21/02/12

Lhágrimas


Soltes te las. Scucen se te lhágrimas de uolhos burmeilhos! La delor amorfanha teu peito. Ampossible aguanta las andrento. Sinto las mies que nun me salen para fuora. Abraço arrochado i pateminices que te pónen antre choro i riso. Soltas aboardas dreitas que nien setas para scapares a mais lhágrimas. Yeras tan sensible! Agora mais pareces ua piedra. Solo palabras soltas que nun te salen de coraçon. Outra maneira de lhibertares la delor que te agarrocha l'alma. L die habie de chegar, tal bózio de salida de teu bentre. Semiente sembrada que tanto regueste. Bolou!

21Feb2012

CÉRCIO

.
PAULITEIROS ANIMAM FEIRA DE SABORES MIRANDESES
.
.


Ls pauliteiros de Cércio fúrun ls grandes animadores de la feira de sabores mirandeses ne l Demingo.
Nun ye fácele tener la ouportunidade de ber l grupo cun mais tradiçones i stória de l Praino. Quaije que podemos dezir que Cércio ye la capital de ls pauliteiros. Miesmo quando l grupo de Pailiteiros de Miranda era l ambaixador de la musica i cultura mirandesas, cun l Pe. Mourinho, éran de Cércio la maiorie de ls pauliteiros.
I que melhor que la dança de ls oufícios ne ls corredores de la feira, para bos amostrar?
Ls fatos a rigor i las ninas, mirandesicas de berdade, fúrun algo de einesquecíble para quien tubo la suorte de star alhi.

20/02/12

Dúbedas i miedos



Diç l pobo, quien nun ls ten

L que son ls mius miedos, nun son papones, nien tan poucos muonstros ambencibles, porque nada hai que nun l seia, assi sendo tamien nun séran estes miedos que cantáran bitória, atamados quaije to ls dies cumo se fusse ua necidade para cuntinar abibir ye l que fou fazendo.

Tengo miedo porque tengo ourgulho de pertencer a este pobo, que recebiu de ls sous antepassados tantos eisemplos dinos, daqueilhes que nun tubírun miedo de termientas, que dórun a conhecer al mundo outros nuobos mundos, que fazírun de l sou conhecimiento ua fuorça para alhebantar bien alto las quelores dua bandeia, trocando conhecimiento i saber conhecido. Daquel pobo que nun perdiu la sue denidade, mesmo bibindo subre l jugo dun regime que durante mais de quarenta anhos cortou las nuobas eideias, amordaçou quien querie falar, prendiu pais i mais que stában na pobreza i querien dar pan als sous filhos, batiu an studantes que nas ounibersidades dezien de sue justícia, metiu nas maçmorras i matou cun balas políticos, scritores, trabalhadores, mineiros i quantos mais que solo tenien para çparar la fuorça de las sues palabras. Porque sou de la geraçon que ne ls anhos cinquenta i sessenta de l seclo datrás tubo que scapar-se por essa Ouropa afuora, lhebando cumigo l arábia de nun poder fazer na mie Pátria aqueilho que puodie fazer nas outras.


Porque hoije bibo, cuido cumo la maiorie de ls pertueses, sien buonas referéncias, dito cun outras palabras, sien certezas, sien balores daqueilhes que ténen l çtino de l Paiç , porque nun me dán probas de que séian capazes nien de que se tenga amor al pobo, que se steia a defender aqueilho que mos fizo Patria.


L miu miedo ye que este pobo eilustre, que nun ten nada cun que s’ambergonhar, benga a perder la dinidade, se deixe anfetar (corrumper), nun beia claro l camino cierto i cumpormeta l feturo. Ye guapo dezir, i dino fazer, que ye neste momientos que tenemos que ser fuortes, acraditar, mirar alantre i spantar ls miedos, porque siempre fumus capazes, porquei agora tener dúbedas, puis ye guapo, mas ua cousa ye dezir-lo outra ye fazer-lo.


Siempre oubi dezir que nun hai cousa melhor que ls buonos eisemplos, i ye dua berdade que nun dubido, se assi ye na família, ne l trabalho tamien l debe ser na sociadade. Puis ye por esso que tengo miedo, porque ls buonos eisemplos na sociadade scássan i de malos tengo (tenemos) ua buona semba deilhes, zde la gobernaçon até la justícia passando puls sociales.
Cumo puode alguien seia trabalhador fabril, de l campo, de la cidade, de l ansino, de las lhetras i las artes, de la salude, antregar-se de coraçon i alma para que l que fai seia purfeito, quando ls senhores de riba pratícan ls piores i mais squemungados malos eisemplos.


Nun stou borrado de miedo, esso yá todos bírun, mas solo nun stá cun miedo quien nun pensa, i nun fizo para que todo fusse melhor i l feturo de ls sous fusse mais cierto.

You sei que nun hai cousa melhor que ne ls momientos malos ser outimista, mas esso tamien nun debe pribar naide de dezir l que le bai andrento.

La Fiesta de ls Sabores Mirandeses

Sabores Mirandeses ye l títalo que stá ne ls papeles de la purpaganda de l Festibal de Gastronomie i Artesanato.

Gustos,… i que gustos!... Bonda un mirar pa ls papeles i yá queda sien modo de sigurar l´augadilha que na boca mos medra i anteima an caer, beiço abaixo. Quando antramos ne l Pabelhon Multiusos bén-mos lhougo l oulor a çurça i a canela, a folar i a pan dóndio benido de l forno artesanal de Malhadas.

Calece-se-mos l´alma até solo de ber ls puiales cargadicos de cousas que zde siempre mos aquestumemos de ber colgados de las baras yá negras de fumo, de tanto anho a sigurar l fumeiro.
Quien cumo you,, que por muitas rezones nun puodan meter las manos ne ls barrenhones de ls chichos, nó porque nun sáben ó nun séian capazes, mas porque yá nun ténen quien apuis le faga l lhumico para que se cure l fumeiro, ende puoden mercar de todo, cun muito sítio para scolher l mais de sou agrado, mais burmeilho de pomiento ó mais çquelorado.
Las tabafeias míran relhamposas, puis que se nó relhamposas, yá me dezie mie abó, assópran l lhume an beç de anchuquecer la cinza cun las pingas de untadura. Las chouriças, uas yá coradas para quemer an crudo, outras dóndias para assar nas brasas.; ls chouriços caros cumo l lhume, ls botielhos, las bocha i las morcielhas, l chabiano outra beç cheno de proua, el que fui çquecido tanto anho, todo se puode mercar apuis de chitar l puial que mais mos agradar. S´adrega un porbar an todo quanto ye sítio, podemos salir d´alhá almorçados cun las rodaxicas i l pan que mos son puostos delantre, para porbar.

Çufinos afumados, peçpiernos i patas, oureilhas i queixos, costelhales secos ançurçados ne ls barrenhones de ls botielhos, míran para nós i mos lhieban a ls nuossos tiempos de garotos. Quien nun se l lhembrará de l gusto dun cacho de pan untado cun un cacho de queixo ó de barbada frie, guardados na mosqueira, quando beniemos almorçar, para apuis tornarmos pa la scola?!

Apuis dá gusto mirar la doçarie: sodos, súplicas, cabacas, bolha doce, licores bariados i alguns de preduçon de jobenes que assi bíncen la falta d´ampregos, giente cun cursos ounibersitários que arrefúcen las mangas de la jaqueta i se bótan palantre para que l que bemos apergonar por todos ls sítios nun ls atinja que nien chiçpa an freixo…,i assí ban custruindo sues bidas an pequeinhas aldés, loinje de las grandes cidades.

L artesanato caratelístico de la region alhá stá i outro que tamien giente nuoba bai criando cumo por eisemplo monas, jogos para ninos, almofadas chenas de grano que apuis de calcidas ne l micro-ondas ajúdan a atamar ls delores de ls uossos.

Ls soticos stan primorosamiente anfeitadas cun colchas, tapetes, toalhas todo guapíssemo i ls potes de fierro que de tan sfregados parécen de stanho i caldeiras a parecéren speilhos, dan a la feira de sabores un ar de antigo, quando a fin de cuontas todo ye feito cun modos modernas.

Quatro dies de fiesta, adonde las gaitas de foles ban botando sous sonidos i dan l ritmo als palos de ls dançadores. Las nuites ténen sido animadas cun la música de scelentes grupos, la maiorie deiqui mas tamien de porende afuora cun músicas de ritmos çfrentes de la nuossa música tradecional.

Stá de parabienes la Tierra de Miranda i la nuossa lhéngua que siempre fumos falando cun amigos que ancuntremos i que tamien na fiesta tubo un spácio para cumbersas an mirandés.

Stá de parabienes la ourganizaçon i stá l pobo mirandés, aquel pobo lhuitador cumo siempre fui, para bencir l friu i la fame cun sues manos lhaboriosas.

19/02/12

GUSTE-SE Ó NÓ

.
PASSOS COELHO
.

.


L purmeiro-menistro fui apupado i até ansultado por manifestantes, adonde se anclúen sindicalistas, eilemientos dua comisson d'utentes contra las portaiges nas outo-stradas de la region, alguns populares i trabalhadores de la Peugeot Citroen, a la chegada a Goubeia, na Sierra de la Streilha.
Passos Coelho tentou inda chegar a la fala culs manifestantes mas nun cunseguiu. Solo falou cun jornalistas, a quien garantiu que l paíç "nun bai mergulhar an deficuldades inda maiores", debido a la crise.
Ne l percurso, de bárias dezenas de metros, que fizo a pie antre l recinto de la feira de l queiso de la sierra i ua sposiçon d'atebidades eiquenómicas de Goubeia, l purmeiro-menistro dixe "star culas pessonas eisige coraige, eisige bun senso".
"Nós tenemos que saber oubir las pessonas quando las deficuldades son muitas i you sei que las deficuldades son muitas. Nun tengo nanhun porblema an oubir las pessonas, dar-me cunta de las sues deficuldades", sublinhou.
Acrecentou que "l que ye amportante ye que las pessonas sában que l paíç nun bai mergulhar an deficuldades inda maiores, porque nós stamos a cumprir culas nuossas oubrigaçones para puxar l paíç para riba".
"I ye esto que nós tenemos de dezir a las pessonas, tenemos de les dar ua mensaige de sperança i de cunfiança, nun podemos deixar que las pessonas quéden sin hourizontes, sin spetatibas, pa l feturo", salientou.
Passos Coelho declarou inda que ls pertueses "ténen d'acraditar que stá a ser feito l que ye necessairo para que l paíç torne a crecer i a tener amprego"

17/02/12

Guste-se ou nó



Para mi i muita giente, claro stá, que só bou adonde me quieren, adonde me sinta bien, porque nun repersento naide, mas yá nun ye bien assi quando se repersenta un paiç, son ls simbles dua nacion, son la redadeira spráncia de dezir l que stá mal, de rebelar la podridon de las cousas.

La cousa nun stá bien, quando se fuje de las repunsablidades, se tapa las oureilhas, para nun oubir aqueilhes que inda acreditan ne l supremo repersentante dua Nacion, porque cumo l dezírun aquelhes studantes anraibados, mesmo que por bias de l nuosso sistema político el nun seia repunsable pulas decisones de la gobernaçon, ye por fuorça de l cargo oubrigado a oubir aqueilhes que ténen porblemas i que ls gobernates fázen oureilha moucas.

Puode até haber rezones bien fuortes para faltar al ancuontro de jobes dua scuola cumo acunteciu onte, mas que passa a ser un ato de cobardie a esso passa, i nun hai nada que proíba qualquera assi pensar, por esso inda eilhes nun mos tirórun.

Cumo se pode star da bien soutro die, cula cuncéncia serena, l’alma an paç i ua risica na cara, falando culs nuossos i pa l mundo quando se stá an falta, nun se fizo ls deberes i strapulhar por ende afuora.

A quien mos repersenta, an quien depositamos cunfiança, (tenga ou nó l nuosso credito, gustemos ou nó) nun puode star adonde seia todo de la quelor rosa, adonde le déien palmas i acenos de bien benido, dígan i quérgan bien.

Quien mos repersenta, i se diç ser ls oubidos i ls uolhos de todos, ten que ír-se, ber i star, ls barrios de lhata adode nun hai las más eilementares cundiçones dua família criar als filhos, a las scuolas sbarrulhadas, sien materiales d’ansino al friu i a la chúbia, a las aldés adonde ls mais bielhos nun ténen cundiçon dina de poder ír-se al doutor ou spital, a las fabricas adonde se trabalha i nun se recebe, andar pula rue a la nuite para ber quien pide un caldo ou drume nun carton.

Seia este ou qualquiera, home ou mulhier, guapo ou feio, alto ou baixo, nun oubir ls necitados i aqueilhes que quieren dezir de sue justícia, ye mais que pouca bergonha, ye algue que roça la falta de denidade, sien eiducaçon i sien sentido de Stado.

You sei que toda esta mie lhamúria, ten cumo pecado, dezir mal de ls outros, cousa que solo se debie fazer, an cundiçones d’ouportunidade de respuosta, mas noutro sentido tamien l pecado queda assi a modos de sanado, porque zabafei i nun fiç ouféncia cun palabrones nien chamei de nomes.

16/02/12

Maneiras de matar





Hai muita maneira de matar
Puoden spetá-te ua nabalha na barriga
Tirá-te l pan
Nun te curar ua malina
Fazé-te bibir nua chabola
Machacá-te anté la muorte cul trabalho
Lhebá-te pa la guerra, etc.
Poucas destas cousas son bedadas na nuossa cidade.

15/02/12

SENDIM

.


SONS DA TERRA FAZEM RECOLHA DE DUAS PRECIOSIDADES DAS CANÇÕES DE REIS DE SENDIM
.
Yá uns tiempos que teniemos alertado Mário Correia pa l'eisisténcia destas cantigas i que habie que las grabar. Chegou l'hora de l fazer yá que Albertina Bertolo inda sabie cantá-las, pena que la boç nun stubisse ne l sou melhor, mas quedou l registro i quando fur possible se fazerá ua melhor grabaçon.
Hai inda muita recolha a fazer, mas ye perciso mantener l'outenticidade i oubir quien inda nun fui aculturado.
Estas cantigas éran cantadas yá puls abós de Albertina Bertolo, que por sue beç las tenien daprendido tamien cun sous abós.
Tamien nós las oubimos inda cantar pulas rues de Sendin i als serones.
Eiqui queda l bídeo dua deilhas, inédita i cantada an sendinés.



(Ne l bideo stá torresnitos, mas debe ser torreznitos ó torreznicos de torrezno)

14/02/12

Quando Cupido se pon, el tamien, a saltar a la cuorda






Cumo talbeç tamien bos téngades dado de cunta, la páigina de Google apersenta hoije, para quien bai alhá a ber, este pequeinho bídeo angraçado para amentar ne l Die de ls Namorados. Ben acumpanhado por ua moda an lhéngua anglesa que you nun bou a traduzir mas que deixo a outros pula cierta bien mais anglófonos que you. Pal resto… deixai Cupido falar hoije la lhéngua que le dir mais la gana… l Mirandés por eisemplo… i ousar, claro, l sou arco i las sues frechas… !

Mas la moda que ye de Tony Bennett — « Cold, Cold Heart » aqui la teneis:

I tried so hard, my dear to show
That you're my every dream
Yet, you're afraid each thing I do
Is just some evil scheme

A memory from your lonesome past
Keeps us so far apart
Why can't I free your doubtful mind
And melt your cold, cold heart

An mirandés, acho que até podie ampeçar assi:

You tentei tanto, mie querida, para mostrar
Que bós sodes l miu suonho de cada die
Assi i todo, stais cun miedo que cada cousa que you fago...

(l resto de la traduçon, porque nó cuntinuá-la bós tamien. Parece-me que aqui antre nós até hai quien tenga bibido ne ls "States", por eisemplo, anton... "Mãos à obra!", cumo se diç an pertués)

HOIJE

.

DIE DE LS NAMORADOS


Hoije ye l die de ls namorados. Hai muita giente que nun gusta de nada i que todo l fai afronta, até esto de haber un die de ls namorados. Que die de ls namorados deberie ser tols dies, que mais esto i mais aqueilho.
Mas que queda bien haber pul menos un die special para tornar a namorar nien que seia a fazer de cunta hai esso ye que queda bien!
Por estas i por outras i tamien porque todos bien merecemos un die mais feliç, deixo bos este ramico de froles.
Para todos, bielhos i nuobos, homes i mulhieres, ninos i ninas!

XIII Festival de gastronomia e sabores - Miranda do Douro

Cada die gusto mais de l mirandés i de l que screbis, de berdade.
Se stubirdes porqui l die 18-02, que buono serie ber-bos al redor de las palabras, pulas 17h, ne l Festibal de ls sabores mirandeses, cun ls scritores João Morgado i Joaquim Monteiro.

Un abraço arrochado de l´amiga,
Teresa

El até era apersonado

Era si senhor un rapaç apersonado, un rapagon, taludo i fuorte, de fuorça cumo nunca s’habie bisto, jogaba a la barra i a la reilha cumo muitos quemien cereijas, mas la berdade se diga tamien muito zmazelado i de tino tamien nun fui afertunado.

Nun era un simprico, nien punta de proua conhecie, nun scheirizaba nien por nada, falaba bien i respundie melhor, era perciso star un bun cacho a la fala para antender cumo naquielha criatura nun habie punta de maldade nien cobras, assi l mundo habisse sido feito a la sue eimaige i todo serie un paraíso.

Cula faldra de fuora, quantas nun éran las bezes que abotonaba l boton de riba cula botoneira de baixo, la gorra tapaba las oureilhas mas nó las melenas que tiu Pelhegas nun botaba tejeiras hai ua bun par d'anhos, caíen-le pa riba de la gola de la çamarra de raposa, fazendo todo un munton de lhana çurrada.

Mas tamien era assi culas rapazas. A pie deilhas las palabras nun l salien, antrasgában-se ne ls gorgomilhos, çaçamelaba que nien un perdido i apuis alhá benien las cabras i cabritas a la fala, quando comien i parien, quando l queilhas querien oubiu nun era nada disso.

Quando le dezien, mas tu amanha-te al menos un cachico, bota las faldras andrentro las calças, assi nun te namóran, las moças nun te quieren! – apuis nó, respundie el, eilhas nun se fáien rogadas, a pie deilhas outro galho canta, you que l diga.

Mas Santo Dius, la falta de jeito era tanta que nun habie pastora nien buieira que s’agaba-se de receber al menos un florica de cherincho, para mais un ramico anfeitado cun rosas burmeilhas, papoulas, campaninas, margaridas, spadanhas, trebos, que sustituissen la falta de palabras i modos.

Que se bai a fazer, nien siempre para namorar l figuron bonda, un pouco de jeito nunca fizo mal a naide.










(Estes retratos fúrun sacados na purmabera de 2011, na Malhada de l Naso-Zenízio)

13/02/12

A FALAR SE FAI UA LHÉNGUA




A falar se fai ua lhéngua
Que ye para isso queilha sirbe
I ua lhéngua sien ser falada
De cierto que nun sbrebibe

Sendo assi, para que mos quedamos
Pu l que las palabras stán a dar
Sien squecer-mos de las palabras
Toca alhá tamien a falar

Inda las dues juntas son pouco
Para esta lhéngua arribar
Bamos a seguir cula scrita
Sien mos squermos de la falar

Esta lhéngua mos agradece
I sien nada mos dezier
Queda eilha mais cuntenta
Pula ajudar a subrebibier

Quando eilha yá fuor grande
Alguien dará ls sous agrados
Mesmo que yá nun steiamos acá
Agradece, i seremos lhembrados

Cada un sue furfalha
Eilha nun murrerá a mingua
Porque fui assi a falar
Que se fiso esta lhéngua

José António Esteves
Lar de San Jesé Bumioso

Anformaçon útele



Atenion al seinhal H43: multas a bista..

Se guiaren a 120 Km/h nun dá multa, se nó... lheian:

Ne l die 3 de Márcio de 2011, hai quaije un anho, salírun atrabeç de l Diário de la Republica nuobos seinhales de transito que muito agiente nun ten feito causo, mas que agora ampéçan a dar africas a todos nós que andamos por ende.

Segundo l çpuosto ne l Decreto Regulamentar nº 2/2011 adonde se debe tener an special atencion al seinhal H43.

I l que ten este simble de special!

Puis bien, segundo este DR andica que ua bie (strada) ten caçadores de "belocidade stantánea" ó seia, l buosso eidantificador BIA BERDE / DEM sirbe para dar andicaçon al RADAR de ls seguintes dados:

Matrícula de la biatura i belocidade de la mesma.

La defrença de tiempo de passaige antre dous caçadores (sensores) andica al sistema la belocidade an que íba la biatura.

Eix. 40 metros antre ls dous sensores - l carro passou por eilhes an 1 segundo = 144 Km/ h = Multa Eimediata, pus para passar pul RADAR a la belocidade de 120Kn/h deberie demorar 1,2 segundos a percorrer ls 40 metros.

Sendo assi queda eiqui l'abiso i, causo quérgan cunsultar l DR 2/2011, puoden çcarregar a partir daqui: DR 02-2011

L'antençon nun era esta, mas chegórun a la cuncluson que cun un tiro mátan dous coneilhos.

Todo buns rapazes

Mirai, que l stado percisa de denheiro. Muito denheiro!!!!. Grande fuonte de colheita esta.

Aporcatai-bos, séian guichos, senó quédan ricos.

(Las mies çculpas d’ousar este blogue para estas cousas, mas cumo sei que muitos lheitores que eiqui bénen son outelizadores de las stradas deste paíç, cuidei por bien fazer eiqui l reparo)
video

11/02/12

Provérbio Chinês

Se quieres un anho de prosperidade, sembria milho.
Se quieres dieç anhos de prosperidade, planta arbles.
Se quieres cien anhos de prosperidade, eiduca las pessonas.

10/02/12

DÉCIMAS


FRAILE ANTONHO
A CAMINO DE MIRANDA

DÉCIMAS
1
Caminaba Fraile Antonho
Eili pa ls lhados de Bilachana
Cun ua medórra tamanha
Que parcie cousa de l demonho
Mas agarrou-se a Santo Antonho
Que por todo l lhado el anda
Que l ajudasse a chegar a Miranda
Sien prejuízos de monta
I que la cousa quedasse pronta
Sien haber muita purpaganda.
2
Seguiu anton l senhor Fraile
Por caminos i carreirones
Pensando nas sues eilusones
Anquanto la burra pacie ne l balhe
I cumo habie de salir de l baile
Que bie por toda la squina
Lhembrou-se anton de sue nina
I de cousas que habien passado
Naquel tiempo, yá muito atrassado
Quando cunheciu a Delubina.
3
Iba chegando quaije a Miranda
Quando biu anton uns senhores
Montában yá burras cun outros balores
Que yá quemien outras bianda
Homes doutra porpaganda
Por séren senhores de la anquesiçon
Puis que l querien, a el anton
Talbeç l fússen a prender
Sien porquei el saber
Õ talbeç dar-le, só un sermon.
4
Yá apuis a las muralhas
Pensando cun sues botones
Biu tiempos doutras oucasiones
Oubiu bózios de las muralhas
I fui juntando las furfalhas
Passando por Salamanca
Fazendo ua feira franca
Al redor de sue mimória
I fui cumpletando la sue stória
Que yá habie passado tanta tranca.
5
Passou pul huorto de Delubina
Por adonde antraba Antonho Tolés
Que aquel mala rés
Se bie an qualquier squina
A Delubina l quemiu la sardina
I fui Fraile Antonho quien pagou
Que naqueilha hora se lhembrou
I passou todo a peine fino
Delubina terminou sou çtino
Quando de las muralhas s´atirou
6
Fraile Antonho eili quedou
Mirando aqueilhas muralhas
Juntando todas las furfalhas
De la bida que el passou
Anté que a la hora passou
Pulas scaleiras de la Sé
I fui rezando cun muita fé
I tamien cun muita deboçon
Terminando la sue ouraçon
Cun muita curaige i cun fé
7
Antrórun ls Frailes de la anquesiçon
Pa l dáren la bien benida
I dezirun-le lhougo de seguida
Stás preso pu la anquesiçon
De nada te balerá tou sermon
Pensa antes nas cousas feias
Que an Salamanca fazieste a meias
Cun outro lhafrau cumo tu
Passeste-te para barzabu
Sien precisar de candeias
8
Deiqui seguiras tou camino
Para Coimbra irás tu anton
Que la justicia de la anquesiçon
Te marcará l tou çtino
Puoli tenerás, tu l mimo
De outros, cumo tu zafortunados
Que cumo tu séran cundenados
Pula la santa anquesiçon
I bos ansinará l sermon
A todos ls que sois lhebados

José António Esteves
Lar de San Jesé Bumioso

Streformemos l'outopie an rialidade

Ne l berano atrasado, stube ua sumana na Bulgária, adonde andei arrimado a mil quilómetros.

Trata-se dun paiç mui guapo.

Dous terços son muntanhas totalmente arborizadas, l restro, ricas prainadas i guapas praias de l Mar Negro. Un paíç cun grandes potencialidades percipalmente na agricultura i ne l turismo. Inda assi, cun grabes porblemas d'orde social.

L salairo mínimo ye baixíssemo, un porsor ounibersitairo ganha menos de 500 ouros, ua minorie altamente perbilegiada, muito zamprego i ua sigurança social quaije einesistente.
Dues cousas sáltan a la bista mal se chega alhá: la guapeç de las paisaiges i l robeç, la eilebada degradaçon de las casas adonde las pessonas móran, assi cumo las antigas anstalaçones fabriles.

Dórun-me cumo splicaçon que la grande maiorie de las habitaçones éran propiadade de l Stado, pagando la populaçon ua renda simbólica i hoije quaije naide ten denheiro para fazer la l’amanho de las mesmas. Ne l'anterior regime la salude, l'ansino i l'habitaçon éran assegurados pul Stado i quaije nun habie zamprego.

Delantre de tamanha ziluzon de l stado de las cousas, preguntei al simpático i listo ourientador (un tiu natibo cun cerca de 50 anhos, 10 de ls quales passados an Spanha) qual de ls regimes achaba que fusse melhor pa l sou pobo, l socialismo ó l capitalismo?

-Respundiu-me sin eisitaçon: l socialismo.

Mais me dixo, muita giente, ten suidades del. Inda assi, segundo l Dimitri, ne l'outro tiempo tamien nun era todo un mar de rosas. Loinge desso. Houbo aprobeitamientos, falhas, zbios, abuso de poder. Na sue oupenion, l socialismo ye bien mais justo que l capitalismo.

L porblema ye aplicá-lo corretamiente.

L porblema, inda segundo el, ye l'home.

I anterrogaba-se se tal zeiderato nun será ua utopia.

Bolbi a percurar-le, anque todo, deberemos calharmos-mos, oubedecer al regime que alhá bigora agora i an quaije to l mundo, que, cumo sabemos, mos lhieba a la barbárie, ou debemos lhuitar para streformar l'outopia an rialidade?

Respundiu-me afirmatibamente.

Debemos lhuitar por el i tentar barrer dua beç por todas l que stubo mal.
I que outro camino mos lhieba a la dignidade?
Nun será la demanda de la justícia i de la paç la normal marcha de l'houmanidade?

Francisco Ramalho
Corroios, 8 de Febreiro de 2012


TRANSFORMEMOS A UTOPIA EM REALIDADE
No Verão passado, estive uma semana na Bulgária, onde percorri cerca de mil quilómetros. Trata-se de um belo país. Dois terços são montanhas totalmente arborizadas, o resto, férteis planícies e belas praias na costa do Mar Negro. Um país com grandes potencialidades principalmente na agricultura e no turismo. No entanto, com graves problemas de ordem social. O salário mínimo é baixíssimo, um professor universitário ganha menos de 500 euros, uma minoria altamente privilegiada, muito desemprego e uma segurança social quase inexistente. Duas coisas saltam à vista mal se chega lá: a beleza das suas paisagens e em contraste, a enorme degradação do parque habitacional e antigas instalações fabris. Foi-me explicado que a grande maioria das habitações eram propriedade do Estado, pagando a população uma renda simbólica e hoje quase ninguém tem dinheiro para fazer a respectiva manutenção das mesmas. No anterior regime a saúde, o ensino e a habitação eram assegurados pelo Estado e quase não havia desemprego. Perante tão desoladora situação, perguntei ao simpático e arguto guia (um nativo com cerca de 50 anos, 10 dos quais passados em Espanha) qual dos regimes achava que fosse melhor para o seu povo, o socialismo ou o capitalismo? Respondeu-me sem hesitar: o socialismo. Aliás, muita gente, disse-me, tem saudades dele. No entanto, segundo o Dimitri, no outro tempo também não era tudo um mar de rosas. Longe disso. Houve aproveitamentos, falhas, desvios, abuso de poder. Na sua opinião, o socialismo é bem mais justo que o capitalismo. O problema é aplicá-lo correctamente. O problema, ainda segundo ele, é o homem. E interrogava-se se tal desiderato não será uma utopia. Voltei a questioná-lo se, apesar de tudo, deveremos resignar-nos com o sistema que lá vigora agora e em quase todo o mundo, que, como sabemos, conduz à barbárie, ou devemos lutar para transformarmos a utopia em realidade? Respondeu-me afirmativamente. Devemos bater-nos por ele e tentar erradicar o que esteve mal. E que outro caminho nos aponta a dignidade? Não será a demanda da justiça e da paz a normal marcha da humanidade?
Francisco Ramalho
Corroios, 8 de Fevereiro de 2012

ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR CANTADA

Catarina Wallenstein i Gabriel Gomes, figuras de l cinema



ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR CANTADA
un filme de João Botelho

Datas de apresentação pública

- 5 de Março, pelas 21.30h no Auditório Municipal de Miranda do Douro
- 6 de Março, pelas 21.30h, na Sala 2 da Casa da Música, no Porto
- No dia 6 de Março, a exibição do documentário sobre o Planalto Mirandês, na Casa da Música, será antecedido pela exibição de outros dois documentários do João Botelho sobre Trás-os-Montes e Alto Douro, que são os seguintes: - 18.00h - A Terra antes do Ceú (sobre Miguel Torga e o Douro); - 19.30h - Para que este Mundo não Acabe (sobre o Barroso).




08/02/12

ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR CANTADA

João Botelho


ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR CANTADA

un filme de João Botelho, de que eiqui se deixa un resume, an pertués i an mirandés, i que será apersentado an Miranda i na Casa de la Música ne l Porto. L resume ye assinado pul própio cineasta.


ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR CANTADA, este povo não morre. Lembro-me quando eu era criança, de “romances” cantados de porta em porta por uma mulher com voz de “falsete”, acompanhado por um homem de acordeão, que ganhavam a vida vendendo histórias impressas em papéis coloridos.

O planalto de Miranda, único em língua e rico em gente, geografia e tradições que vêm do início dos tempos, tem uma riqueza musical inigualável . Porque não atravessá-lo com a Catarina Wallenstein, com rosto de “Madona”, que canta como ninguém, acompanhada pelo extraordinário acordeão do Gabriel Gomes, com rosto de anjo, e seguido pelo burro “Atenor” de pêlo comprido e avermelhado, perfeito exemplar do burro mirandês?

Há alguma coisa mais comovente do que a polifonia dos cantantes das Almas de Sendim? Não é verdade senhor Giacometti? O meu amigo Dr. Amadeu Ferreira, ficará contente e com ele todos os mirandeses a quem dedico este pequeno filme.

João Botelho, Fev. 2012

»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»

ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR CANTADA, este pobo nun se muorre. Lhembra se me, de you nino, de “remanses” cantados de puorta an puorta por ua tie cun boç de “falsete”, acumpanhada por un tiu de armónico, que ganhában la bida a bender cuontas ampremidas an papelicos de quelores.

L Praino Mirandés, único an lhéngua i rico an giente, giografie i tradiçones que bénen de l ampeço de ls tiempos, ten ua riqueza musical sien acumparança. Porque nó atrabessá-lo cun la Catarina Wallenstein, c’un rostro de “Madona”, que canta cumo naide, acumpanhada pul stroudinairo armónico de Gabriel Gomes, cun cara de anjo, i atrás l burro “Atanor” de pelo grande i aburmelhado, purfeito eisemplar de l burro mirandés?

Hai algue cousa mais quemuobiente do que la polifonie de ls cantadores de Almas de Sendin? Nun ye berdade senhor Giacometti? L miu amigo Dr. Amadeu Ferreira, quedará cuntento i cun el todos ls mirandeses a quien le dedico este pequeinho cinema.

João Botelho, Fev. 2012




Scuola i relegion

La « cuncordata » antre Pertual i la « Santa Sé » fui assinada a 7 de maio de 1940, aprobada pula Assemblé Nacional ne l die 27 i ratificada a 1 de Junho.



Ls jornales de las scuolas (que gostei de ler) que Amadeu puso aqui an linha lhémbram-me muitos que se fázen tamien aqui an França mas cun ua defrença segnificatiba. Nunca serie possible ancuntrar ne ls jornales de las scuolas francesas tamien públicas ua anformaçon cumo esta por eisemplo que aparece na pág. 6 de L Pauliteiro : « Celebrou-se, no passado dia …, no átrio da escola …, uma eucaristia em memória do saudoso professor … », ou refréncias de caráter religioso cumo ye l caso, que quérgamos ou nó, cul própio títalo desse outro jornal antitulado L cartolica que remete eimediatamiente para l'eimaige dessa pequeinha personaige lendária de la stória de Miranda de l Douro mas neste caso i ye esso que ye amportante dezir : de la stória eimaginária, de las crenças dun pobo i de las sues gientes, de las sues lendas i antre eilhas la desse nino que uns quejírun i talbeç inda quérgan alguns cuntinar a eidentificar cumo sendo l própio nino Jasus… un nino Jasus bestido assi i todo cun roupa de nino rico i de la nobreza de l seclo XVIII (i nó cumo un pobre qualquiera, çcalço i cun ua simpres roupica, cumo inda habie muitos, de l Norte al Sul de l paíç, até pul menos ls anhos setenta de l seclo atrasado !) i traiendo na cabeça... ua cartolica : esse chapéu que usában, se pensarmos bien, ls grandes capitalistas i altos senhores de la burguesie (de l mundo de la finança, por eisemplo) ne l século XIX (Quien dirie ?!) mas un chapéu que hoije yá quaije naide usa talbeç para nun parecer redículo… a nun ser talbeç ne l die de carnabal! Múdan las modas afinal… i probablemente tamien las mentalidades?



Mas l mais amportante que you bos querie dezir ye que por ua rezon eissencial nunca serie possible ancuntrar ne ls jornales de las scuolas públicas francesas (que son la maiorie i que até agora ténen siempre zampenhado un papel fundamental de progresso i de eilebador social) refréncias de caráter religioso cumo essas dues por eisemplo que ancuntremos (anque aparentemiente sien malas antençones) nesses dous jornales de las scuolas de l agrupamiento de Miranda de l Douro : ningua eigreija ou cunfisson seia eilha qual fur, seita inda menos !, neste paíç que mos acolhiu i onde inda muitos de nós bibimos (la França), ten l dreito d’antrar ou de passar la puorta até dua scuola pública para fazer qualquiera tipo de propaganda ou marcar ua presença mais ou menos oustentatória. I nun sou you, podeis tener la certeza (cumo antiga aluna zde la pre-primária, i hoije cumo porsora, de l ansino público francés hai yá finalmente un bun par d’anhos), que me bou a queixar, antes pul cuntrairo, porque sei cumo la grande maiorie (inda bien !) que se assi nun fusse, nun haberie paç social, na realidade, neste paíç adonde nun hai solo católicos mas tamien muitos protestantes, muçulmanos, judius, budistas, animistas… i afinal tamien ateus!

I para quien nun sabe, la lei de Separaçon de l’Eigreija i de l Stado tamien eisiste an Pertual, zde l 20 de Abril de 1911 eisatamiente… mas ua lei que acabou uns anhos mais tarde por ser puosta an causa : pul regime salazarista, quien ye que inda nun l sabie ?! … Até hoje ?

N.B. Yá mais dua beç tube que prestar, you tamien, houmenaige (por bezes de maneira póstuma !) a ua pessona ou a ua personalidade. Neste caso, ye l diretor de la scuola ou até ls própios porsores (sob la respunsabilidade de l diretor, de l cunseilho de scuolha ou até de l menistro ou de l persidente de la república) que pieden (por bezes depuis de léren ou fazéren un çcurso) un minuto de siléncio an memória de la ou de las pessonas a quien se stá a prestar houmenaige. I pronto ! Ye la fuorça i la sinceridade de ls sentimientos que cúntan nesses momentos; i nada de permitir - porque ye esso que se passa tamien anfeliçmente, hai que dezir la berdade - a ua ou outra cunfesson relegiosa de s’aprobeitar, dentro de l spácio público i laico que debe de representar ua scuola lhibre i andependiente de qualquiera eidiologie, de las zgrácias deste mundo i de la cundiçon houmana que ye la nuossa (nó, naide ye eiterno !) para eisercer ua anfluéncia que yá ne l passado, i muitas bezes até, mostrou tamien ls seus lhemites… anfeliçmente !

07/02/12

L Pauliteiro






Saliu L PAULITEIRO on line. Quien quejir puode lé lo eiqui.




Licor Beirão





Tema para dissertaçon… ou simpresmente para meditar nestes dies de friu antenso por toda essa Ouropa fuora mas tamien ne l ampeço dua campanha eileitoral que se bai afirmando cada beç mais :

Será que la publecidade lançada recentemiente pula « Licor Beirão » (cula eimaige de l persidente francés cumo tamien de la chanceler alemana), puode ou nó ajudar a oumentar las bendas… nestes tiempos de crise ?


N.B. Para rir... ou sunrir... spero: sien moderaçon !


L CARTOLICA






Acaba de salir L CARTOLICA on line. Quien quejir puode lé lo eiqui









Atibidades Recreatibas/Çportibas

Associaçon Cultural i Recreatiba “Nial de la Boubielha”(ACRNB)




Atibidades Recreatibas/Çportibas



L grupo de trabalho criado na derradeira Assemblé Giral de l’ Associaçon ‘’Nial de la Boubielha’’ cun l oujetibo de criar, ourganizar i dinamizar atibidades i torneios de carátele Çportibo/Recreatibo, ben anformar todos ls associados i amigos que quergan participar nestas atibidades que l puoden fazer yá ne ls dies que abaixo se apersentan:

Die 19 de febreiro, durante toda la manhan -Torneio de sueca, a realizar no Clube do Alto do Moinho an Corroios, (Anscriçones an pares, pa ls telfones de Manuel Dias- 212534516 ou 934357705 anté l die 17/2 a la nuite);

Die 11 de márcio, de las 10h al mei die- Torneio dibulgaçon de l jogo tradicional de l Fito, a realizar no Clube do Alto do Moinho an Corroios, nun ye perciso anscriçones, basta aparceres un cachico antes de la hora marcada i se tubires cunca lhieba-la, mas causo nun la tengas alhá se arranjará ua que te sirba.

NOTA: L grupo irá dando notícias de nuobas atibidades a realizar.

Francisco Domingues

06/02/12

Curso de Lhéngua i Cultura Mirandesas 2012 – Associaçon de Lhéngua Mirandesa



Bai a ampeçar, l 15 de febreiro que ben, mais un curso de lhéngua i cultura mirandesas, ourganizado pila ALM - Assocaiçon de Lhéngua Mirandesa.
Ls porsosres de l curso seran, cumo an anhos atrasados, Amadeu Ferreira i Francisco Domingues.
l sítio de l curso será la Casa de Trás ls Montes i Alto Douro an Lisboua, na Praça de l Campo Pequeinhos, n.º 50 - 3.º squierdo. Muitos anhos apuis, ls cursos tórnan al sítio adonde ampeçórun, an 2001-2002. Eiqui se le agradece a la direçon de la Casa este amportante apoio logístico, sperando que eiqui puodan tener cundiçones para cuntinar por muitos anhos.
Las classes ampéçan a las 20:30 i acában a las 22:00, ua beç por sumana, to las quartas [a nun ser que outro die seia decedido antre porsores i alunos].
L curso stá abierto a las pessonas que se quérgan screbir pa la caixa de correio eiletrónico cursomirandes2@gmail.com, debendo ende çclarar l sou nome, eidade, sítio de nacimiento, morada, correio eiletrónico i telemoble i se sáben ou nó falar mirandés.
Cumo siempre, l curso funcionará cun qualquiera númaro de alunos.
Por percípio, i cumo siempre, ls cursos son de grácia, mas bai se le a pedir als alunos: algue partecipaçon para pagar gastos culas anstalaçones i la sue scriçon na ALM - Associaçon de Lhéngua Mirandesa, cun pagamento de jóia i cotas.
L'ourganizaçon de l curso i l sou nible poderan depender de l nible de coincimientos de las pessonas screbidas, podendo haber mais que ua classe.
Lisbou, 6 de febreiro de 2012
Amadeu Ferreira
Francisco Domingues



Retratos - Ass. Cultura i Recreatiba Nial de la Boubielha






















Estes retratos fúrun sacado n'Eigreija de Bal Figueira -Sobreda - Almada, por Irene Domingues, durante la Santa Missa de la quemunidade Zeníziense, dezida pul Padre António Morais (Bilachana) ne l die 5 de Febreiro, die que esta quemunidade festejou l "Dous de Febreiro" fiesta de Nuossa Senhora de las Candeias.

Questumes, tradiçones, cumbíbio, fiesta, raízes (L Dous de Febreiro)



Quiero screbir subre l eibento dastanho, l “Dous de Febreiro” (fiesta de Nuossa Senhora de las Candeias), que hai muitos anhos a esta parte l’Associaçon Cultural i Recreatiba Nial de la Boubielha (ACRNB), cun morada an Corroios-Seixal pormobe, i que ben ne l seguimiento dua tradiçon que l sou ampeço se pierde ne l tiempo, i cuntina a fazer-se n’aldé de Zenizio-Miranda de l Douro.


I gustaba, para alhá de l relhato de ls acuntecimientos i de cumo passemos l die, ajuntar-le outro títalo, que rebela-se to l sentimiento que sinto quando stou cula mie quemunidade de cunterráneos i amigos. Cunfesso que nun ye fácele, puis el ye bibido cun tanta fuorça, ambolbe tanta alegrie, que nun sei se questume, tradiçon, cumbíbio, fiesta, serie l cierto. Cuido que l cierto ye dar le todos estes nomes, porque eilhes stan todos lhigados, nun sei adonde acaba un i ampéçan ls outros, son cumo rodrigas na bibéncia de l nuosso pobo.


Cumo de questume, arrimado a meidie, las pessonas ampeçórun a chegar al sagrado de l’Eigreija de la Paróquia do Emaculado Coração de Maria – Val Figueira – Sobreda – Almada, adonde l nuosso stimado i cunterráneo Padre António Morais mos recebiu de braços abiertos, celebrou la Santa Misssa, lhembrando la mimória de ls familiares, cunterráneos i amigos que yá mos deixórun (falecírun), saludou i rebelou quanto ye amportante mantener este spácio religioso ne ls dies d’hoije, puis siempre l pobo de quien mantenemos las nuossas ouriges stubo la fé, l recolhimiento siempre serbiu de cunfuoto, las nuobas (eibangeilhos) de ls apostolos serbírun d’ourientaçon i eisemplo para ls crestianos. La Santa Missa i ls cánticos fúrun dezida an bilhingue (mirandés,pertués), puis hai muita giente cun lhigaçones a la nuossa quemunidade que nun fala l mirandés, i ye amportante que naide se sinta de fuora, quando se trata de chegar adonde seia, neste causo a la fala cun Dius, para la maiorie de nós ye mais ua eibocaçon a la mimória de ls nuossos antepassados, aqueilhes que siempre ancuntrórun na fé la spráncia dua salbaçon, i outra lhéngua nun fálaban.


La perséncia de muita mais giente na Santa Missa que no almuorço que se seguiu ye bien rebelatiba de que l’Associaçon , atrabeç de l’a direcion (uorgano repunsable) stá ne l camino cierto, antende i cumprende ls sentimientos de ls sous associados que bíben ne ls alredores de Lisboua. Ten sido rebelatibo de l sfuorço que fai al lhargo de ls anhos la sue purparaçon, i ye siempre cumpensador, l “Dous de Febreiro” nun serie la mesma cousa sien este momiento de refleçon, d’ancuontro culas nuossa dúbedas, culas nuossa culpas i gratidones, culas nuossas ancertezas, ye un momiento adonde todos nós arrebanhamos las fuorças que mos fáltan para cuntinar esta caminada.


Mesmo assi l almuorço/cumbíbio stubo cumpuosto, quiero dezir, mesmo que haba muita giente que nun puode ou nun querga star a dar al diente, la cousa stubo animada, peçque naide staba cun denteira, l apetite i las ganas d’acunchegar la tripa éran bien eibidentes, a mirar cumo to la giente s’achegou a la mesa grande, aqueilha que mete las antradas, ls fritos i ls aperitibos. La comezaina, nun ziludiu, conhecemos l lhocal i las pessonas repinsables d’anhos datrás (yá somos fregueses ciertos), i cuido que a todos son de la mesma oupenion, todo l que fui serbido staba buono i fui siempre rogado a to l mundo se querien mais, saborosa, bien regado cun bun bino, cuido que naide stranhou ls tiempos dantes, ls de l seclo datrás, (anhos cinquenta, sessenta) quando na mesa de la ceia, fusse rico ou probe nada faltaba, l fomeiro era rei.

L lhocal ye acunchegado, acolhedor, nun fui perciso acender la fogueira, cumo fazíemos n’aldé para calcer las cumbersas, até porque ua berdade se diga, la zirra de las nuossa bidas nas grandes cidades cumo estas adonde moramos, roubamos tanto tiempo, que este die tamien ye amportante para las poner an die, trocar oupeniones, dar las redadeiras amboras ber amigos i até parientes que nun hai mais modo de ls ber nun fusse assi. You fui i tengo sido teçtemunha nestes cumbíbios de reancuontros de amigos de hai muitos anhos, que por fuorça de muita rezon solo eiqui s’ancuntrórun agora, i cumo nun puodie deixar de ser, alhá ben al de riba las saludades, las cuontas dantes.

Astanho nun fui defrente de ls outros, you atrebie-me a dezir que melhor, l calor houmano i la alegrie staba bien strilhada na cara de ls persentes, a abaluar pul bruído, las risas i la sastisfaçon de to l mundo. Las pessonas, a miu beç nun percísan de muito para séren felizes, bonda que se sítan antre las sues gientes, a pie de giente berdadeira, i ls Zenízienses siempre l fúrun, spitaleiros, buona giente, giente que sabe recebir, pobo que nunca cerrou la puorta a naide.


Falando mirandés i pertués, puis tenemos la honra de ser ua de las poucas quemunidades deste paiç que l sabe i puode fazer, i que muito mos ambaidece ser assi, cada un de nós falou l que puode i nun fusse tener que dar lhugar als cumpormissos deste die que yé fazer l’Assemble Giral, puis hai cuontas i lhabutas que ténen que se dar a conhecer a todos, i muito mais habie que falar. Resumindo, l tiempo ye pouco, cun muitos mais i muito mais inda cada un de nós tenie para cuontar.


Tubo lhugar l’Assemblé Giral, yá na redadeira parte de l die. Lida i aprobada l’orde de trabalhos, feito un minuto de siléncio an mimória de ls falecidos, un pedido de l Persidente de la Mesa de l’Assemblé, para que to las anterbeçones fussen an mirandés, quedórun assi las cundiçones, cumo s’ampon, de ls associados conhecer i saber l relatório, cuntas i atebidade de mais un anho de la bida de l’Associaçon. L persidente de la direcion mais l tesoureiro dórun las debidas splicaçones subre las atebidades decorrientes mais ls perpósitos para mais un anho d’atebidades. Fui ua de las assemblés mais partecipadas, bários fúrun ls associados que tomórun la palabra, para deixar las sues oupeniones, dar l sou cuntributo i anriquecer la partecipaçon i deseio de melhorar i ber mais atebidades de l sou agrado. Las atebidades lhigadas a la parte cultural, la lhéngua i publicaçones an mirandés de lhibros de alguns associados, assi cumo las ganas de melhor i atibar la partecipaçon, nun deixar para trás las atebidades çportibas lhigadas als jogos tradecionalenes, cumo l fito, raiola i outros furun sien dúbeda nanhuas ls temas que mais susçitórun i de que mais se falou, muitas perpuostas fúrun lhebadas an cunta para que la direcion puoda melhorar l sou trabalho, até un grupo de trabalho fui criado, para que l’ourige i l sprito associatibo i cultural se mantenga siempre bibo ne l coraçon de l’Associaçon, cumo rezon i cundiçon d’eisisténcia.


Stan de parabienes ls uorganos de l’Associaçon, la Direçon, la Mesa de l’Assmblé, l Cunceilho Fiscal, pul trabalho, la dedicaçon, la sue antrega, sien cobrar nada, stan de parabienes las associadas i ls associados que dan las sues upas, stan de parabienes las tradiçones, ls questumes porque ye neilhes que ancuntrán ls Zenizienses rezones bastantes para pormober ls sous ancuontros i cumbíbios.


Tal cumo l persidente de la Mesa de l’Assemblé ancerrou l’orde de trabalhos, tamien you cuido que queda bien eiqui un biba a la Boubielha, un biba Zenízio.

05/02/12

L Mundo Stá Cheno de Bampiros






Tenie seis ó siete anhos quando bi l miu purmeiro filme de bampiros. Digo-bos: fui assustador! Ls bampiros mordian l cachaço a las pessonas, bubían-les la sangre i apuis las bítimas tornában-se bampiros i acuntecie todo outra beç. Lhembro-me de pensar: se fázen esto muitas bezes, nun tarda nada, l mundo anche-se de bampiros.

Mius amigos, l miu maior medo tornou-se rialidade: l mundo stá cheno de bampiros. Bou al cinema, eilhes stan alhá. Lhigo la telebison, eilhes stan alhá. Bou a las lhibraries, ó até mesmo a la FNAC, eilhes stan alhá. Até ne l triato! Soutrodie fui ber un Shakesperare i l Hamlet yá nun dezie “to be or not to be”, dezie “to bite or not to bite”.

Hai tantos bampiros neste mundo que até quedei admirado cula reaçon de alguas pessonas a la frase de la FNAC «Trocai “Ls Maias» pula Meyer». L Correio da Manhã chegou mesmo a dezir que l apelo «nun caiu bien junto de lheitores i anteletuales» . Inda bien que la FNAC retirou l anúncio! Se la frase oufendisse solo lheitores ó solo anteletuales, talbeç nun balesse la pena. Mas se oufende lheitores i anteletuales, anton la cousa ye mesmo grabe. Hai quien diga que l CM ye un malo jornal, mas ye de ls poucos que ne ls ansina a fazer çtinçones subtis, yá que hai quien pense que ls anteletuales questuman ler i ls leitores outelizan l anteleto.

Mas deixemos agora ls lhibros i pensemos nas telnobelas amaricanas. Antigamiente l'antriga yera siempre la mesma: un rapaç probe apaixona-se por ua rapaza rica, mas ls pais deilha yá le marcórun l casamiento cun un rapaç rico. Hoije l' antriga ye cumpletamente defrente: un bampiro probe apaixona-se por ua bampira rica, mas ls pais deilha yá colocórun la cápia i yá le fúrun marcar l casamiento cun bampiro rico. I, claro stá, esta stória ouriginal ocorre na guapa i solarenga Califórnia, adonde todos ls bampiros son guapos, cunduzen Porsches i puoden apanhan l sol que quejiren. 

Reside eiqui outra nobidade an relaçon a las stórias tradecionales de bampiros. Anquanto Nosferatu i Dracula se priacupában cul nacer de l sol, ls nuobos bampiros priacupan-se cun cousas amportantes cumo borbulhas, compras i la roupa que ban ousar na próssima fiesta an Malibu. Todo esto torna las stórias de hoije mais assustadoras que las antigas. Ls ninos ténen miedo que ls bampiros cunquisten l mundo. Ls adolescentes ténen miedo que la Melissa cumpre un bestido eigual al de la Kate i que esso porboque ua grande lhuita ne l lhiceu de ls bampiros. I ls adultos ténen miedo que las telebisones nunca mais páren de porduzir estas cousas.

Bien, yá que stamos a falar de miedo, bou cuntar-bos ua eideia que ando a purparar para un cinema de terror. La purmeira cena ye ua spece de houmenaige al Shining i passa-se nun hotel einorme adonde solo bibe ua família. La figura principal, un scritor parecido cun Jack Nicholson, stá frente a la máquina de screbir, chama la mulhier i l filho i diç que acabou de screbir un guion para un cinema de adolescentes bampiros. Assustador, nun ye? Anton spéren pula próssima cena: nun stúdio de telebison, un rializador dá andicaçones a miúdos que repersentan cumo ls de ls «Morangos com Açúcar»!

Cunciente de que las pessonas puoden nun cunseguir aguantar tanto terror, aparece ua personaige que bai alebiar un cachico la stória: un assassino an série. Na berdade, este personaige simpático ye solo alguien que yá nun cunsegue aguantar mais "modernices bampirescas". Anton, faç-se passar por un ampregado de mesa, pone ua bomba ne l stúdio i quando eilha splode, muorren-se cinco pessonas dua beç sola. Apuis deste momiento de alíbio l terror buolta a anstalar-se na cena seguinte: l perdutor bate na mesa i afirma que nun stá çpuosto a zeistir de l filme!

Antretanto l guionista bai a la perdutora tentar saber la rezon de inda nun le habéren pagado (qualquiera semelhança antre esto i la bida rial ye ua coincidéncie), queda a saber de l atentado i ampeça a ambestigar puls sous própios meios, até que cunsegue çcubrir adonde bibe l assassino. Antra an casa del i çcubre la cópia dua lhista cul nome de las pessonas ambolbidas na criaçon de l filme: ls atores, l rializador, ls técnicos, l perdutor, ls assistentes de porduçon, até ls tipos que solo fázen las sandes i tiran ls cafés. 

L guionista telefona pa la perdutora para abisar de l que se passa, mas naide atende. El deixa mensaige a pedir que le lhiguen urgentemente, mas cumo ye solo l guionista, naide faç causo. L atentado acuntece nesse mesmo die i mata to l' eiquipa de las filmaiges. Assustado, l guionista pensa an fugir, mas mira ua radadeira beç pa la lhista i repara que l assassino se squeciu del.

L scritor suspira de alíbio i agradece a Dius por bibir nun paíç adonde que to la giente, ancluindo la Sociadade Pertuesa de Outores, se squece de quien scribe guiones. Buolta para casa, çtrói todas las cópias de l guion i senta-se, sastifeito, julgando star finalmente lhibre de l terror. Mas anton lhiga-se a l'anterneta, abre l correio eiletrónico i çcubre que houbo alguien que nun se squeciu del: l Menistério de las Finanças! 

I pronto, ye esto. Que bos parece? Fago un filme ó scribo un lhibro? Se calhar, scribo un lhibro, que ye cousa mais de l agrado de la Secretarie de Stado de la Cultura. Apuis ye solo percurar ua buona eiditora, dibulgar bien la cousa i fazer l lhançamiento nua lhibrarie. Ó mesmo na FNAC!

L que sal ye azar

Salazar (a la squierda) i Franco (a la dreita)...



L que sal
ye azar
cul Salazar !

Tiempos de sal
tiempos de azar
tiempos de Salazar !

I até an francés:

Sale temps,
sale mec,
sale type,
sale hasard !

Fichu Salazar !

N.B.

1. Tamien pongo aqui l lhaço para ler ou reler l guapo poema que Pessoa screbiu amentando ne l « tiraninho feito de sal i azar ».

2. Claro que cun Franco tamien houbo azar...

02/02/12

Tal pai...






Te pinte de branco

Agarro-me als rachos
anquanto cun eilhes puoda
i cun eilhes lhume faga
para que la niebe nun t´atreça
i sien qu´eilha s´amolheça
te pinte,
i de pureza branca te bistas,
mundo!

01/02/12

LA MAGIE



Ne l alto de la duna branca
La bida pousa i çcansa,
Miu pensamiento na scuna
Nabegando na lhembrança.

L bento que bai passando
I beio l sol bocejando
Me chama pal momento
I momento, se bai scundendo,

Sien priessa, suabe, bien lhento.
Las quelores ban zbotando
Apagando mais un die,
I la nuite bai-se spalhando

Trazendo de buolta la magie.
L poeta acende las streilhas
I anfeita l palco nocturno,
Alegres duendes benen a be-las

Até un bicho soturno.
Culas fadas a spreitar
L sunrriso de la lhua chena,
Que calece, i alhmina l mar.

Ne l aire hai murmúrios de preces
De crentes, anfermos, amantes,
Ban antregá-las als santos,
Que ls anjos, seres andantes.

Lhagrimas, sunrrisos, spantos,
L ancanto dels narcisos,
L miedo dels zancantos,
La çaranda dels andecisos,

La profecie dels ansanos,
La calçada dels scluídos,
La anjúria dels profanos,
La angústia dels ouprimidos,

La bergonha dels zonrados,
La bigília dels perseguidos,
L riso dels dessimulados,
L zprezo dels abjetos, perdidos

La fé que nun zanima,
La mano que squeciu l afeto,
L berso que perdiu la rima.
La boç de la nuite amostra l squeleto

Muitos segredos al bento
Planeian na fantasie.
Anquanto miles pensamientos
Nas trebas l silêncio begia,

La muorte se confunde al sunho,
L mistério se refugie,
La bida sperta pa l sunho.
Nun mito de muita alegrie.

José António Esteves
Lar de San Jesé Bumioso

31/01/12

AL SERANO - HAI 60 ANHOS - NE L PRAINO

.
AL SERANO
.
Dous palos ne l lhume ardíen sien gana, colgada nel fierro que prendie las lhares i que se assomaba tisnado a la parte delantreira de la chemineia, ua candela de gaç mal alhumbraba la cozina chena de fulhin. Tie Algarbie sentada nun talhico de trés pies, amouchada ne l xaile ronronaba tanto ó más que l gato que drumie a sous pies. Tamien nesse tiempo habie giente que bibie solica.
Truç! Truç! Truç!
- Quien ye? Pregunta tie Algarbie meio andrumenhada.
- Ls sumenhones de mie mai quédan cun bomece!
Rais te parta, alma de mil demonhos, yá me chégan las delores de l cuorpo i de l’alma i inda me benes tu cun mais trabalhos!
Era neste tiempo, las frieiras mordíen ne ls pies, al serano, al lhume. Eran ls sumenhones. Pus, ala a mandar un garoto a lheba los a ua casa qualquiera.
Tocou le por zgrácia a tie Algarbie.

Ua houmenaige qu'hai mui s’ampunha.

L Chefe de Stado assinou hoije l çpacho que cunfire la Orde de Mérito la Maria Adelaide de Bragança, nieta de l nuosso Rei Don Miguel I i Anfanta de Pertual.

Resistente al nazismo, que la cundenou a la muorte por haber acolhido an sue casa muitas pessonas perseguidas pula Gestapo, fui salba “in stremis” grácias a l'anterbençon de l Porsor Salazar.

Depuis, dedicou décadas a la promoçon de la ciéncia i a l'ambestigaçon médica, antes de se cunsagrar, até lhemites inumanos d'antrega, als pobres i scluídos.

Fui ua mai para miles de ninos: recolheu-los de las rues, bestiu-los, alimentou-los, educou-los; an suma, fui assistente social, fui anfermeira, fui cozineira, fui lhabadeira i l'apoio moral i spritual para quantos, cundenados pula ansensibelidade a la rue i a la bagabundaige, se tornórun homes i mulhieres decentes.

Son estas las pessonas, d'atos i nun solo de palabras, que salban l'houmanidade.

Son estas pessonas que merecen chubir als altares de ls que crénen i als pedestales daqueilhes que nun crénen.

L’ Anfanta Dona Adelaide, cujo anibersairo centenairo se celebra hoije, die 31 de Janeiro, ye merecedora de la nuossa houmilde i ansignificante gratidon.

Será, talbeç, la mais amportante pertuesa biba.

30/01/12

CUNCEILHO

.
CUNCEILHO DE LHÉNGUAS NON-STATALES
.


.
Falar de llingües non-estatales y nueves tecnoloxíes ye falar d'un universu estrañu, pero apasionante, nel que se pue alcontrar cualquier sorpresa. Ye posible, en dellos casos, descubrir que pue haber más internautes que falantes reales, que la esistencia de les llingües menaciaes queda en suspensu, en cierta manera, na internet, y pue tamién percibise que la convivencia ente llingües ye modélica.

Nun sé quién tuvo la feliz idea d'inventar eso que llamen blogue. Quien la tuviere, tendrá la mio reconocencia y la d'otres munches persones polos sieglos de los sieglos. Personalmente he reconocer que soi un adictu al blogue, sobremanera al blogue literariu. Atopé nelli un sistema d'autoedición ensin comparanza dala. Préstame tener dellos mistos, ye dicir, con llingües entemestaes, y otros más "puros", con namás una sola llingua. Pero toos nuna cohabitación perfecta. Sicasí, nun soi l'únicu que goza cubriendo páxines con postaxes, munchos creadores y activistes de les llingües non-estatales optaron por esti métodu d'accesu directu al públicu.

Pue dase que 'l blogue acabe siendo más qu'una plataforma y hasta qu'un xéneru literariu pa rematar siendo un fechu cotidianu. Por eso dicía, que namás tamos mirando pa lo que vien, nun sabemos pa ú va esto, pero les perspectives son xeniales, sobre too con les llingües pequeñes, aquelles más menaciaes y desprotexíes. El futuru tá al algame de la mano, pero xuega a ascondese ente megas y megas de colores y formes aparentemente incomprensibles, pero solo aparentemente.

© Xavier Frías Conde, UNED

Salimiento de ls “Quatro Eibangeilhos”(Alto do Moinho-Corroios)



Onte a meidie ne l Clube Recreatibo do Alto do Moinho, an Corroios, fui apersentado l lhibro “Ls Quatro Eibangeilhos”.

Mais ua traduçon, mais ua obra de l’outorie de l porsor Dr. Amadeu Ferreira, que nun para de mos cuntemplar cun tantos i eicelentes trabalhos. L lhibro yá habie sido apersentado an bários lhocales, un deilhes na Sé de Miranda de l Douro, coraçon de la fala i lhéngua, an que esta obra agora tamien stá çponible als lheitores de mirandés.

Agora tamien la quemunidade mirandesa a bibir nesta área, i que ye muita i nien siempre ten la possiblidade de star na tierra de la sue ourige tubo l'ouportunidade de star an cuntato cula obra i l sou outor, assi cumo la populaçon an giral que nunca se negou i siempre acarinou todas las einiciatibas i eibentos que la quemunidade ten pormobido.

Na apersentaçon, l outor çtacou quanto ye amportante fazer este trabalho, puis yá éran milhares i milhares de lhénguas an que s’ancuntraba traduzido, queda cun este salimiento tapada esta frincha que era an mirandés, nun hai d’agora alantre çculpas para naide, que nun chegue a Dius i se l quejir fazer an mirandés. Que fui un trabalho feito al lhargo de muitos anhos, l sou salimiento tamien ye un serbício público, a la cultura nada se puode negar.

L outor, l’eidutora, l persidente i la repunsable de la área cultural de l Clube do Alto do Moinho stan mais ua beç de parabienes, uns pul sfuorço de traier i çponiblizar estes eibentos culturales i ls outros por abrir las puortas i recebir de braços abietos estes eibentos.



28/01/12

MUSICA TRADICIONAL MIRANDESA

ÇANFONICES




Cumo sei que quedais cuntentos culas amboras de l que se bai fazendo pul Praino, pongo eiqui mais dous cachicos de las melhares de amboras i de recuolhas que se fázen i que quedaran, para que las geraçones feturas púodan ber i nun se lhaménten cumo nós por nun haber registros datrás.
Se quedais cuntentos cun partes de ls registros, yá podeis eimaginar la alegrie que mos dá star al bibo a ber i oubir, a partecipar.
Siempre que podirdes beni al Praino porque bale la pena.
Delaide quedará cuntenta cun este registro de la sue sposiçon que serbiu de panho de fondo a la grabaçon de las músicas de Çanfonices.
“Beijai o Menino” ye l bideo de ua de las músicas de Çanfonices.

Sentindo la música de l CD Çanfonices

Todo ampeçou l die seis d´ Agosto de dous mil i onze na Casa de la Cultura de Sendin.
Nó, nun fui nesse die que ampeçou! Ampeçou habie muito anho atrás, quando oubie essas cantigas; ampeçou datrás, çque essas cantigas éran cantigas, nien you eimagino hai quantos anhos; ampeçou yá habie muito anho, çque Mário Correia las anda a sacar a eilhas i a outras cousas de la cultura de l nuosso rinconico; ampeçou cun ls cantadores a anteimar a afinar bozes i anstrumientos para que la grabaçon salísse porfeita. Nada ampeça ne l die que mos parece, mas si an muitos outros dies, anhos, séclos…
Bou a dezir que para mi todo riampeçou nessa tarde de grabaçon, para mais cun l perbileijo de quadros mius habéren feito ls anfeites na traseira de l tablado, cumo se fúrun colchas ne l quelóquio. Todo riampeçou i las eimages i sonidos cascalhórun ne l sentido cumo xardas na auga lhimpa.

La çanfona, ls ferricos i las castanhuolas dában l ton a las bozes de Célio, de Garcia, un home sien tiempo, de l miu tiempo, mas un home de to ls tiempos i de Sérgio. Cantórun i ancantórun. A mi, i cumequiera a muitos outros, fazírun-me tornar a outros tiempos anterrados ne l miu ancunciente.  Assi me fúrun zanterradas mimórias i nesse zanterrar las lhágrimas antrubiórun-me ls uolhos i por muita beç me fúrun scapando cara abaixo. Essas lhágrimas benien-me de la segada, agarradas a manhucicos de spigas que you apanhaba çque que fui capaç de caminar pul restrolho sien caer de narizes i que apuis miu abó metie andrento ls manolhos, siempre a afoutá-me a cuntinar,  cun pormessas dun nuobo atrabessador pa l die de l Naso. Essas lhágrimas benien-me de cuolho de mie abó Ana quando me cantaba l Ró Ró i l Perlimpinchin para me deixar a drumir a la selombra dun freixo. Benien-me de la Missa de l Galho quando beisaba l Nino al son de l Beisai l Nino, quando L pedie que nun se çquecira de l miu çapatico. Benien-me de ls seranos,… tanto serano!... Era mie abó que cantaba las cantigas de l sou tiempo. Mie mai cantaba Fado tan bien, tan bien, dambas a dues, que, fui ua pena nun habéren sido oubidas por un Mário Correia, porque este, l nuosso Mário Correia, era, naquel tiempo, cumo you, inda nino…

Cun estas cantigas medrei, assi me fui fazendo giente, antre canseiras, arreceios, lhágrimas, sunrisos. Assi cuntino medrando an mimos, cun estes mimos...
Bien háiades cantadores por me haberdes lhebado a las lhágrimas por, cun bós, tener tornado a tiempos tan custosos mas tamien de magie! Cun bós las palabras tornórun a las cantigas i cun bós tornei a sentir las bozes de las palabras.
Bien haia Mário Correia por todo l rigoroso trabalho de recuolha cultural de l nuosso rinconico. Bien haias Amadeu por haber feito nacer la corriente social para que todo isto puoda cuntinar a tener piernas para caminar…

Stou a screbir al modo que stou a oubir l CD Çanfonices i, assi cumo na grabaçon, sinto-me a bolar nas nubres i tamien agora ls uolhos se me ténen ourbalhado, séia arrolhada ne l cuolho, séia na eigreija a beisar l Nino, séia ne ls seranos, ó séia ne ls amarelhares calientes de ls restrolhos a ganhar para un atrabessador nuobo.
Ye un perbilégio poder oubir esta música tan nuossa i cun la culidade cun que mos ye apersentada.

Parabienes i buona cuntinaçon!!!!