assim naturais:
− guarde a espingarda, senhor,
sou um homem sem trabalho.
Fui secar-me à lareira.
E a filha do lavrador,
que era uma moça perfeita,
ficou a olhar de gosto
a minha manta rasgada
e o meu fato de maltês.
E com licença do pai,
estendeu-me um canto de pão
com azeitonas maduras.
Não aceitei como esmola;
antes roubar que pedir :
paguei com a melhor história
da minha vida sem rumo.
Foi uma paga de rei.
Prà filha do lavrador,
tinha muito mais valia
a história que lhe contei
que o trigo do seu celeiro,
pois estava a olhar de gosto
a minha manta rasgada.
e quando o fogo na lareira
ia aos poucos esmorecendo
agradeci como é de uso;
despedi-me até mais ver
e fui dormir prò palheiro
que é palácio de maltês.
Despedi-me até mais ver
que a gente da minha raça
mal o sol tenta nascer
ergue-se e parte pelo mundo
sem se lembrar de ninguém.
Assim me deitei ao canto
A esperar pela manhã.

Siempre gostei de ls poemas de Manuel da Fonseca que tube la suorte un die de oubir falar an Paris ne ls anhos 80 nua sala de cunferéncias chenica de giente. Ye mui probable antretanto que la mie traduçon que bos aperpongo precise de ser melhorada subretodo a nible de l bocabulairo que puode an ciertos casos nun ser mirandés cumo un desearie que fusse anque tenga tentado berificá-lo siempre que possible. Aceito antretanto todas las aperpuostas que me fúren feitas.

La lhuita de las mulhieres



Comemorou-se ne l passado die uito deste més de Marçio l 100º Anibersairo de la Proclamaçon de l Die Anternacional de la Mulhier, cumo to l mundo sabe.

Todo porque fui possible ne l anho de 1910, na Segunda Cunferéncia Anternacional de las Mulhieres an Copenhaga , aprobar pur perpuosta de Clara Zetkin, prestigiada derigente de l mobimiento comunista Alman, la comemoraçon dun Die Anternacional de la Mulhier Trabalhadora, an cada anho, an to l mundo, die de manistestaçon pula eimancipaçon de las proletárias, pul sufrágio ouniversal i pula paç.

Nestas comemoraçones hai que eibidenciar eigualmiente las mulhieres pertuesas, puis tubírun siempre un papel bien atibo, al lhargo destes redadeiros anhos nas lhuitas de l nuosso pobo, pula andependéncia nacional i porgresso social.

La lhuita pula eimancipaçon de la mulhier stá lhigada a la crise politica i social de la fin de l seclo XIX, percípio de l seclo XX que lhebou a un munton de streformaçones anque muita giente s’anterrogou de la rezon de l’anferioridade de la mulhier na sociadade i na família.

Nesses tiempo, que fui dun atraso eiquenómico baliente, las mulhieres éran las percipales i maiores bítimas, porque éran çcreminadas nas questones políticas, eiquenómicas, sociales, jurídicas i n’admenistraçon de ls bienes. Ne l mundo de l trabalho tenien que fazer mais de doze horas diarias, quaije siempre sien cundiçones de trabalho i recebindo pagas de miséria.

Durante l zambolbimiento de las lhuitas acuontra la Monarquie aparecírun bárias ourganizaçones de mulhieres, an 1909 “Liga Republicana de Mulheres”, na 1911 la “Associação de Propaganda Femenina”, an 1914 l “Grupo Femeninista Português” i l “Conselho Nacional das Mulheres Portuguesas” que eiséjen l dreito a botar, l dreito al trabalho, a l’eigualdade de las mesmas pagas, a ua lei de sparaçon (diborçio), al apoio a la maternidade etc…

Mas ten que se dezir que la lhuita de las mulhieres nun se quedaba solo andentro de las ourganizaçones femeninas. Cumo cada beç mais mulhires stában lhigadas a la produçon esto fizo cunque cada beç habisse mais mulhieres al lhado nas lhuitas de l trabalhadores.

Yá ne l anho de 1887, ne l mobimiento grebista de l Porto, ne las streformaçones de tabaco, i nas grebes de l anho de 1889 pur ua legislaçon de porteçon als mais nuobos (menores) eilhas stubírun na lhinha delantreira. An 1893 tubo lhugar an Lisboua la grebe de las corticeiras que lhuitában pul abaixamiento de l hourário i melhores cundiçones de trabalho. An 1903 la grebe de las bendedeiras de l Mercado Municipal de Coimbra, acuontra la stampilha (selo) i an 1908 de nuobo la grebe de las corticeiras.

Yá na República las mulhieres lhuitórun an muitos i bariados lhocales de trabalho, nas ruas acuontra las çficuldades de la bida, la falta de quemer i la penúria ampuosta, nas ourganizaçones de la classe trabalhadora, pur un trabalho dino i l hourário de uito horas.

L’amposiçon de la ditadura an Pertual, lhebou a perder muitas de las lhibardades, a la represson i a la quebrar de ls percípios porgressista na sociadade i na família.

La ditadura ampuso un munton de cundiçones çfíceles.

Assi i todo, durante este tiempo las mulhieres lhuitórun i stubírun siempre an ourganizaçones antifascistas, até criórun ourganizaçones própias, eilegales, assi assi i legales. Cun bista a lhebar pur alantre aciones de sclarecimiento i mobilizaçon, ua deilhas ne l anho de 1935 la “Associação Feminina Portuguesa”, que la PIDE ancerrou ne l anho de 1952; l “Movimento de Unidade Nacional” ne l anho de 1943 até 1949, l “Movimento Nacional Democrático” an 1940 até 1950, an 1969 nace l “Movimento Democrático das Mulheres”.

La lhuita de las mulhieres nas ourganizaçones antifascistas dórun ua fuorte ajuda acuontra l regime fascista i na criaçon de las cundiçones pa la cunquista de las lhibardades na Reboluçon d’Abril.

Fui esta reboluçon que tornou possible la cunquista de ls dreitos de las mulhieres an Pertual.

Cula cunquista de las lhibardades la mulhieres passórun a eisercer ls sous dreitos cibicos, políticos i sindicales que fúrun cunsagrados na Custituiçon de la República Pertuesa.

Hoije, a las bezes peçque se quier retornar al dantes, mas nunca las malas políticas ban a ser capazes, la stória de la lhuita de las mulhieres siempre ansinou muito.

Na lhuita siempre stubo i stará la decison.

08/03/10

D'ATRÁS ERA ASSI

OURRIETA FRAGA

Ourrieta Fraga ye un lhugarico cumo tantos outros por esta eimensa planura.
Tierra nin rica nin probe, assi a modos de meia lhadeira, toda la giente bibe remediada, se bien que uns melhor que outros.
Paran por acá probes, que de sou para alhá de la roupa que traien bestida i l çurro que carregan, solo tenen la fome que ls oubriga a andar siempre de um lhado para outro cumo judius errantes, pedinchando ou fazendo recados de um sítio para outro.
Ciganos tamien por qui paran, i muitos que las famílias son grandes. Tenen bagar de las fazer medrar! Amanham-se cumo puoden, de berano en baixo de ls uolmos i de ambierno nalgun cabanhal onde se abrigan de friu i de la gelada.
Hai um dito que a eilhes se refire que diç assi: “ do cereijo ao castanho, bem eu me’manho, mas do castanho ao cereijo é que eu me beijo.”
Ls ciganos nun se apegan a nada que seia sou, a bien ser, tal cumo ls pobres nun tenan nada a que s’apegar, i cumo diç outro: “ ls ciganos nun quieren ber buonos amprecipios nos filhos”, - nun sei se nos deilhes se nos de ls outros.
Tamiem estes andan de lhugar en lhugar, las ties i ls ninos de puorta en puorta a la smola, enquanto ls homes quedan a las selombras ou brigadas, cunsanto l tiempo, cumbersando ou jogando las cartas se por acauso nun tebiran algun negócio burrical para fazer. Si porque en cousa de burros, mulas ou cabalhos, saben de todo cumo naide i tamien, quien ls quier comprar ou bender, por todo quanto ye sítio se acupa cun eilhes.
Passou-se eiqui yá a cuntá, que tiu Abilho Marcantino, um bielhote meio chabasco de acá, tenie ua burra bielha i ruça que le chamaba Garçona, bielha cumo el, bendiu-la a uns ciganos, prometendo-le estes que l’habien de arranjar outra nuoba i buona.
Passados que furan quinze dies, apresentoran-se-le a la puorta cua burra bien pimpona, oureilhas guichas i anté l deziran que staba parida i preinha de l contrairo, porque traien ua mulica que mamaba neilha i todo, solo que esta nun entraba no negócio.
- Senhor Abilho, aqui tem uma burra boa para si, boa e de confiança, inda é noba, tem sete anos, só tem sete e sete tem, olhe faz sete p’ra primabera que bem.
Apuis de ragatear para trás i para lantre, alhá chegoran a antendimento, sacando-le inda la respetiba fegaça mais un alqueire de batatas.
Assi que la soltoran, eilha fui dreitica a l palheiro cumo se yá l conhecisse, l que deixou tiu Abilho i la tie, deberas admirado.
Soutordie botou l’home las bacas pa l cerrado i tamien la burra na qual se chubiu pus bien mansica era, i anté quaje parecie que yá muito tiempo que conhecie l nuobo duonho, i el a eilha! tenie la mesma andadura da la Garçona, nun la iba a stranhar nada.
A meia tarde bieno ua borrascada tamanha, que anté fiç correr las augadeiras. Abilho alhá se anculhiu a l tuoro de um nebro, assi a modos de cabanha que yá mais bezes l habie lhibrado de apanhar ua carga de auga, mas la burra, essa apanhou-la todica.
Qual nun fui l spanto del bom home, quando a la nuitica para ir p’ra casa se dou de cuonta que la burra afinal era la sue Garçona.
Ls sacanas de ls ciganos habien-le tintado l pélo, la auga lhabou la tinta i la burra ficou ruça outra beç, las oureilhas staban outra beç caídas porque se tenie scachado la lhinha cun que las prendie ua a la outra.
- Raisparta ls ciganos que aldrabones son ls cães!
Era tiempo quaresmal, en Ourrieta Fraga i habie cunfissones.
Crentes i temientes a Dius la giente de l lhugar giente fui-se achegando a la eigreija para cunfessar las faltan que tenien, i las que nun tenien, pus naide se cuntenta en cunfessar solo las del, que anté cunfessa las de ls bezinos, princepalmente las daqueilhes cun quien tenen algua deguina.
Habie ciganos no lhugar. Las ciganas, apesar de ciganas, tenien muita fé i acreditaban muito en Nosso Senhor. Cumo pudien i sabien, alhá iban transmitindo esses prancípios i balores a ls filhos, de maneira que cumo toda la giente iba pa l sagrado tamien uns ciganicos, cun l permisso de sues mais se furan achegando, que bagar, eilhes tenien de sobeija.
Quando chegou la beç dei-lhes, uns yá maiorecos que inda nunca se habien cunfessadon i por bias disso nun sabien de quei se trataba, alhá anduziran un mais pequeinho a ir alantre deilhes, se algo corriesse mal, a l pequeinho naide l baterie i eilhes, anquanto fujien se fusse preciso.
Meio çcunfiado, mirando para todos ls lhados, fui chubindo eigreija arriba, até que un cura l chamou:
- Anda cá rapaz, ajoelha-te aí!
A miedo i ambergonhado l ciganico alhá oubedeciu a la orde de l cura, que ponendo-le ua mano num ombro l’assustou inda mais, le dixe:
- Vamos lá rezar o Acto de Contrição.
- Ah senhor padre, mas eu nun sei o que isso é!
- Não sabes? Então vamos rezar a Salvé Rainha.
- Isso tamém nun sei.
- Mau, mau, então diz-me lá, o que é que sabes da morte do Filho de Deus?

L garoto anculhiu-se mais inda, e arrespundiu-le cheno de miedo.
- Ah senhor padre eu nun fui, nós lá os ciganos tamém não, olhe, nem xequer inda tínhamos oubido falar nisso! não, nós nun sabemos de nada, nessa altura inté estabamos na Saldonha!
- Pronto, está bem, -dixe l cura pa l sossegar, bendo que l garoto estaba chenico - então vai lá embora e diz a tua mãe para te ensinar a doutrina, ouviste!
- Está bem senhor padre, fique descansado que eu sim lo digo.
Sgueirou-se eigreija abaixo como un coneilho, i quando chegou a la rue, lhougo ls outros todos curjidosos se le achegoran para saber cumo tenen corrido las cousas, mas el todo assustado dixe-le:
- Bamos, bamos abisar os oitros e bamos imbora que eis andam a saber de quem matou um home.

Trés mulhieres, trés eisemplos…


Olympe de Gouges
(Montauban, França, 1748 – Paris 3 de Nobembre de 1793)



Maria Helena Vieira da Silva
(Lisboa, 13 de Junho de 1908 – Paris, 6 de Márcio de 1992)



May Chidiac,

46 anhos, jornalista libanesa,
recebiu an 2006 l Prémio Mundial pula Lhibardade de l' Amprensa.



Ye subre estas trés mulhieres que quiero falar hoije…8 de Márcio, Die Anternacional de ls Dreitos de la Mulhier. Mais ua rezon para you aqui tamien me sprimir cumo yá l fiç onte cun dous comentairos que achei eissenciales antre outras cousas porque nun beio qual l berdadeiro antresse que puode haber an deixar-se smagar ou anfluenciar por qualquiera cunfurmismo que seia cumo tamien por todas las anjustiças i tamien todas las arrogáncias que puode haber por este mundo fuora i yá agora que ua cousa quede bien clara : nun sou you que sou arrogante !

I aprobeito tamien para dezir a miu primo, Zé Almendra, que yá l screbi l testo que le prometi ; até yá ancuntrei este títalo (« Camisetas Lacoste i tutti quanti », para falar dessa Squierda cabiar que por acaso eisiste mas tamien dua Dreita « feijoada » - ye assi que nós dezimos an francés, « La Droite cassoulet » - mas de que se squeciu de falar miu Primo), cun esse títalo que scolhi propositadamente a pensar an alguien an particular que nunca nomearei mas que cunseguirá eidentificar-se por el próprio (El ! Mas nun sodes bós, Primo Zé, quedai çcansado !). Mas la mie salude nun anda cumo you quiero de momento, tamien porque muitas cousas me cuntrarían neste mundo que anda tuorto… mas antes que me muorra se tal cousa acuntecir quedarei satisfeita por haber celebrado mais ua beç, you tamien, ls Dreitos de las Mulhieres, chamando l’atençon subre esses trés eisemplos de que quiero falar, trés para mi anterligados i bou splicar porquei … Mas yá agora, nun me debo anganhar muito se dezir que muitos que aqui ledes este Froles Mirandesas nunca oubistes falar pul menos an dues dessas trés mulhieres … De Maria Helena Vieira da Silva, si ! Mas de las dues outras...? Antretanto…

Dues mulhieres de que nunca oubistes falar ( ?!) i que uns quejírun mandar calhar pula fuorça, l’antemidaçon, la bioléncia, la muorte, para que nunca naide se lhembrasse deilhas: ua, Olympe de Gouges que acabórun por acaso por matar… an Paris, an 1793, na guilhotina !... i outra, la jornalista militante libanesa May Chidiac, que uns fanáticos i terroristas tentórun assassinar acerca de Beirute, an 2005, fazendo splodir ua bomba ne l carro adonde s’ancuntraba mas que inda hoije cuntina biba por milagre… mutilada, amputada dun braço i dua pierna, nua cadeira de ruodas para la bida anteira … mas cun ua anteligéncia antata i ua gana andestrutible de cuntinar a denunciar todas las formas de bioléncia i i de barbarie (i se fusse apenas aqueilhas que son derigidas contra las mulhieres!), todas sien eicesson de que ls Homes anfeliçmente son capazes quando aceitán de fechar ls uolhos subre la realidade que ls rodeia i nun quieren ber mais nada que probablemente la punta de l sou pequeinho nariç…

Fui hai menos dun anho, probablemente an Febreiro de l anho atrasado, que oubi falar nessas trés mulhieres, l mesmo die i ne l mesmo lhugar : a uns 50 kms donde you moro ne l Sul de la França, eisatamente na cidade de Montauban (Montalbán an oucitáneo), cidade cun 80 000 habitantes que queda tamien a uns 46 kms a Norte de Toulouse, adonde you un die, un Demingo de la parte de la tarde, m’ancuntrei cula mie família cula antençon de bisitar l Museu dessa Cidade a que dórun tamien l nome de « Musée Ingres »…
Ye alhá que un puode admirar por acaso antre outras obras las dun de ls mais afamados pintores franceses de l seclo XIX, Jean-Auguste-Dominique Ingres, pintor neo-clássico i depuis romántico, nacido nessa cidade, an 1780, cun obras hoije muitas deilhas tamien spuostas ne l Louvre, an Paris.

I fui quaije a l’antrada, lhougo a la mano dreita, que tubimos la surpresa de çcubrir «La Montagne magique » (La muntanha mágica) dessa nuossa pintora franco-pertuesa antre las mais amportantes nun só de Pertual ou de la França mas de l mundo anteiro, quiero dezir i sien heisitaçon algua : Maria Helena Vieira da Silva, cun un quadro tamien, un pouco mais a la dreita an relaçon al deilha, de l sou marido, l pintor d’ourige húngara Arpad Szenes…

"- Á mulhier! Sue mal criada! - debe de haber pensado i até dezido l tiu de Santa Comba depuis deilha haber tomado la decison – la tuntica !- de se casar, an Paris, - essa cidade de la perberson !- an 1930, cun esse outro pintor que eilha habie cunhecido ne ls « ateliers » que eilha habie ampeçado a frequentar inda eilha nun tenie binte anhos – inda porriba menor !- … « ateliers » adonde tubo antretanto cumo porsores personalidades de l mundo de las Artes tan amportantes para la pintura cumo Fernand Léger, i Antoine Bourdelle (tamien nacido an Montauban an 1861) para la scultura, el próprio aluno de Auguste Rodin - Sue malcriada ! habie por acaso de haber pensado l antigo seminarista que passou a ser a partir de 1933 nada mais nada menos que l Presidente de l Cunseilho desse « Stado Nuobo » criado propositadamente por el (Anton! Nun hai que ser burro!) para mais facelmente derigir Pertual durante… eisamamente 36 anhos, giente, se yá bos habiedes squecido! Caseste cun un judiu, sue tuntica, inda porriba comunista ?!! inda debe de haber pensado l tinhoso esse. Bais a pagá-las ! Ua pessona cumo tu, zgraçada !, yá nun merece la nacionalidade pertuesa! L que ye que pensas ?! Nun te queda mais nada senó ser apátrida i zanrrasca-te adonde pudires, tu i l tou home a quien, garanto-te you !- nun prometo muitos anhos de bida (Tengo you ls amigos que quiero i quando quiero por essa Ouropa i até esse mundo fuora, a ampeçar pula Almanha i ls sous colaboradores, que tamien stán a spera que you tamien colabore, stá claro!) Porque se furmos a ber : l que sós tu, miserable pintora, tu, sue anteletual afrancesada, i ls tous quadros que a mi nun me dízen nada (Passei la bida a pensar noutras cousas, l que ye que pensas ?!) cun todos esses quadradixos que fázen pensar a alguns « oureginales » ne ls nuossos azuleijos de Lisboa ?!!! Ah ! Até me rio! Calha-te mas ye que nun quiero mais oubir falar an ti i tampouco nesse tou miserable húngaro judiu inda porriba comunista !"

Por bies dessas eignominies até an tierras pertuesas de que fustes bítimas, até ne l tou próprio paíç, dessa falta de reconhecimento, desse çprezo an relaçon a bós dous i tamien tantos outros, Marie-Helena, ne l Brasil bos refugiestes i bos eisilestes, tu i l tou home, para depuis de la guerra tornar pa la França adonde bos habiedes cunhecido i adonde fustes apreciados, admirados até puls outros artistas i anteletuales franceses i strangeiros de l mundo anteiro… anquanto i nó… até ser preciso sperar 1974, an Pertual, i mesmo depuis…

I na antrada desse Museu Ingres an Montauban, cidade francesa de l Sul de la França a 50 kms donde you moro, un Demingo por la tarde, hai pouco mais dun anho…

Tamien habie anformaçones subre las defrentes manifestaçones culturales que aperponie essa cidade…

I fui ende que oubi falar ou simpresmente amentar (I nun fui preciso que fusse muito…) cumo nunca me lhembro que me houbisse acuntecido an Olympe de Gouges… Era l nome que tamien habien dado, an Montauban, a un guapo teatro uitocentista cun colunas neo-clássicas cumo las que ten l teatro D. Maria I an Lisboa delantre de l qual a cierta altura habiemos passado, curiosos i atentos… antes de chegar al Museu.

Olympe de Gouges, tamien nacida nessa cidade de Montauban an 1748 i guilhotinada an Paris nesse anho tristemente afamado de 1793… « fui ua feminista, rebolucionária, jornalista, scritora, outora de peças de teatro... (splícan na Wikipédia, por eisemplo an pertués)... Ls scritos feministas de sue outorie alcançórun einorme oudiéncia. Fui ua defensora de la democracie i de ls dreitos de las mulhieres. Na sue Declaraçon de ls Dreitos de las Mulhieres i de la Cidadana (an francés: Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne) de setembro de 1791, zafiou la conduta anjusta de l’outoridade masculina i de la relaçon home-mulhier que se spressou na Declaraçon de ls Dreitos de l Home i de l Cidadano al lhargo de la Reboluçon Francesa. Por bies de ls sous scritos i atitudes pioneiras, fui antretanto guilhotinada na praça de la Reboluçon, an Paris...” i mais outras cousas de la mais grande amportança cumo por eisemplo l ampenhamento de banguarda dessa mulhier an relaçon a l’aboliçon de la scrabatura nuns tiempos an que habie tamien quien pensasse que habie seres anferiores solo porque tenien la piel mais scura ou ls uolhos ou questumes defrentes, fússen eilhes mulhieres cumo tamien homes.

Quedai inda a saber ua cousa, leitores deste Froles Mirandesas que gustais de ler i a quien todo antressa... Inda nun hai muito, por ancrible que pareça, que se tornou a falar i a oubir falar outra beç, an França, an Olympe de Gouges. Fui bítima, nun hai que eignorar esso, até an França, durante muito tiempo, anhos i anhos i até seclos, essa lhibertária, de muita misoginie i çprezo que tamien houbo an França até pul menos la 2ª Guerra Mundial. Transcribo simpresmente esta apreciaçon que ancuntrei tamien na Wikipédia anque an francés i que traduzi: “Fui preciso sperar la fin de la Segunda Guerra Mundial para que Marie-Olympe de Gouges salisse de la caricatura i de l’anedota. Studada particularmente ne ls Stados Ounidos, ne l Japon i na Almanha, la sue oureginalidade, la sue andependéncia de sprito i ls sous scritos fázen cun que seia un de ls bultos houmanistas mais representatibos de la fin de l seclo XVIII an França cumo tamien an toda l’ Ouropa. »

I porquei inda acrecentar neste testo que yá bai lhargo tamien agora l nome de May Chidiac, jornalista libanesa milagrosamente inda biba depuis dun atentado de que fui bítima an 2005, al dessas dues mulhieres de eicesson que fúrun Olympe de Gouges i Maria Helena Vieira da Silva ?

Nesse mesmo Domingo de Febreiro ou ampeço de Márcio de l anho atrasado, an Montauban, tamien oubi falar neilha : May Chidiac, mulhier guapa i anteligente, hoije cun 46 anhos, anque mutilada i paraplégica, que habie sido nomeada madrina, cumbidada d'honra, de todo un cunjunto de cunferéncias que íban a ser dadas alguns dies depuis, precisamente ne l teatro Olympe de Gouges, (por eilha tamien : May Chidiac) nessa mesma cidade de Montauban… cunferéncias an que l tema percipal era la defesa de ls Dreitos de las Mulhieres cumo tamien, cumo nunca puode deixar de ser, de todos ls seres houmanos an giral.

Truxe para mie casa, na altura, toda essa decumentaçon subre las cunferéncias que íban a ser dadas subre la lhuita de las mulhieres ne l mundo para la defesa de la sue lhibardade i tamien la sue dignidade, an Montauban, a solo 50 kms de mie casa. Sei antretanto que nun tube oucasion de tornar alhá zde esse die, yá un anho agora, i cun muita pena, acraditai, mas bundou ua tarde, essa tarde… poucas horas afinal de cuontas… para you realizar que bien acerquita por bezes tenemos un mundo de sprança… quaije a la nuossa spera… a la nuossa puorta ! I ye por esso que yá mais dua beç pensei : la felcidade ? Nun ye preciso ir mui loinge para saber adonde l’ancuntrar… Bonda mirar… abrir ls uolhos i falar cun l que ye l mais amportante para l’harmonie antre ls Homes… ls Homes i tamien las Mulhieres… essa cousa tan amportante que ye i solo puode ser… l coraçon !




Formaçon de formadores an mirandés

L’ Associaçon de Lhéngua Mirandesa, an parcerie cun l’ Associaçon Nial de la Boubielha, bai mais ua beç pormober l ansino de l mirandés an Corroios. Desta beç l ansino çtina-se a quien tenga l Curso Eilementar de Lhéngua Mirandesa, ou a quien nun l tenendo scribe sien porblemas nesta lhéngua. L curso bai a tener ua carga hourária de doze horas i será dado an três sábados de las 15.00h à las 19.00h, ne l Clube Cultural i Recreatibo de l Alto de l Molino an Corroios. L sou ampeço ye ne l die 20 de Márcio i apuis tenerá un sábado an Abril i outro an Maio.
L curso bai a tener cumo porsor l nuosso yá bien coincido Porsor i Ambestigador Amadeu Ferreira.
Ls antressados puodan fazer la sue anscriçon até l die 17 de Márcio, pa ls emails de:
amadeujf@gmail.com ou leonardo.antao@sapo.pt
Francisco Domingues

Nabega, barco perdido

A cada beç que te toco
Deixo la mie seinha an ti
Nua tatuaige feita a fogo
Que nunca arrincarás.

A cada beç que te ancandilo
Çcubro ls tous deseios más fondos
I ls tous segredos más fechados
An baús que nunca habies abierto.

Sereia que canta para ti
I te zancamina no mar
Te fai perder l rumo, l çtino
E se perde an tou nabegar.

Camina nas curbas de l miu cuorpo
Perde-te nas ancruzelhadas de ls caminos
Acerca-te de l riu de ls deseios
Nabega nas augas, barco perdido.

Todos ls dies

Lhibertai-las!
Lhibertai-las de las amarras
De l cuorpo i de la alma
Que nun las deixan resfolgar

Nun l déiades flores hoije
Dai-le lhágrimas
Que juntas por séren tantas
Farán un eimenso mar

Dai-le un barco
Cun remos fuortes
Para que cun fuorça
Sálgan d´alhá a remar

Dai-l un ombro
Dai-l beisos
Dous uolhos
Palas mirar

Dai-l la chabe
Cun que cféchen
L aluquete de las apeias
Que nun las déixan caminar


Neste die Anternacional de la Mulhier, para todas las mulhieres que, de algun modo se síntan presas/çcreminadas i para quien de ua maneira ou outra las prende i çcremina.

DIE ANTERNACIONAL DE LA MULHIER



Porque tu sós ua mulhier
Hoije nun me lhiebes a mal
Que you te deia un beisico
Neste die anternacional.

Neste die anternacional
Fai baler ls tous dreitos
Porque tu sós ua mulhier
Cun qualidades i defeitos.

Cun qualidades i defeitos
Son feitas las grandes mulhieres
Que ne l mundo an que bibimos
Cumpren bien ls sous deberes.

Cumpren bien ls sous deberes
Tanto an casa cumo a trabalhar
Sendo assi senhores homes
Teneis que las mulhieres, respeitar.

Teneis que las mulhieres, respeitar
Seia Rainha, ó só dama
Porque ne l mundo las mulhieres
Nun fúran feitas só, pa la cama.

Nun fúiran feitas só, pa la cama
Pus zampeinhan outros papeles
Cumpren bien ls sous deberes
Cumo todos bós, bien sabeis

Cumo todos bós, bien sabeis
Eilhas mos dan tanto amor
Anton neste die anternacional
Dai-le bós un beisico, por fabor.
UN BEISICO

Jesé António Esteves

07/03/10

L TIEMPO YÁ NUN TEN TIEMPO


L tiempo yá nun ten tiempo
Nien ten tiempo pal fazer
Sendo assi resta-mos l tiempo
Que inda tenga-mos para bibier.

Será muito, será pouco
Será l que tubier que ser
Mas este muito ó pouco
Deixai-mos-lo anton bibier.

Deixai-mos-lo anton bibier
Cumo l tiempo stá ne l mumento
Que para fazer outro tiempo
L tiempo yá nun ten tiempo.

L tiempo yá nun ten tiempo
I l que fizo yá passou
Por isso tenemos que bibier
L qu´inda nun s´acabou.

Mas sei que bai acabar
Digos-bos-lo you a bós
Nun fará las cousas çfrentes
Solo por ser para nós.

Sendo assi nun bos admireis
Que este tiempo queira bibier
Sabendo que l tiempo ye pouco
I inda nun se me acabou que dezier.

I cumo las cousas son assi
I tengo cousas para fazer
Tengo que las dezier a priessa
Para you bos-las dar a saber.

Muitas quedaran para trás
Mas estas bos dou a saber
Para bós saberdes tamien
Aqueilho que stá a acuntecer.

Mais farei se tubier tiempo
Ye assi que ten que ser
Que l tiempo yá nun ten tiempo
Nien ten tiempo pal fazer.

Estes inda cheiran a la ourgéncia de Bergáncia.
Fúran andonados alhá mientras sprababa ls resultados
de ls eisames.

José António Esteves

Balidaçon de URL

L URL de l'Associaçon www.nialdelaboubielha.org

L sítio de l'Associaçon



L sítio www.nialdelaboubielha.org fui l modo que la l’Associaçon Cultural i Recreatiba “Nial de la Boubielha” ACRNB ancuntrou hai quaije trés anhos datrás de s’amostrar al mundo neste mundo marabilhoso que son las nuobas tecnologies.

Buona fui la hora i buono fui l ampenheinho botado puls sous Uorganos, an special la Direcion atrabeç de l sou Persidente an acarinar esta einiciatiba i pormober este porjeto.

Puode hoije dezir-se que l sítio ten sido sien dúbedas nanhuas la jinela abierta adonde ls associados, cunterráneos, amigos i to la giente ne ls mais bariados lhugares de l mundo mirado, lido i sabido amboras de to las atebidades i eibentos de l’Associaçon. Nun fusse este sítio, tengo la certeza, que muita giente que hoije l besita nien squiera le passaba pula cabeça saber de muitas nuobas, de muitos testos i cuontas an mirandés que muitos associados i amigos ténen screbido, de l ampeinho que la Direcion siempre tubo an pormober, balorizar i dibulgar la Cultura Mirandesa, l balor i dedicaçon de ls artesanos Zenizienses.

Mas tamien staba, i stara siempre, ne ls perpositos deste porjeto ser un sítio adonde ls sous associados, familiares, cunterráneos i amigos puoden i poderán botar, screbir, dar a coincer todo l que quejiren, an pertués i mirandés.

S’ua de la rezones mais fuortes era dar a coincer la bida de l’Associaçon, nun l ye menos querer fazer la puonte antre todos ls associados i amigos, assi sendo la Direcion de l’Associaçon i l’Admenistraçon de l site quier i deseia que l cuntato antre todos seia ua rialidade custante. Que seia usado pur todos pa las mais bariadas aciones culturales, artisticas i associatibas, que son las de la sue bocaçon.

L sítio ten sido ua berdadeira rebelaçon ne l que toca a besitas i lheituras, l que quier dezir que l trabalho ten agradado i que hai muita giente que quier cuntinar a saber cousas porqui. Anton solo queda ua soluçon, cuntinar de mangas arrefucidas, trabalhar muito i fazer cada beç melhor.

Sendo este porjeto dua Associaçon tamien ten que ser zambolbido pur toda la quemunidade, puis solo assi será mais plural, rebelará maior alhargamiento d’oupeniones, d’eideias i queres.

Que biba este sitio pur muito tiempo, que tenga ls carinos i besitas de muitos son ls muis deseios, cumo associado, zeníziense, amigo i amante de la scrita i fala mirandesa.




06/03/10

Bestido de chita


Para que me dás brocados
Tan bistosos i pesados
Stás cansado de saber
Que l que gusto a baler
Ye dun bestido de chita.

Puode ser lisa ou cun flores
Puode tener ua ou mais quelores
Cun riscas ou cun quadrados
Puode tener rendas ou bordados
Anriba de la pura chita.

Faç-me deilha la saia rodada
Solo rofada ou pregueada
Puode cheirar a tierra ou mar
Yerba acabada de cortar
Na simplecidade de la chita.

A acumparar cul bestido
Bien feito i bien quelorido
Pon-me un lhaço ne l pelo
Para que n´el puodas bé-lo
L miu coraçon de chita.

Cun chita serei senara
Lhibre al aire que se agita
Serei l mar ondiado
Serei beilarina i beilado
A sbolaçiar cumo chita.

Que de chita sou you tecida
Daqueilha que chena de bida
L pobo un die se bestiu
I lhiberto Abril floriu
Crabeiros simples de chita.


Contrabando n.º 2



Acaba de salir l jornal / rebista CONTRABANDO n.º 2, l jornal raiano çtribuído de grácia i screbido an pertués, castelhano i mirandés, assi lhebando la lhéngua mirandesa a nuobas pessonas.

L jornal ye çtribuído an papel, mas quien quejir ber la sue eidiçon on-line puode ir eiqui, adonde tamien podereis ber l n.º 0 i l n.º 1.
Ten dues páiginas an mirandés, salidas cul nome de FALA MIRANDESA, deregida por Amadeu Ferreira.
Neste númaro, cumo podereis ber, salínrun ls seguintes testos na FALA MIRANDESA:
- Marra i bolo na paisaige [eiditorial, por Amadeu Ferreira];
- Un Antruido defrente an Sendin [Carlos Ferreira];
- Festibal de Gastronomie i Artesanato de Miranda de l Douro [Isilda João];
- L Bolo de las Palabras. [03] L redadeiro camino de D. Fonso de Bornes [Amadeu Ferreira];
- L Ansino Oufecial de l Mirandés [Duarte Martins];
- Ditos Dezideiros MIrandeses de Márcio [org. de Amadeu Ferreira].

Eiqui queda l cumbite para todo l mundo partecipar ne l próssimo númaro, seia cun notícias, reportaiges, stórias de cuntrabando, l que fur, acumpanhado por guapos retratos.




05/03/10

Ditos dezideiros




L outro die tiu Faustino Anton puso eiqui ua buona manada de spressones. Pus bien, nun me lhebeis a mal que you bos ajunte mais un cembon deilhas.


1 La caridade ampeça por nós própios
2 La sprança ye la última a morré-se
3 La felcidade ye algo que se multiplica quando se debide
4 La funçon fai l uorgano
5 La pita de la bezina ye siempre melhor que la mie
6 La pita que canta cumo l galho corta-se-le l gargalho
7 La lhana nunca le pesou al carneiro
8 La merda ye la miesma, las moscas ye que demúdan
9 La mie lhibardade acaba, adonde ampeça la lhibardade de ls outros
10 La mulhier i la pescada, quieren-se de la que mais agrada
11 La mulhier i la sardina, quieren-se de la mais pequenina
12 La nuite ye buona cunselheira
13 La oucasion fai l lhadon
14 Agora, yá la gaibota caga na boia (yá ben tarde)
15 Agora ye tarde i Einés ye muorta
16 Augas passadas nun muoben molino
17 Inda que seias prudente i bielho, nunca çprézies un cunseilho
18 Alantejanos, algarbius i perros de caça ye todo la mesma raça
19 Albarda-se l cabalho a la buntade de l duonho
20 Amigo nun ampata amigo
21 Amigos amigos, negócios d'aparte
22 Amigo de l miu amigo miu amigo ye
23 Amor cun amor se paga
24 Amor i fé nas sobras se bei
25 Antes que cases bei l que fazes
26 Antes quiero burro que me lhiebe, que cabalho que me derrube
27 Antes solo que mal acumpanhado
28 Als uolhos de l'ambeija todo l sucesso ye crime
29 Assi cumo bibe l Rei, biben ls bassalos
30 Anté S. Pedro l bino ten miedo
31 Atirei ne l que bi i acertei ne l que nun bi
32 Atrás de ti benirá quien pa la rue te botará
33 Azeite de riba, miel de l meio, i bino de l fondo, nun angánhan l mundo
34 Baleias ne l canal, tenerás temporal ( San Jorge)
35 Barcos beniran, nuobas trairan (Cuorbo)
36 Bien mal cena quien come de mano alhena
37 Buona arble, buns frutos
38 Bui an tierra alhena, las bacas l scórnan
39 Bui bielho gusta de yerba (Faial)
40 Raibas de namorados, amores redrobados
41 Burro bielho nun daprende lhénguas
42 Cada cabeça sue senténcia
43 Cada macaco ne l sou galho
44 Cada tonto cun sue manie
45 Cada qual cun sou eigual
46 Cada un a sou duonho
47 Cada un ye pa l que nace
48 Cada un ye cumo cada qual
49 Candeia que bai alantre almia dues bezes
50 Acá se fázen, acá se págan
51 Perro de caça ben de raça
52 Perro que lhadra nun muorde
53 Perro que fui mordido por queluobra ten miedo de salsixa
54 Casa de squina, ó muorte ó ruína
55 Casa adonde nun hai pan todos réinhen i naide ten rezon
56 Casa roubada trancas a la puorta
57 Cabalho bielho nun toma andadura
58 Cesteiro que fai un cesto fai un ciento
59 Auga de S. Juan tira bino i nun dá pan
60 Auga de S. Juan, cada pinga bal un çton
61 Cula berdade m'anganhas
62 Cul diabo nun se joga
63 Culas maleitas de ls outros puodo you bien
64 C'un uolho ne l burro i outro ne l cigano
65 De la çcuçon nace la lhuç
66 Dar l sou a sou duonho
67 De buonas antençones stá l einfierno cheno
68 De nuite todos ls gatos son pardos
69 De pequenino se truoce l pepino
70 Deitar cedo i cedo 'erguer' dá salude i fai crecer
71 Çcunfiar de home que fale pouco i de perro que nun lhadre
72 Depuis de la tempestade ben la bonanza
73 Depuis de farto nun fáltan pratos (Flores)
74 Depuis de l Natal saltico de pardal
75 Dius me deia pacéncia i un panho pa l'ambrulhar
76 Dius nunca cerrou ua puorta que nun abrisse outra
77 Di-me cun quien andas, dezirei-te quien sós
78 De l mal l menos
79 Duro cun duro nun fai bun muro
80 Ye bien benido quien benir por bien
81 Ye cumo Marie nabiça: todo l que bei, todo cobiça
82 Ye deficele agradar a Griegos i a Troianos
83 An Abril augas mil
84 An Abril carrega la bielha l carro i l carril
85 An Outubre manda l bui pa l palheiro i l barco pa l muro
86 An riu de piranhas l Jacaré nada de cuostas
87 An tierra de ciegos quien ten un uolho ye Rei
88 Anquanto hai bida hai sprança
89 Anquanto l palo bai i ben, fólgan las cuostas
90 Antre home i mulhier nun metas tu la colher
91 Star a mirar qualquier cousa ye cumo un bui mirar un palácio
92 Fierro que nun se usa gasta-lo la ferruge
93 Finta-te na birge i nun cuorras berás l tombo que dás
94 Fidalguie sien quemedorie ye gaita que nun assobia
95 Filha casada, pertendientes a la puorta
96 Filho de peixe sabe nadar
97 Filhos criados trabalhos drobados
98 Gaibotas an tierra, tempestade ne l mar
99 Pita de l campo nun quier piteiro
100 Gato scaldado a l´auga frie le ten miedo
101 Giente tonta i buis: paredes altas
102 Grandes peixes péscan-se an grandes rius
103 Grano a grano inche la pita l papo
104 Guardado stá l cacho para quien l há-de quemer
105 Hai mais mares que marineiros
106 Hai males que bénen por bien
107 Hai mar i mar, hai ir i tornar
108 Hai que dar tiempo al tiempo
109 Home pequeinho, malo ó beilarino
110 Home prebenido bal por dous
112 Júnio abafadiço sa l la abeilha de l cortiço
113 Júnio calmoso, anho fermoso
114 Júnio floreiro, paraíso berdadeiro
115 Ajúntan-se las quemadres, sáben-se las berdades
116 Lhadron que rouba a lhadron tenn cien anhos de perdon
117 Loinge de la bista loinge de l coraçon
118 Lhobo nun come lhobo
119 Lhuna c'un circo trai auga ne l bico
120 Lhuna deitada marineiro de pie
121 Lhuna nuoba tronada, trinta dies de molhada
122 Mais depriessa s´agarra un mintiroso que un coixo
123 Mais bal burro bibo, que sábio muorto
124 Mais bal caier an grácia do que ser angraciado
125 Mais bal quedar burmeilho cinco minutos que amarielho toda la bida
126 Mais bal perder cinco minutos na bida que la bida nun minuto
127 Mais bal prebenir que remediar
128 Mais bal rico i cun salude de que probe i anfermo
129 Mais bal ser rabo de pescada de que cabeça de sardina
131 Mais bal tarde que nunca
132 Mais bal un gusto na bida que seis bintens
134 Mais bal un “toma” de que dous “te darei"
135 Mal duns cunsuolo doutros
136 Mal por mal, mais bal na cadena de que ne l spital
137 Manda quien puode, oubedece quien debe
138 Manos fries, coraçon calinte
139 Márcio, marçagon, de manhana eimbierno de tarde Berano
140 Muito custa a un probe bibir i a un rico morrir
141 Muito riso pouco siso
142 Mulhier hounrada nun ten oubidos
143 Na adbersidade ye que se proba l'amisade
144 Buona cama farás, an buona cama te deitarás
145 Na purmeira cai quien quier, na segunda cai quien ye burro
146 Nun deixes para manhana l que puodes fazer hoije
147 Nun cuoso bibo nien muorto, cuoso aquilho que stá roto
148 Nun cuoso muorto nien bibo cuoso aquilho que stá çcosido
149 Nun hai guapa sien senó
150 Nun hai dues sien trés
151 Nun hai fumo sien fuogo
152 Nun hai fame sien fartura
153 Nun hai regra sien eiceçon
154 Nun pidas a quien pediu, nun sirbas a quien serbiu
155 Nun se fala de cuorda, an casa de anforcado
156 Nun bendas la piel de l urso antes de l matar
157 Nariç de perro i culo de giente anda siempre caliente
158 Nien uito nien uitenta
157 Nun ye por muito madrugar que amanhece mais cedo
158 Nien siempre sardina nien siempre pita
159 Nien solo de pan bibe l home
160 Nien tanto al mar nien tanto a la tierra
161 Nien todo l que relhuç ye ouro
162 Naide ye porfeta na sue tierra
163 Naide ajuda melhor un probe que outro probe
164 Ne l meio stá la bertude
165 Ne l melhor panho cai la mancha
166 Ne l poupar ye que stá l ganho
167 Nunca digas desta auga nun buberei
168 Nunca se ye tambien serbido cumo por si mesmo

José António Esteves




Soltei-te a l aire

Perdi-te
antre la nubrina de la mente
i, de repente se fizo,
ouséncia.

Perdi-te
Nas falhas de mimória,
scuridon de l die,
deméncia.

Perdi-te
nas caleijas de ls minutos,
segundos an remissacos,
preméncia.

Percurei-te
i fiç-te de palabras,
letras an cascata,
ourgença.

Arrecolhi-te
i, de manos abiertas
soltei-te a l aire,
cedéncia.

"Viva la muerte"

Solo mos faltaba esta: ua menistra de la Cultura para quien adbertir-se cul sofrimiento i muorte d'animales ye... cultura. Anote-se l sou nome, porque el quedará ne ls anales de las cuostas anchas que la "cultura" tenie ne l seclo XXI an Pertual: Grabiela Canavilhas. Ye esse l nome que assina l ominoso çpacho publicado onte ne l Diário de la República criando ua "Seçon de Tauromaquia" ne l Cunseilho Nacional de Cultura. Naide se spante se, a seguir, benir ua "Seçon de Lhuitas de Perros" ó mesmo, quien sabe?, ua de "Mutilaçon Genital Femenina", outras respeitables tradiçones culturales que, cumo la tauromaquia, hai que "deificar".

L património arquitetónico caie als bocados? La menistra fui eilhi al lado "deificar" las touradas. L património arqueológico degrada-se? Chobe ne ls museus, nun hai pessonal, bejitantes inda menos? L triato, l cinema, la dança muorren a la míngua? Ls moços nun leen? Las artes stiolan? La menistra foi als touros i grita "olés" i pede oureilhas i sangre ne l Campo Pequeinho. Diç-se que Canavilhas toca piano. Probabelmente tamien fala Francés. I houbo quien tenga julgado que esso basta para se ser menistro de la Cultura...

Manuel António Pina, Diário de Notícias, 23-02-10

Cuncordo cun todo l que diç Manuel António Pina, mas yá agora, acrecento que la eiducaçon artística está ua misérie i que l Ministério de la Cultura nun lhiga nada a las lhénguas que se falan an Pertual, nen a eimensas tradiçones de la bárias regiones de l nuosso paiç.
Yá me chamórun heipócrita por dezir mal de las touradas i gustar de quemer carne. Que chamen, se esso ls faç felizes. La berdade ye que todos mos alimentamos de seres que outrora bibírun, seian animales, seian begetales. Por outras palabras, tengo perfeita cunciéncia de que, para comer las bifanas que tanto aprecio, ye perciso haber alguie que mate cochinos. Mas ua cousa ye matar animales para comer, la outra, bien defrente, ye transformar la muorte de animales an spectáculo.
Para mi, la tourada, a par de la lhuita de perros o de galos, ye un spectáculo bárbaro. Se hai quien l aprecie, ye alhá cun eilhes. Chamar a esso Cultura ye, an l minimo, ua oufensa a todas las pessonas que tentan subrebir a criar la berdadeira cultura, aqueilha que ajuda las pessonas a pensar i a eimanciparen-se.

04/03/10

Cerceniego


Trasdonte, iba you mie Abenida de la Lhibardade, an Lisboua, abaixo i dou de caras cun ua cara que nun bie yá muitá. La cara era familiar, mas la lhembráncia nun me ajudou lhougo. Apuis, dou-me un relhampo i ampecei-le a falar an mirandés. Que fui ouparado, que la salude... i tal... acumpanho l blogue... podies fazer parte de quadrilha... stou squecido, talbeç un die destes.
..
Fui un gusto mui grande reber a Claudino, l cerceniego, que acumpanhou las aulas de mirandés hai arrimado a dieç anhos i chegou a screbir testos pa la fuolha de l Nordeste i ourganizou ua lista de chamadeiros de Cércio. Quien, nessa altura, andaba nas classes de mirandés na Casa de Trás ls Montes bien se lhembrará del. ua beç bieno d'aperpósito de Castelo Branco para assestir a ua classe de mirandés. Ua eimoçon!
Çculpa amigo Claudino, mas nun quije deixar de partecipar esta ambora, tan grande fui l gusto. Se bires a Manuel Martinç dá-le tamien un

abraço arrochado.
Amadeu





Sento-me

Sento-me ne l tiempo
Para que nun se scape
Cumo un cabalho, a scatrapulhar
Adubo la bida para qu´eilha medre
Sento-me ne ls dies para çcansar.

Citaçon


“La honra nun abdica. Naide ten l dreito de me roubar
La mie lhibardade, l miu bien, l miu cielo azul, l miu amor. »

« L'honneur n'abdique point. Nul n'a droit de me prendre
Ma liberté, mon bien, mon ciel bleu, mon amour. »

Victor Hugo, Les Châtiments
(Ls Castigos), 1853.

Outros çponeres i ouroras




Sentada na soleira de l silenço
Cerro ls punhos
Aperto l peito
Cerro ls uolhos
Para nun ber scapá-se
L sol que se çpon
Na redadeira racica.
Nó!
Nun será l redadeiro strelhumbre
De la tarde
Nien há-de ser l redadeiro frescor
De manhanas bibas
Cun cheiro a madressilba
I quelor de moras!
Nun será l redadeiro çponer
Ne ls braços agora cerrados!
Na soleira de ls mius silenços
Abro las manos
L coraçon
L´alma.
Cun cheiro a maçanas d´ Eimbierno
I quelores de girassoles de Berano

Haberá
Outros çponeres...
Outras ouroras...

Outros silenços...



Hai bezes

A las bezes sinto la fuorça de l mar
Óndias altas, scuma branca
Touçones de corales multiquelores
Adonde peixes se meneian
An cardumes sien parar.
Outras bezes
L anrebulhar de las óndias
Nien scuma chega a formar!
L mar cabe no riu
Augas mánsias outra beç
Caminando d´alrobés
Anté chegar adonde naciu.
L´auga bai-se sumindo
Zurzida de tanta canseira
L riu bai chubindo
Cada beç mais fino
Filico de auga clara
Que na arena se bai çcucindo.
Quando quei...
L filo ancomeça a angordar
L´ auga a alborotar
La canseira bira bida
I l riu torna a ser
Óndia quelorida
Mar rebuolto de scuma

Peixes an cardumes
Corales multiquelores
Suonhos, flores
An berde mar...






02/03/10

Ressonos de l tiempo





Será que l son ou será manha mie de mirar las cousas la mais de las bezes cula jaqueta de l diabro.
Onte a meio de la tarde fazie tiempo para un raixiç al spinhaço i cumo nun sou de chegar tarde seia pa l que fur, quando mirei las horas inda faltában trinta minutos pa la marcaçon, resolbi-me ampatar l tiempo buendo un café nua splanada bien acerca para nun cumpormeter la hora terminda.
L sítio era bien cumbidatibo i staba cumpuosto de muita buona giente bien nuoba i bien guapa, moços i moças maçcando las sues partilhas ambaiában-se marcando las sues mensaiges ne ls telmobles i a la risada, la buona çposiçon era de spantar, l assossego merecido de muitos que alhá stabamos quedou cumpormetido.
Cumo al salir de casa habie metido ambaixo de l braço l lhibro que ando a ler “Mundo do fim do mundo, de Luís Sepúlveda”, puis peçque nien de prepósito, nesse mesmo paiç de l nacimiento de l outor, nesse mesmo paiç que nós bemos agora ne las amboras de telbisones, steiamos an casa ou na splanada, adonde se dou la zgrácia adonde la tierra tremiu sbarrulhando tanta cousa i zgraciando tantos.
Mas dezie you, la splanada de l café staba cumpuosta de giente nuoba guapa i bien adbertida, porque queda acerca dua scuola secundaira, i ye cumbidatiba a ajuntouros para botar uas lérias, mas tamien l era i ye cumbidatiba para poner an die las matérias daprendidas, fazer la rebizon de ls temas dados puls porsores nas aulas, só que agora nun se fai.
Ressonos de l tiempo que stá mudando i mudado, até peçque hoije nun ye perciso studar apuis las aulas. Estes sítios yá nun son para quien quier ler, studar ou aclariar eideias.
Adonde móran ls mius miedos ye que acuontra un terremoto que sembra la zgrácia i sbarrulha todo, nun se fai anunciar nien se puode adebinar pouco podemos fazer, mas este pasmar de bida que se metiu ne ls jobes de nun aporbeitar l bun tiempo, nun studar nien ler, questume que ten antrado de mansico, malandreira que nun se fai anunciar, puode fazer stragos bien taludos i sbarrulhar l feturo.
I este si l podemos cuntrariar
You bou a ber se nesta sumana cumpleto la biaige marabilhosa que l outor me perpon.




Nun te rindas

Para bós que yá algua beç bos apeteciu zistir,
Pal Mirandés que muita beç se sinte anjustiçado i zpreziado
Para mi que tanta beç al caminar las piernas me tremírun,

Para todos eiqui deixo un fantástico poema de Mário Benedetti,eicelente scritor de l Ouruguai, "NO TE RINDAS", un berdadeiro hino a la fuorça de seguirmos siempre palantre.



Nun te rindas

Nun te rindas, inda stás a tiempo
De alcançar i ampeçar outra beç,
Aceitar tues selombras,
Anterrar tous miedos,
Lhibartar l lastro,
Retomar l bolo.
Nun te rindas que la bida ye isso,
Cuntinar la biaige,
Ir atrás de ls suonhos,
Çtrabar l tiempo,
Correr ls antulhos,
I çtapar l cielo.
Nun te rindas, por fabor nun te quedes,
Anque l friu queime,
Anque l miedo muorda,
Anque l sol se sconda,
I se calhe l aire,
Inda hai fuogo na tue alma
Inda hai bida ne ls tous suonhos.
Porque la bida ye tue i tou tamien l deseio
Porque l quejiste i porque te quiero
Porque eisiste l bino i l amor, ye berdade.
Porque nun hai feridas que nun sane l tiempo.
Abrir las puortas,
Tirar ls ferroilhos,
Deixar las murailhas que te defendírun,
Bibir la vida i aceitar l zafio,
Tornar a la risa,
Ansaiar ua moda,
Abaixar las defénsias i stender las manos
Çpegar las alas
I spurmentar outra beç,
Celebrar la vida i agarrar outra beç ls cielos.
Nun te rindas, por favor nun te quedes,
Anque l friu queime,
Anque l miedo muorda,
Anque l sol se çponga i se calhe l aire,
Inda hai fogo na tue alma,
Inda hai bida ne ls tous suonhos
Porque cada die ye un ampeçar outra beç,
Porque esta ye la hora i l melhor momento.
Porque nun stás solo, porque you te quiero.




Mario Benedetti

Traduçon de Adelaide Monteiro


An castelhano,


No te rindas

No te rindas, aún estás a tiempo
De alcanzar y comenzar de nuevo,
Aceptar tus sombras,
Enterrar tus miedos,
Liberar el lastre,
Retomar el vuelo.
No te rindas que la vida es eso,
Continuar el viaje,
Perseguir tus sueños,
Destrabar el tiempo,
Correr los escombros,
Y destapar el cielo.
No te rindas, por favor no cedas,
Aunque el frío queme,
Aunque el miedo muerda,
Aunque el sol se esconda,
Y se calle el viento,
Aún hay fuego en tu alma
Aún hay vida en tus sueños.
Porque la vida es tuya y tuyo también el deseo
Porque lo has querido y porque te quiero
Porque existe el vino y el amor, es cierto.
Porque no hay heridas que no cure el tiempo.
Abrir las puertas,
Quitar los cerrojos,
Abandonar las murallas que te protegieron,
Vivir la vida y aceptar el reto,
Recuperar la risa,
Ensayar un canto,
Bajar la guardia y extender las manos
Desplegar las alas
E intentar de nuevo,
Celebrar la vida y retomar los cielos.
No te rindas, por favor no cedas,
Aunque el frío queme,
Aunque el miedo muerda,
Aunque el sol se ponga y se calle el viento,
Aún hay fuego en tu alma,
Aún hay vida en tus sueños
Porque cada día es un comienzo nuevo,
Porque esta es la hora y el mejor momento.
Porque no estás solo, porque yo te quiero.]

01/03/10

Biento


Bamos a ber, un suonho an tiempo de tempestade… cun esta bentaneira por todo l paiç… ya que l bento sopra cun tanta fuorça, por uma beç aprobeitemos- lo, tiremos algum partido disso. Las tormentas de las massas d’aire, acumpanhadas d’auga, ban barrendo las rues de Pertual, fazen bolar todo, fuolhas tardegas, plásticos i todas las sujidades que se puodan eimaginar. Pareçan-me bielhas eideias, que andan al redor i que speramos que ban a pousar-se bien loinge de nós, bien arrecadadas pra siempre. Mais parecen bielhos reflexos, a-priori, raibas scessibas, çcuidos, certezas que naide puode parar, iras recozidas puls anhos, eideias feitas, falsos processos, probocaçones …
Ah! Se l bento, un solo die, fuosse capaç de barrer las nuossas tormentas, las nuossas mesquinhices, …….. nos sornettes, nos criailleries. Se este conseguisse arejar l nuosso sprito i afastar l puolo de las nuossas eiternas lhuitas, de ls nuossos eiternos ralhos! Cumo respirariemos, çpuis, cun l’alma lhimpa…


Adriano Valadar