Mostrar mensagens com a etiqueta Camões. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Camões. Mostrar todas as mensagens

11/06/10

Die de Pertual

Tengo, cunfesso, ua relaçon de amor i ódio cul miu paiç. Por un lhado, ten cousas absolutamente marabilhosas, por outro, ten cousas absolutamente esecrables. Hai momentos an la Stória de Pertual que deben ser de grande proua para todos nós, mas tamien hai outros absolutamente bergonhosos.
Comemorou-se onte l Die de Pertual i podemos preguntar: faç sentido? Si hai dies para tanta cousa, faç sentido haber un Die de Pertual. Cuntudo, la data scolhida ye anfeliç i demunstra un mau gosto andescritible.
An 10 de Junho de 1580, morriu-se Luíz Vaz de Camões, l maior scritor pertués de todos ls tiempos. Apuis de tanto haber lhuitado pul sou paíç, apuis de tanto l haber analtecido cun la sue eipopeia (que tamien yá podemos ler an mirandés, graças al porsor Amadeu), que le acunteciu? Morriu-se an la misérie, çprezado puls pertueses. Este abandono deberie ser un motibo de bergonha para qualquier pertués; cuntudo, foi esta la data scolhida para assinalar L Die de Pertual. Se calhar, até faç sentido. Inda hoije tenemos ua grande deficuldade an balorizar ls grandes, se calhar ye algo que stá an l DNA de l nuosso paiç. Ye pena.
Se quieren scolher l Die de Pertual an la data de la muorte de alguien, scolhan giente reles cumo Olibeira Salazar ó l Cardial Cerejeira. O anton scuolhan datas que séian motibos de proua para todos nós, cumo l purmeiro de Dezembre, por eisemplo. Yá que abandonámos Camões quando él mais percisou de nós, al menos deberiemos tener bergonha de comemorar tal fato.
Para terminar, deixo-bos un poema de ua grande pertuesa, Sophia de Mello Breyner Andresen (quando leio testos de Sophia, beio que eilha criou cousas sublimes; quando leio testos de MST, beio que eilha criou cousas eisecrables; mas deixo-bos cun las sublimes).

Camões i la tença

Eirás al Paço. Eirás pedir que la tença
Seia paga na data cumbinada
Este paíç te mata lhentamente
Paíç que tu chameste i nun respunde
Paíç que tu nomeias i nó nace

An tua perdiçon se cunjurórun
Calúnias zamor ambeija ardiente
I siempre ls enimigos sobejórun
La quien ousou sou ser anteiramente

I aqueilhes qu'amboceste nó te biran
Porque stában curbados i dobrados
Pula pacéncia cuja mano de cinza
Tenie apagado ls uolhos ne l sou rostro

Eirás al Paço eirás pacientemente
Pus nó te peden canto mas pacéncia

Este paíç te mata lhentamente

Sophia de Mello Breyner Andresen

[An pertués:

Camões e a tença

Irás ao Paço. Irás pedir que a tença
Seja paga na data combinada
Este país te mata lentamente
País que tu chamaste e não responde
País que tu nomeias e não nasce
Camões e a tença

Em tua perdição se conjuraram
Calúnias desamor inveja ardente
E sempre os inimigos sobejaram
A quem ousou seu ser inteiramente

E aqueles que invocaste não te viram

Sophia de Mello Breyner Andresen
]

21/02/10

Feliç quien, cumo Oulisses...


Buonas nuites,

Inda todos bos alhembrais de l soneto que eiditei aqui inda hai poucos dies de l’outorie de l poeta francés de l seclo XVI, Joachim du Bellay, para mostrar que habie serbido tamien de fuonte d’anspiraçon para Pedro Mexia, l atual sub-diretor de la Cinemateca Nacional.
Mas faltaba la traduçon ...
Amadeu Ferreira aperpuso que l traduzíssemos a meias i aqui bos apresento, cumo el me sugeriu fazer, l resultado final dessa nuossa colaboraçon a dous…

Feliç quien, cumo Oulisses, pul mundo se bai,
Ou tal i qual aquel que l toson cunquistou,
I apuis de saber cheno i spriéncia tornou,
A bibir antre ls sous l tiempo que inda trai!

Quando a ber bolberei de mie terrica, ai,
L chupon botar fumo, i an que staçon me bou
A reber l huorto de mie casica, onde stou
Cumo nua porbíncia, outra armana nun hai?

Oupidas puls abós mais gusto las moradas
Que palácios romanos de guapas façadas;
Mais que l mármole duro, la piçarra fina,

Mais miu Loire goulés do que l Tibre lhatino,
Miu pequeinho Liré, que l monte Palatino,
I mais q’aire de l mar la doçura angebina.


Puis ua cousa bos puodo dezir : ye un perito, Amadeu, tanto para screbir cumo para traduzir ! Un berdadeiro artista que cunseguiu poner a beilar todas las palabras, frases, eideias, sonidos desse poema francés que yá ten agora mais de 450 anhos de maneira a que tamien an Mirandés se apresentássen nun berdadeiro soneto, anteirico an alexandrinos… cula métrica, la strutura i las rimas tan caratelísticas tamien desse tipo de poema oureginário de l’Eitália que grande parte de l’Ouropa ampeçou a adotar depuis dun poeta cumo Petrarca l haber celebrizado yá ne l seclo XIV…

I you puodo-bos dezir sien heisitaçon… a mi na rialidade nun me passou pula cabeça, por bies de la deficuldade que representa esse tipo de eisercício, quier dezir : passar de dues lhénguas tan defrentes assi i todo cumo l francés i l mirandés tentando tamien al mesmo tiempo recunstituir tanto la métrica cumo la rima !!

Mas la spriéncia ye ua cousa fundamental. Haber traduzido antegralmente cumo yá fizo Amadeu, por eisemplo un testo tan ancrible cumo Ls Lusíadas de Camões (outor cuntemporáneo de Du Bellay, cumo yá todos bos debeis de haber apercebido) faç cun que el, Amadeu, seia hoije un de ls ralos – stou cumbencida - a ser capaç de traduzir qualquiera testo lhiterário, an special poético, cumo naide ye capaç de l fazer.

I Ls Lusíadas nun ye un testo qualquiera. Ye un de ls testos mais baliosos de toda la lhiteratura que se screbiu na Ouropa i mesmo ne l mundo ne l seclo XVI i mesmo depuis. I ua cousa ye cierta. Tamien an França, houbo poetas que quejírun fazer l que fizo Camões : eimitar Bergílio i Houmero i tentar screbir ua eipopéia cumo la que Camões cunseguiu screbir para glorificar un paíç, un pobo… Un poeta cumo Pierre de Ronsard, por eisemplo, amigo i cunterráneo de Du Bellay, tamien un de ls maiores poetas franceses de l seclo XVI. Mas nenhun deilhes, podeis acraditar, nessa altura i tampouco depuis, chegou al nible que cunseguiu atingir Camões para screbir ua eipopeia digna de ls grandes poetas antigos.

Por isso digo-bos you. Esta traduçon desse simpres soneto de Du Bellay « Feliç quien, cumo Oulisses… » puode parecer ansegnificante. Nun ye ! Ye la proba pul cuntrairo i mais ua beç que la cultura an Pertual ye ua mais-balie de la purmeira amportáncia.
I l Mirandés nesto todo ?
L Mirandés... podeis crer: nun queda atrás…

Cumo ua streilha ne l hourizonte !

Un grande abraço para Amadeu porque bien l merece !
i para bós todos tamien, leitores deste Froles Mirandesas que yá sabiedes todo esto, tengo la certeza. L que inda nunca habiedes lido era esse tal soneto « Feliç quien, cumo Oulisses… » : agora traduzido, i de que maneira, an Mirandés !




10/01/09

Amor ye fuogo qu'arde sin se ber



Amor ye fuogo qu'arde sin se ber;
Ye frida que duole i nun se sinte;
Ye un cuntentamiento çcuntente;
Ye delor que zatina sin doler;

Ye un nun querer mais que bien querer;
Ye solico andar por antre la giente;
Ye nunca cuntentar-se de cuntente;
Ye cuidar que se ganha an se perder;

Ye querer star preso pur buntade;
Ye serbir a quien bince l bincedor;
Ye tener cun quien mos mata, lealdade.

Mas cumo causar puode sou fabor
Ne ls coraçones houmanos amisade,
Se tan cuntrairo para si ye l mesmo Amor?

(Luís de Camões)
Traduçon de
JOSÉ ALMENDRA