Mostrar mensagens com a etiqueta cuonta. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta cuonta. Mostrar todas as mensagens

15/06/13

La Tierra de Dues Lhénguas

L atrasado die 8 de junio fui apersentado an Bergáncia l 2º ambelume de "A Terra de Duas Línguas II", ua nuoba cemba de testos de outores stramuntanos. L'ourganizaçon de ls testos an pertués fui de Ernesto Rodrigues i la parte mirandesa de Amadeu Ferreira. Muitos de ls outores mirandeses repersentados son camaradas eiqui de la quadrilha de l Froles, i la cuntica ende abaixo tamien fai parte.
La pintura de la capa ye formidable, l que nun me admira nada, pus tamien ye de un mirandés que todos cunhecemos bien: Manuol Bandarra



MADALENA
“Grave incertitude, toutes les fois que l’esprit se sent dépassé par lui-même; quand lui, le chercheur, est tout ensemble le pays obscur où il doit chercher et où tout son bagage ne lui sera de rien.”
            M. Proust - Du coté de chez Swann - A la recherche du temps perdu

Yá staba bien arrependida de haber benido. Meidie de biaige zde Lisboua, buoltas i rebirabuoltas a arrodiar cabeços i a arrepassar preinadas, la nuite mal drumida na penson que parecie salida de un filme de l ampeço del seclo, i agora aquel smerujo teimoso que nun habie maneira de passar, que le habie fazido arrecolher sien le deixar ber cun bagar l lhugarico, ls oulhares de sgueilha curjidosos i anterrogatibos que l duonho de l café le botaba trás de l balcon, la camada de nérbios que ultimamiente la trazie siempre zanqueta, todo se iba abuntonando nua cemba que la anrezinaba i la staba a deixar cada bez más zapacenciada. Habie sido buona asneira ir a dar tanta buolta tan loinge i para quei? Que zízara l’habie ampurrado para aquel canto de l mundo adonde nunca habie pensado tornar? Que staba eilhi a fazer? De quei andaba a saber? Cun quei staba a spera de dar naquel canto de Pertual que nun houbira sido capaç de ancuntrar noutro sítio de l mundo? Nada, nien eilha sabie bien porquei habie benido nien a fazer l quei, l melhor era scapar outra beç, nun amportaba para donde, scapar, i apagar de beç la recordaçon daquel lhugar que niun signeficado tenie yá na bida deilha.  Deixá-se andar, anté passar la truniada que habie tumbado subre la sue bida. Más a más, la falta de ua jiqueta fazie-le tener uns arrepilos de  friu i l andeble cheiro a mofo ne l aire de l café yá la staba a ampeçar a agoniar.
 Madalena era ua tie que yá habie passado ls cinquenta anhos, c’un donairo de senhora de cidade, bien puosta mas sien anfeites nien arrebicacos que díran nas bistas, l que más fazie arreparar neilha era ua spece de tristeza doce que se le çprendie de ls uolhos i de ls trejeitos. Acabada de se zborciar de un matrimónio que se habie indo acabando als poucos, an siléncio, cumo ua parede a que naide bota la mano se bai antortando i se sbarrolha culs muitos ambiernos passados porriba, dous filhos yá homes i fuora de casa, dona Madá (cul purmeiro “a” bien abierto, a la brasileira) habie bido la bida a ampurrá-la por ua caleija que l sou psicanalista dezie que podie zambocar ne l adil de la depresson. Talbeç l melhor seia fazer ua biaige, habie el acunselhado, para zairar las eideias i nun star siempre a maçcalhar ne l mesmo, cousa que la fizo  treminar a scapar, ua temporada, l tiempo que fura, scapar de la cidade adonde habie gastado toda la mocidade i ls más de binte anhos de matrimónio. Scapar, salir deilhi, ir para loinge, adonde naide la cunhecisse, un sítio adonde l zassossego que le iba andrento pudira ser atamado, scapar de maneira que l oulhar i la persença de ls outros nun l’oubrigássen a tener de ancarar l baziu cun que la bida deilha se habie anchido.
Purmeiro pensou an dar ua buolta puls Stados Ounidos, mas habie ido alhá tanta beç cul sou home, que nun le pareciu buona eideia pulas recordaçones que, por cierto, la íban a spreitar por trás de to las squinas. Decediu-se pula Ouropa, Eitália, Scócia, Spanha, ls menumientos, la stória, l que fura, ó la Fráncia, Paris, la cidade de ls ancantos, por falta de sítios para besitar nun habie de ser, l más amportante era salir de l Brasil adonde se sentie a atafanhar para donde quiera que se birasse. Fui anton, nesta scuolha quaije a la suorte, que se le figurou Lisboua, Pertual, cumo quien çcubre ua cousa que siempre habie stado eilhi delantre de ls uolhos. Afinal, habie nacido an Pertual, bibido alhá uns doze anhos, antes de to la família haber eimigrado pal Brasil. Nunca de solteira nien apuis de casada habie sentido ganas de tornar a Pertual. Cedo habie antendido que ls pais mui ralamiente amentában na bida datrás, fura por querer squecer la miséria de que habien scapado, fura por zangas de familia, fura qualquiera rezon que nun se pudira nomear delantre de ua garota i que dona Madá, na berdade, nunca chegou a cunhecer, mas que respeitaba i que tamien la lhebou a apagar esse tiempo de la sue bida, quaije cumo se nunca houbira eisistido.
Agora, yá que la sue bida se habie zbaziado de santido i perdido l tino, talbeç fusse altura de spurmentar a ancuntrar algun filo perdido, algo que nun la deixara afundar ne l poço scuro de la depresson, para adonde ampeçaba yá a spreitar. Serie anton Pertual l çtino de la sue scapada, quaije cumo quien, por anstinto, sabe que decide algo que l çtino habie treminado yá quantá, zde siempre talbeç.
Café Snack-bar Katekero, boziában las letras azules anriba la puorta, na casa de la praça adonde se habie arrecolhido, mal apenas habie ampeçado a cair auga cun más fuorça. Nun era de l tiempo deilha. Nada, a bien dezir, le habie parecido ser de l tiempo deilha naquel lhugarico, cumo se l galho de que habie benido a saber para se lhibrar de la ribeirada an que la bida deilha se habie straformado, cumo se esse galho de freixeira se afundisse na auga i nun la deixasse assegurar, cundanando-la a deixá-se ir auga abaixo.
A bien dezir, las recordaçones que eilha tenie de l lhugar éran cumo se fúran retratos bielhos, zlidos i ambaciados, que nun le deixáran ber cun clareza, assi cumo quien mira pul bidro de ua jinela por adonde scuorre l’auga de ua scarabanada. Purmeiro anté cuidou que se haberie anganhado i l lhugar nun era aquel. L camino de que daba fé ambarrado ó cheno de puolo, cunsante ls mandos de l tiempo, staba agora acubierto por ua camada de alcatron sburacado, mas la placa cul nome de l pobo, que le dou un nuolo na gorja quando le apareciu trás de ua curba, la placa dixo-le que nun habie anganho. Dou ua buolta de carro al antrar al pobo i las casas, las rues, ls paralelos, l alcatron, la retunda de la praça, nada daba citre culas eimaiges a sépia que guardaba fondas na lhembráncia de nina. Mesmo l tanque de las bacas buer, cun sue bica adonde tanta beç habie ido por un gomil d’auga, nun se le aspareciu al que eilha habie deixado 40 anhos antes.
Parou l carro na praça i fui-se a saber de la casa de sou pai, mas nun fui capaç de dar cun eilha. L campo, l que le parecie haber sido l campo adonde datrás quedaba la casa de sou pai, staba agora acupado por ua casa de trés pisos i cun trés culidades çfrentes de azuleijos nas paredes. Ua casa asparecida a todas naqueilha rue adonde habie crecido i que agora nun cunhecie i le parecie tan stanha cumo se nunca la houbira bido. Eran casas fazidas cun marcos i francos, ganhados loinge i sabe Dius  cun que delores de cuorpo i alma, casas que boziában bien alto la sue cundiçon de nun pertencer eilhi. Todo l que bie la deixaba triste, la falta de gusto que muitas de las casas amostrában, naqueilha maneira kitsch que apestaba, s’acauso a algun cunceito se podie dezir que oubedecien i, más que todo, por ber que habie zaparcido para siempre l’eimaige de la rue de la sue nineç, que agora nunca más poderie zambaciar nas sues recordaçones. Eilha, dona Madá, la pertuesa filha de eimigrantes probes, sabie bien porquei las casas éran assi, habie adebinado esse santimiento nas cumbersas de sou pai, nas mui poucas bezes que amentaba, na bida d’antes de l Brasil. Eilha antendie bien porquei las casas se querien asparecer tanto a las de l sítios adonde ls duonhos habien sgadanhado l denheiro para las poner de pies. Nun podien ser d’outra maneira. Claro que ls eimigrantes cumo sou pai, ls que nun quejírun ó nun fúrun capazes de scochar las raízes por anteiro, ls que habien tornado i fazido casa ne l lhugar, nun la íban a fazer armana a la que habien deixado, sequiera asparecida a las que eilhi habie. Para isso, nien balie la pena ls sacrefícios passados. La casa era la çtemunha de la bitória subre la mala suorte de haber nacido na miséria; l galardon dado por ua bida anteira de canseiras i renúncias. Fazé-la armana a las antigas, sequiera de ls mesmos materiales, era la cunfisson de la derrota. Para tener ua casa armana a las datrás, más balie nien sequiera  haber ido a padecer tanto i tan loinge. Quien sabe alhá se, al fin, nun tenerien eilhes rezon. Tamien estas casas éran agora património i çtemunho, l más legítemo, de la stória de lhugar i de la sue giente, a bien dezir, registros bien outénticos de bidas, screbidos a custo de muito sudor i muita lhágrima. Cumo habie un de splicar esse cacho de la stória de l lhugar als benidouros, se nun le pudira amostrar essas casas filhas de l’eipopeia de l’eimigraçon pertuesa ne l seclo XX. Nun iba a ser eilha, dona Madá, Madalena, la filha de eimigrantes pertueses ne l Brasil, que habie de craticar la calatriç de las casas, por le roubáren un cacho de l sou passado. Eilha que durante quarenta anhos nun habie querido saber de l lhugar para nada, nien eilhi sequiera habie tornado, que dreito tenie subre nada, que dreito de cundanar las casas pertença de quien nun se habie squecido de l lhugarico adonde naciu i alhá habie ambriado l çumo de ua bida anteira, cumo se más mundo nun houbira sequiera.
Cada beç más anrezinada, alhebantou-se para pagar la Coca-Cola, que nun habie chegado a porbar por l copo star mal lhabado. Habie parado de smerujar i saliu de l café, decedida a ir-se ambora deilhi para nunca más tornar, para asneira i zeiluson bien bundaba la d’agora. Iba a abrir la puorta de l carro quando sentiu l que le pareciu ser l rugido de uas campanas. Aquel sonido fui cumo un lhapo que caíu ne l fondo de l poço de l sou sprito, abanando las augas de las sues eimoçones. Cula chabe de l carro na mano, sentiu-se poner nerbiosa, cumo que eicitada. Lhembrou-se que era demingo i aquel toque de las campanas era, por cierto, para abisar que iba a ampeçar la missa. Cumo ye que nun se habie sequiera lhembrado de antrar na eigreija? La raiç católica que sue mai i sou pai adubórun an Pertual,  habie-la eilha mesma deixado smirrar ne ls binte anhos de matrimónio c’un home ateu que nun acraditaba an diuses de niua raça nien culidade. A bien dezir, eilha mesma habie perdido la fé, s’acauso se puode dezir que se perde ua cousa que nunca berdadeiramiente se chegou a tener.
L’eigreija nun parecie haber demudado tanto cumo l restro de l lhugar. Antrou i, guiada por un anstinto quaije de animal, fui-se a sentar al fondo, ne l que apuis le pareciu l sítio que questumaba acupar an zlhado de sue mai, quando als demingos íban a missa. Passou ls uolhos an rebista por to l campo de l eigreija i parecírun-le familiares alguas de las figuras de ls santos ne ls altares. Cunheciu San Pedro, cimeiro ne l altar-mor, a abarcar todo l que iba acá baixo i apuntando l camino para riba cula mano alhebantada, outros que le recunheciu la figura, mas nun fui capaç de le dar un nome. La pila de batizar tamien inda parecie ser la mesma, i la lhamparina de l azeite, colgada c’ua corda anqueixada nua ruodra para chubir i abaixar, la lhamparina yá antiga i la cuorda nuoba cumo nuobo parecie ser tamien l candieiro de belas eilétricas colgado de l teto.
La eigreija inda tenie pouca giente i las pessonas cuntinában a antrar. Nun era capaç de cunhecer a naide, cumo tamien nun habie recunhecido las poucas pessonas que habie bido na rue. Assi i todo, arreparou que ls homes se sentában na parte de riba i que las mulhieres quedában na parte de l fondo i dou fé que era tal qual cumo quando eilha era garota. Hai cousas que cústan más a demudar que las paredes de las casas.
Pula purmeira beç çque habie tornado al lhugar adonde habie nacido, Madalena ampeçou a sentir ua, talbeç ancunciente, serenidade a amerosá-le l sprito zassossegado. Talbeç la biaige a Pertual i tornar aquel lhugar tan scundido de l mundo – i tan squecido ne l sou mundo pessonal - nun fura tan mala eideia cumo le habie asparecido anté anton.
Madalena zbiou-se un cachico ne l banco para deixar sentar outra tie i fui nessa altura que el antrou. Yá nun era nuobo, andarie puls sessenta, i Madalena arreparou nel quaije por acauso, por haber antrado solo, bagaroso i cua maneira de andar, dreito i quaije sien drobar las piernas. Quando parou al meio de l’eigreija para saludar l Santíssemo, l sprito de Madalena dou un baque i alberotou-se-le l coraçon. Aqueilha maneira de parar al meio de l’eigreija i bater solo cula punta de l pie ne l chano, para fazer las bezes de azinolhar sien chegar berdadeiramiente a drobar la pierna, cumo azinolhában ls más fadistas, habie splicado sou pai, aquel géstio fui cumo un relhistro que anchiu de lhuç l sprito de Madalena i eilha fui capaç de se lhembrar cun toda la claridade. Aquel home, aquel bielho yá cul pelo sbranquenhado puls anhos, aquel era Fonso Catrino, l moço más pimpon de l pobo quando Madalena habie scapado pal Brasil, l duonho de las purmeiras palpitaçones de la peixon anfantil que un coraçonico de doze anhos ye capaç de tener.
Nien percisou de arreparar adonde se iba a sentar, sabie bien que se habie de ir a ancostar a la parede trás de l púlpito, na zona lhemite de la debison antre ls homes i las ties, talbeç para quedar bien a la bista de to las rapazas nuobas, pensou eilha c’ua sunrisa. Firmou-se bien an Fonso, ambasbacada, a çcubrir, ambaixo daquel home yá cul pelo branco, l rapaç nuobo que eilha habie cunhecido. Alhá staba aqueilha maneira de passar la mano pul pelo, a alisá-lo i l mesmo donairo de cruzar ls braços, un cachico ampinado al para trás, a spera que l cura ampeçasse la missa.
Madalena quedou-se cumo un ancanto, cumo se fura un delareio aqueilha eimaige que le fazie aparecer l mundo de quarenta anhos datrás. Tan spantada staba que nien stanhou quando ampeçórun a antrar ls outros todos. La senhora porsora, cul lhibrico de las ouraçones acunchegado al peito pulas manos cruzadas, las Dunisas, sues bezinas de puorta, cun sous xals negros a amouchá-le las cabeças, l Capador, l Regidor, sue amiga Delaide, de la mano de sue mai, las outras amigas de to ls jogos de morar anté l toque de las Trindades, sue madrina, inda cul galhico de oulibeira anfeitado de frolicas que eilha mesma le habie dado ne l Demingo de Ramos, ua porcisson de giente de l lhugar que Madalena cunhecie mal apenas s’assomában a la puorta, todos íban antrando debagar delantre de ls sous olhos arregalados i eilha nien percisaba de arreparar para saber adonde se íban a sentar, sabie bien l campo que todos acupában n’eigreija que se iba anchendo de giente. Yá le sabie agora dar nome a to ls santos ne ls altares, Santo Antonhico i Santa Bárbela, Santa Lhuzie i l Coraçon de Jasus i Nuossa Senhora ne l altar Deilha, cun aqueilhes querubines pequerrixos a sigurar las quelunas de ls lhados, aqueilhes que cuntinában c’uns belotricos burmelhicos ne ls sítios adonde habien de tener ls pimpins, i que tanto funfun de risa abafada le dában a eilha i a las mocicas de la sue criaçon quando tenien la catequese na eigreija cula senhora porsora, mulhier carinosa que siempre las habie tratado tan bien, ls Santos Amaros, trés ne l mesmo altar, dou fé que Amaro era solo un, l de l meio, talbeç l más amportante i por isso le daba nomeada als outros, lhembrou-se que un deilhes tenie la punta de ls dedos cortada, spreitou i alhá stában las manos puostas i sien cabeças de ls dedos, sou pai tenie ua cuonta para isso, tenie que ber cul santo fumar quando era moço i apuis cortórun-le ls dedos, era la splicaçon de sou pai que tenie siempre ua cuonta para splicar las cousas de la bida, i l altar de las Almas, ua pintura cun un becharoco feio na parte de l fondo, ls queixales abiertos i a botar lhume, para angulhir las almas de ls pecadores, un dragon, cumo l’habie ansinado sou pai, que para alhá de pecadores tamien papaba garoticas que nun se portássen bien.
Fui al mirar para l altar de las Almas que l biu, ambora stubira de cuostas cunhecie-lo bien, talbeç yá alhá stubisse quando eilha antrou, l pelo de la çamarra yá meio quemido, sentado  i cul chapéu nas manos antre las piernas. Era sou pai que eilhi staba, adonde siempre quedaba n’eigreija, sou paizico que apuis de missa le habie de splicar an casa la prática que l cura iba a fazer, cuontas cun semientes, sembradores, senaras, binas, justos i pecadores, filhos pródigos cumo eilha mesma era agora tamien.
Quando l cura chubiu las scaleiras de l altar, nun era dona Madá quien staba al fondo de l’eigreija, sentada ne l banco delantre de l cunfessionairo. La garotica sentada an pie de sue mai era Lena Quinteira, bestida de anjo c’uas alas fazidas de un panho branco de rede i la cabeça cun un anfeite a mo’de crona, amprestado pula senhora porsora que l’habie abisado bien que tubira cuidado, que era la tiara de l sou casamiento. Mirou para sue mai i sentiu las lhágrimas a scorré-le pula cara abaixo. Solo quando las fui a lhimpar se dou de cunta que las lhágrimas que le scorrien se habien straformado an pétalas de rosas, las fuolhas de las froles çfolhadas que ls garotos de l lhugar le botában ne redadeiro die de maio subre Nuossa Senhora.


14/10/12

L Suonho Malo


Deixai-me cuontar-bos l suonho malo que tube ua nuite destas. You staba an la rue, cun miles de pessonas, nua manifestaçon cuontra la política de l gobierno. Staba-me a queixar de l menistro de las Finanças, quando to la giente parou. Al redor de mi, todos stában calhados i ambergonhados. Delantre de mi, solo bi las cuostas dun home que ousaba ua xambra azul (hai muita giente a dezir que sonhamos a negro i branco, mas you sonho na mesma an quelores).

L home bolbiu-se debagar: yera l menistro de las Finanças. Ls uolhos parecien cachos de bidro, la cara nun tenie spresson, el miraba-me sien mexer ls uolhos. Al redor de mi, to la giente habie zaparecido. Corri l mais que pude i antrei nun prédio cun muita scaleira. Corri tanto pulas scaleiras arriba, que se nun fura un suonho, haberie perdido mais de dieç quilos.

Quando cheguei a la punta de riba, ancuntrei solo ua parede branca. Nun habie por adonde scapar nin adonde me scunder. L menistro staba a chegar, debagaroso mas seguro, cun ua faca de aço na mano dreita. Podie haber sido peor - el podie haber çcursado.

You sei que esto bos bai a parecer un deus ex machina, mas la berdade ye que çpertei nesse mesmo sfergante. La manhana inda yera ua criança, la casa staba calhada. Mirei l çpertador: yéran quaije horas de me lhebantar. Lhiguei l rádio para oubir un cachico de música, mas an beç desso, oubi las amboras – fui ende que antendi que cuntino a ser perseguido pul Menistro de las Finanças.

(cuonta publicada an la Fuolha Mirandesa)

11/01/12

La merenda


Diç que eiqui atrasado, l Senhor Purmeiro Menistro i l nuosso Menistro de las Finanças íban de biaige por essas Ouropas, a tratar de ls nuossos assuntos, claro.
Cumo homes poupados que son, i anté para dar l eisemplo cumo siempre fáien, íban an segunda classe i, para poupar inda más, habien-le pedido a la Cristas que le purparara ua merendica, que era la maneira de chegar al çtino cul stómado yá forrado i nun tener que gastar l denheirico de ls nuosso ampuostos nun restourante, que nien eilhes son homes para essas áfricas.
Bai, anton, a meio de la biaige, bai l menistro de las Finanças i ampeça a zanfardelar la merenda para un banco antre ls dous. Standiu l rodielho culs sous bagares (yá maginareis l tiempo que gastou, que nien el ye home para priessas, i inda bien, que las cousas quieren-se bien feitas i cun tento), standiu anton l rodelhico, sacou la caçuola cula fritada de uobos, la bolhica de pan, la bota de l bino, las nabalhicas i bai nisto i arreparou que la Cristas solo le habie mandado ua chouriça pa ls dous i bai i bira-se pal senhor Purmeiro Menistro i diç-le.
 - Senhor Purmeiro Menistro, solo tenemos ua chouriça pa ls dous. Bai a ser melhor debedi-la "eiquitatibamiente"!
L nuosso Purmeiro, que, ambora puoda parecer, nun ye burro de há pouco, home squermentado i bun cunhecedor de las cuntas que l outro fai, mirou par'el i repundiu-le:
 - Bó, bó, bó, bó, bó... tu cun quien cuidas que stás a falar?! Nun te amolabas tu, ora nó!? Parte mas ye la chouriça al meio i queda cad'un cun sue metade!...

22/10/11

L Corneteiro de D. Fonso Anriqueç


Nun quemantairo ende para baixo, Leonardo Anton (biba, un abraço!) dezie que la culpa de la crise esta era de l corneteiro de D. Fonso Anriqueç. You, cumo nunca an tal habie oubido amantar, tirei-me de cuidados i fui, anton, a saber qu'habie fazido l home para sbarrulhar todo l que sou amo habie tenido tanto trabalhico para poner de pies i le tornar a antregar als de fuora l mando neste cantico de l Ouropa.
Rialmente, se nun fura por bias de l lhafrau de l corneteiro esse, nun íbamos agora als bolcos por esta ribanceira abaixo, sien saber muito bien adonde bamos a dar culas costielhas. La cuonta fai santido i, cun licença de l amigo Leonardo, cunto-bos-la you, que yá quantá que nun le boto eiqui un scrito.
Diç que antigamiente, ne l tiempo de ls reis i de las rainhas, an que las pitas tenien dientes, diç que, anton - l storiadores que me perdónen se bou a dezir algun çparate - quando se cunquistaba ua cidade, era questume todo mundo de l eizército ambasor tener parte ne l "saque". Mas nun era assi de qualquiera maneira: solo se podie ampeçar a arrebanhar l que se ancuntraba quando l quemandante d el eizército, l rei, disse l'orde para ampeçar i acababa quando l rei mandasse parar. Ora, essas ordes éran dadas pul corneteiro de l rei: un toque para ampeçar i outro, çfrente, para parar.
Muito bien. Diç que, anton, quando l eizército de D. Fonso cunquistou Lisboua, aquilho staba todo mundo culs pios ne l "arrebanhadeiro" que se iba a seguir, que Lisboua yá naquel tiempo tenie fama de haber muito adonde botar la mano.
Pus si senhor, arrumbadas las puortas i alhebantada la bandeira Pertuesa, D. Fonso chamou anton l corneteiro i dixo-le que a tal hora dira l toque para ampeçar i que al streponer l sol dira l toque para parar. Ora, l nuosso heirói, l lhafrau de l corneteiro, a la hora treminada si dou l toque para ampeçar, mas apuis, mius homes, bós manginai-bos, un pouca-roupa "de l norte", la purmeira beç an Lisboua i cun licença para botar la mano al que se le antolhasse, aquilho l home passou-le cumo al de Ruolos, cegou-se culas riquezas i culs ancantos de la "moirama" i, bardinote, amborrachou-se, anrodelhou-se ne ls béus de ua filha de Maomé, perdiu-le l tino a la corneta i squeciu-se-le de tocar para parar.
De maneira que, i cumo manda la lei de D. Fonso que naide dá fé de haber sido "rebogada", zde aquel tiempo, aquilho an Lisboua ye un ber quien arrebanha más i quien ye capaç de ajuntar l "saque" más taludo.
Anté hoije!

21/07/11

Heiróis de l Mar




Era ne l tiempo an que, ne l Palácio de las Necidades, inda habie tiempo para cumbersas lhargas (mas cuido que tamien se podie passar hoije).
Un político nuobo, un diplomata, a cumbersar cun un camarada mas bielho, falaba de las sues cunsemiçones. Ls denheiros de l paiç stában malos, las cundiçones de bida de las pessonas íban de mal a pior. Mirando al para trás, parecie que habie ua “sina” que cundanaba l paiç a star siempre traseiro acumparado culs outros. Assi i todo, bendo l tiempo datrás, Pertual habie “ampeçado” bien.
-Digo-bos ua cousa, senhor ambaixador, nun antendo l que corriu mal na nuossa stória. Parece ampossible que nós, un pobo hardeiro de geraçones de pertueses que dórun nuobos mundo al mundo, que “criórun” l Brasil, que andebírun por África i pula Índia, que chegórun al Japon i outros sítios inda más zbairados , que custruírun un ampério que se spargie de l Brasil anté la Xina, adonde deixórun ua lhéngua i rastros de cultura que inda hoije eisiste i ye lhembrada cun admiraçon, cumo ye possible que ls deçandientes desses nabegantes tan çtemidos i tan balientes hoije séiamos l paiç mas probe de l’Ouropa Oucidental?!...
L ambaixador dou-le ua risica i repundiu-le al rapaç cun bundade i sabedorie.
- Stas anganhado, miu home. Nós nun somos ls deçandientes desses nabegantes sien pareilha, dessa giente baliente i de coraige, que se apuso a salir pul mundo nas andebles carabelas i que fizo ua obra notable de rasgo i de querer!...
- Nun deçandemos?!... tornou l jobe diplomata, abismado – Anton de quien deçandemos nós?
- Home, nós deçandemos de ls que quedórun acá.


14/07/11

CARIDADE




Un fraile inda nobato chegou al mosteiro i mandórun-lo a botá-le ua mano als outros frailes que staban a copiar ls antigos cánones i mandamientos de la Santa Madre Eigreija.
L nobato quedou spantado por ber que ls frailes fazien l sou trabalho a copiar d’outras cópias i nó de ls scritos oureginales.
Fui-se a tener ua cumbersa cul abade i fizo-le ber que se un se anganhara na purmeira copia, esse erro iba-se a spargir por to las copias que se fazíssen apuis.
L abade repundiu-le que yá quantá, zde siempre, copiaban de las copias yá fazidas; era questume an to ls mosteiros fazer assi i nunca habien tenido niun problema.
A soutordie, l fraile nobato biu l abade decer las scaleiras para las profundas de l mosteiro, para l sitio adonde guardaban ls scritos i ls pergaminhos oureginales, a que naide le botaba la mano yá cientos o miles de anhos.
Passou-se la manhana, la tarde i apuis la nuite, sien que l abade dira seinhas de bida.
Zapaçanciado, l fraile nobato resolbiu-se a decer tamien las scaleiras para ber quei l’haberie passado al abade. Fui a dar cun el chocho por anteiro, ls uolhos cumo bulhacos, cun l hábito rasgado i la cabeça toda sangrada de dar cun eilha nas santas i benerables paredes.
Atrelundado, l fraile nobato procurou-le:
- Senhor abade, quei bos passou? El que acunteciu?!
- Caridade, caridade… Quei me passou? Ah, quei me passou?!!... Caridade, caridade… CARIDADE! Eran botos de CARIDADE l que teniemos que fazer, i no botos de CASTIDADE!...
CARIDADE, CARIDADE!!






Traduzido d'eiqui - a bien dezir fui traduzido de un comentairo, mas, apuis de l copiar, ambaralhórun-se-me i ya nun sou capaç de dar cul scrito cierto. Que l duonho de l blogue tenga piadade - ó caridade - deste miu pecado.

07/01/11

Angrácia i las missas pulas almas (cuncurso)

Parecie que staba a adebinar, cun tanta gana de ir a la feira. Nesse anho, tiu Chico nun perdiu tiempo para ir a la feira, fui para cumprar ls santicos i outras figuras pa l persépio. Feira que diçque que se fazie todos ls anhos, por oucasion de l Natal an Miranda.

Cumo tenie muita cousa que cumprar nesse anho, botou-se alhá. Tiu Chico agarrou na sue burra, albardou-la cula albarda nuoba, aqueilha albarda que solo ousaba nas grandes oucasiones, cumo quando iba a la feira ó anton a algua fiesta. Nesse die, tiu Chico botou-se a la tal feira, por mor de cumprar uns anredos que le fazien falta i de camino cumprarie cousas pa l persépio. Todos ls anhos se fazie l persépio an casa de Tiu Chico, siempre de maneira defrente. Porque tiu Chico era mui deboto i tenie muita fé cul persépio. Para isso tenie el que cumprar todos ls anhos figuras nuobas pa l sou persépio. Nesse anho cumprou na tal feira uns santicos mui guapos i tamien uas canhonas nuobas, ls Reis Magos, i mais cousas, que ne l persépio de tiu Chico cabie siempre mais ua ó outra figura.

Esse anho fui l melhor persépio que se biu por aqueilhes lhados. Chegou tiu Chico de la feira culs sous santicos i amostou-los a la sue tie i a la sue garota, Angrácia, que era ua garota mui guapa diga-se de passaige. Mas la pouca suorte quijo que fusse esse l último anho que se fizo l persépio an casa de tiu Chico, porque, lhougo çpuis de haberen passado las fiestas desse anho, tiu Chico se ampeçou a ancuntrar malo, c’un mal que naide coincie an Palaçuolo, i el nun registiu i alhá se fui tiu Chico desta para melhor. Cumo ua nunca ben sola, la sue tie quedou cun tanta pena que, passado algun tiempo, se morriu tamien. Nun sei se de pena, se por mor doutra maleita qualquier. L que se sabe ye que la tal rapaza guapa biu-se, assi, sola ne l mundo, solo culs sous santicos, que eilha nunca fui capaç de ls deixar. La rapaza tenie que trabalhar mas puoli nun habie adonde trabalhar. Anté que a cierta altura alguien la ajudou a ir para Lisboua. Deixou ls sous santicos bien ambrulhados an casa i eilha lhebou cun eilha a Nuossa Senhora de l Carmo para que la ajudasse a ancuntrar trabalho i para que todo le corrisse bien. I alhá bai eilha a camino de Lisboua.

Chegou i todo era luxo nas rues de Lisboua, naquel berano. La mocica, de speto houmilde i tiesta franzida, caminaba cun passo firme. Nanhun bruido de la rue era capaç de l’arrincar de ls sous fondas pensares…

Angrácia, nacida numa aldé de l Praino, fui eiducada por sous pais ne l santo temor de Dius. Mas la sue pouca suorte i la sue cundiçon oubrigórun-la, quando era inda muito nuoba, a botar-se a camino dessa Lisboua çcoincida para eilha, fui a saber de amprego a ua famílha rica que le habien recumendado uas pessonas dalhá de l sou pobo, Palaçuolo.

Zde la sue anfáncia, habie eilha ardado de sous pais l piadoso questume de mandar rezar todos ls meses ua missa pulas almas do purcatório. Todos ls meses tiu Chico siempre habie mandado rezar missas pulas almas de l purcatório. Questume que le passou a Angrácia. Iba cun miedo de que, al deixar la sue tierra para se mudar pa la capital, se le eirie a squecer l tal questume de mandar rezar la tal missa, mas nó mantubo-se fiel a este ato de caridade. Assistie eilha miesma al santo sacrafício, nesse tiempo ounindo las sues açones a las de l cura, pedindo specialmente an fabor dua alma an que la lhibartaçon depandisse solo dua última ouracion. Tiempos depuis de se haber stablecido i quando todo staba a ir tan bien an Lisboua fui quando fui agarrada por ua grabe malina, que nun solo sgotou las sues fuorças físicas, cumo l fizo perder l amprego i cunsemiu todas las sues eiquenomies. Quando saliu de l spital, sentie-se sola i abandonada i sien apoio de naide. Cumo único património, quedaba-le ne l bolso ua moneda de dues crouas. Mas tenie algo mais balioso que todo l ouro de l mundo: la cunfiança de Dius i an Nuossa Senhora de l Carmo que nunca la abandonou. Cun todo aquilho, l mal i las buoltas i rebirabuoltas de la bida, que se l passou la noçon de l tiempo. I quando dou fé yá se ancuntraba outra beç nas biespuras ó antebiespuras de l Natal. Todo andicaba que serie l Natal mais anfeliç de sue bida. Mas cumo a Dius nada le ye ampossible, esse anho acabou por ser de l mais felizes. Apuis de rezar ua ferborosa ouraçon, fui-se a ua agéncia de amprego por mor de buscar algun sítio adonde le díssen trabalho. Al passar delantre l’eigreja de la Basilica de la Streilha algo la fizo antrar. L ambiente eilebado, l sonido de l uorgano, la rala lhuç que antraba pulas poucas jinelas, todas rebestidas nua fuson de quelores, anchiu-le l’alma de paç i fazírun-la squecer por momentos la sue dramática situaçon. Reparou que un cura se purparaba para dezir la missa nun de ls altares lhaterales; fui quando se le lhembrou de yá ua temporada que nun habie mandado rezar la questumada missa pulas almas de l purcatório.

Siempre le custaba ajuntar alguas moedas para esse fin. Mas, naquel die, isso custituíe un berdadeiro sacrafício: antregar las últimas dues crouas que le sobrában era cumo nun tener nada cun que matar la fame naquel die. La lhuita antensa antre la bocaçon i la prudéncia fui de cúrtia duraçon, lhougo ganhou la purmeira puis Angrácia era probe de ls bienes mas rica de l amor a Dius.

Cula firme cumbicçon de que el la ajudarie, puis dixo: Mirai pa las abes de l cielo nun sémbran nien ségan, nien fázen porbisones ne ls celeiros i Dius las ajuda, porquei nun me bai a ajudar a mie? Dius nun me zampararie... Deregiu-se a la sacristie i, cumo la biúba probe de l abangeilho, antregou la sue última moeda de dues crouas, pedindo-le que aqueilha missa fusse dita pulas almas de l purcatório. Çpuis de assistir cun muita deboçon al Santo Sacrifício, puso-se outra beç a camino, a ber se aparecie algua andicaçon nalgun lhado subre l trabalho. Sien mais se lhembrar de las dues crouas, nó pul baziu de l sou bolso, mas porque çperbenida de recursos, pois s’abandonara sclusibamente al beneficio de la debina perbidéncia.

L sou coraçon, este si, staba cheno de renobada cunfiança ne l feturo: qual serie l çtino del?

Caminaba margulhada nesses pensamentos quando ua boç la anterrompiu:

- Stás a saber dun amprego?

- Si, senhor - respundiu, surprendida i cua stranha sensaçon de star noutro mundo…

- Puis bien, bai a la rue Tiboli nº 48 i fala cula Dona Zêlia. Eilha percisa dua ampregada i recibe-te cun bundade. Assi fui. Nun l fui custoso achar la casa andicada. Chegou mesmo na altura an que salie ua moça, resmungando, cun un pacote ambaixo de l braço. Angrácia preguntou-le se la duonha de la casa staba açhá.

- Talbeç, si, talbeç nó! Nun m´anteressa! Eilha abrirá la puorta se quejier. Nun tengo mais nada a ber cun isso! respundiu la rapaza sien se detener.

Cun la mano a tembrar, Angrácia tocou la campina. I, cun algun miedo, lhougo zapareciu al oubir ua boç doce chamando-la para antrar. Ende, dá cun ua benerable senhora, de mirada bundosa. Tomada de coraige, spuso-le la rezon de la besita.

- Soube que la senhora percisaba dua ampregada i bin a oufrecer-me, puis assegurórun-me que eiqui serie recebida cun bundade.

- Mie querida mocica. L que acabas de me dezir ye straourdinário! Hoije pula manhana you nun percisaba de naide. Mas hai por ende ua hora tube uas lhéria cuas ampregada mal eiducada i tube que la çpedir. Mas naide ne l mundo, a nun ser eilha i you, sabie disso. Anton, quien te ambia?

- Fui un senhor inda moço, que me detube na rue i me dou esta anformaçon. I stou-le mui agradecida a Dius i a el, puis perciso dun amprego, yá que nun tengo mais un centabo sequier.

La çtinta dama quedou pensatible, sien antender quien serie essa stranha pesonaige. Angrácia lhebantou por acauso ls uolhos i biu un retrato nun quadro que staba colgado na parede i dixo:

- Ye este l home que me ancaminou para acá! Bengo de la parte del!

Al oubir estas palabras, D. Zélia sultou un grito i stubo quaije a quedar-se. Pediu que Angrácia le cuntasse cumo fui l ancuontro cun el na rue. Angrácia falou-le cun simplicidade mde la sue questume de socorrer las almas de l purcatório, la missa que mandou dezier habie pouco i, por fin, l haber ancuntrado l moço que staba mui cuntento, lhougo a la salida de l’eigreja. La nobre senhora oubiu todo cun atençon i, al fin,l dixo eimocionada:

- Nun serás mie ampregada, cunsidro-te cumo mie filha!

Este rapaç ye l miu filho, l miu filho morgado, que se morriu hai dous anhos i que te debe a ti la sue lhibartaçon de las penas de l purcatório. An recumpensa de la tue generosidade, Dius permitiu-le mandar-te eiqui. Que Dius te abencione. Deiqui palantre rezaremos dambas a dues todos ls dies puls que súfren ne l lhugar de la purificação i depénden dua ouracion para antrar na bien abinturança eiterna de l Cielo. Angrácia quedou-se an casa de l’eilustre senhora, nó cumo ua ampregada, mas si cumo ua berdadeira filha. Esta cuonta ye bien l eisemplo de que a Dius nada le ye ampossible i sabe fazer las cousas. Bonda para isso nós starmos atentos i nun perder la fé i la sprança…

José António Esteves

04/01/11

Almuorço rial nun Natal birtual (cuncurso)



Ne l ampeço de la sumana passada fui a almorçar nun pequeinho restourante ne l Bárrio de Campolide, an Lisboua, i sentei-me na squina mais fastada de la sala.
Pedi ua dosa de Secretos de Cochino Negro i abri l Portatle.
Quando staba a ampeçar a ber l correio eiletrónico, oubi la boç dun nino atrás de mi:
- Senhor! Dai-me ua moneda!
Respundi-le
- Nun tengo monedas, nino!
L nino tornou:
-Dai-me solo ua moneda para cumprar un pan!
Respundi-le:
-Stá bien, you cumpro-te un pan!
Cuntinei a mirar la mie caixa d'antrada de l cumputador, que staba chena de mensaiges eiletrónicas, por tener passado fuora de Lisboua un cúrtio período de bacanças de Natal sin l portatle.
Staba çtraído a mirar las mensaiges de Natal, cun antressantes eimaiges i buona música i outros “power points” cun guapos retratos, piadas maldosas, quando tornei a oubir l nino:
-Senhor, pedi l pan para mi!
Nessa altura dei-me de cuonta de que l nino tenie quedado eilhi an pie de mi i que staba cun uolhos i cara de sfameado. You dixe-le:
- Bou a pedir l pan, mas depuis deixas-me trabalhar, que stou mui acupado, stá bien?
Bieno l ampregado cula mie refeiçon, fiç l pedido de l pan pa l nino i l ampregado preguntou-me:
- Quereis que mande l nino ir ambora?
L peso de a mie cuncéncia ampediu-me de dezir si i respundi-le:
- Deixai-lo quedar i traiei-le un pan i ua buona refeiçon pa le matar la fame!
Anton l nino sentou-se a a mie frente i preguntou:
- L senhor que stá a fazer?
- Stou a lher l correio eiletrónico.
- L que ye l correio eiletrónico?
Sabie que el nun iba a antender nada, mas para me lhibrar de muita pregunta respundi-le:
- Son pequeinhas mensaiges eiletrónicas mandadas por pessonas pula anternete.
L nino preguntou:
-L que ye anternete?
- Ye un sítio ne l cumputador adonde podemos ber, oubir i ler muita cousa guapa, amboras, músicas, coincer pessonas, screbir, sonhar cun todo l que hai de melhor ne l mundo, nun mundo birtual.
- L que ye birtual?
- Birtual ye ua cousa ó un sítio que eimaginamos, mas que nun podemos agarrar, topar ó apanhar, mas ye alhá que criamos las cousas que gustariemos de tener i fazer. Por eisemplo agora stou eiqui a ber cousas mui guapas subre l Natal, cumo nós queriemos que fusse, cun muitas prendas, cousas mui guapas, muita música, muitas fiestas de família i cun todo de buono que gustábamos de tener.
L nino abaixou ls uolhos, quedou a pensar i uns minutos depuis dixo:
- You tamien bibo nesse mundo i nesse Natal birtual. Miu pai stá na cadena yá tiempá. Mie mai todos ls dies sal de casa cedo i chega tarde, quaije nun la beio. Mie armana mais bielha tamien sal todos ls dies i diç que bai a bender l cuorpo, mas nun debe de ser berdade, porque eilha torna siempre cul mesmo cuorpo. You quedo an casa, cun un tachico cun caldo, a cuidar de miu armano pequeinho que bibe a chorar de fame, i you, porque l caldo ye pouco i nun tengo que quemer, dou-le auga a miu armano para el pensar que ye caldo. Mie mai diç-mos, a las bezes, que ye ua mulhier perdida, que nun ganha para mos bestir i dar de quemer i manda-mos ir pedir pulas rues. You sei que nun passo dun nino probe i fraco mas you eimagino que tengo muita cousa buona i guapa, que ando a studar na scuola para ser un doutor. Nesta altura de l anho you eimagino que la nuossa família stá nua casa grande, cun muito quemido i cun muito bolho, doces, fruita, brinquedos i prendas de Natal. Esto assi ye un mundo i un Natal birtual, nun ye senhor?
Cerrei l portatle, mas nun fui a tiempo d'ampedir que las lhágrimas caíssen subre l teclado.
Sperei que l nino acabasse de deborar la refeiçon del. Paguei i dei-le l troco.
Agradeciu-me cun un Muito oubrigado senhor, este fui l melhor almuorço rial que tube ne l miu Natal birtual.

Leonardo Antão

02/01/11

Cunsoada Mirandesa (cuncurso)


La rue St-Laurent staba quaije zerta. Nun fússen ls anfezados anfeites lhuminosos, a pingar de las arbles znudas i famélicas, que pintalgában ls restros de niebe atirados contra ls bordos de los passeios, nien se acraditarie qu'era la nuite de cunsoada.
L home, inda nuobo, quarenta anhos mal feitos, caminaba cun passada tonta, sin çtino, nun remar cansado contra la nuite anfindable, drobado pul peso de las recordaçones que le tenien crabado la dentuça ne l cachaço i teimában, raibosas, an nun le dar çcanso.
Las más antigas, anubradas mas inda assi felizes, éran cacos cada beç más zlidos de las cunsoadas de l'anfáncia an Miranda: la stralhante fogueira acesa pul antusiasmo de la rapaziada, carradas i carradas de lheinha queimadas nua einorme borralheira qu'alimentában nuite fuora las lhabaredas sfameadas de chegar al cielo; la missa de l galho, na Sé atrecida, cun la lhadainha de l padre a ressonhar pulas eimensas nabes, tan anterminable qu'até zacracionaba l saráfico Nino Jasus de la Cartolica cumo siempre regaladamente anstalado na sue guarida; la calhada buolta a casa, la paç pousada cumo palombas brancas ne ls beirales de ls telhados, ls passos a retumbar nas piedras lhisas i slúbias de la calçada mediabal.
Ne ls purmeiros anhos an Montreal, lhar d'eimigrantes atelundrados a saber de sentido pa la nuoba bida, éran nuites tristes, chenas de suidades mal curadas, de lhágrimas furtibas de la mai abafadas pulas squinas de la casa, çfraçadas por sunrisas apagadas.
Yá home feito, nua scapada custante a las fraquezas coladas para siempre a la piel, las nuites de cunsoadas éran passadas, nas más dibersas i einesperadas circustáncias, al sabor de las sues relaçones amorosas fríbolas, ienebriantes, sin cadenas. Quando las cousas corrien pa l tuorto, habie siempre ls braços abiertos de la casa de ls pais, las eiternas bolhas mirandesas, la calor dua alegrie más resignada i l bozeiron sano de l pai cheno de lhembráncias. Era a eilhas que se agarrában todos cula fúria de afogados nun mar stranho a que nunca pertencírun por anteiro.
Staba, agora mesmo, a oubir la boç de l pai: que rapaç este, dás fé mulhier?, nun habie presente de Natal que le serbisse. Solo tenie uolhos pa las faquitas mirandesas, até le saltában ls uolhos de la cara quando bie ua nas manos d'alguien. Inda mal se aguantaba nas piernas, parecie un perrico a saltar atrás de quien le amostrasse l dianho dua faquita. - Las palabras rudas ansopában-se de lhágrimas ternurentas. - Nunca bi ua cousa assi, l garoto parecie ambruxado. Cumo ye que se podie dar ua anzona dessas a ua nino! Solo se fússemos boubos.
La mai, selombra diáfana, sunrie, passaba-le la mano protetora puls pelos i, sin qu'eilhes se díssen de cuonta, iba-se çpedindo als poucos de l filho, de l home, suoltas, zde hai muito, las apeias a los calhos de la bida.
L findamiento de ls pais cobrara la redadeira lhigaçon ambelhigal als balhes floridos de l'anfáncia. L fascínio de las faquitas fura para siempre, assi l'acraditara, bencido pul mistério de las mulhieres. Mas cul correr de la bida, percipalmente nesta altura de l'anho, a caras culas lhembráncias assanhadas, cada beç se daba de cuonta cun mais crudeza de la fraqueza de las raízes que l'agarrában al suolo que pisaba, de la sue solidon. Ua solidon eimensa, delorida, que le arrepassaba las entranhas i abrie sucos fondos de tristeza que nada, nien mesmo las más ambolbientes abinturas amorosas, podie curar.
Quando chegou al Parc du Pertual, las piernas trémulas recusórun cuntinar la caminada sien norte, oubrigórun nel a sintar-se nun talho mesmo a la borda de l funtanairo adonde l lhion de piedra de la bica, seca nesta altura de l anho, lo ouserbaba meio stranho. Mais adelantre, l padron de ls çcubrimientos, scorreito i sbranquenhado, na sue frieza de piedra, era centinela begilante, andefrente a la perséncia del. Ne l telhado de l coreto, los palombos ancolhien-se uns acontra ls outros para se resguardáren de l friu cortante i tamien nun le dában atençon. Solo la manta de niebe que acubrie la calçada de l parque ye que s'arrastraba al ancuontro del pa l ambolber ne l sou abraço frígido.
Atrecido, staba çpuosto a alhebantar-se, cuntinar l calbairo de la caminada, quando, asselumbrado, pressentiu un búltio sintado al lhado del. Sin pinga de sangre, uolhos abiertos de spanto, reconheciu lhougo la figura anconfundible de l Nino Jasus de la Cartolica: rosado, la cartola na cabeça, cheno de proua na sue farpela de setin bordado a ouro de ls dies de fiesta, un sunriso fraterno zenhado ne ls beicicos anfantiles.
Oubedecendo a un aceinho de l Nino, l parque animou-se debrebe. Un grupo d'anjos abaixou de l cielo, aquemodou-se ne l coreto cun un farto strumental de harpas, cítaras i fraitas qu'anchírun la nuite cula magie de la sue música celhestrial. Lhougo de seguida, dous outros anjos, salidos de l friu, zdrobórun alba toalha de lhino anriba la niebe i serbírun an siléncio, ua probe cena de cunsoada cumpuosta de pan de centeno, chouriço i persunto.
L Nino, a dá-le la risa, sacou de la jabeira de la çamarra ua guapa faquita de cabo de madeira trabalhado qu'oufereciu al home.
- Reconheces? Ye la faquita de ls suonhos de la tua anfáncia. Podemos ampeçar a cenar.
L home, cumpassiadamente, nun ritual lhitúrgico, a saborear cada sfergante, cortou l pan an lhargas i gustosas fatilas, l chouriço an rodaixas finas i çumarentas, l persunto an lhascas quelor de rosa, cun firmeza i ua sabedorie que solo podie nacer de l fondo de la mimória ancestral.
Faltaba l bino mas lhougo de la boca de l lhion de l fontanairo ampeçou a manar an bica-abierta fresco i fuorte que arrecolhien na ambuça i sorbien sastifeitos.
Finda la cena, ls anjos arrecolhírun ls restros de quemido i ls strumientos musicales i bolórun, sin rugido, pa las perfundas de la nuite. L Nino Jasus de la Cartolica, un cachico mais quelorado puls eifeitos de l bino, tardou un redadeiro mirar ne ls uolhos de l home i purparou-se para se scapar tamien.
- La faquita - çaçamelou l home.
La suable mano de l Nino topou-le ne l ombro.
- Ye tue. Ye l tou presente de Natal.
Quando, sfergantes apuis, cun passo firme i decedido, l home tornou pa l apartamiento del, cula faquita ne l fondo de l bolso, era l garotico mais feliç de l mundo.

Manuel Carvalho


[publicada eiqui]





30/12/10

Lhebarmos l Nino pulas rues (cuncurso)

Nua frie tarde de l die de Natal, ancuntraba-se nua squinica de l fondo de l'eigreija de Zenízio l Padre Formariç a ler l Brebiário i a fazer uas cúrtias ouraçones, quando oubiu ls suables passicos dun rapazico chamado Pedrico, cun arrimado a siete anhos d'eidade.
Pedrico achegou-se de l Presépio, mirou pa ls lhados para cunfirmar que naide staba a ouserbá-lo, agarrou ne l Nino Jasus que staba na Cabanhica, scundiu-lo ambaixo la çamarrica i saliu de l'eigreija. Muntou-se na bicicleta que habie deixado ancostada a la piedra de l Sagrado i fui a dar uas buoltas pulas rues de Zenízio cun l Nino Jasus acostadico a el. Al fin de arrimado a ua hora tornou pa l’eigreija, ancostou la bicicleta a la piedra de l Sagrado i antrou na eigreija cul Nino scundido ambaixo la çamarrica.
L Pe. Formariç, cuntinou assossegado i scundido na squinica de l fondo de l'eigreija, a ouserbar l que se passaba. Pedrico, tornou a poner l'eimaige de l Nino na Cabanhica i saliu. Quando se staba a chubir na bicicleta l Pe. Formariç nun rejistiu a la curijidade i preguntou-le:
- Pedrico! Porque lhebeste l Nino Jasus?
Pedrico quedou mui assustado, porque cuidou que nun habie sido bisto por naide, mas al fin duns minutos respundiu:
- Padre, fiç ua pormessa!
- L que pormetiste?
- Pormeti-le al Nino Jasus que, se me disse cumo prenda de Natal ua bicicleta, l lhebarie a dar uas bolticas neilha. El dou-me la bicicleta i you bin a cumprir la pormessa al Nino.
L Pe. Formariç, a modos que a brincar i a querer puxar pula eimaginaçon de Pedrico, preguntou-le:
- Porque será que a mi l Nino nun me dá prendas!?
Pedrico respundiu-le:
- Debe ser porque l Pe. Formariç nun lhieba l Nino a andar pulas rues de la nuossa aldé de Zenízio.
L Pe. Formariç pensou debagar na perfundidade de la repuosta de Pedrico i respundiu-le:
- Tenes rezon, Pedrico, l Nino ajuda a quien l lhieba para fuora de l'eigreija. L que fai falta ye fazermos cumo tu Pedrico, lhebarmos l Nino a andar pulas rues de la aldé, para amostrar a toda la giente que l Nino gusta de todos nós tal cumo somos, pequeinhos ó grandes. Muito oubrigado Pedrico por mos ansinares que l amportante ye sermos crianças cumo tu, lhebarmos l Nino para fuora de l'eigreija, a andar cun nós, todos ls dies.

Leonardo Antão






29/12/10

Milagre de L Nino Jasus (cuncurso)



Sue bida nun yera fácele. Habie-se casado contra la buontade del. L pai amponira-le l home que eilha nun querie. Apuis de lhebar alguns bofetones aceitou la sue sorte. Dezuito anhos, tan nobica! Nunca haberie de squecer l grande amor de la sue bida, l sou Balentin. Muitos suonhos, tantos subressaltos. Tanta beç spertaba cun sudores frius. Bie al sou Balentin a ser spetado por ua baioneta i un bózio de delor fazie-la sentar-se anriba la cama. Sudores frius agarrában-se-le al cuorpo. Nuites sien cuonta ls suonhos nun le dában assossego. Nuites habie an que l suonho yera mais suable. Eilha i Balentin corrien lhadeira abaixo. Todo l cabeço berdegada. Las bides yá todas chenicas de fuolhas amostrában l berde de la sprança. Paredones atrás de paredones mais parecien scaleiras atapetadas. Solo mais tarde, apuis de benir a morar pa l outro lhado de l riu ganhará cuncéncia i poderá ber la grandura i fermosura de l sou Cabeço. Cabeço Bandeira. La corrida ampeçaba a la punta de riba de l Cabeço i solo acababa chegados a la bordica de l riu. Apuis, sentában-se a çcansar i a apanhar fuolgo. Ampeçaba agora l jogo. A ber quien mais chimpas fazie. Bolar pedricas lisicas antes de seren angulhidas pula auga de l riu. Rie-se muito. Habie sido mui feliç. Habie tubido ua mocidade de muita alegrie.
Hai quien diga que ls purmeiros anhos de bida son ls mais amportantes. Lhembra-se mui bien de ir jogando l chupé ne l Bapor que los lhebaba pa l Brasil. Inda pequerrica, ls pais eimigraran pa l Brasil i yera cumo se fusse hoije. Mas fúrun poucos ls anhos que alhá stubírun. L pai cunseguiu ajuntar bun denheiro an pouco tiempo. Bolbidos a la tierra que la biu nacer, l pai cumprou buonas propiades i ainda le sobrou bun denheiro. Criou sous uito filhos zafogado i cun fartura i quando se morriu inda deixou uito contos de reis a cada filho. Yera muito denheiro naquel tiempo.
Habie se casado cun dezuito anhos. Bolbidos dous, yá iba cun l segundo filho na barriga. L purmeiro, Climente, un rapagon. Habie sido sue mai que scolhira l nome. Nun fui contra. L que traie na barriga haberie de se chamar Juan. Yá se habie aquemodado a la bida de casada. Las cousas nun íban mal. L oufício de ferreiro daba siempre para tener pan i bino. L pobo yera grande i la abença daba para mantener la casa farta.
Apuis de nacer Juan, la bida ampeçaba-se a ancarreirar. Yá tenien casa própia, ua buona huorta i ua binha. Calros amostraba-se un bun home. Gustaba de se adbertir. Tenie l sou harmónico que tocaba mui bien. Todo mundo gusta de Calros. Yera mui trabalhador. You yá me habie afeito a el. L trabalho de ferreiro yera agabado. Ampeçara a fazer l galho pa l campanairo de l’eigreija i tamien las barandas pa las scaleiras. Foi custoso acertar cul zeinho. Tenie la questume de zenhar na tierra cul dedo. Fazie i apagaba, fazie i apagaba. Apuis paraba, miraba, tornaba a mirar, un cachico mais fastado. Agarraba un lhapeç, ua fuolha i passaba l zeinho pa l papel. Fui assi que fizo muitos zeinhos que apuis trabalhaba na frauga i todo mundo agababa.
La bida iba correndo i las cousas ancarreirando-se. Mas Spanha spertaba touros anraibecidos. Homes de baionetas nun drúmen. Franco ampeça a zapacenciar homes, mulhieres, curas, bezinos, aldés, bilas, cidades, un paíç, Spanha. La guerra cebíi chega-se a todos ls recantos.
Salir de Spanha l mais debrebe possible. La bida ampeçaba a ser mui defícele i ansuportable. Purmeira heipótese: eimigrar pa l'Argentina mas solo Calros. Haberie que dar-le autorizaçon para bender ls poucos haberes para fazer l denheiro para la passaige. Miu pai, Tiu Bolin, fui contra. Pouco poderie fazer contra la buontade del. Mas roga-le ua praga: se tubires antençon de apuis mandares ir mulhier i filhos bai an paç. Se tubires antençon de nunca mais bolberes que quedes tolhido de piernas i braços.
Segunda heipótese: deixar la mie tierra i l miu paiç i ir cun Calros pa sue tierra i l paiç del, Pertual. Muita çcuçon, muito ralho. You, mais ua beç contra la buontade de miu pai, outorizo la benda de ls nuossos bienes. Calros decidiu ir para sue tierra i you bou cun el. Miu pai staba mui agarrado al sou purmeiro nieto i pediu para criar l nuosso filho, Climente. You nun m’amportaba. Calros fizo algun scalhafato mas dou l sou acordo. Dues horas de lunjura tamien nun era la fin de l mundo i anque fusse custoso era mais fácele solo cun un nino.
Stubímos pouquito tiempo na tierra del, Bempuosta. Habie muito ferreiro i pouco trabalho para tanto. Ruolos, aldé bezina, precisaba dun ferreiro. Alhá fumus. Pessonas mui buonas. Recebírun-mos mui bien. Dous meses se passórun. Yá staba afeita i las pessonas yéran mui nuossas amigas. Nun me deixában faltar nada an casa.
Quando se roga ua praga ye cumo sarna, apega-se. I se nun se stá de cuncéncia lhimpa todo pode passar. Nun sei l que se passou mas ua purmanhana Calros quijo lhebantar-se i nun fui capaç. Quedou tolhido de piernas i braços. Passórun-se dous meses sien salir de la cama. Yá zasperaba. Un nino de cuolho i l miu home tolhido Abençonadas pessonas de Ruolos, que nunca mos deixórun passar fame.
Quando las pessonas stan zasperadas agarran-se a Dius i a todos ls Santicos. Cumo dixe, passados dous meses l miu home ampeçou-se a lhebantar i a andar antre dues mulatas. Iba melhorando i stribado nas mulatas yá iba até la termo. Ua beç dou un cuntapie nua cepa pocha i struncou-la. Bieno para casa i ampeçou a tirar las mulatas. Passado pouco tiempo yá andaba solico sien mulatas i ampeçou a trabalhar.
Iba ser anho nuobo i l die atrás dixo-me: bou-me até Bempuosta, tengo uas cousas alhá para fazer. Manhana a la purmanhana, bien cedico, purpara la burrica i l rapaç i bás a tener cunmigo. Almorçamos alhá i apuis benimos a fin de tarde. Habie ua grande gilada mas assi i todo pus-me a camino. Serie ua buona meia hora de camino. A l'antrada de Bempuosta lhougo me ampéçan a dezir: teneis l diabro an casa, teneis l diabro an casa… Nun antendie l que las pessonas querien dezir mas apuis que bi l Chocalheiro antendi que Calros habie benido apanhar la smuola.
Muito tiempo apuis cuntou-me que le habie pormetido al Nino Jasus de apanhar la smola se lo tirasse daqueilha afliçon i podisse andar antre dues mulatas. L Nino Jasus fizo muito mais que esso. Fizo un milagre! Puso-me a andar cumo dantes.
Bien háiades miu bun Senhor!

29 Dez/2010
António Cangueiro




L cielo strelhado (cuncurso)


Ls garotos stában culas bacas, na regada de trás de ls palheiros. Al rusque fusque botórun las bacas para casa. Yá a camino de casa, dixo Jantonho, Mira Angrácia, yá se bei la Streilha Buieira. Mira que si relhuç hoije, porquei será? Sei te alhá? Será porque bai a ser l Natal? Diçque que ye nesse die que nace l nino Jasus, anton las streilhas ténen que relhuzir mais nesse die.
Cun esta cumbersa chegórun a casa i fúrun-se a arrimar als tiçones, que fazie un friu de perro. Pul mobimiento de la casa, bírun que algua cousa staba para se dar. Habie un panelo de ls grandes, desses que solo se úsan nas matáncias. Angrácia dou ua spreitadelica i biu que staba cheno de polbo. Jantonho, que tamien staba culs oulhicos ne l panelo, al ber l que tenie, dixo todo admirado, Ye polbo caracho! Xiu, dixo Angrácia, que mos puoden oubir. Nun bés que hoije ye la cunsoada i ye die de quemer l polbo i l bacalhau cun tronchos? Agora yá sei porque la Streilha Buieira bieno mais cedo hoije, cumoquier que tamien bai a quemer l polbo, dixo Jantonho. Mira, tamien ténen eiqui un bolho, debe ser para manhana.
Yá bien calientes, fúrun-se pa l curral mientras chegaba la hora de la cena, que nesse die era un cachico mais tarde, mas balie bien la spera. Ne l curral mirórun outra beç pa l cielo i bírun milhones i milhones de strelhicas, que stában un ancanto nesse die.
Depuis chegada la hora, fúrun anton pa l lhume i, cumo yá stában todos, fui solo ponéren-se a cenar. Depuis de se haberen ampanturrado cul polbo i cun outras gloseimas cumo las rabanadas i outras cousas que nessa nuite habie an casa de Tie Ana. Depuis passórun l serano cuntanto cuontas, cumo era própio nessa nuite.
Jantonho i Angrácia, perguntórun-le al mais bielhos l porquei que las strelhicas stában naqueilha nuite mais relhuzientes que nunca, Nós tenemos stado a mirar pa l cielo i nun antandemos la rezon porque eilhas brílhan tanto nesta nuite. Anton, fui la beç de Nacísio falar, Bien you si bos splicaba la rezon, mas agora tengo que le ir a botar la palha a las bacas que eilhas tamien ténen dreito a ua cena melhorada, mas la nuite ye lharga depuis bos digo l que you oubi por ende. Quedórun todos aspera que el benisse para splicar l fenómeno. Jantonho nesse die fui cun Nacísio a pegá-le ne l lhampion. Apuis que le dórun la palha a las bacas, bolbirun pa l lhume, mas antes passórun pul curral i mirórun pa l cielo para ber las streilhas i bien bírun cumo stában de guapas las strelhicas nessa nuite.
Chegados al lhume lhougo ampeçórun todos, Bá bamos a la cuonta pormetida. Nacísio botou-le las unhas a la calabaça por mor de molhar la gorja para que las palabras salíssen melhor. Depuis dixo assi, cua risica pa la cousa ser mais amportante, Bien you solo lo oubi. Diçque que nesta nuite ne l Cielo hai ua reunion de las streilhas cun Dius. I ye por isso que eilhas stan tan guapas nesta nuite? Nun ye todas las nuites que ténen la ouportunidade de s’ancuntrar cun Dius. Habie milhones i milhones de streilhas nessa nuite! Streilhas de todas las quelores: brancas, pratiados, berdes, douradas, azules i burmeilhas, que nessa nuite habien marcado l tal ancuontro cun Dius pa le pedir que las deixasse benir a bibir pa la tierra ne l meio de ls homes.
- Senhor Dius, nós gustaríemos de bibir na Tierra antre ls homes, dixo ua streilha que habie sido mandatada para falar por todas. Talbeç le podíssemos trasmitir-le algun bien als homes, dixo lhougo que Dius aparciu.
- Pus se assi pensais assi será feito, respondiu-le anton Dius. Cunserbarei-bos a todas bós, assi brilhantes, perfeitamente ounidas antre bós i pequerricas, cumo ls homes stan aquestumados a ber-bos. Si, podeis abaixar a la Tierra.
Cunta-se que, naqueilha nuite, houbo ua guapa chuba de streilhas. Alguas ponírun-se ne ls campanairos de las eigrejas, outras fúrun a jogar i a fugir al zafio culas pastoricas boladoras que relhúzen pula nuite ne ls campos, outras antrórun nas casas de las famílias i misturórun-se culs brinquedos de las crianças. Assi, la tierra quedou toda eiluminada.
Mas, passado algun tiempo, las streilhas sentírun-se fuora de l sou ambiente própio i resolbírun deixar ls homes i bolber pa l cielo, deixando la Tierra a las scuras i triste.
- Porque bolbiestes? Preguntou-le Dius, al modo que eilhas chegában al cielo.
- Senhor, nun fui possible mantenermos-mos por mais tiempo, puis nun mos sentiemos
«ambiantadas» alhá na Tierra, eisiste muita miséria i biolência, maldade, anjustiça… i nós nun podíemos ajudar.
I l senhor respundiu-le:
- Yá sabie que isso se iba a passar, puis l buosso lhugar ye eiqui ne l cielo. La Tierra ye un sítio de passaige, de l que passa, de l que cai, de l que erra, de l que se muorre. Nada ye perfeito. L Cielo ye l lhugar de la perfeiçon, de l eimutable, de l eiterno, adonde nada aparece.
Depuis de habéren chegado todas las streilhas, cunferindo l númaro deilhas, Dius, çfraçando nun saber de l causo, dixo outra beç:
- Afinal falta eiqui ua streilha. Tenerá-se perdido ne l camino?
Un anjo, que passou puli, oubiu i respondiu:
- Nun fui assi, Senhor. Essa streilha decidiu quedar antre ls homes. Eilha çcubriu que era alhá l lhugar deilha. Eisatamente alhá, adonde eisiste la amperfeiçon, l lhemite, l lhuito, l delor… anfin, adonde las cousas nun ban bien.
- Mas que streilha será essa!? bolbiu Dius a perguntar.
- Ye la streilha berde, Senhor, la sprança, la única que sentiu ser eilhi l sou campo de açon.
I quando todas mirórun pa la Tierra, bírun cun alegre surpresa que aqueilha strelhica nun staba sola. La tierra staba outra beç eiluminada, cumo se alhá morássen todas las streilhas, porque habie ua streilha berde ne l coraçon de cada pessona.
Dius cunhece todo, nun solo l passado i l presente, mas tamien l feturo. Por isso, ne l cielo, nun fazie falta la streilha de la sprança, pus nun se puode sprar mais de l que aquilho que yá se passou an abundáncia i perfeiçon. Essa streilha fui criada por Dius para bibir na tierra. La sprança ye un sentimiento andispensable na Tierra. La sprança ye própra de la pessona houmana, própia daquel que erra, que ye amperfeito, que cai i se lhebanta, mas que lhuita i cunfia ne l futuro que çcunhece, mas que acradita ser felcidade sien fin. Esta ye, puis, la streilha mais ampuortante na Tierra, la sprança.
Que eilha nunca mos falte i more siempre ne ls nuossos coraçones i alhumbre todo l nuosso ser i l camino que andamos para nun tropeçarmos, nien cairmos. Solo assi chenos de lhuç. De la sprança que mos ben de Dius poderemos crecer na perfeiçon, cumbatendo la miséria, la bioléncia, la maldade, la anjustiça, i l pecado. Essa sprança andica-mos, cun sue lhuç, que ben de Dius, l camino que a Dius mos conduç.
Yá me parecie a mi que estas strelhicas andában a tramar algua cousa. Cun que anton querien bibir cun nós, dixo Jantonho. Por mi, todo bien, you anté gustaba de tener ua strelhica solo para mi. Tamien nun será tanto assi, eilhas ténen que chegar para todos, dixo Nacísio. Tiu Chico que habie stado siempre calhado, tamien dixo, Isso de la streilha berde ye bien berdade. Que Dius mos deixe ua dessas streilhas berdes, para que mos dé la tal sprança, que buona falta fai por estes lhados. I sien mais palabras bolbiu a quedar calhado. Mas la strelhica berde si fui tema de cumbersa por todo l serano. Depuis, yá a meia nuite, fúrun a la missa de l galho. Puis Nacísio anté era l sacristan i tenie que star todo a punto, por isso fui algo mais cedo que ls outros. I sabeis que anté l cura nesse die falou de la streilha berde i de cumo eilha ye amportante pa ls homes…
Jantonho quedou siempre cun aquilho na eideia, nunca mais la streilha berde le saliu de la cabeça i siempre eilha l dou la tal sprança de que falaba Nacísio na cuonta. Mesmo çpuis yá de grande, quando ancuntrou cousas que nun speraba ancuntrar, siempre tubo ua streilha berde acerca pa le dar la tal sprança de que falaba Nacísio…

José António Esteves




28/12/10

L redadeiro Natal de Amoedo (cuncurso)



Amoedo era un mirandés, analfabeto, mas siempre çponible para fazer to l tipo de trabalhos rurales.

Pul ampeço de ls anhos sessenta fui chamado a la tropa, para cumprir l serbício melitar.
Tenendo coincimiento de que la Pátria staba an peligro an Angola, Moçambique i Guiné, adonde staba a ampeçar la guerra quelonial pula andependéncia dessas porbíncias pertuesas, l corajoso suldado Amoedo oufereciu-se cumo boluntairo, para ir a defendé-la.
Fui mobelizado para Angola, para cumprir dous anhos de tropa, nua de las frentes de cumbate de la guerra quelonial.
Ls pais, que tamien éran analfabetos i nun tenien telifone an casa, passórun bários meses sin recebir amboras del.
Nas biesperas de l Natal de 1964, recebírun un pedido de l telifone público a dezir-le que l filho querie falar cun eilhes a ua cierta hora.
Nessa hora ls pais alha fúrun, todos cuntentos, a atender l telifonema de l filho, que le dixo:
Pai i mai querie tornar para casa neste Natal, mas antes de todo, querie anformar-bos dua cousa, tengo un grande amigo que querie lhebar cumigo.
Ls pais respundírun-le: Inda bien que benes, trai esse amigo cuntigo!
Cuntinou Amoedo: - Gustaba de bos anformar que esse miu grande amigo sofriu ua amboscada an Angola i quedou grabemente ferido an cumbate. Ye un mutilado de guerra, sin ua pierna i sin un braço, percisa d'ajuda para todo i, inda porriba, nun ten outra casa para adonde ir a morar.
Ls pais: - Que guerra maldita, balha-mos Dius, trai l amigo que nós bamos a tratar de le arranjar ua casa para adonde el puoda ir a morar.
Amoedo: - Pai! you gustaba que el quedasse a morar siempre na nuossa casa!
L pai cumbersou cula mai i respundiu-le: - Sabes l que mos stás a pedir? Nun tenes noçon de las deficuldades i de la grabidade que acarretarie para nós aceitarmos tan pesado fardo que mos stragarie toda la nuossa bida!?
- Torna tu solo para casa filho i squece esse amigo strupiado!
Amoedo fizo uns minutos de siléncio... i zlhigou l telifone. Dues horas mais tarde, ne l die 24 de Dezembre, recebírun un telifonema dun Spital de l Porto, a anformá-los de que l filho se habie morrido al caer delantre dun camboio rápido, que passaba na Staçon de Campanhana. Todo andicaba tratar-se dun suicídio.
Ls pais, mui penerosos i a derretíren-se an lhágrimas, fúrun buscar l cuorpo.
Para sou spanto, grima i pánico, berificórun que Amoedo solo tenie ua pierna i un braço. Era el própio l que el chamaba l grande amigo mutilado.
L redadeiro Natal de l corajoso suldado Amoedo, fui passado nun caixon cubierto pula bandeira nacional, porque fui mutilado an defesa de la Pátria i porque fui rejeitado puls sous... a quien le faltou l sprito de Natal.

Leonardo Antão





27/12/10

Chouriços no borralho (Cuncurso)






Ua de las cousas que mais m’agrada quando scribo ye cuntar cuontas doutros tiempos, de ls tiempos dantes, de las mies ouriges i bibéncias.

Essa ginástica, oubriga-me a traier al de riba todo aqueilho que me quedou arrecadado na arca de las lhembráncias, que anfeliçmente muita cousa, senó quaije todo se fui barrendo als poucos cul passar de l tiempo, cuontra la mie gana ye berdade, agora yá solo hai algue rescaldo deilhas, passadas nua anfáncia feliç, dua casa farta i ua grande família.

Cumo todas las famílias sien eiceçon, dantes l sprito Natalicio staba persente na nuossa casa, bibiesse cun ferbor zde muito antes de la cunsuada, la Missa de l galho, l beisar de l Nino, puis ser crestiano, tener fé na Santa Eigreija segundo ls mandamientos daprendidos ne l catecismo, era i siempre fui queston de ls nuossos pais.

Hora la celebraçon de l nacimiento de Jasus, tal qual cumo chega a nós, ye l ato i simblo maior de la família.

Nós cheguemos a ser cinco rapazes i ua rapaza, cumo qualquiera família, este era l património maior que Dius dou a mai, era assi queilha falaba para todos, apuis ye que benírun ls outros bienes, filhos de Jesé (nome de pai) que tamien era carpinteiro cumpletaba la felcidade de mai.

L Anho Nuobo, nun me lhembro de cousas segneficantes, i digo-bos l you, fago sfuorço, mas a nun ser que nun se fazie nada, puis era cumo ls respeitados dies Santos, siempre mai botaba an nós cousas mais guapas i pimponas, que l nome tenie amportáncia porque era nuobo, i todo l que era nuobo benie carregado de aceitaçon.

L die de Rei, lhigo-lo a un die de fartura, ye berdade que a la par me cuntában la cuonta de ls Reis Magos benidos alhá de bien loinge seguindo to l camino ua streilha, cun ouro, ancéncio i mirra pa l Nino Jasus, que simblizában la riqueza, purficaçon i salbaçon, mas l que mais me quedou fui la tradiçon que habie na nuossa casa na niute de Reis.

Era questume, starmos al serano cun mie tia Maria do Céu que era armana de pai, casada cun tio Manuel armano de mai i ls primos i primas, cumo las nuites éran grandes i fries, l lhume tenie que ser baliente para calçer aqueilha giente toda, lhougo l rescaldo (la cinza i brasas) salido de ls cepos ardidos era caliente, adonde s’anterrában uns chouriços ambrulhados i atados an papelon que ls soteiros ambrulhában l polbo de la cunsuada, cousa que miu tio Manuel fazie bien.

Apuis de star ende un cacho buono éran sacados, quedában cozidos de la calor de l borralho, i an riba de las fatilas de fogaça, molhában-las dun modo que era de quemer, lhamber ls dedos i chorar por mais.

Talbeç nun seia mais cierto nesta cuonta you botar alantre ls chouriços assados ne l borralho, an beç de ls Reis Magos, mas que se bai a fazer, l quemer puxaba mais que la ladeinha daprendida ne l catecismo.

Siempre s'oubiu dezir, la fuorça de las cuontas, ten muito haber cula fuorça cumo fúrun bibidas.

26/12/10

LA BELHICA

.
LA BELHICA
.
Mirando la telbison, que ye l que inda me restra, solica, cun ua lagrimica al canto de l’uolho, que l cuorpo yá meio ressequido nun bota mais, beio l’ambora que passa la telbison i l miu coraçon cumo que tembra, ua rábia chorda sube-me a la cabeça. Mas aqueilhes homes i mulhieres, na flor de la eidade, cun buonos braços para trabalhar, son probes? Fui para eilhes que dei un pouquito de l que me fazie tanta falta? Eilhes tamien dórun algo para quien precisa? Se calha, nun ténen nadica para dar, mas you inda nun apanhei las azeitunas, nun me poderíen botar ua mano, ténen bun cuorpo. Nun dízen que cada un debe de ajudar cul que ten? You si que sou pobrica, sien familhia, mala i belhica. You de buona gana le daba las oulibeiras, mas aposque solo quíeren denheiro. Rais parta l denheiro! Que mundo ye este que nun bei?! Mas quien faç causo de mi?! Se tubisse papel i lapeç screbi todo esto, mas tamien nun sei screbir...

(ALBERTINA)

À tiu Almendra! Ponga esta cunta ne l cuncurso, nun ye para me dáren nada, ye solo para sabéren que l mundo ten siempre cuontas nuobas para cuntar.

Carton de Buonas Fiestas-Ye l que te puodo dar (Cuncurso)






Stimado amigo, camarada i cumpanheiro.

Ye Natal, fiesta que simboliza para nós crestianos l nacimiento de Jasus, de l salbador, aquel que dou la bida puls homes. Natal ye tiempo de fiesta nas famílias, para que haba mais ounion, tiempo de dar afetos als que ándan mais zanimados, tiempo de dar palabras d’animo als que ándan mais çcaçuados cula bida, als que perdírun la spráncia, la fé, tiempo de fazer amisades i renobaçon de las mais arrefecidas, tiempo de dar cousas, prendas.
Por assi dezir, Natal ten que ser un tiempo an que todos nós debemos abrir l coraçon, para ls abós, pais, armanos i armanas, tios, i tias, parientes, bezinos, amigos, a to l mundo, dezir-les quantos ls amámos i quanto ls queremos bien, a nun ser assi nun ye Natal, será outra cousa qualquiera, froixo, salagre.
I será na fuorça desse amar i querer bien que debemos poner todo i maior ampeinho, un lhaço bien fuorte i guapo para que nunca se zate, i será l tamanho desse amar i querer bien que fará la defrença, l tamanho, la grandura de l Natal.
Natal nun ten que ser festejado cun cousas mercadas, ne ls sotos ou anquemendadas, caras i bistosas que son moda, puode ser festejado an simplecidade, muita houmildade, cun berdade i sinceridade, que son cousas bien a mano, todos tenemos i podemos fazer uso deilhas, bonda que quergamos.
I ye por esso miu caro amigo, camarada i cumpanheiro doutros tiempos i paraiges, que me resolbi screbir-te este Carton de Buonas Fiestas.
Cumo tu sabes, la çtáncia que mos aparta ye muita, tu moras na Capital i you ne l Norte, nien tiempo nien denheiro para mercar nien que fusse uas garraficas de buber, miotes, gorbatas, camisas, xabon para la barba ou perfumes de oulor, que serie guapo para un amigo tan amportante cumo tu sós para mi, i muito mais merecies. Tengo si a mano un Carton i ua lhapizeira para t’afirmar de nuobo que nunca squeci ls tiempos que passemos juntos quando éramos ninos, na scuola i fuora deilha, l tiempo de rapazes que fumus a la machorra na nuossa aldé i a las suortes, yá mais tarde l tiempo que andubimos por tierras d’alén mar, porque l çtino assi mos ampuso.
Tengo tamien para te dezir que nunca me squeci i squecerei las bezes que te pedi ajuda i tu nunca te negueste a oubir las mies angústias, ls mius miedos i choros, nunca te negueste a dar-me ua palabra de cunfuorto, d’animo, nunca amostreste zánimo, i m’ajudeste a mantener-me çpierto i listo, a mantener-me bibo. Fuste un armano quando nun tenie a pie de mi l miu, cumpanheiro nas horas de solidon, camarada nas horas malas, fuste un ombro ne ls momientos an que la bida de ls dous peligrou, un eisemplo de coraige i fé.
Caro amigo, camarada i cumpanheiro tenes siempre cierto un lhugar ne l coraçon, i s’esso fazir un melhor Natal para ti, yá quedo sastisfeito.
Esta ye la mie prenda, ye la quemunhon que quiero fazer cuntigo.
Un feliç Natal na cumpanhie de quien tu mais deseares.

A.C.

(Este carton staba na mie arble de Natal, solo l li apuis de las meia nuite de la nuite de cunsuada, fui ua de las melhores prendas que tube)

PEDRO, LS SANTOS I L NINO JASUS (cuncurso)

ó l Natal de l’abenida


Cuntica de Natal an 9 capítelos i ½, cun títalo, subtítalo, antróito i todo cumo pertence: L Nino Jasus, Presepes, pastores, Arbles de Natal, lhuzicas, cenas de Cunsoada, Bolho-Rei, fritas, famílias felizes, garoticos probes, milagres de Natal – ó nien tanto - i todo l que más alantre se berá.

1. Era ua beç, hai muitos, muitos anhos, nua tierra mi loinge… no, alhá por bias de ser ua cuntica de Natal, nun hai que mos poner a adoçar. Bamos a ampeçar outra beç.

2. Cidade grande, 24 de Dezembre de 2010. L’abenida debedie aquel cacho de la cidade an dous bairros i an dous mundos.
Dun lhado casas nuobas, grandes, mociças, scundidas por jardines cun arbles bien podadinhas i cientos de lhuzicas a tembrar trás de las grades altas de las paredes que las arrodiában. Nalguas, carros caros, de alta celindrada, parados a mei’camino de las garaiges amostrában bien l’amportança de ls duonhos pa la buona ourganizaçon de la sociadade i pa l eiquelíbrio de l mundo an que bibimos. La orde, l sossego i la nubrina planában por subre to l bairro i quaije se podie ampalpar la traquilidade amprestada pulas cuncéncias de bidas hounestas i hounradas.
De l outro lhado de l’abenida, un bunton scuro de chabolas, angarradas uas nas outras.

3. Ls Santos stában-se a purparar para cenar. Justo de ls Santos, l pai, cabeceaba a pesar figos ne l sofá, cul jornal ne l regaço. A un canto de la sala, las trés filhas de l casal tirában i tornában a poner ls pastores de l presepe, sien chegar a rezon cierta de donde habien de quedar, se deste lhado, se daquel, de l ribeirico fazido cun papel d’alumínio. L piçcar de las lhuzicas de l Arble de Natal fazie dançar las selombras de las figuras al toque de la música de ua ourquestra metropolitana que benie de l home cinema, última giraçon. Dona Piadade assomou-se a la puorta de la cozina, cun las manos anfarinadas. Habie-le dado folga a la criada, nien era mulhier para ampedir que todos pudíssen cunsoar cun paç i alegrie, arrodiados pula família. Por esse pecado nun habie eilha de respunder! Más a más, Rosa poucas queixas tenerie, que inda la habie cumbidado c’ua caixa de galhetas i uas puostas de bacalhau para quemer cun ls sous. De las oureilhas, que ls tiempos nun stában para ser mi franco i habie tanta giente a quien cumbidar.
- Garotas, deixai isso agora i bamos para la mesa, quando nó, l çuflé arrefece-se i apuis nun sabe. Pai nun le gusta l quemer friu nien de alberotos a la hora de la cena. A ber se nun lo cunsemis, inda porriba nesta nuite tan special an que todo debe ser harmonie i felcidade.
- Mira l Nino Jasus nuobo que cumpremos onte, ah mai. Que lindo ye! I peç mesmo que se le stá a dar la risa para mi.
- Pus si, Pureza. Pul que custou, yá se le puode dar bien la risa. Mas fui bien ampregue, manhana tue tie Malgarida, quando L bir, anté queda arrelhampada. Un cumo este nun ye eilha capaç de ancuntrar. Bá, Pureza, Glória, Eimaculada, bamos a lhabar las manos i cun tino a la mesa.

4. Stában a mei’de la cena quando batírun a la puorta. Quien poderie ser a esta hora, nua nuite destas, iba pensando anfadada Dona Piadade a çcerrar ls ferrolhos de segurança mássima de la puorta de l’antrada. I Justo que nun le gustában nada ls alberotos.
- You chamo-me Pedro… i bibo de l outro lhado de l’abenida…, çaçamelhou la figura andeble de l garotico, fraco i mal ampelajado, que staba specado delantre de la puorta.
- Pus si, mas i que stás eiqui a fazer?, nua nuite cumo esta, a cunsemir giente de bien, pessonas que nun le fazírun mal a naide.
- Ye que you... you beio-bos passar muita beç na abenida… pareceis ua mulhier tan buona… i l garotico retrocie las manos trás de las cuostas, sien alhebantar ls uolhos de l chano, cumo ancandilados pulas letras de l tapete de l’antrada: “Bien-benido”.
- You tamien dou fé de te ber a las bezes eilhi cerca de l’abenida. Mas i tue mai? I tou pai? Eilhes sáben que stás eiqui?
- Mie mai stá an casa, cun mius armanos. Inda son pequeinhos.
- Lhougo se me lhembrou que érades un tagalho deilhes. Ye siempre assi. Mas anton tu al que benes? Tu quei quieres?
- Ye que you… you tengo dous armanos… i mie mai nun ten que le dar a quemer… cumo hoije diç que hai tanto quemer an to l lhado… bós sodes ua tie tan buona… se me quejíssedes dar uas pouquitas de las buossas sobras… para mius armanos.
- Ah, para tous armanos, ora si. Tou pai, se nun tenie cumo ls sustentar, nun habie de haber fazido tanto filho. You digo-te-lo a ti por bien, para te splicar, para que antendas… fazer un filho i apuis poné-lo a pedir…. ye un pecado. I bien grande! Pur bias destes lhafraus ye que l mundo stá cumo stá…
- Miu pai nun ye niun lhafrau, i nien sequiera stá an casa… atalhou l garoto cun la boç más alta i altarada cun la selombra de l choro.
- Bó, anton benes-me a pedir i agora saltas a boziá-me als oubidos?! Stá-te linda!... outra cumo esta… Scuita bien: cumo ye Natal, you perdono-te i nun dou parte de ti. Mas bien beis que nun te puodo dar nada, que inda nun acabemos de cenar, de maneira que inda nun hai sobras. Torna manhana, que apuis yá te cumbido. Mas ben más cedo, que nun me gusta deixar la cena a meio. Bá, bai-te-me alhá, i cerra bien l cancielho de la rue.

5. Armaba-la bonita se Justo sabe que ándan estes roça-códias eiqui a rundar, iba Dona Piadade cismando camino de la sala, quando ancarou cun Pureza, la filha más nuoba, specada a mirar par’eilha.
- Ah mai, bien le podiedes haber dado algo. La catequista diç que l Nino Jasus le gusta que déiamos als probes. L miu Nino Jasus nun bai a quedar nada cuntento.
- Ah Pureza, Pureza… tu sós mi nobica, nun sabes nada de la bida. Estes garotos nun son cumo tu, eilhes nun son cumo nós. Nun le gusta trabalhar, nun le gusta andar lhabados, nun le gusta respeitar…i nun ls podemos aquestumar mal, tu nun beis que bíben de l outro lhado de l’abenida?!...
- Mas sobra tanta cousa, mai.
- Pus si… i Laica? Laica tamien ten dreito a quemer. You splico-te, para que antendas: quando tenemos un animal, tenemos la repunsablidade i l deber de le dar a quemer. Eiqui tenes más çfréncias antre nós i ls doutro lhado: l deber, la repunsablidade. Tu nun te cunsumas que el manhana torna i apuis lhougo se bei quei le podemos arranjar.

6.I ls Santos chegórun al Bolho-Rei i a las fritas sien más alberotos, a nun ser un “Arre, estes zalmados nien na nuite de Cunsoada páran de gaçpiar… que eirrepunsablidade!”, quementairo que Justo de ls Santos deixou scapar quando, benido de la abenida, l rugido de ua trabaige, l óulio de la chiadeira de ls pneus seguido de un trumpaço xordo, atrabessou ls bidros ansunorizados de las jinelas de la sala. Castigos de bibir cerca de la abenida.

7. La cuntica podie-se acabar eiqui, que yá se antendie, mas, cumo ye Natal, dá más bien amanhá-la para acabar c’un rastro de spráncia. Cumo ls alberotos an casa de ls Santos inda nun se acabórun, i anté para le pagar la décima a la berdade, inda cuntamos más un cachico.
L die, la nuite, era nomeada i habie de quedar nomeada, al menos para ls Santos. Justo de ls Santos, que tanto arrenegaba alberotos, inda tubo que aguantar outra sinagoga naqueilha nuite, quando Pureza de la Cunceiçon, la filha, lhabada an lhagrimas, l spertou de delantre de la talbison, als óulios, que l sou Nino Jasus habie zaparcido, que cumo podie ser aquilho, que naide daba cun El.
Azinolhados delantre de l presepe, fura por pasmo i deboçon, fura por bias de ber melhor l que se poderie haber passado, ls Santos firmórun-se bien que todo staba tal qual lo habien amanhado, cun las figuras nuobas mercadas de biéspora, tirando-se l Nino Jasus que se habie scapado de las palhicas i tenie l Sou campo acupado por ua mancha burmeilha, que Dona Piadade dixo que habie de ser de l xarope de groseilha cun que habie acubrido la tarta de queijo, nun fura quaije ser pecado i un qualquiera cuidarie que era sangre, Nuosso Senhor mos perdone, que parecie mesmo sangre.

8.Fui de más para Justo de ls Santos. Agoniado de tanto alberoto, dou orde de recolher, de las que naide se astrebie a repuntar.
- Stubistes eiqui to la tarde a brincar cun l Presepe. You stou farto de splicar que ls Presepes nun son para garotos nien son para brincar. De castigo, cumo nun hai Nino, tamien nun hai prendas. Habeis de daprender a las buossas custas. Gasta un home un denheiron para las eiducar i nien ua Cunsoada çcansada i an paç se puode tener. Todo mundo para la cama. Manhana a la purmanhana, ó me splicais quei le fazistes al Nino, ó las prendas, bamos a tené-las amargosas.

9. Talbeç nun fússen percisas las splicaçones de las garotas subre l semideiro de l Ninu Dius, se Justo de ls Santos tubira lido cun atento l jornal daquel die de Natal lhougo a la purmanhana. Perdida antre noticias de roubos i zgrácias, alhá staba la nobidade: “Outra bítima an l’abenida”, i la splicaçon, más un apatolhamiento nas passadeiras de l’abenida, las queixas de l persidente de la Associaçon de Bezinos, que nun hai cibismo de las pessonas, que para atrabessar nun podie ser assi de qualquiera maneira, aperponie que se punisse ua passaige porriba que pudira lhebar las pessonas adreitos al centro de la cidade, sien tener que fazer parar ls carros. I lendo anté l fin, quaije cumo curjidade, l jornalista cuntaba que cerca de la bítima, un garoto de perto de 10 anhos, habie sido ancuntrada ua figura de l Nino Jasus. Toda ansangrada.
Ls guardas acreditában que habie de ser fruito de algún roubo, yá que l pequeinho corrécio que habie porbocado l zastre era de l bairro norte de l’abenida i nun habie de tener puosses para un Nino Jasus daqueilha culidade.

9 ½ . Nesse anho, debrebe se chegou de l Natal a la Páscoa. Fui solo uns minuticos, l tiempo de cerrar ua puorta i atrabessar ua abenida.
Mas nun le boteis muita fé. Bós nun bedes?, habie que screbir ua cunta de Natal, fui la maneira de l’anjorcar. Nun hai que un se cunsemir muito cun Ninos Jasus, Presepes, cun notícias de jornales i cun mundos debedidos por abenidas. Isto ye solo ua cuntica de Natal. Hai tanta cuntica de Natal. Assi cumo assi, l Nino Jasus nace to ls anhos.
I muorre-se to ls dies, quando Lo ampuntamos para ambaixo de ls carros de l’abenida.

Alfredo Cameirão
Natal 2010