Mostrar mensagens com a etiqueta eimigraçon. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta eimigraçon. Mostrar todas as mensagens

12/01/11

Pertual an Paris


(A perpósito desta eimaige) :
Cumo eilustraçon pa l que bou a screbir hoije, scolhi l’eimage que aparece na cápia deste lhibro que li hai yá quaije dous meses i que saliu ne l més d’Outubre atrasado. Gustei de l ler anque haba talbeç ua cousa que a mi me parece pouco probable : ua porsora francesa (p. 187, "
Dava aulas de Literatura Francesa num prestigiado liceu em Paris") que pouco tiempo depuis de 1974 stá muorta por ir a rezar an Fátima (Mas nun bos bou a dezir cun quien !), nacida eilha an França, nun paíç antre ls mais laicos que puode haber atualmente na Ouropa i yá nessa altura, repersenta na mie oupenion un caso algo stranho, nó muito cumbincente i ansuficientemiente rebelador de la realidade yá que stábamos, na altura, pul menos seis anhos depuis de 1968 quando se dórun grandes transformaçones na sociadade francesa. Puis ye, balerie la pena dar mais pormenores i falar mais subre este lhibro, talbeç un die destes ; por outro lhado i cul que bos bou a dezir agora talbeç bos cumbença a lé-lo tamien assi i todo : a cierta altura, l outor que todos cunheceis melhor que you, tengo la certeza, até amenta an eimigrantes que passában ls Pirinéus a salto (cumo acunteciu cun miu pai i muitos outros cumo todos sabeis) i que éran (antre outros, muitos tamien) oureginairos de… Miranda de l Douro, cumo stá dito ne l lhibro ! Mas l outor nun diç nada subre la lhéngua que esses cumpanheiros de eimigraçon a salto falában…

I agora la rezon deste miu testo aqui hoije :
Acabei afinal por recebir hai dies ua respuosta a un pedido que mandei a un anternauta, outor dun site que çcubri por acaso i que aceitou que you eiditasse parte dua anterbençon del sien nada modeficar ne l testo que you habie screbido einecialmente. Bien haia anton António Ventura !

Exmo senhor, Amigo Anternauta, outor de l site « em gestao corrente… como o País » (ber eiqui),
Andaba a saber de l poema de Manuel Alegre, « Portugal em Paris », i ancuntrei-lo quaije eimediatamente ne l buosso site. Permiti, Amigo, que you l eidite tal i qual tamien neste outro site cul títalo de « Froles Mirandesas » cun testos i anterbençones screbidas an lhéngua mirandesa, assi cumo l comentairo que decidistes ajuntar al poema desse poeta, Manuel Alegre, que ye tamien neste momento candidato a la Persidéncia de la República. Gustei dessa buossa tomada de posiçon i anque tenga sido screbida bai a fazer agora trés anhos, a mi parece-me inda cumpletamente de atualidade i traduzi-la tamien para mirandés cun l’antençon de l’eiditar mas eibidentemente cun la buossa outorizaçon, porque ye ampossible un aceitar de se calhar yá que esse poema inda mos chama muito l’atençon a nós tamien, Pertueses radicados ne l strangeiro. I nun só ! You cumo porsora de pertués an França mais dua beç l li i l dei a cunhecer i siempre cun muita, muita, eimoçon ! Mas tamien sinto que inda ye berdade todo l que yá deziedes an 2007 i quatro anhos depuis bien pouca einergie teneriemos, fuorça de cumbicçon ou de buntade i tamien pouca sperteza se mos calhássemos para deixar dezir a uns aqueilho que anfeliçmente yá mos fizo bien sofrer i mesmo deixar l nuosso paíç de ourige… « para nun morrer de fame », cumo inda hoije dízen mius pais que nunca tomórun la decison de tornar de beç assi i todo anque yá steian reformados hai yá uns anhos… « Para poder acraditar nun mundo lhibre adonde todos púdamos ser felizes », tamien les digo you.

Aqui bai anton la buossa oupenion que you partilho, Amigo Anternauta, cula buossa outorizaçon i lhougo a seguir l poema de Alegre que tamien decidi traduzir.
________________
26 de Março de 2007,
«Nestes tiempos an que parece que la TB pública (!) aposta an baralhar ls mais nuobos i recuperar (branqueando!) un passado doloroso i bergonhoso para l pobo pertués, retomo este poema de Manuel Alegre , para que naide se squeça de la fame, de l analfabetismo, de las prisones políticas, de la fuga a la guerra quelonial, de l’eimigraçon eilegal massiba (1 milhon de eimigrantes eilegales ne l ampeço de ls anhos 70), fusse por motibos eiquenómicos fusse por motibos políticos »

[I an Pertués :

Nestes tempos em que parece que a TV pública (!) aposta em baralharar os mais novos e recuperar (branqueando!) um passado doloroso e vergonhoso para o povo português, retomo este poema de Manuel Alegre , para que ninguém se esqueça da fome, do analfabetismo, das prisões politicas, da fuga à guerra colonial, da emigação ilegal massiva (1 milhão de emigrantes ilegais no inicio dos anos 70), fosse por motivos económicos fosse por motivos politicos ]

António Ventura
____________
Pertual an Paris

Solitário
por antre la giente you bi l miu paíç.
Era un perfil
de sal
i Abril.
Era un puro paíç azul i proletário.
Anónimo passaba. I era Pertual
que passaba por antre la giente i solitário
nas rues de Paris.

Bi mie pátria derramada
na Gare de Austerlitz. Eran cestos
i cestos ne l chano. Cachos
de l miu paíç.
Restos.
Braços.
Mie pátria sien nada
çpejada nas rues de Paris.

I l trigo?
I l mar?
Fui la tierra que nun te quijo
ou alguien que roubou las flores de Abril?
Solitário por antre la giente caminei cuntigo
ls uolhos loinge cumo l trigo i l mar.
Éramos cien duzientos mil?
I caminábamos. Braços i manos para alugar
miu Pertual nas rues de Paris

[I an Pertués :

Portugal em Paris

Solitário
por entre a gente eu vi o meu país.
Era um perfil
de sal
e abril.
Era um puro país azul e proletário.
Anónimo passava. E era Portugal
que passava por entre a gente e solitário
nas ruas de Paris.

Vi minha pátria derramada
na Gare de Austerlitz. Eram cestos
e cestos pelo chão. Pedaços
do meu país.
Restos.
Braços.
Minha pátria sem nada
despejada nas ruas de Paris.

E o trigo?
E o mar?
Foi a terra que não te quiz
ou alguém que roubou as flores de abril?
Solitário por entre a gente caminhei contigo
os olhos longe como o trigo e o mar.
Éramos cem duzentos mil?
E caminhávamos. Braços e mãos para alugar
meu Portugal nas ruas de Paris

Manuel Alegre, O Canto e as Armas (1967)


P.S. Daqui a poucos dies, tamien nós Pertueses radicados ne l Strangeiro bamos poder botar nas próssimas eileiçones presidenciales i desta beç (Talbeç até seia ua nobidade) l boto bai a ser nó por correio registrado cumo questumaba ser mas si presencial. Para esso bundará que mos apersentemos ne l Consulado de la área consular a que pertencemos. Ne l miu caso, será l Consulado de Pertual an Toulouse.

Inda querie dezir mais ua cousa. Nun sei se un die tomarei la decison de tornar para Pertual, normalmente só ua beç que stubir reformada. Mas ua cousa sei. Tamien essa decison dependerá de la situaçon an que s'ancuntrar Pertual. Yá stubo pior mas poderie star melhor. Deseio para ls mius filhos i nietos que la decison que tomarmos seia la melhor subretodo para eilhes.

23/12/10

Un die de Natal de 1965 (cuncurso)



Stábamos ne l die 24 de Dezembre de 1965 i yá passaba de las uito de la nuite…

A la mesma hora, ne l die antes, Manuel yá s’iba purparando para s’agarrar a trabalhar, el mais l armano Eiduardo, cun mais outros binte ou trinta oubreiros, ne ls fornos de la "telharie" adonde le habien dado trabalho, fazie anho i meio, a pouco mais de 150 kms de l sítio adonde uns carros, esses cun matrícula francesa, habien ido a saber deilhes, mesmo al pie de ls Pirinéus, lhougo depuis de habéren todos chegado a salto, zde la mesma aldé de las Tierras de Miranda, an grupos, uns atrás d’outros.
Habien trabalhado toda la nuite sien parar, até las seis de la manhana, quando outros cumpanheiros habien chegado inda culs uolhos chenos de suonho anque bien menos cansados, para fazer l mesmo trabalho que eilhes habien feito toda la nuite: fabricar an grandes cuntidades teilhas i tijolos, nas prensas i ne ls fornos, ne l meio de muito puolo i corrientes d’aire, cun puortas siempre mei abiertas i que solo quedában cerradas quando era preciso poner todo l que ende se fabricaba a secar durante bárias horas i a altas temperaturas. Chegaba despuis l’altura an que tenien mesmo qu’antrar nesses fornos i puxar cun toda la fuorça que tenien para sacar dalhá las teilhas i ls tijolos inda calientes de tal maneira que até se ponien todos a sudar que nien pitos, sentindo la garganta cada beç mais seca i quaije a doler, ls uossos que yá ouliában por çcanco i la cabeça, essa anton!, que só se lhembraba dua buona cama adonde un pudisse cerrar ls uolhos i eimaginar outros mundos, mundos defrentes, adonde ningun deilhes fusse oubrigado a sujeitar-se a ua bida cumo aqueilha.

Yá passaba anton de las uito, nesse die 24 de Dezembre…

Çque habien acabado l trabalho, a las seis de la manhana, Manuel i quaije todos ls outros cumpanheiros que habien trabalhado cumo el, despuis de se habéren lhabado nas casas de banho que la fábrica assi i todo ponie a la çposiçon de ls oubreiros, habien salido para fuora cun l cuorpo inda caliente i algo húmado, atrabessado ua rue inda zerta a aqueilha hora i antrado sien perder tiempo por bies de l friu que fazie ne l casaron cun un andar que tamien pertencie a la fábrica i que era agora la casa adonde todos morában, comien a hora marcada, podien drumir i tamien lhabar-se. Mas l suonho fazie-se sentir cada beç mais. Cuntentórun-se anton cun ua malga de lheite ou de caldo que tubírun que calcer na cozina de la cantina que habie nesse casaron i comírun, aqueilhes que quejírun, un carolo de pan que sobrara de la biespera, indo alguns a saber tamien dun copo de bino antes de subíren todos pa ls quartos quemuns que quedában ne l purmeiro andar. I despuis… toca a a drumir! Era l que l cuorpo mais pedie a aqueilha hora!

Habien spertado pouco antes de meidie para nun deixar passar l prato de carne guisada ou peixe fertido cun patatas ou macarron; afinal era quaije siempre l mesmo quemido que era serbido todos ls dies, çque alhá stában, mas un nun tenie outro remédio que aceitar anquanto i nó. Assi i todo, nesse die, Rosa habie-le dito qualquiera cousa que ls habie anchido de cuntentamiento. Tamien eilha que era cunhada de Manuel era de la mesma aldé i era ua de las ralas mulhieres que habie benido a salto cumo eilhes; era nuoba tamien senó mais inda porque solo tenie 20 anhos i habie arranjado, grácias al armano que tamien alhá staba a trabalhar anque inda nun tubisse feito la tropa (Mas esso nun iba a tardar), un lhugar cumo cozineira na cantina desse casaron que tenie agora cumo moradores uns cien oubreiros todos strangeiros, spanholes, argelinos, marroquinos i muitos pertueses antre ls quales un bun par deilhes éran oureginairos de la mesma aldé de las Tierras de Miranda. Habie-le dito Rosa, al almuorço, anquanto iba traiendo las trabiessas de chicha guisada cun macarron :
― Cumpanheiros! Falei yá uns dies cula mie colega, Madame Porterie (You bien sei que tamien la chamais Françoise, anque tenga mais anhos que nós, quaije todos) i eilha aceitou de ir a fazer l mesmo pedido que fui aceite afinal pul cuntabilista que s’ancarrega de las cuontas de l nuosso casaron. Inda nun bos destes de cunta de nada mas nós alhá cunseguimos poner de molho zde onte uas quantas puostas de bacalhau que nun fui fácele ancuntrar assi i todo. Sabeis que ls Franceses nun cuorren atrás de bacalhau cumo nós, ls Pertueses, ne l die de cunsoada. Mas alhá las arranjemos i lhougo a la tarde bai a ser essa la refeiçon que bamos a purparar. Berças cumo las que nós comemos nesta altura de l anho, an Pertual, nun cunseguimos ancuntrar. Teneremos que mos cuntentar cun repolho, l mesmo cun que fázen aqui nesta region i até ne ls Pirinéus, cumo yá me splicórun, un caldo que se purpara tamien cun frajones brancos secos, pierna de cochino ou chicha de parro cunserbadas an salmoura ou ne l unto. Tamien yá ponimos ls frajones de molho i nun tardaremos a ampeçar de purparar precisamente esse caldo a que se le dá l nome de «garbure». Bá! Bai todo a correr bien!
―You bien bos ajudaba, aperpuso-se anton Manuel, mas se fur cumo de l’outra beç que Françoise lhougo me dixo : «Nun quiero homes, aqui ! Só se fur para zbulhar patatas!». Mas ye ua asneira. Porque bós solas las dues nun ye giente que chega para purparar refeiçones para tantas bocas siempre chenas de fame. Depuis nun admira que l quemido seia siempre l mesmo i nun saba grande cousa l mais de las bezes…
― Para yá, remediamos-mos cumo podemos, retrucou anton Rosa. Esta nuossa bida nun puode durar siempre assi! Dou-mos la possiblidade de arranjar papeles sien muita deficuldade porque esta fábrica precisaba de muita mano d’obra cumo sabeis, mas tenemos que pensar an ancuntrar cousa melhor que deia mais sastisfaçon a todos.

Anton, depuis de çcansar mais un ratico depuis de l almuorço porque ls uossos inda pedien mais tiempo de repouso, éran las dues i meia i até habie aparecido ua racica de sol quando Manuel se decidiu a ir a dar ua buolta cul sou armano Eiduardo i mais outros dous cumpanheiros até l centro de la cidade yá que iba a ser die feriado i que la fábrica iba a quedar ancerrada cumo se fusse Demingo. Fui nessa tarde que bírun un grande pinheiro todo anfeitado cun bolas queloridas que habie sido puosto de perpósito ne l meio dua grande praça adonde nun parában de passar muitos carros a toda la hora. Habie muita giente na rue tamien. Giente cun sacos que antraba ne ls sotos para comprar de todo: çapatos, roupa, perfumes, flores, choclates, garrafas de bino, bolhos, lhibros, discos, giradiscos, rádios, telbisones... i brinquedos tamien, cumo era de sperar, para oufrecer als ninos nessa nuite de Natal.
I Manuel puso-se a pensar. Na mie tierra, nun hai i tamien nunca houbo tanta fartura de cousas para mercar i oufrecer nun só die… You nunca me lhembro de ancuntrar ne ls mius çapaticos, quando era nino, outra cousa a nun ser ua laranja i por bezes tamien, quando calhaba, uas crouicas i nada mais. Cumo todo aqui ye defrente… Talbeç daqui a uns anhos, tamien nós téngamos dreito de tener ua bida cumo la que muita giente que bi hoije parece tener; giente que aqui stá zde siempre ou quaije mas nó giente cumo nós, pobres de Cristo, que fumos oubrigados a salir de la nuossa tierra porque eilha yá nun mos daba para bibir cumo deseábamos, mais dinamente, sien tener miedo de l que puode acuntecer ne l die de manhana… Mas cumo todo esto me custa! Que zgrácia ser oubrigado a deixar la mie Dlubina, la mie garota que fizo quatro anhos hai solo uns dies i la mais nuoba que até naciu sien you alhá star ! Que tristeza andar pul mundo i nien podermos passar l Natal juntos, an família, na nuossa casica pequeinha demais, bien sei, adonde yá mal cabiemos todos mas adonde tamien entra l sol… inda mais até que este que até parece que se rie de mos ber aqui… i adonde, nessa nuossa casica, na nuossa tierra, mos calece assi i todo un bun lhume feito na cozina de teilha bana cumo ne l tiempo de mie bó que fui la duonha dessa casa yá antes de nós… un lhume que nós nun tenemos aqui a nun ser aquel calor danhado que mos queima la piel quando antramos ne ls fornos de la fábrica… un lhume buono i saudable aquel que fazemos dentro de nuossas casas, an Pertual, que son nuossas assi i todo; un lhume que a mi me faç tanta falta !

Tornórun pa l casaron adonde morában agora, na fin de la tarde, ls oubreiros pertueses de la telharie daqueilha cidade de l Sul de la França, todos eimigrantes, i muitos: amigos i parientes que benien de la mesma aldé de las Tierras de Miranda…
Houbo «garbure» nesse die, esse caldo que se faç tradicionalmente nessa region de la França çtinado a calcer i a matar la fame até a giente chena de friu nas montanhas de ls Pirinéus cobiertas de niebe, alhi tan próssimas que até se bien ne ls dies an que l cielo staba particularmente claro i sien nubres. Mas houbo tamien pa ls nuossos Pertueses bacalhau cozido cun patatas i repolho yá que naide habie cunseguido ancuntrar berças cumo las que questumában comer an Pertual, todo regado cun un óleo misturado cun alho i pumiento, mas un óleo que nun era azeite i todos se lhembrórun de l gusto ancunfundible de l azeite que se fazie na tierra deilhes. Para acabar, inda fúrun serbidas, para quien quejisse, tangerinas, maçanas, laranjas i bananas mas nien sequiera se biu la selombra duas rabanadas, de sonhos ou de massa fertida passada despuis por açucre i até canela que muitas mais, armanas i ties gustában de fazer nessa altura de l anho.
― Se hai ua cousa de que tengo suidades, dixo Justriano que era un de ls mais nuobos de todos, ye de las rabanadas que fazie i faç todos ls anhos mie mai. Até pon uas pinguitas d’augardiente i un çumico de laranja que faç ferber i apurar cun açucre para las poner depuis nesse molho depuis de friu. Á mai, que buonas éran las rabanadas que fazie. Era quemer i chorar por mais! Quando me lhembro!
― Á rapaç! Manhana, até calha bien que ye die de Natal, quijo animá-lo anton Manuel. Ye cumo se fusse Demingo i la fábrica nun mos piede para irmos a trabalhar cumo ne ls outros dies. Teneremos tiempo, fazeremos ua fogueira alhi na rue; naide passará cun carros ou camiones de la fábrica i nun han de faltar palos por ende para queimar. Assamos uas rodaixas de chouriço de la nuossa tierra, bubemos alguns copicos de tinto i a ber se arranjamos tamien ua sartian (hai que pedir ua a Rosa) para fazermos uas quantas rabanadas. Tamien a mi me dá la gana de fazer i comer rabanadas que ye ua cousa que até nien custa nada a fazer. Cumo se morriu mie mai mui cedo, mais dua beç bi i ajudei mie armana Arminda de poucos anhos mais bielha que you a fazer rabanadas precisamente, subretodo por oucasion de l Natal. Madame Porterie yá me dixo que nun ye ua cousa que ls Franceses questúman fazer muito nesta altura de l anho. Purpáran outras cousas que you i tamien bós nunca porbemos i nien sabemos l gusto que ténen. Bamos anton a fazer rabanadas, manhana, Justriano, se todo corrir bien! Tamien hemos de poner alhá uas pinguitas d’augardiente. Tou pai até bien la sabe fazer na dega que ten al fondo de la rue de l Baiunco.
― Á rapazes, anterbino anton Eiduardo. Bien sei que denheiro inda hai mui pouco para andarmos a fazer cumo ls Franceses que andubírun ua buona parte de l die a saber de prendas para oufrecer als familiares i als amigos. Tamien nós hemos de fazer eigual se todo correr bien daqui a uns anhos mas anquanto i nó, hai ua cousa esta nuite que nun mos podemos squecer de fazer sien falta: tenemos que ir, nós tamien, a la missa de l galho tal i qual cumo se stubíssemos na nuossa tierra. Ls Franceses nun ye assi que cháman essa missa de cunsoada mas esso pouco amporta. Toca a andar que yá dében de ser horas!

Nessa nuite frie de 24 de Dezembre de 1965, a uns mil quilómetros ou mais de la tierra adonde todos habien nacido, nessa nuoba tierra, tierra d’eimigraçon, fúrun quaije todos esses homes, bestidos cun çamarras i an grupos, a assistir a la missa dada nesse die an todas las eigreijas daqueilha cidade de l Sul de la França.

― Podiemos oubir la missa, aqui na eigreija de San Pedro, dixo Manuel, mas yá hai muita giente alhá dentro. Daqui a ua hora, ampeça la missa que bai a ser dada na catedral. Queda mais loinge i yá andubimos bastante a pie para chegar adonde cheguemos, mas tengo la certeza que debe de baler la pena. You inda nunca assisti a ua missa an ningua catedral na mie bida i hoije bai a ser l die.

Fúrun cun el Eiduardo, Justriano i tamien outros quatro. Atrabessórun anton todos ua puonte que passa anriba desse riu que bai a dar depuis a outro mais grande (cumo Manuel un die chegou a ber nun mapa que le amostrórun) i que depuis entra ne l Ouceano (l mesmo que banha l litoral de Norte a Sul de Pertual...) depuis de haber passado, a uns 200 kms de l sítio adonde stában esses homes, al lhado dua cidade inda mais grande que essa, chamada Bordéus… I depuis de atrabessar essa puonte, fúrun subindo por uas scaleiras mui grandes, monumentales cumo alhi dezien, adonde a cierta altura le aparciu ua státua que representaba un home amponiente que antretanto mostraba un aire feliç i cheno de proua; tenie un chapéu de aba lharga, botas de canho alto, ua grande capa i l mais amportante de todo ua spada tamien, pronta para ser usada outra beç para un nuobo cumbate caso fusse neçairo...
― D’Artagnan! dixo anton Manuel todo cuntento de alhi yá haber chegado. Yá sabemos quien sodes agora i tamien que nacistes acerquita daqui, çque bos bimos l outro die, nun cinema que passou na telbison que tenemos na nuossa cantina. Biba baliente mosqueteiro! Siempre bestido aqui de la mesma maneira, steia calor ou steia friu. Mas que aire fidalgo l buosso i inda porriba hoije, nesta nuite de Natal! Beni cun nós até alhi arriba, bamos todos a oubir la missa… «missa de meia-nuite» cumo bós dezis, aqui na Gasconha i nas outras tierras de França cumo mos splicórun hai uas dues horas, tamien na telbison, anquanto íbamos saboreando la nuossa cena de cunsoada.

I a D’Artagnan parece que até le gustou oubir essa lhéngua que falában Manuel i ls outros cumpanheiros benidos de l outro lhado de ls Pirinéus… Afinal, la Gasconha nun quedaba assi tan loinge i aqueilhes Pertueses parecien tan balientes i corajosos cumo el i ls outros mosqueteiros que habien sido scolhidos i armados, hai muitos i muitos anhos, para defender l rei de França, l Rei-Sol çque era nino…

Staba tamien chena de giente la catedral anque inda fusse mais grande que todas las outras eigreijas de la cidade. Mais grande tamien que la sé-catedral de Miranda i cun guapíssemos bitrales que Manuel i ls outros cumpanheiros nunca habien bisto até anton an lhado ningun…

La missa fui dada an francés i eilhes nien todo antendírun mas ua cousa le pareciu mui clara: alredor, l mais de la giente que alhi staba andaba mui bien bestida, cun buns casacos, botas i çapatos mui bien angraixados i até nuobos. De certeza que alhi tamien debie de star l patron de la fábrica cula sue família, ls diretores de ls defrentes serbiços que trabalhában ne ls scritórios, giente que habie benido alhi de carro, sien precisar de andar a pie cumo eilhes, cun botas ou çapatos yá bielhos i a pedir cuncerto, por ua buona hora para chegar a la parte mais alta dessa cidade.

Tornórun depuis quaije pul mesmo camino. La cidade apareciu-le de adonde stában toda eiluminada. Cumo era grande, sien acumparança cula aldé que habien deixado an Pertual ! I fúrun abaixando depuis, mas desta beç para mudar un pouco de camino (Tenien tiempo: manhana nun era die de trabalho), pulas rues mais streiticas de la parte mediabal até chegar a la mesma puonte que atrabessórun mas ne l sentido cuntrairo. Yá nun habie naide a aqueilha hora na eigreija de San Pedro; la missa que habie ampeçado ende mais cedo yá habie acabado hai mais dua hora i yá nun se bie a naide nas rues, alhi acerca.
― Ls cumpanheiros que quedórun aqui para assistir a la missa yá aqui nun stan i a estas horas yá dében de star a drumir, comentou Eiduardo.
Cuntinórun anton esses siete homes la sue caminada sien nunca parar. L friu atrecie ls cuorpos. Pior serie se parássen.

Quando subírun pa l purmeiro andar de l casaron, debagarico i sien fazer rugido porque yá quaije todos ls outros cumpanheiros se habien deitado i yá drumien a aqueilha hora, solo acendírun ua luzica para nun ls spertar. Éran dues salas bastante grandes cun uas cinquenta camas an cada ua, un almairo al lhado de cada cama i ua passaige antre eilhas todas çpuostas dun lhado i doutro de las dues paredes. Manuel tirou la çamarra que deixou caier anriba de la cama. Tamien dentro de l casaron fazie friu, l calcimiento era pouco. Zatou ls çapatos mas guardou ls miotes de lana d’oubeilha anque bien le dolíssen ls pies; guardou tamien las ciroulas, la camiseta i deitou-se assi, cun essa mesma roupa que habie serbido para se apersentar pouco tiempo antes delantre de Dius i tamien de D’Artagnan…

I lhembrou-se anton cun mais antensidade que nunca de la sue Dlubina i de la sues dues rapazicas inda tan nobicas que yá nun bie crecer…

― Pal anho que ben, Dius querga que si, ye cun eilhas que quiero passar l Natal, pensou el. Se fur preciso, até será aqui, an tierras de França adonde parece que hai tanta fartura de todo… Bonda trabalhar i tener cunfiança! Tamien you hei-de cunseguir !... Nun ye berdade, D’Artagnan? La Gasconha afinal nun queda assi tan loinge de las tierras que stan de l outro lhado de ls Pirinéus!

I ponendo-se a pensar mais ua beç ne l home de armas, fiel serbidor de l Rei-Sol, cun chapéu, capa lharga, botas altas i spada a la moda antiga, de que habie bisto i admirado la státua nessa caminada de quaije dues horas até la parte mais alta de la cidade, essa cidade adonde habie chegado un die para trabalhar i ganhar la bida cun mais outros cumpanheiros de eimigraçon, acabou als poucos por se drumir… sonhando tamien cun un beiso, l beiso que habie de dar a la sue Dlubina i a las sues dues garoticas l die que yá nun podie tardar a benir quando tubisse la possibilidade de s’ancuntrar outra beç cun eilhas trés, nua casica pequeinha, nua aldé de las Tierras de Miranda, alhi de l outro lhado de ls Pirinéus.




04/10/10

Un eisemplo para nós todos: Aristides de Souza Mendes !


« Adonde stan hoije las buonas refréncias para angrandecer, amostrar l camino als que inda nun cunhecendo l mundo, nel aposítan spráncias i de quien quieren tener ourgulho ? » pergunta Foustino Antão, l nuosso Amigo cunterráneo i tamien scritor, nun destes sous deradeiros testos, aqui ne l Froles. I acaba dezindo tamien cun toda la rezon : « Un pobo percisa de buns eisemplos, percisa de ancuntrar ne ls outros refréncias, motibaçon »

Anton tamien you pregunto : quien son hoije ls Pertueses ou talbeç até l Pertués que you mais admiro ?
Antressou-me por acaso a mi tamien la figura de Basco da Gama subretodo quando li, tornei a ler bárias bezes i até anchi l lhibro na altura cun anotaçones, un lhibro qu’inda tengo « Roteiro da primeira viagem de Vasco da Gama » - atribuído a Álvaro Velho que fazie parte de la tripulaçon na altura dessa biaige stórica, 74 anhos eisatamente antes de la publicaçon de Ls Lusíadas - i que acababa quando you l li, esse lhibro de Álvaro Velho, de ser traduzido an francés, lhembro-me bien, por un de ls mius porsores de la Faculdade cul títalo de : « La relation du premier voyage aux Indes (1497-1499) ».

Mas mais inda que la de Basco da Gama ou tamien la de Camões, nun squecendo tamien la de Pessoa ne l domínio de la lhiteratura, ou de outros ou tamien de outras cumo Maria Helena Vieira da Silva de que you aqui yá falei ua beç, la figura dun Pertués particularmente eilustre que a mi muito m’ampressiona inda hoije ye sien heisitaçon ningua la de Aristides de Souza Mendes : l Cónsul Giral de Pertual an Bordéus (cidade de l Sudoeste de la França, a un passo de l Ouceano Atlántico) que durante la segunda guerra mundial, an Junho de 1940 eisatamiente, zoubedecendo a las diretibas i a las decisones segregacionistas que habien sido tamien tomadas por Salazar, cunseguiu salbar an poucos dies i sien parar mais de 30 000 refugiados antre ls quales 12 000 judius que tentában fugir al holocausto, nua França oucupada cumo nua grande parte de l’Ouropa anton cumpletamente martirizada pula barbaridade de l regime nazi i de Hitler.

Yá ua beç screbi un testo subre el, Aristides de Souza Mendes, an pertués na altura, ne l SAL (sítio de Sendin an Linha). Fui para mi ua maneira de reagir i de dezir tamien l miu zagrado depuis de haber oubido alguas pessonas an Sendin, inda bastante nuobas até, hai uns trés ou quatro anhos, fazer quaije l’apologie de Salazar; mas tamien depuis de Pertual haber dado bastante que falar até ne l strangeiro – mas nó an bien anfeliçmente - , a perpósito dun cuncurso organizado (mas mal organizado !) pula RTP que colocou l ditador, l tiu esse de Santa Comba, cumo… l mais eilustre de ls mais eilustres Pertueses de todos ls tiempos !!

L que nun fui normal fui Aristides de Souza Mendes por eisemplo nun l haber ganho l dito cuncurso, anque para mi yá l tubisse ganho hai yá bários anhos i yá antes que la RTP tubisse tenido essa eideia zajeitada, por eisemplo ne l paíç adonde el - Aristides de Souza Mendes - habie sido precisamente Cónsul i Cónsul de Purmeira Classe, quier dezir la França.
Hai que dezir para quien inda nun sabe que ye l nome del i só del, antre todas las figuras eilustres que conta assi i todo la stória de Pertual, que fui scolhido para ser dado a ua scuola (anque seia solo a ua) i a la rue adonde essa scuola s’ancontra, na cidade de Bordéus. Yá habie ua abenida de Camöens i tamien de ls Pertueses (avenue des Portugais) na capital que ye Paris, mas ua scuola cul nome dun pertués eilustre, an França : só hai essa i cul nome de Aristides de Souza Mendes, nua capital regional, mas capital assi i todo ; i esso tamien ye mui amportante i simbólico para nós, Pertueses, que bibimos i trabalhamos an França.

Mas hai ua rezon que faç cun que m’ampressiona tamien muito pessonalmente la personalidade desse Grande Pertués : tamien you cheguei a ir ua beç até l Consulado Giral de Bordéus quando tenie 8 ou 10 anhos para acumpanhar ls mius pais cun l'antençon de renobar ls nuossos passaportes; stábamos na fin de ls anhos 60 ou l ampeço de ls anhos 70, inda antes de 1974, nua altura an que l Bice-Consulado de Toulouse que quedaba mais acerca de adonde nós morábamos (Bordéus quedaba assi i todo a mais de 200 kms de çtáncia !) era solo cumo quaije siempre habie sido até anton un simpres anexo de l Consulado de Bordéus. Bordéus, ua cidade que muito m’ampressionou tamien na altura i que me fizo pensar na cidade de l Porto (pronunciados an francés cul acento tónico na última sílaba, « Porto » i « Bordeaux » son nomes até mui parecidos)… la cidade de l Porto, por acaso, adonde habie ido uns anhos antes an cumpanhie de mie mai i de mie armana quando tubimos la possibilidade (i sei bien que nien todos la tubírun) de tirar alhá ls nuossos purmeiros passaportes - tenie you anton solo quatro anhos i mie armana dezuito meses antes de irmos todas trés pa la França adonde yá staba miu pai, pouco tiempo depuis, an Nobembre de 1966 eisatamiente.

Mas tengo quaije la certeza ! Por mais ancrible que pareça, nien mius pais, nien ningua de las pessonas cun quien biajemos até Bordéus ne l mesmo carro, anque algo apertados cumo acuntecie muitas bezes naqueilha altura (Éramos todos eimigrantes pertueses ou filhos de eimigrantes, muitos inda cuntinában a benir a salto, i nun éramos nós na altura cumo se fússemos nós tamien refugiados ?), nun me lhembro assi i todo durante essa biaige, antes ou tamien depuis, de haber oubido ua beç que seia alguien amentar na eisisténcia de l antigo Cónsul Giral, Aristides de Souza Mendes. Habien antretanto quaije todos ido a la scuola an Pertual, até la quarta classe ne l melhor de ls casos assi i todo, i quaije todos cunhecien l nome de Basco da Gama por eisemplo, ou até de Gago Coutinho i de Sacadura Cabral… Mas l de Aristides de Souza Mendes, l nuosso antigo Cónsul de Pertual an Bordéus i l que habie cunseguido fazer uns trinta anhos antes, ponendo totalmente an perigo ls sous i tamien la pessona del cumo la stória depuis l mostrou ? Nun me lhembro de alguien haber dito nada a respeito dessa figura antretanto stórica! Hoije stou cumbencida que naide sabie quaije l quier que fusse subre esse grande home, cumo se essa stória anque inda mui recente (trinta anhos: nun ye nada !) nunca les tubisse sido cuntada… ou anton inda mui, mui poucos ye que sabien !

Nestes redadeiros anhos antretanto, un de ls filmes mais antressantes subre l’ampórtancia que chegórun a tener ciertos Pertueses na stória i que passou na telbison francesa an canales de grande scuita fui precisamente subre l eilustre i heiroico Cónsul Giral de Pertual an Bordéus. Sei que yá passou pul menos dues bezes i nós ls porsores de pertués an França queremos que l nome de Aristides de Souza Mendes seia hoije cunhecido de todos, Franceses cumo Pertueses, i represente para todos nós, Mirandeses tamien, un modelo de coraige i de justícia : hoije i para todas las geraçones futuras !

Aqui teneis ua amostra desse filme rodado an francés subre Aristides de Souza Mendes cul títalo de « Désobéir » (« Zoubedecer », an anglés : « A rebel », Un rebelde) que cunsegui ancuntrar ne l Youtube : Deixei-la tal i qual culas legendas an anglés até un die you aprender, you tamien, a poner an linha essas legendas mas an mirandés… a nun ser que alguien que cunhece melhor essas tecnologies , l querga tamien fazer. Tamien esto puode ser ua proba de dedicaçon, de fuorça de buntade i de tomada de cunciéncia!



23/09/10

Assi i todo que guapa ye la muntanha !



Hai modas que nun mos deixan andefrentes. You quedo siempre eimocionada quando oubo esta cantada an francés por un cantor que aprecio muito i de que yá falei neste site, hai poucos meses, poucos dies depuis de se haber morrido.
Data de 1964, l’anho an que miu pai fui pa la França i dous anhos mais tarde, era la nuossa beç: mie mai, you i mie armana...
Amenta esta moda ne l Outonho que acaba de chegar (l’altura an que nós tamien mos fumos pa la França), fala l cantor i tamien poeta (La lhetra ye de l'autorie del) de muitos, miles i miles de pessonas cumo nós, que nesses anhos sessenta fúrun deixando la sue tierra (i l sou paíç...) cula sprança (l’eiluson tamien por bezes) de cunseguir ua bida melhor... Mas "hai que saber l que un quier", diç Ferrat, i resumindo : hai que saber dar balor a la sue tierra i a las sues raízes. Todo esto nua lhéngua francesa cantada por un de ls melhores cantores franceses de la segunda metade de l seclo XX. Ua lhéngua que you mui rapidamente tentei traduzir. La traduçon puode nun star purfeita, sei esso bien; eisigirie ser trabalhada talbeç mais. Mas l Mirandés só stá aqui para ajudar. Spero que gusteis assi i todo i que tenga cunseguido ajudar a antender melhor.

La montagne / La muntanha
by Jean Ferrat

Ban deixando uns atrás de ls outros l sou paíç
para íren ganhar la bida
loinge de la tierra adonde nacírun.
Zde hai muito que sonhában
cula cidade i ls sous segredos
cula bida moderna i l cinema .
Ls bielhos nun era oureginal
quando anxugában maquinalmente
cun ua punta de la manga ls beiços
mas sabien todos por acaso
caçar la codorniç ou la perdiç
I quemer l queijo de cabra .

Assi i todo que guapa ye la muntanha !
Cumo ye possible un eimaginar
al mirar un bolo d’andorinas
Que l Outonho acabou de chegar ?

Culas manos anriba de la cabeça
habien carregado piedras
até chegar arriba de l cabeço
L qu' amporta ls dies ls anhos
tenien ua alma baliente
fuorte cumo ua cepa
Las binhas ban sendo abandonadas
L bino bai a quedar na pipa
Nun balie quaije nada
mas daba giente centenaira
até un nun sabie que fazer cun tanto
quando el nun daba cabo de l miolho

Assi i todo que guapa ye la muntanha !
Cumo ye possible un eimaginar
al mirar un bolo d’andorinas
que l Outonho acabou de chegar ?

Dues cabras i tamien alguns cordeiros
un anho buono i l outro nó
i sien férias i sien passeios
las rapazas quieren ir al baile
Nun hai nada mais normal
que querer bibir la sue bida
La bida deilhes: serán polícias ou funcionairos
l neçairo para sperar sien se preocupar
que la hora de la reforma chegue
Un ten que saber de l que gusta
i tornar pal sou apartamiento
quemer pito cun hormonas

Assi i todo que guapa ye la muntanha !
Cumo ye possible un eimaginar
al mirar un bolo d’andorinas
Que l Outonho acabou de chegar ?


Ils quittent un à un le pays
Pour s'en aller gagner leur vie
Loin de la terre où ils sont nés
Depuis longtemps ils en rêvaient
De la ville et de ses secrets
Du formica et du ciné
Les vieux ça n'était pas original
Quand ils s'essuyaient machinal
D'un revers de manche les lèvres
Mais ils savaient tous à propos
Tuer la caille ou le perdreau
Et manger la tomme de chèvre

Pourtant que la montagne est belle
Comment peut-on s'imaginer
En voyant un vol d'hirondelles
Que l'automne vient d'arriver ?

Avec leurs mains dessus leurs têtes
Ils avaient monté des murettes
Jusqu'au sommet de la colline
Qu'importent les jours les années
Ils avaient tous l'âme bien née
Noueuse comme un pied de vigne
Les vignes elles courent dans la forêt
Le vin ne sera plus tiré
C'était une horrible piquette
Mais il faisait des centenaires
A ne plus que savoir en faire
S'il ne vous tournait pas la tête

Pourtant que la montagne est belle
Comment peut-on s'imaginer
En voyant un vol d'hirondelles
Que l'automne vient d'arriver ?

Deux chèvres et puis quelques moutons
Une année bonne et l'autre non
Et sans vacances et sans sorties
Les filles veulent aller au bal
Il n'y a rien de plus normal
Que de vouloir vivre sa vie
Leur vie ils seront flics ou fonctionnaires
De quoi attendre sans s'en faire
Que l'heure de la retraite sonne
Il faut savoir ce que l'on aime
Et rentrer dans son H.L.M.
Manger du poulet aux hormones

Pourtant que la montagne est belle
Comment peut-on s'imaginer
En voyant un vol d'hirondelles
Que l'automne vient d'arriver ?



28/01/10

Las oureilhas de l coneilho que you mesma habie purparado !

Ten un nome que faç pensar ne l cielo i zde l die an que la cunheci quedei bastante admirada. Biba, anteligente i guapa tamien. Só ten la quarta classe ou se calha nien esso mas puls bistos nun ye un problema para eilha, mesmo quando precisa, « quando ls mius patrones me píden porque gústan que seia you a oucupar-me tamien de l apartamiento que ténen an Paris i porque sáben que sou capaç de poner todo rapidamente an pratos lhimpos. I desse apartamiento, un até puode ber la Torre Eiffel !»… Apanha anton l camboio durante mais de meia hora i depuis l metro para ir até essa capital de l paíç para adonde eimigrou hai yá uns quarenta anhos. Yá nun me lhembro bien, you que me pus agora a falar dessa mie Amiga, que eidade tenie quando un die, quaije solica i só cun ua pequeinha mala adonde só trazie algua roupa para se bestir, « zambarcou » cumo muitos ne ls arredores dessa capital dun paíç adonde falában ua lhéngua que eilha inda nun cunhecie porque nunca la habie daprendido i tamien porque naide le habie ansinado . Nun tenie mais de 25 anhos, pouco mais de 20 !
- Mius pais nun tenien denheiro i inda tenien filhos para criar. Ampregórun-me cun quinze anhos cumo criada nua dessas aldés de las Tierras de Miranda – Chegou-me a cuntar mais dua beç essa mie Amiga que ten un nome que lhembra l cielo. Cunta, splica… i dixo-me ua beç ua cousa que nunca mais se me saliu de la cabeça :
Era you la cozineira. Daprendi cedo a cozinar. I quando era preciso fazer un guisado de coneilho por eisemplo, habie chicha para toda la família, cumo siempre, i todos quedában cunsolados. Mas you cumo era la criada, i tamien porque precisaba de comer yá que quedaba a trabalhar alhá to l die, tenie que me remediar cun l que me dában… i l que me dában era l que sobraba cumo acunteciu muita beç, nunca se me squeciu!... Éran las oureilhas de l coneilho que you mesma habie purparado… Las oureilhas, por acaso! Las oureilhas que nenhun deilhes querie !

Ten un nome que lhembra l cielo la mie Amiga i un die tengo que le mostrar este miu testo i tenemos que cuntinar a cumbersar, you i eilha, nessa mesma aldé de las Tierras de Miranda adonde an tiempos fui criada inda eilha talbeç nun tubisse quinze anhos, ou tamien cumo yá mos acunteciu mais dua beç, a meia hora de la capital que ye Paris, adonde inda hoije cuntina a bibir i a trabalhar « porque inda hoije precísan de mi para poner todo an pratos lhimpos » cumo gusta puls bistos de dezir.

I gusta de ler mie Amiga cun nome que lhembra l cielo i tamien cumo me chegou a cuntar : « Nun gusto de perder muito tiempo delantre de la telbison mas adoro oubir l rádio porque hai ua cousa que me “facina particularmente” (i quando diç esto parece que yá nun ye an mirandés ou an pertués que stá a falar mas si an francés) : ye oubir crónicas i nobelas que son lidas por bezes por bárias pessonas porque you, ye preciso dezir la berdade, bou lendo só als pouquitos, cumo puodo, mas tento siempre ir até al fin… Mas custa-me assi i todo. I assi, oubindo l rádio,ye cumo se fusse capaç de ler cumo se fusse ua pessona que ten studos, cumo ua pessona que tenga daprendido a ler cumo you tenerie gostado de daprender…

Yá la oubi falar muita beç mie Amiga i quedo siempre facinada you tamien. I sei que se le tubíssen dado la possibelidade de studar cumo a mi feliçmente me acunteciu, talbeç por haber benido pa la França cun nien sequiera cinco anhos… l que serie hoije mie Amiga ?

Ua streilha ?

Ua streilha por acaso!

Porque na realidade, l que sei i stou cumbencida desso ye que para mi yá ye ua berdadeira streilha, mie Amiga. Si ! Ua berdadeira streilha !… mie Amiga que ten un nome que faç pensar ne l cielo !

19/06/09

"Un paraíso", datrás : las aldés de l Nordeste trasmuntano ?



Quije tamien dar la mie oupenion a Foustino Anton depuis de haber lido i tornado a ler cun muito antresse l sou redadeiro testo que aqui publicou, i afinal saliu-me esto :


Hai dies, oubi miu pai cun 70 anhos i yá reformado dezir aqui an França adonde até agora preferiu siempre quedar: « Debo todo a la França anque tamien aqui me tenga fartado de trabalhar. Mas suidades de Pertual, porquei ? Inda m’alhembro quando sali dalhá cun mais outros : cheno de fame, uns até sien saber ler, oubrigados quaije todos de ir a saber an tierras strangeiras aqueilho que nun ancuntrábamos ne l nuosso própio paíç ! ».


Quanto a mie mai que tenie uns 24 anhos quando acabemos tamien por eimigrar cun eilha , l die an que pula purmeira beç biu correr auga (i tamien auga caliente), nua torneira, sien tener que ir a saber deilha fuora de casa i carregar cántaros ou feixes de leinha a las cuostas cumo habie sido siempre l caso an Pertual zde pequeinha, quedou cula sensaçon que talbeç tubisse chegado por acaso al Paraíso…


Mas subre este tema, de certeza que inda haberá muito que dezir.