13/03/08

«O Namoro»



Andaba a saber de anformaçones subre l outor angolano Viriato da Cruz a perpósito dun de ls sous mais guapos poemas publicados an 1961, l anho an que ampeçou la guerra an Angola, « O Namoro», que fui cantado hai pouco mais de trinta anhos agora por Sérgio Godinho cun acumpanhamento musical de l'outorie de Fausto i grabado nun disco que saliu an 1976. I ne ls meandros anciclopédicos que representa a las bezes l'anternete por adonde me deixo you tamien lhebar pula mie curijidade i ganas de saber siempre mais, acabei por çcubrir algues froles; africanas estas, antre las quales ua bien guapa i einesperada que apanhei para eilustrar esta mie biaige de hoije, desta beç an tierras angolanas.
Yá todos sabien; you ye que nó! Porque naide inda nun habie falado nessa rapaza guapa cumo ua diusa, filha de pai pertués i de mai angolana que, an Dezembro passado, fui eileita la segunda mais guapa ne l cuncurso de « Miss Mundo » ?
You, an giral, nunca dou amportáncia a esses eibentos. Tanto me dá que la pérola rala seia maxicana, amaricana, japonesa ou sueca; que seia rúcia de uolhos azules cumo la quelor de l'auga frie i até gilada de ls fiordes de la Noruega ou pul cuntrairo que tenga pelo negro cumo l ébano, tan scuro cumo la nuite, i ls uolhos berdes cumo l'auga de ls rius que arresáian bagarosamente ou pul cuntrairo cun ua fuorça terrible por miles de quilómetros atrabessando spessos matorrales húmados an países tropicales i calientes... !
I que m'antressa saber tamien que essas diusas, guapas cumo serenas, míden todas mais de 1m70, que oubrigatoriamente son todas sulteiras i solo ténen antre 18 i 25 anhos? Todo esso nun m'antressa !
Mas antretanto... mirando bien pa la rapaza... Micaela Patrícia Reis..., Miss Angola 2006, que benciu l segundo melhor lhugar ne l cuncurso de «Miss Mundo», an Dezembre passado, lhembrei-me de l poema de Viriato da Cruz que diç assi, antre outras cousas:


Mandei-lhe uma carta em papel perfumado
e com letra bonita eu disse ela tinha
um sorriso luminoso tão quente e gaiato
como o sol de Novembro brincando de artista
nas acácias floridas na fímbria do mar.

Sua pele macia era sumaúma
Sua pele macia, da cor do jambo,
Sua pele macia cheirando a rosas
[...]
E ela disse que não !
[...]
Tocaram uma rumba – dancei com ela
e num passo maluco voámos na sala
qual uma estrela riscando o céu.
E a malta gritou: « Aí Benjamim! »
Olhei-a nos olhos – sorriu para mim,
pedi-lhe um beijo, la la la la la
E ela disse que sim !

L que pensar de todo esto?
You, ua cousa: quando l tiu esse de Santa Comba mandou centenas i milhares de jobes sembrar terror nas cidades, bilas, aldés, selbas i sabanas dessas tierras angolanas, an special zde 1961, l anho tamien an que Viriato da Cruz eiditou l sou poemairo, adonde ben l poema «O Namoro», todos ou quaije todos esses moços debien de haber recusado dua maneira ou doutra; ou se tubíssen aceitado de ir até aqueilhas tierras çtantes, tropicales i calientes tamien, aceitában mas era para melhor sentir la poesie que habie nesses testos africanos i naqueilhas gientes ...

Oulhando las rapazas angolanas (i inda sulteiras...) ne ls uolhos tamien, sunrindo para eilhas... i pedindo-le un beiso...

La, la, la, la, la...

I eilhas dezindo que si !
I eilhas dezindo que si !




Viriato Francisco Clemente da Cruz naciu an Kikubo (Porto Amboin) an 1928 i morriu-se an Pequin (China) an 13 de Junho de 1973. Fui cunsidrado un de ls mais amportantes ampulsionadores de la poesie regionalista angolana nas décadas de 40 i 50 i cunsidrado pul pobo angolano cumo un de ls prencipales líderes de la lhibartaçon de Angola.

Cumpletamente a la buntade





L redadeiros scritos de porsor Amadeu dórun-me la eideia de tamien falar un cachico de lhibros! Mas you gustaba de bos amentar nun lhibro que todos yá conheceis bien – l de l retrato.
You beio-lo cumo se fura, ua acumparança, cumo tal, datrás, quando ls garoticos nacien i solo yéran registrados an Miranda uns dies, ou semanas – ou meses – apuis, quando l pai calhaba de tener que ir a pagar la décima ou outra quemenéncia qualquiera i aporbeitaba la ida para nun tener que perder outro die de jeira.
Cun l Mirandés tamien fui assi: yá staba home feito, cun cientos de anhos, farto de poner nabalha an la cara, i solo anton se lhembrórun de l registrar. Inda bien que, al menos, nun lo deixórun cun pai çcoincido!...
Ou anton, perdonando-se-me la eiresie, you quaije me sinto atentado a dezir que, para nós, será assi a modos de La Bíblia, al menos l Antigo Çtamiento!
Buono, la nuossa Bíblia ten Cánticos i Salmos de muito balor, mas hoije you quiero chamar parqui uns bersículos houmildes, an que muitos de certeza nunca arreparórun, mas que para mi son las arrecadas de ouro de l anxobal anteiro.
Quaije poderie dezir que son de l Lhibro de l Eizodo, yá que stá Leite de Vasconcelos a cuntar la sue biaije para Miranda i diç assi, a páiginas 11 de l ambelume I:


“Quando cheguei eiqui (San Pedro de la Silba), respirei cun ls pulmones cumpletamente a la buntade, porque al fin, post tot tantosque labores (an lhatin, cumo ne l ouregenal, peç-me que quier dezir: apuis de tantos trabalhos), antraba an la Tierra de Miranda, i podie a la farta oubir falar l formidable i ancantado dialeto de ls mius amores.”

Arreparestes bien?! Ah rapazes!, cun ls pulmones cumpletamente a la buntade!... Sorber l biento, anchir l peito de bida, zantupir la alma... quando assentou ls pies an San Pedro!
Calhando, dais ua trocidela al nariç i fungais ua risica, a pensar que nun passa de figura de stilo, ua simpres frol de reitólica...
Puode ser que si, mas you stou que nó, que nun fui solo para ampimponar l testo que Vasconcelos falou de ls pulmones zantupidos.
Ye que tamien you quando bengo de fuora i me assomo al alto de la Pinota, quando se ampeça a ber l campanairo de la eigreija, çtapa-se-me ua olha an las gorjas, anche-se-me l fol de l peito de tal maneira, que anté peç que me stálhan las costielhas. Cumpletamente a la buntade, cumo quien stá an sue casa...
Nun hai muito cumo bos lo cuntar más bien, mas nun será perciso que you çcunfio que bós, cumo diç l outro, sabeis bien de l que ye que you stou a falar!
I inda más ua cousica: ne l seclo XIX, para quien benie de baixo, de l Porto ou assi, l camino más a dreito para chegar a Miranda passaba por San Pedro. Giente spierta que se botaba pul camino más cúrtio!
Cumo hoije, ne l seclo XXI, ls cabeços i ls rius inda nun demudórun de lhugar, nun yera mal niun que l senadores que zéinhan las bias, más ápias ou menos ápias, poníssen bien ls uolhos ne ls antigos – i ne ls mapas, que nun serie cousa que ls botara a perder – antes de santenciáren por adonde han de passar ls caminos.
Ou se calha nó, que apuis cun tanto carro a passar an San Pedro, yá nun se poderie sorber l aire tan cumpletamiente a la buntade!...


12/03/08

Un burrico .... spierto?

Cunta-se que hai yá arrimado a cien anhos houbo un probe burrico guiado por un garotico chamado Rufia, que lhebaba de Zenísio para Bilasseco ua carga que pesada cumo l chombo, de dous sacos de sal an cada lhado. L burrico bufaba, gemie i sudaba cul eisagerado peso daqueilha carga, quando ancuntrou ne l camino ua lhagonica.
Bubiu uns buonos golos de auga i quando atrabessaba la lhagonica, yá cun poucas fuorças para andar, tropeçou nas piedras i no lhodo i caiu-se. Tantou lhebantar-se mas cumo staba cansado, sudado, ancalorado i cun poucas fuorças, nun cunseguiu lhebantar-se i ficou eili un cachico deitado a çcansar i a refrescá-se na lhagonica. Anquanto çcansou, derretiu-se quaije todo l sal. Quando tantou lhebantar-se la segunda beç, santiu-se muito mais lebe. Lhebantou-se i cuntinou la biage para Bilasseco, mais cuntente i mais ligeirico.
L Rufia çcunfiou de que algua cousa nun staba bien, dixo alguns palabrones (andezibles) i pansou,....pansou, cuomo amolá-lo.
Alguns dies adepuis, puso no lhombo de l burro dous pares d’alforjas cun dous sacos de algodon de cada lhado i guiou-lo pul mesmo camino de Zenízio a Bilasseco. La carga era lebe, mas cumo balançiaba muito, l burrico (spierto) lhambrou-se de la pesada carga de hai uas semanas atrás, i achou que tenie ancuntrado la soluçon para este ancómodo. Al passar pula lhagonica, tropeçou (de prepósito), caiu-se i deixou que se molhássan bien las alforjas culs sacos de algodon.
Quando se quijo lhebantar nun cunseguiu, porque l algodon se ancharcou d’auga i tornou-se zmasiado pesado.
Pansou outra beç l burrico, afinal yé bien berdade, “la alegrie de l probe dura siempre pouco”.
Leonardo Antão


L Abade de Baçal i l mirandés 2



Hai un lhibro, an seis ambelumes chamado GUIA DE PORTUGAL, an que l V ye dedicado a dedicado a Trás-os-Montes e Alto Douro II. Lamego, Bragança e Miranda. La eidiçon que tengo ye la 3ª i la eidicion de Fundaçon Calouste Gulbenkian, de l anho 1995. La 1ª eidiçon ye de ls purmeiros de la década de 40 de l seclo XX, sendo l percipal respunsable Santa'Ana Dionísio.

Ende a págs. 993 ten un pequeinho testo dedicado al mirandés, dezindo-se an nota que esse testo ye de l Abade de Baçal. Reza assi:

«A fala mirandesa. O dialecto mirandés, falado ainda hoje na terra que lhe dá o nome, divide-se em coodialecto Sendinês, Riodonorês e Guadramilês, assim ditos das aldeias onde se falam: a primeira em terras de Miranda e as duas últimas no concelho de Bragança.
Este dialecto, conquanto pelos seus caracteres gramaticais se avizinha do português mais que outra qualquer língua românica, deriva directamente do latim, segundo formas léxicas próprias, e não do castelhano, galego ou potuguês corrupto, como à primeira vista parece aos menos lidos em filologia. É que Não se caçã truitas a bragas aixuitas: é que A quien pinheira i amassa, nun le fúrã la fogaça e só dos que estudam fiamos a veracidade.»


Cumo se puode ber, l testo ye armano al que pus onte, tirando uas trés palabras i l'atualizaçon de la scrita. Ye aporbeitado muitos anhos apuis. Neste guia até ben un testo de l cura Mourinho, mas nun ten a ber cula fala. Porqui se bei que J. Leite de Vasconcellos daba muito trabalho a ler, que el tenie la manha de screbir muito i cumplicado. Ua pena.
A, yá me squecie, para quien stubir antressado, l Guia de Portugal de la Gulbenkian cuntina por ende a la benda.


Tener ó nun tener



Luís Filipe Menezes cunsidra que la RTP nun debie de tener publicidade. Deputados de l PP lhebóran repersentantes de ls canales pribados a la Assemblé de la República para se pernunciáren subre las eibentuales deficuldades que la eisisténcia dun quinto canal an sinal abierto le podrá traier. Parece que todos cuncórdan que la soluçon para apequenhar ls eifeitos de la cuncurréncia ye retirar la publicidade a la RTP.
La berdade ye que, tirando un ó otro porgrama, la publicidade ye aquilho que de mais antressante se puode ber na RTP1. Mas l que más me preocupa ye esto: se la RTP nun tubir publicidade, tenerá que cumpensar essa quebra de receita culs ampuostos de todos nós. Na mie modesta oupenion, yá pagamos demais i la publicidade debe cuntinar.
Ls partidos de dreita i ls grandes ampresários, tirando ua ó otra eiceçon, ténen por questume defender que l Estado debe deixar la Eiquenomie funcionar, sin se antrometer. Mas, quando le cumben, yá defénden que l Estado debe anterbenir para ls ajudar.
Mudar de oupeniones ye normal. Mas mudar cunsante mos dá jeito yá nun me parece de lhoubar.


11/03/08

L Abade de Baçal i l mirandés 1

Hai dies, l miu amigo José Vaz Pinto, de Bumioso, amprestou-me un lhibrico de l Abade de Baçal, que ten por títalo

Trás-os-Montes
pelo Pe. Francisco Manuel Alves,
Exposição Portuguesa de Sevilha
1929, 28 págs.



Esse lhibrico na p. 27, diç assi:

«O dialecto mirandés, falado ainda hoje na terra que lhe dá o nome, divide-se em coodialecto Sendinês, Riodonorês e Guadramilês, assim ditos das aldeias onde se falam: a primeira em terras de Miranda e as duas últimas no concelho de Bragança a raiar com Espanha. Êste dialecto, conquanto pelos seus caracteres gramaticais se avizinhe do português mais que outra qualquer língua românica, deriva rectamente do latim, segundo formas léxicas próprias, e não do espanhol, galego ou potuguês corrupto, como à primeira vista parece aos menos lidos em filologia.
É que Nun se caçã truitas a bragas anxuitas: é que A quien pinheira i amassa, nun le fúrã la fogaça e só dos que estudam fiamos a veracidade da afirmação.»


Trés noticas subre este testo de 1929:
- L sabido Abade parece que, al menos an relaçon al mirandés, nun era mui «lido an filologia», anque yá tubíran sido publicados, habie arrimado a 30 anhos, ls Estudos de Philologia Mirandesa, de José Leite de Vasconcelos;
- Ne l fondo ten rezon al amostrar que l mirandés, l riodonorés i l guadramilés ténen l mesmo fondo [lhionés], inda que cun defréncias amportantes, i esso amostra que el sabie l eissencial;
- An 1929, nun folheto para ua sposiçon an Sebilha, fala-se de la outra lhéngua falada an Pertual, para alhá de l pertués, l que amostra bien l'amportança que l Abade de Baçal le daba a essas lhénguas na cultura stramuntana i pertuesa, orientaçon que nun tubo seguidores fuora de las tierras de Miranda.

Un die destes yá traio eiqui outros testos de l Abade de Baçal subre l mirandés, sperando que outras pessonas fágan l mesmo se tubíren notícia de algun testo cun antresse.


10/03/08

Amor de Don Perlimplin cun Belisa ne l sou jardin




Até al próssimo die 16, ye possible ber ne l Museu da Marioneta (Convento das Bernardas - R. da Esperança, nº 146 - Lisboa, Tel. 21 394 28 10), l grupo Tarumba - Teatro e Marionetas, que apersentará l spetáculo Amor de Don Perlimplin cun Belisa ne l sou Jardim de l dramaturgo i poeta spanhol Frederico García Lorca.
La adaptaçon de l testo bai al ancuontro de l prumeiro sboço screbido por Lorca, anspirado no Triato de Alaluias de la sue anfáncia.
L spetáculo yá stubo persente an bários festibales anternacionales i ganhou l Prémio p la Melhor Dramaturgie ne l Festibal Anternacional de Marionetas de Praga, an Júnio de 2001 i puode ser bisto de quinta a sábado a las 22 horas ó deimingo a las 17.


Pedido de çculpas



De beç an quando, ancuntramos anúncios antressantes ne ls jornales, cumo este pedido de çculpas, publicado ne l jornal Público.



You çculpo porque, anque nun haba botado cumo este tiu, inda dei l benefício de la dúbeda al angenheiro José Sócrates (i pior que acraditar que talbeç el pudisse benir a ser un buono purmeiro menistro, foi acraditar que el yera angenheiro). Stais çculpado, senhor Rogério.


09/03/08

La birra de l muorto



Hai uns anhos, li ua pieça de triato de Vicente Sanches chamada
A Birra do Morto, que se puode anserir no Triato de l Absurdo. La stória ye simpres: todo mundo stá pruparado para ampeçar l belório, mas l muorto nun quier ser anterrado. Hai muitas tentatibas para le fazer aceitar la sue cundiçon, mas la tarefa nun será fácele.
Este anredo faç-me lhembrar ua pessona que, an termos políticos, nun passa de un cadabre que nun aceita l sou antierro: Maria de Lurdes Rodrigues.
Bamos a ber cumo acaba este absurdo.




Nun hai denheiro que pague




Falo assi i cuido you anterpretar l sentimiento de todos ls que stan nestas aulas de cultura (palhestras).
Ye ua gusto grande, un sentimiento de bien star que mos ambuolbe, mos çpierta para outras eras, para outros tiempos, que apuis de ls anterpretar i lhigar antre eilhes stan eiqui bien ne la nuossa era, na nuossa tierra, ne l nuosso praino, ne la nuossa mimória. Quaije se podie dezir que a puis de l’ajuda dada pul porsor a antender las andas de la Stória, quédan bien a mano.
Esta aula que se fizo l die nuobe deste més andou alredror de ls percípios de l seclo XII ne l Reino de Lhion, l poder de quien gobernaba, ls tiu ricos i l uso que fazie del. L que por ende se screbiu i cumo chegou a nós, ls cumbénios i doaçones.
La mimória oural cumo poder al lhargo de giraçones, la fuorça qu'eilha tenie cumo modo d’antendimiento al lhargo de l tiempo por bias de ser la maior i outras séren scassas. Solo assi s’antende habéren chegado até ls nuossos dies ls chamadeiros de toda la region, an special ne l praino, i assi rebélan que yá nesses tiempos bien datrás ls pobos deilhes fazien uso.
Bien háiades porsor Amadeu por traier esta mimória pa ls nuossos dies, que buono serie que toda esta semiente sembrada por bós fusse agarrada, an special puls mais nuobos i dende benisse muito fruito. La antrega i la purparaçon deste trabalho ten que ser siempre agabado, nun quereis que naide bos agradeça, mas outra cousa nun sei fazer.
L tiempo dantes i aquel sítio adonde tengo las mies ouriges, yá l beio cun outros uolhos, a la fin de cuontas la Stória anté ye guapa, çque se conheça la berdade, assi chego a antender que nun hai cousas feias, hai si muito çcoincimiento.
I todo se debe a quien mos passa esse coincimiento i saber.
Se cada beç me gusta mais coincer la cultura de l pobo donde bin i cumo screbie i falaba, todo debo al porsor i al porjeto de la ALM (Associacon da Lhéngua Mirandesa).
Siempre s’oubiu dezir que naide ancuontra l bun camino palantre se nun sabir qual fui l camino por adonde bieno. Sabendo l que fui dantes la nuossa fala sei melhor abaluá-la, cunserbá-la, defendé-la para qu'eilha seia siempre un patrimóno de l mundo.
Mirandés ou nó, recebir este ansinamiento ye recebir algo que nunca se puodo pagar, porque nun ten précio.
Anté la próssima, se Dius quejir.


06/03/08

Sábado, 08 de Márcio, a las trés i meia de la tarde




Sábado que ben, die 8 de Márcio, a las trés i meia de tarde, starei a falar subre lhéngua mirandesa ne l «Centro Cultural e Recreativo do Alto do Moinho».
Ye la terceira de las palhestras que ampecei ne l més de janeiro, antegradas ne ls cursos de lhéngua mirandesa.
Quien podir i quejir que apareça i lhiebe outras pessonas. Ye mais ua ouportunidade para falarmos de la nuossa lhéngua i mos tornarmos a ber.
Para quien nun soubir adonde ye, bai até Corroios i buolbe pa l Alto do Moinho, lhougo eilhi a la mano. Ua beç eiqui, ye solo preguntar.


Rejistentes

Ne l retrato que acumpanhaba l testo “Fincones”, stan alhá quatro retraticos pequeinhos. Assi pequeinhos cumo stan, quando se míran nun se chega a antender las lhetras nin ls númaros, alguns yá bin zgastados puls anhos. Deixo-los eiqui yá un cachico mais oumentados.





Cumbento de santa Marie de Belen




Cumbento de San Paulo d'Almada




Cumbento de San Demingos de Lisboua




Cumbento de l Carmo de Lisboua



05/03/08

Cumo subrebibir cun un ourçamiento reduzido




Outordie, ancuntrei na anternete un cuncurso çtinado a studantes ounibersitários. La eideia yera que eilhes fazíssen un pequeinho filme, cun cámara degital ó telemoble, subre l tema "cumo subrebibir cun un ourçamiento reduzido".
Gustei, mas tengo algues reticéncias. Anton, nun paiç cun tantas pessonas mal pagas, bai-se a lhemitar este cuncurso a studantes? I porquei fazer un filme? Ye berdade que las cámaras degitales stan mais baratas, mas nin todos ls "orçamentos reduzidos" chégan pa las cumprar.
Por outro lhado, debo dezir que la eideia ye mui pedagógica. Ye por esso que deixo un cunseilho a las ounibersidades i als politécnicos: crien, an to ls cursos, ua çplina que porpare ls jobes pa l feturo, quier dezir, que le ansine a subrebibir cun pouco denheiro, a tirar cafés i a preenchir papeles ne l Centro de Amprego.


04/03/08

Fincones

Piedras cun muita Stória





Mas ua cousa ye las piedras tenéren la sue própia cuonta, outra ye amostrá-la. De quei serbie stáren parqui estes calhau, cumo strobeiros, solo a serbir de ancuosto nas horas muortas?
Amostrar la sue Stória fui l que acunteciu ne l die bint’uito (febreiro) na Scuola Secundaira João de Barros, cuntou-se la Stória de ls fincones que acá s’ancuntrában fai algun tiempo. Nesse die, lhougo a la purmanhana, l Persidente de l cunseilho eisecutibo, porsor Porfírio, dou ls saludos i las buonas benidas a to la quemunidade scolar, eiducadores i cumbidados oufeciales de l’outarquie i de l ansino, deixando claro l registro destes momientos para todos i pa la anstituiçon an special. La lhigaçon a la Stória i l lhocal adonde todo esto acuntece.
L porsor respunsable de toda esta sposiçon de ls fincones, dá ls parabienes a todos ls alunos que s’ambolbírun i dórun la sue ajuda para eiqui star i lhebantar este património.
Nun se squeciu de lhembrar a to ls que l scuitában que l mais deilhes habien sido sacados i salbos de sbarrulhos, silbeirones ou muntones squecidos an quintas desta region. Nun fusse assi, l çtino de muitos serie ls aliçaces de custruçones. Serie la fin dua cuonta, la fin dun falar, la fin dun teçtemunho.
Mirar-los hoije, spuostos adonde stan, ye cumo se de nuobo tubíssen ua bida, yá cula sue çcriçon a acumpanhá-los, ls desenhicos, las lhetras i numáros ne ls fincones deixórun de ser cousa sien sentido mas si birou l sou Belhete d’Eidentidade.
L cumbite a séren besitados por to la quemunidade lhocal fui feito i la gana de ls amostrar tamien. La Scuola Secundaira João de Barros, cun este géstio amostra mais ua beç al sou ampeinho an mantener ua buona lhigaçon cun to l mundo. Quier que esta anstituiçon seia cada beç mais ua casa de puortas abiertas a todos. Sabe que l’eiducaçon dun pobo nun se fai an fatilas mas si cumo un todo.
L eibento rebela tamien l ampeinho que l porsor Lima bota nestas cousas i la partecipaçon de muitos alunos nas sue çcricon de que se quier motibar cada beç mais ls mais nuobos pa la defénsia de todo l património. La hora ye buona puis bóndan por ende todos ls dies malos eisemplos de l çprézio que inda se ten por estas cousas.
Liçones destas son grandes chancadas a cara a un mundo mais listo i mais ansinado. Nien solo de pan se bibe.


03/03/08

Cumbersa a la mesa



La mai, l pai i l filho, que tenie ido a passar uns dies a la tierra, porparában-se para jantar.
Na telbison, dous políticos çputában ls prémios de l'arrogáncia i da eimaturidade.
"Nun tengo miedo de bós".
"You tamien nun tengo miedo de bós".
L filho nun cunseguiu decidir se habie de lhamentar l spectaclo ó rir-se cumo un boubo. Sentórun-se ls trés a la mesa i ampeçórun a comer.
"I quando bos decidis a tener filhos?", preguntou la mai, "la tue mulhier yá ten mais de trinta anhos...".
L filho suspirou. Noutra altura, tenerie cunsiderado esta cumbersa ua "forma de presson", mas la berdade ye que yá cumbersara cun la sue mulhier subre la possiblidade.
"Ye defícel tener filhos quando hai ampresários que çpíden las ties por staren grábidas", respundiu-le.
La frase nun podie tener sido más sincera. El coincie mulhieres cun cuntrato nun renobado por bias de la grabideç i tamien algues que antes de ir pa l trabalho, scundien la barriga cumo podien.
L pai ampeçou a falhar mal de la política de l goberno i de las cirunstáncias eiquenómicas.
"Se esto cuntina assí, acaba-se l mundo", acrecentou la mai.
Acabar l mundo talbeç seia zagero, pensou l filho, mas la sociadade bai a pagar un précio bien alto pula precaridade i pulas ancertezas de la mocidade de hoije.
"Quando tubirmos stablidade porfissional", dixo l filho i pensou, "esta ye la lhuita de la mie giraçon".


01/03/08

Ai que ganas...


Sien palabras!


Até me témbran ls beiços de me lhembrar de ls caldicos de miu abuolo Xico de Palaçuolo.



Un Hino al Amor




Hoije, mando-bos un… dous… trés ! sunrisos de França, ou melhor de la cidade de Los Angeles, «in the States» !
Chama-se Marion Cotillard i, cun pouco mais de trinta anhos, fui eilha que na nuite de Demingo para Segunda passada ganhou l «óscar de la mais buona atriç» que le fui atribuído pula "Academy Awards", Academie de Artes i Ciéncias Cinematográficas de ls Stados Ounidos de la América, fundada naqueilha cidade de la Califórnia, an 1927.

Ye ua nobidade pa la França i motibo de proua tamien. Yá dues outras atrizes francesas chegórun a ser galardonadas an tiempos por essa Academie mas desta beç l prémio ye inda mais amportante yá que esse filme an que Marion Cotillard zampeinha l papel percipal i que ten por títalo "La Môme" ("La Vie en Rose" na berson anglesa i "Piaf - Um Hino Ao Amor" na berson brasileira, pertuesa probablemente tamien), realizado por Olivier Dayan, ye un filme rodado an francés i nó an anglés cumo acuntece l mais de las bezes cun ls filmes que son galardonados por essa Academie.
Mui ralas son las atrizes dua lhéngua outra que l anglés que chegórun a recebir, çque la Academie eisiste, cumo fui astanho l caso de Marion Cotillard, l óscar de la mais buona atriç.

Cunta esse filme, “La Môme”, que saliu an França an Febreiro passado, la bida trágica mas eicecional tamien dua de las mais afamadas cantoras francesas de ls anhos 40, 50 i tamien 60, an França cumo tamien anternacionalmente: Edith Piaf que naciu an Paris an 1915 i se morriu cun solo 48 anhos dependiente de morfina depuis dun acidente de carro an 1951 i dua bida que ampeçou lhougo cun muitas deficuldades durante la purmeira Guerra Mundial, an Belleville, un de ls bairros mais populares mas tamien mais probes de la capital ...

L filme, fui a bé-lo onte a la nuite. Ye un filme guapo i antressante. Eimocionante tamien.
Essa cantadeira, a mi, siempre me ampressionou, yá quando you era mui nuoba. La boç, ye berdade, tamien ye eicecional. I un de ls purmeiros discos que cheguemos a tener i a oubir ne l nuosso purmeiro gira-discos que cumpremos an segunda-mano an França era percisamente un disco de Edith Piaf…
Pus-me a pensar… Un die, tengo que cuntar cousas a perpósito tamien desse gira-discos. Tamien ten ua stória ! Passa, el agora!, férias mui, mui lhargas na nuossa casa an Sendin; eisageradamente lhargas; you bien querie que trabalhasse mais! I tengo la certeza que ye alhá tamien que stá l disco de Edith Piaf, cun alguns outros que dátan tamien de ls anhos 60 i 70, franceses i pertueses…
Mas l de Edith Piaf, zde hai uns dies, parece que tamien chama por nós… para mos dar a oubir, cumo ne l filme tan guapo que fumos a ber onte, alguas modas antre las mais afamadas dessa cantora… cumo las que bos aperpongo tamien oubir por eisemplo nesta banda-anúncio de l filme que ancuntrei cun la berson anglesa de la moda «La Vie en Rose», moda que fui screbida an francés pula própia cantora, an 1945, l anho an que acabou mais outra Guerra Mundial, la segunda.


http://www.youtube.com/watch?v=AVKlSbNJcxM






27/02/08

Thoreau

L home que nun lei lhibros buonos nun ten ningua bantaige subre l home que nun sabe ler.

Henry David Thoreau


[An anglés:
The man who doesn't read good books has no advantage over the man who can't read them.
Henry David Thoreau.]


You acrecento cun un misto de angústia i autocrítica que aquel que compra lhibros que nun lei, nun ten ninguna bantaige subre aquel que nun compra lhibros.

Moda de Zenízio

Quando miro para este retratico beio nel ls muis cumpanheiros de classe de l anho 1955



Segundo me cuntou la tie Marigusta, l refran de la moda de Zenízio, fiu siempre este. Este refran acumpanhaba ls bersos que, alguns yá sabidos outros d’ambençon ne l momiento, rebelában santimiento d’alegrie, an çpique, açomados ou çquitar social.
L mais de las bezes nua afeiçon a las gientes i als balores de l’aldé, nun se perdie l'ouportunidade de an camaradas de segadores, ou nas lhimpas ls armar para botar a acá fuora l mal dezir, nun deixando naide. La mocidade i an ajuntouros quando l tiempo de sobra se querie cumbertir an festança la moda era cousa cierta. Assi, mantenendo l refran, la moda de l’aldé podie ser l que ls cantores quejíssen i tener l tamanho de sue eimaginaçon.
Para muitos de nós que mos criemos yá ne l çfalhecimiento de las segadas i de las trilhas, cuido que naide squeciu l que cantábamos quando acumpanhábamos, Poceiron arriba, l andor de l galho (pa la porsora) na fiesta de la scuola a camino de la Fuonte de Juan Pastor. Ambersábamos bersos feitos puls alunos cul refran de “biba Zenízio tierra sien par, yes un cantico lindo lindo d’ancantar”.
Ne la fiesta de l Dous de Febreiro, la quemunidade Zeníziense que bibe ne ls alredores de Lisboua, ties i tius cantórun esta moda, fui un cachico guapo, ancantou ls mais nuobos i anchiu d’alegrie l coraçon de ls mais bielhos.
Nuossos abós gustan de saber, que todo esto chegou a nós por bias deilhes i que nien todos se squecírun.
Que la moda de Zenízio, la gana de la cantar, l’eimaginaçon d’ambersar, nunca se muorra.


Zenízio ye la mie aldé
Ye de todas la mais linda
Ten ancantos de sereia
I ua beleza anfinda

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar


Assi te cháman princesa de l norte
Naciste antre dues colinas
Zenízio ye guapo i fuorte
Assi t’áman cumo a las rainhas

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar



Zenízio ye la mie aldé
Ten un chafariç ne l meio
Adonde ls moços ban a buer
Cun cabeçada i freno

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar



Zenízio ye ua aldé cun quatro bairros
Neilhes hai muitas squinas i canticos
Las moças d’alhá gustában
Que ls moços tapássen sous buraquitos

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar


A la puorta de las moças jeitosas
Arrimában ls rapazes a to la hora
Las que tenien l papo cheno
Dezien, fedeilho bai-te deiqui agora.

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar


Zenízio ye la mie aldé
Adonde ls carros ténen cabeznalha
Habie tamien rapazas cun proua
Mas éran namoradas na palha

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar



Cula albarda s’anfeitaba la burra
Cun meias quartas se paga al barbeiro
Ls moços que nun se portában bien
Éran amansiados cun sobeio

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar


Ls rapazes de la nuossa aldé
Que s’agabában i tenien perjunçon
Las moças apuis de spurmentar
Dezien que nun tenien tiçon




Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar


Aquel moço queilha querie
Fugiu-le que nien un perdigoto
Ls bezinos son siempre melhores
Que ls mercados ne l soto

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar



N’aldé de Zenízio
Las rapazas nun tenien piernas feias
Nun se sabie se tenien cabras
Porque ousában siempre meias

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar



Nas porciçones i pul sagrado
Beien-se moças chenas de peneiras
Pabónan l rabo que nien pitas
Apuis muitas quédan solteiras

Refran
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar
Biba Zenízio tierra sien par
Sós (yes) un cantico lindo, lindo d’ancantar



25/02/08

Lopes da Silva



Cumo todos sáben, ls Gato Fedorento salírun da RTP pa la SIC. Cumo repuosta, la RTP decidiu retrasmitir la série Lopes da Silva, l que me porboca sensaçones cuntraditórias. Por un lhado, parece ua reaçon quaije eirracional (de quien nun sabe perder) i la berdade ye que nun hai necidade de trasmitir l porgrama nesse hourário, yá que oubriga la RTP a atrasar la trasmisson dua série (Conta-me Como Foi) que ye berdadeiro serviço público i debie passar an hourário nobre. Por otro lhado, dou siempre cumigo deleciado a ber ls sketchs deste quarteto que mudou l houmor pertués (nin que seia, porque cunseguírun poner houmor de culidade an hourário nobre). Aqui bos deixo un sketch que passórun onte, la cuonta de l apóstolo Lopes da Silva.


23/02/08

Bento da Cruz



You fiç un trato cumigo mesmo, de to ls dies screbir un cachico de Mirandés. Muito ou pouco, nun anteressa, al menos un cachico, cun buonos cobradeiros de cabeça me tengo amolado!
Cumo yá lhiebo la gabeta chena de papeles scritos cun baboseiras, ides a tener pacéncia, mas teneis que me aturar un cachico, para me “sustentar l bício”!
Anton arresolbi-me a falar de un scritor Pertués pouco coincido – cuido you que ye pouco coincido – i que bien merecie que amentássen un cachico más nel, queda eiqui este scrito a modos de houmenaige i çtemunho de la mie admiraçon!
Ye Bento da Cruz, médico dentista de porfisson, cuido you que ne l Porto.
Bento da Cruz naciu ne l Barroso – an Peireses – i ye subre l ouniberso de l Barroso que scribe.
A mi gusta-me ler, i reler, ls sous lhibros, nó tanto por bias de faláren de l Barroso, mas por bias de parecer mesmo, pintiparado, que stá a screbir subre la mie tierra! L Praino Barroson de ls lhibros de Bento da Cruz, para mi, ye cumo se fura, pintiparado, l Praino Mirandés. Ou Tortulhas, que nun sendo niua berdadeira aldé Mirandesa, para mi las repersenta a todas al mesmo tiempo!
De la obra de Bento da Cruz, más bien que you, fala Urbano T. Rodrigues:
“Ye l mundo de ls outros coado, siempre cun grande stética, por un sentir bien legítimo i bien fraternal. Nun se puode negar que hai un acuso de la miséria, de to las misérias, de un de ls más atrasados sítios de l nuosso paiç(…), mas esse çtemunho ye ambrulhado pula mesma nostalgie dourada, pula mesma quemunhon cun todo i cun todos de “Las beigas de l cielo” de un Steinbeck.(…) que fai Bento da Cruz alhebantar l sou standerete de homes i de bichos, i a las bezes de homes-bichos, agarrando, assi, la sue cumpleta ounibersalidade.”

Deixo-bos tamien inda un cachico de l lhibro que a mi más me gusta, “L retábulo de las birges tontas – O retábulo das virgens loucas”, screbido an 1996, traduçon mie, yá se sabe que an riba de la burra.

“ - La Picholeta i l Zé Caixeiro… - i zenhában uas risicas chenas de retrocidos maldadosos.
La pessonas ancuntrában aquilho natural.
- Çque que el la querga para bien – cumponie Felisbela
I, para se tirar de cuidados, feç-se ancuntrada cun la Albina Caixeira.
- Ah tie Albina? Fazei fabor de guardar l buosso filho, bós nun oubis? El que me faga algun mal a la rapaza…
- Ai you ye que hei de guardar l filho? Se calha, ye el que trai saia… Mirai l çparate… Nun guardes tu la filha, i apuis queixa-te…
Felisbela quedou andustriada. Chamou Picholeta a la pureza i mandou-le acabar cun l namoro.
- A buonas horas me beniedes bós cun l recado.
- Tu quei quieres dezir?
- L que bós bedes. Ou andais ciega?
Felisbela mirou-le para la barriga i puso-se branca

- Mataba-te!
- Yera ua smola que me faziedes.
- Nun me l pidas dues bezes, zgraçada!"

21/02/08

Centro Nacional de Cultura

Zde hoije, i a todas las quintas de cada semana, l Centro Nacional de Cultura bai a publicar testos an mirandés, por anquanto las crónicas que tengo publicado ne l jornal Público zde 2005. Ye mais un spácio, de grande prestígio, adonde l mirandés passa a star persente, podendo assi chegar a nuobas pessonas. Neste die de la lhéngua materna, esta ye mais ua buona casa pa la lhéngua mirandesa, adonde passa a cuntar cun nuobos amigos. Para quien quejir, puode ir a

http://www.e-cultura.pt/DestaquesDisplay.aspx?ID=1733

Quatro renhones

Assi fusse todo tan claro cumo ye l termo

L que hoije bou a screbir i fazer, ye ua berdadeira cunfisson.
Mas quiero que bire ou saludo, ua houmenaige a un amigo que sempre me cuntempla culs sous ameiles.
I you sou un berdadeiro bardino que fago aqueilho que nun se debe fazer, quedo-me pulas lheituras, nien oubrigado tengo dito. Bamos a ber se m'eimendo, zde yá deixo las mies çculpas.
Ameiles que, todos eilhes son berdadeiras mensaiges de refleçon, mensaiges de camaradaige, mensaiges que son abanadelas para un se dar bien cun todos i d’atalhar camino na percura de l’ancruzilhada de paç i d’amor.
Se stou de mal cumigo ou cun alguien la culpa nun ye deste miu amigo, el todo fai para me dar siempre buns cunseilhos, ne ls sous ameiles solo tengo palabras de coraige.
I cumo quien diç, cunfessado que stou, l miu amigo Basileu Pires (cura) ambiou-me ua cuonta que you bou a cuntar an Mirandés, mas apuis tamien la deixo an Pertués, que ye bien rebeladora de l sou bun carátele.

(La cuonta)
Ne l curso de medicina, l porsor bira-se pa l studante i percura-le:
Quantos renhones tenemos?
-Quatro! Respundiu l studante.
-Quatro? Anterrogou l porsor. I arreganhou la tacha, puis era daqueilhes que siempre le gustou fazer caçuada de ls alunos.
Traia uas gabielhas de feno, puis tenemos un asno na sala – ourdenou l porsor a sou serbicial.
I para mi trazei un cafezico? – acrecentou l studante al serbicial de l mestre.
L porsor quedou tan anraibado culs modos de l studante que de seguida l mandou salir de la sala.
L studante era, l houmorista Aparício Torelly Aporelly (1895-1971), mais coincido cumo “Barão de Itararé”
Mas l studante antrementes salie de la classe, inda resmungou i eimendou l porsor.
- L senhor percurou-me quantos renhones “nós tenemos”
- “Nós” tenemos quatro: dous mius i dous buossos.
Regalai-bos cul feno i que bos caia bien.

La bida eisije muito mais antendimiento que sabedorie.
Muitas bezes las pessonas, porque ténen mais saber, ou acredítan que ténen, çprézan i nun dan balor al saber de ls outros…….
I haba feno




No Curso de Medicina, o professor dirige-se ao aluno e pergunta:

Quantos rins nós temos?
Quatro! Responde o aluno.
Quatro? - Replica o professor, arrogante, daqueles que têm prazer em gozar sobre os erros dos alunos.
Traga um molho de feno, pois temos um asno na sala - ordena o professor ao seu auxiliar.
E para mim um cafézinho! - Replicou o aluno ao auxiliar do mestre. O professor ficou irado e expulsou o aluno da sala.
O aluno era, o humorista Aparício Torelly Aporelly (1895-1971), mais conhecido como o 'Barão de Itararé'.
Ao sair da sala, o aluno ainda teve a audácia de corrigir o furioso mestre:
O senhor perguntou-me quantos rins "nós temos".
"Nós" temos quatro: dois meus e dois seus.
Tenha um bom apetite e delicie-se com o feno.

A vida exige muito mais compreensão do que conhecimento!
Às vezes as pessoas, por terem mais um pouco de conhecimento ou acreditarem que o têm, acham-se no direito de subestimar os outros...
E haja feno!

Remanse "Lua Nova"

La cápia de l remanse tamien an purmeira mano.

20/02/08

Remanse "Lua Nova"


Talbeç seia de tornares a falar mais alantre i splicares quien ye l outor i cumo se chama l nuobo remanse. (AF)

Perguntei-le al remansista l que está arriba... mirai la repuosta...


Quanto a quem sou... Ninguém! É uma resposta antiga, como sabes, mas com actualidade como concordarás. Quanto ao Remanse chama-se Lua Nova.


Puodo dezir-bos que nun cuncordo! Quien scribe la nuossa tierra cumo bós ten que ser alguien... i bien grande.

Fica eiqui, an prurmeira mano i an traduçon mie, ls dezires de la contracápia de l remanse, relhembrando que el salimiento será ne l purmeiro de Márcio a las 18h00 na FNAC de Santa Catrina - Porto. Tamien ye amportante dezir que l parteiro de l salimiento ye l nuosso porsor Amadeu Ferreira.



José Alves naciu an Trás de ls Montes, hai cinquenta anhos.

Ye médico i porsor ounibersitairo.
Acabou l curso de l liceu an Bergáncia, i licenciou-se i adoutorou-se ne l Porto.
Ye outor de bários artigos i publicaçones científicas.
Publicou an febreiro de 2007 l remanse “Planalto”.


Artúrio sperta zde hai dous meses para acá cun un suonho cumpulsibo que nun l deixa zampenhar ls sou afazeres de cada die até resolber oubedecé-le. Forteficar ua aldé i guardar bárias cousas. Quando le pedie ajuda al filho para fazer esso, çcubre que l filho ten benido a tener suonhos que cumplétan ls del

L que ténen a fazer até faç acraditar nua cataclismo por todo l ouniberso. Conhécen outros "sonhadores" que améntan nua possible besita de l nuosso sistema solar por un Buraco Negro.

Se fusse berdade, formarien-se corredores para fuora de l sistema solar, tornando possibles las biaiges antre streilhas, anque la Tierra corrira l risco de zaparecer.

Al lhargo de la narratiba damos cun cumportamientos stranhos de todos ls animales, ampurriando l lheitor pa la certeza de que algo se bai a passar.

I passa, l buraco negro aparece na borda de l sistema solar, angulhe Pluton i la Lhuna, deixando trés corredores, un pa la borda de l sistema solar i dous pa l çcoincido. La Tierra anterrompe l mobiento de traslaçon por uns raticos, l de rotaçon por quatro horas. Streforma-se nun planeta berdadeiramente berde i azul...


L Segredo de Peinha Campana

*
Cápia de l lhibro L Segredo de Peinha Campana



L Sábado que ben, die 23 de Febreiro, a las 15,30 horas, na sede de l Parque Natural de l Alban, an Bila Rial, bai a ser l salimiento de bários lhibros eilustrados, screbidos a respeito de ls parques naturales de l Norte de l Paíç: Peneda-Gerés, Alban, Muntesino, Azibo, Douro Anternacional i Douro Património de Houmanidade. Un desses lhibros ye ua cuonta para mocicas i mocicos, screbida por Fracisco Niebro i eilustrada por Sara Cangueiro, i chama-se L Segredo de Peinha Campana. Trata-se dua einiciatiba de la Delgaçon de l Norte de l Menistério de la Cultura chamada «Pintar o Verde com Letras», un cunjunto de cuontas eilustradas pa la giente nuoba.
Eiqui queda la notícia para quien querga i puoda aparecer an Bila Rial este sábado que ben. Alhá starei cun Sara Cangueiro i serie un gusto tener alhá outros mirandeses.

L lhibro ye eiditado pula Gailivro i cuido que yá stará ou bai a star mui debrebe a la benda nas lhibraries.

19/02/08

... un bai-se ancarrapitando puls anhos...


Crónica publicada ne l jornal Público, l die 17 de febreiro atrasado.



Sabes, yá lhiebo anriba arrimado a uns binte anhos a mais do que miu pai, quando se morriu. Se l eimbierno ben algo mais molhieço si me duolen las juntas todas i nun sou capaç d’acunhar uolho. Assi i todo, dá-se-me andar porqui anquanto me podir achegar a la brigada, i ls uolhos nun s’anubrináren para ber crecer la huorta. Cumo tal, pongo un pataconico de frajones i, mal apenas nácen, ancosto-le ua rodriga que seia bastante pa que l frajoneiro baia angarrando até adonde podir. A las bezes l frajoneiro chega a un cierto punto i deixa-se debelgar, yá sien fuorça i meio ouxado, anque inda houbira mais rodriga para chubir. Antoce, un bai-se ancarrapitando puls anhos cumo nua rodriga: hai siempre mais anhos para un s’ancarrapitar, assi nun le fálten las fuorças. A las bezes chego quaije a perder la gana, pus al modo que l tiempo passa un bai quedando mais solico: eiqui na rue yá nun sei bei un germo i datrás era un formigueiro que nun se cabie, ls de l miu tiempo yá se morrírun todos, i porqui bamos andando spetados nun caiato i colgados de la reforma na fin de l més. You inda nun sou de ls que me quedo, pus nun me falta que fazer, mas que balor le dan al que un bielho faç? Morremos-mos, mesmo, mesmo, quando yá naide mira para nós. Se cuntinamos a andar porqui ye porque l semitério inda nun mos quier. A fuorça de l mundo nun la querer, la belheç bai-se tornando a modo traspariente i dá muito jeito que nun se beia.

Ben acá que te quiero amostrar ua cousa. I lhieba-me para ua casica chena de todo, de nadas. I para que quier l persunto, pregunto-le, se yá nun l puode comer? Á, responde-me, siempre puode aparecer un amigo, alguien, por eisemplo tu, i se nun aparecir naide nun faltará quien l querga. Ne l miu modo de ber, ua pessona ten que s’agarrar a algo, i cada un ye que ten de çcubrir al que se ha de agarrar. Todo esso que eiqui bés - yerba cidreira, lureiro, maçanielha, bóbedas, bardeiros, sachos, jornales bielhos para acender l lhume, meia dúzia de pacotes de leite meio gordo, i mais cousas que nien caberien nesta crónica -, bien falta mos faç a las bezes, i nun stroba a naide. Mas nun te rias que you bien sei que nun ten outro balor a nun ser l que you le dou, mas por ende me cuorre la bida.

Puso l gorro ansebado i saliu acontra l Sagrado, que querie ir al banco antes de cerrar. Habie ajuntado mais uns ouricos pa le dar als filhos. You bien sei que ye pouquito, mas a mi inda me dórun menos, acrecentaba siempre. I sentaba-se ne l scanho a ber l rachon a arder ou a spechucá-lo culas tanazes. Géstios repetidos a cada die, sien ua filosofie que ls justefique, mas que acában por amanolhar ua cultura de rejistença dua dureç calhada. Esses géstios repíten-se por miles i miles d’aldés adonde la belheç se le agarrou cumo l musgo a las peinhas, i l silenço cuntina a dar bózios que yá mos squecimos de oubir. Perguntamos-mos, mas nun sabemos cumo mos deixemos chegar eiqui. Assi, scusamos de quedar burmeilhos de rábia ou de bergonha. Un açago, que, quando alhá chegarmos, teneremos que daprender a la nuossa custa la nobre arte d’ancarrapitar pula rodriga de ls anhos.

Amadeu Ferreira



17/02/08

Cachicos d’ouro




Son cachicos anriquecedores.
Cachicos ne l tiempo de duraçon, porque s’arríman a ua hora i meia de cada beç, por cada palhestra, cachicos porque se pássan sien dar por eilha, cachicos porque se bán nun sfergante, cachicos porque se pássan nun pestanhar d’uolhos.
Mas dua riqueza sien eigual, anriquecedores porque l tema i la motibaçon dan grandura a aqueilhas aulas. Pula boca de l specialista, porsor i ambestigador, arreculamos al tiempo dantes, bien alhá al seclo XIII, als gobernantes i reinos, a las sues gientes, al sou querer i fazer, cumo se cumportórun culas sues anstituiçones mosteirales i de sous domínios. A las sues ganas, la çtribuiçon de ls sous bienes i la demarcaron de l sous termos.
Tamien, i porque nun puode ser zlhigado, l modo cumo chegou a nós esse modo de bida i de ourganizaçon, l teçtemunho desse cachico de la stória.
Ls scassos decumientos desse tiempo. Cumo fúrun screbidos i por quien ls mandaba screbir. Porquei l fazie i l modo, lhionesa ou lhatina.
Scritos, que apuis de feita l’análeç por specialistas, nun angánhan i son rebeladores de que las cousas tenien i ténen ua lhigaçon a la nuossa lhéngua mirandesa.
Este cachico d’ouro acunteciu na tarde de l redadeiro sábado (16 de Febreiro) an mais ua palhesta dada pul porsor i ambestigador Amadeu Ferreira, ne l seguimiento dun eibento cultural que an cordenaçon cula ALM (Associaçon Lhéngua Mirandesa) s’aperpuso fazer anté l berano.
Na cara de las pessonas que ende stubírun, i nun fúrun poucas, era bien eibidente l’eilebada sastifaçon, salida pul gusto de tener este falante i l gusto por todo al que ende era splicado.
La maiorie cun ouriges i lhigaçones a las tierras dantes de l Reino de Lhion, todo ye recebido cun redrobada sastifaçon.
Solo cun este trabalho de palestras i dibulgaçon, la motibaçon ben al de riba por todo aquel patrimómio cultural i lhinguístico. La spriença diç-mos que a nun ser assi l squecimiento ben a tomar cuonta de todo.
Ye nuosso deber dar balor, i recoincer este sfuorço de l porsor i de la ALM.
Puis a nun ser assi, muitas pessonas que a las palestras bénen nun tenien modo de saborear i coincer tamanha riqueza.
Todo aquel ajuntouro queda mais rico, mais sabido i mais listo pa la lheitura, la fala i la scrita de l mirandés.
Sal-se dende cul ferbor dua pessona nuoba, cuntenta i chena de proua, ambaidecida por pertenecer a ua tierra i a ua giente cun tanto balor.
Por todos la stória ampeça a ser mirada doutro modo, yá nun cumo ua madrasta mas si cumo algo de quien debemos tener mais ourgulho. I hai tantas cousas que neilha botamos la culpa i eilha sien culpa nanhua.
Fazemos-lo por berdadeiro çcoincimiento.
Bien haia, als que se sfórçan pula splicar i aqueilhes que la quieren daprender.



16/02/08

Machistas, houmófobos... i tamien racistas ?!





Yá stamos an 2008 i por essa Ouropa fuora inda hai bien defrenças de mentalidades! You, por eisemplo, nun daba un çton podre (un céntimo de euro, hoije an die; esses trocos que quaije nun se béien na carteira de tan pequerrixos que son) para bibir un segundo cun un machista, desses que tamien se quieren aparcer cun buis mas acában por stourar, cumo na fábula de Eisopo, i cunsídran cumo paneleiros aqueilhes que nun son machistas tamien ou nun se quieren aparcer cun eilhes.
Machistas i houmófobos !
Nun eisísten leis an Pertual para castigar tamien tanto l machismo cumo l houmofobismo ?
Debe de star a passar-se la mesma cousa cumo pa l aborto…
Trinta anhos de atraso pul menos an relaçon al que yá stá antegrado nas mentalidades an muitos países zde hai mais dua geraçon para que las leis séian botadas i tamien aplicadas... ?!
Mais ua ardança de l facismo... Salazar, para bien dezir, inda cuntina bibo nas mentalidades de alguns !

Para anrabiar todos esses machistas i houmófobos, xateá-los, bumbardeá-los cun eideias nuobas i einobadoras, «hacer la revolución, Camaradas!», pongo aqui hoije trés modas de l cantor Alain Souchon, tamien poeta. Ye francés i anton qual ye l problema? Quei, nun bonda ser machista i houmófobo mas racista tamien? Purparai-bos, anton !

1. «Le baiser» (L beijo). Na realidade, nó un solo mas muitos, muitos beijos!
http://www.youtube.com/watch?v=ZuwyY2iav-w

2. «La vie ne vaut rien» (La vida nun bal nada). Si bal, splica l cantor, mas nua cundiçon…
http://www.youtube.com/watch?v=A7SmUBnirEo

3. «Sous les jupes des filles» (Por baixo de las saias de las rapazas). Aqui nun digo nada…
http://www.youtube.com/watch?v=AeJwfsY9jjs

N.B. La letra de todas estas modas stá tamien sponible na Anternet.


Ei camarada!

[Onte, nun comentairo al testo de Faustino Anton subre l San Balantin, amentei nuns bersicos mius subre la tradiçon de ls casamientos ne l Antruido. Fiç esses bersicos para ua música, a pedido de l grupo Arzinales, de Sendin. Cuido que nunca chegou a tener música. Seia cumo fur, eiqui quédan ls bersicos, quatro anhos apuis.
Ls casamientos que you conheço son ls que se fazien an Sendin, cun rapazes ne ls quatros puntos de l pobo, cada un cun un ambude.
AF]





Yá nun arde l lhume
yá se fui l die
todo mundo drume
sultai la magie.
Bamos a casar
a cruzar çtinos
streilhas a brilhar
ban a ser padrinos.



- Camarada! Camarada alerta!
Ehhhhh!
- Alerta stá! Camarada alerta!
Ehhhhh!
- Cuitado d’Antonho ciego
cun quien l bamos a casar?
Ohhhhhh!
- Bai a ser cun Marie manca.
- Camarada tan dariego
que dote le quieres dar?
- Ua pita bielha i manca
mais ua puorta sin tranca.
- EEEEEH! EEEEEH!


Yá nun arde l lhume
yá se fui l die
todo mundo drume
sultai la magie.
Bamos a casar
a cruzar çtinos
streilhas a brilhar
ban a ser padrinos.


- Camarada! Camarada alerta!
Ehhhhh!
- Alerta stá! Camarada alerta!
Ehhhhh!
- I la mais bielha sulteira
que stá chena de ferruge?
Ohhhhhh!
- Casamos-la cul ferreiro,
marchácan la nuite anteira.
- I dás-le dote que ruge?
- Cumo nun sou antresseiro
dou-le baras pa l fumeiro.
- EEEEEH! EEEEEH!



Yá nun arde l lhume
yá se fui l die
todo mundo drume
sultai la magie.
Bamos a casar
a cruzar çtinos
streilhas a brilhar
ban a ser padrinos.


- Camarada! Camarada alerta!
Ehhhhh!
- Alerta stá! Camarada alerta!
Ehhhhh!
- A quien mais botas l lhaço?
- Pus, al burro de tiu Gorja.
Ohhhhh!
- Par’esse tengo ua burra
que de bé-la dá cagaço!
- Dou-le de dote ua alforja
bás a ber cum’el le zurra
bás a ber cum’eilha zurra!
- EEEEEH! EEEEEH!


Fracisco Niebro
(2004)

15/02/08

Sábado, 16 de Febreiro, a las trés i meia de la tarde


Sábado que ben, die 16 de Febreiro, a las trés i meia de tarde, starei a falar subre lhéngua mirandesa ne l «Centro Cultural e Recreativo do Alto do Moinho».
Ye la segunda de las palhestras que ampecei ne l més de janeiro, antregadas ne ls cursos de lhéngua mirandesa.
Quien podir i quejir que apareça i lhiebe outras pessonas. Ye mais ua ouportunidade para falarmos de la nuossa lhéngua i mos tornarmos a ber.
Para quien nun soubir adonde ye, bai até Corroios i buolbe pa l Alto do Moinho, lhougo eilhi a la mano. Ua beç eiqui ye solo preguntar.


14/02/08

... Quien de buona gana se spon a tantos peligros...

Raymond Peynet (1908-1999)

" ... i ne l termento se morrir, cobrar algue pierna ou braço ou quedar sien algun sentido, podendo bien eibitar cunfessando sues culpas !" D. Francisco de Castro (1640), Libro II, Títalo XIV.

13/02/08

Peynet: San Balantin


Hoije, mando-bos un cachico dua carta… redícula!
Manhana ou depuis de manhana, mando-bos mais.
Ye normal: astanho, l zenhador Raymond Peynet, que naciu an Paris an 1908, tenerie cumpletado 100 anhos. Ye el l pai dessas dues personaiges tan románticas: «Ls namorados de Peynet»…
Tamien bos hei de splicar cousas… talbeç redículas!