09/01/10

Cunferéncia an Miranda de l Douro

Acunteciu ne l passado die 27 de Dezembre, mais ua cunferéncia subre la Lhéngua Mirandesa (comemoraçon de ls dieç anhos de l'oufecializaçon). Desta beç an Miranda de l Douro adonde teimosamente se fala ua lhéngua que nun las dues oufeciales de Pertual.
Gustei daquel cumbíbio que durante arrimado a ua hora i meia trinta pessonas benidas de bários puntos de l Paíç, oubírun cun muita atençon l ourador Amadeu Ferreira que cun todo aquel antusiasmo cun que yá mos abituou, mos trasmitiu la mensaige, to l sou saber i ambestigaçon subre la Lhéngua Mirandesa.
Na mesa stubírun tamien persentes, l nuobo persidente de la Eidelidade Mirandesa, Dr. Artur Nunes, que tamien falou, cumprometendo-se cun ls persentes a dar l'ampurron neçairo para que la lhéngua mirandesa seia mais coincida i dibulgada fazendo chegar a quien besita Miranda la mensaige de qu'esta tierra tamien ye Pertual, que ten ua eidentidade própia, ua cultura, tradiçon, música, gastronomie i raízes seculares.
Acradito que se rialmente l nuobo persidente Artur Nunes se ampenhar mui seriamente na dibulgaçon de to la riqueza cultural de l Praino Mirandés, acradito que cunsígamos dar un salto qualitatibo i quantitatibo, doutra forma penso ser mui defícel, mas haba sprança.
Falórun tamien alguas pessonas de la plateia que mui ambora alguas nun tenendo eilhi raízes tamien gústan de las tradiçones, lhéngua i música mirandesas qu'eilhi benírun ne l firme perpósito de dar l sou cuntributo i ancentibo a todos quantos lhúitan para que se baia an frente cun to la cultura mirandesa.
Nun sendo you mui anterjeitado pa la scrita, bou a poner ne l Blog Froles Mirandesas ls bídeos que relátan al bibo l qu'eilhi se passou. Anton bamos alhá a ber.




L Camboio de serbício


1

Por orde spressa de l Führer,
L camboio de luxo spressamente feito pa l Cungresso de l Partido an Nuremberga
Recebiu l nome simples de CAMBOIO DE SERBÍCIO.
L que quier dezir que
Aqueilhes que l agárran préstan cun esso un serbício
Al pobo alman.

2
L camboio de serbício
Ye ua obra-prima de la técnica ferrobiaira. Ls passageiros
Ténen apartamientos pribatibos. Pulas lhargas jinelas
Béien ls camponeses almanes a lhaboriar ls campos.
Se por acauso sudássen nesse momento
Poderien dar banho
An cabinas cubiertas de azuleijos.
Un sutil sistema de lhuzes premite-le
Ler a la nuite, de pies, sentados ou deitados, ls jornales
Cun las grandes reportaiges subre ls benefícios de l regime.
Ls bários apartamientos
Quemunícan antre eilhes por lhinhas telifónicas
Tal cumo las mesas de ls grandes
dancings an que ls clientes
Puoden pedir a las mulhieres de las mesas bezinas
L précio que québran.
Sien salir de la cama ls passageiros tamien puoden
Lhigar l rádio, que trasmite las grandes reportaiges
Subre ls erros de ls outros regimes. Cénan,
Se assi l deseáren, ne l sou apartamiento, i fázen las sues necidades
An retretes rebestidas a mármole.
Cágan
Na Alemanha.


Bertolt Brecht

Jornal CONTRABANDO

[Acaba de salir l n.º 1 de l jornal Contrabando. Trata-se dun jornal screbido an pertués, spanhol i mirandés, i adonde la nuossa lhéngua sal cun dues fuolhas. Neste númaro cun esta crónica-cuonta que publicamos abaixo, ua notícia subre las fiestas de l solstício de ambierno ne l Praino i ua anterbista cul Angenheiro Domingos Amaro, 1.º diretor de l Parque Natural de l Douro Anternacional. Para quien quejir ber l jornal i tamien las fuolhas de la Fala Mirandesa - Ua Frol Raiana, baia a www.contrabando.org]




L BOLO DE LAS PALABRAS

[02] Bilhar de Tortuyas


Eiduarte yá nun era capaç de se arrastrar para casa, mesmo eilhi al lhado. Sentado a la selombra i ancostado al tuoro dun frezno, adonde zde moço gustaba de drumir la séstia, mal se daba de cuonta de l remenar de las bacas, fura-se-le la fuorça de ls braços para arroixar las moscas que se le apegában a las fridas cumo semesugas. La sue Marie habie salido para San Pedro de la Silba a saber de ajuda. Passáran dous dies i inda nun tornara. Bien le dixo que nun fura, que alhá se habien de amanhar. Mas a Marie palpitaba-le que aquel mal era defrente, a la bista de ls febres i de las chagas i bechocas negras que se abrien por todo l cuorpo i nahun unto sien sal an casca de cebolha assada era capaç de adundiar.
- Deixa, que nistante bengo. Se nun fur, solo daran pula nuossa falta na missa de l deimingo que ben. Bien sabes que somos nós que tenemos de ir a tener cul mundo, que yá nien l cura acá ben. Puode ser que l barbeiro tenga por alhá algue pilma que te pinte, que an dies de mie bida bi un mal assi.
Eiduarte nien le respundira, tapado cul capote na fuorça de l berano. Tenien la segada a meio i, se nun sanasse, iba a ser custoso arregressar pan pa to l anho. Agora, eilhi staba, stiraçado na yerba, mal bendo i pouco oubindo. Solo ls delores nun parában de chubir i abaixar por el, formigueiro armado de subelas que se anterrában até la raíç de l’alma. Lhembraba-se dun pastor de Palaçuolo que passara cul tagalhico a retouçar pula ribeira de Tortulhas abaixo i le dezira que andaba un mal mui grande por todos ls pobos, a puntos de se cuntar que an Sendin la eigreija mal passaba de meio als deimingos. Cumo stamos parqui zbiados, puode ser que la malina nun chegue acá.
De l ramon de ls freznos colgában-se brugos al dindon, agarrados a filos a mo de aranheira i corrien-le l cuorpo al modo que abaixában. Marie aparecie-le delantre cun ua barrilica d’auga, mas nien eilha se la achegaba nien el tenie fuorças pa la agarrar, i aqueilha sede ponie-lo a arder an claro. Agora, Marie iba-se ambora i nun le balie, i eilhes que siempre fúrun tan ounidos. Bibien solicos naquel bilhar de Tortuyas, apuis que l redadeiro casal se morrira i l solo home nuobo se fura a stremundiar, bestido culs benairos dun fraile que puli se morrira uns anhos atrás, que l trabalho mal se le daba. Debo de star a deleriar cul febre, pensou, cumo se l pensar i todos ls sentidos se tubíran buolto an boqueiros por adonde ls delores le antrában i salien. La nuite bieno mais cedo, dixo a saludar un scuro que le nacie ne ls uolhos cumo un suonho.
L deimingo apuis, l cura mandou giente a Tortuyas, puis nien Eiduarte nien Marie benírun a missa. Esta, achórun-la stendida ne l camino, yá meio quemida de ls lhobos. Eiduardo cuntinaba ancostado al tuoro de l frezno cumo se drumira. Lhebórun las baquitas para San Pedro i quedórun pa la eigreija, l mesmo ye dezir pa l cura. Este, na prática de l deimingo apuis, nun parou de falar de l castigo de Dius puls pecados de ls homes. Purmeiro, dezie, fui l rei de castielha que todo roubou, queimou i çtruiu na sue passaige contra esse rei D. Fernando que botaba l pobo a perder, metido cun mulhieres pecadoras i querendo reinos que nun le pertencien. Apuis fui aqueilha peste, negra an sues feridas i negra de fame, que lhebaba las aldés a barrer, animales sien duonhos i casas sien naide. Tortuyas zapareciu por castigo de Dius, arrematou l cura, i que naide se atente a ir alhá, que la muorte anda puli cumo pragas de l Eigito. De hoije an delantre passará a ser tierra de muorte, adonde ls lhadrones se han de scunder, feitos cul diabro: la fuonte que alhá quedou, deixai-la tamien pa ls lhadrones que sue auga quedou ambenenada cun tanto pecado i malina. Al oubir, las ties apertában-se an sues capas i ls homes an sous capotes, pessinando-se i chorando de zaspero, delor i fame. Fui perciso que passáran cien anhos para que alguien eilhi tornasse, nun tiempo an que solo quedara la lhembráncia de la fuonte de ls lhadrones, que cuntinaba a manar sue auga clarica cumo zde l ampeço de l mundo.
Amadeu Ferreira

08/01/10

YE ANHO DE REGAHO


Las peinhas ban chenas de marafolho ye anho de regaho!

Preguntas de Un Operário Lhetrado

Quien custruiu Tebas, la de las siete puortas?
Nos lhibros ben l nome de ls reis.
Mas fúrun ls reis que transportórun las piedras?
Babilónia, tantas beçes çtruída,
Quien outras tantas la recustruiu? An que casas
De la Lima dourada morában sous oubreiros?
An l die an que quedou pronta la Muralha de la China para onde
Fúrun ls sous pedreiros? La grande Roma
Stá chena de arcos de triunfo. Quien ls arguiu? Subre quien
Triunfórun ls Césares? La tan cantada Bizâncio
Solo tenie palácios
Para ls sous habitantes? Até la lhegendaira Atlântida
Na nuite an que l mar la angoliu
Biu afogados gritar por sous scrabos.

L moço Alexandre cunquistou las Índias.
Solo?
César benciu ls gauleses.
Nin sequer tenie un cozineiro al sou serbício?
Quando la sue armada se afundou Filipe de Spanha
Chorou. I naide mais?
Frederico II ganhou la guerra de ls Siete Anhos.
Quien mais la ganhou?

An cada páigina ua bitória.
Quien cozinaba ls festins?
An cada década un grande home
Quien pagaba las çpesas?

Tantas histórias
Quantas preguntas.

Bertolt Brecht

07/01/10

Nun culpes las bordas

Nun culpes la bordas, riu
De l tou correr anraibado
I de las lhuitas por ti trabadas.
Las bordas i la cama
Son braços que t'ampáran
Nas defíceles caminadas.

Acalma!
Calmo sós speilho
Adonde las tuas bordas
Se miran
Se peinan
Te beisan.

Atenta riu!
Las tuas bordas
Que cun puosse tomas
Cumo tues
Acagatadas i houmilhadas
Un die, te lhargaran
I las tuas fúrias
Solo lhamaçales sujos
Seran.

Gusto de niebe

Siempre me agrada, la niebe...
Siempre gustei muito de spertar cun niebe: Abrir la puorta de l quarto que daba para uas scaleiras de piedra, caras al Sierro, uolhos meio cerrados de la lhuç clara, todo branquito, árboles muita beç tamien eilhas cargadas de branco.
Yá habie dito a mie mai muita beç, tomara que nebasse!
Fazie falta, responde-me siempre eilha;...apuis you quedo siempre un pouco zeiludida.
Hoije si hai ua pouca, nada que me mate la mie buntade tan grande, mas cumo l cielo inda stá cun un quelor çfrente, puode ser que benga mais.
You si quiero retener las cousas i ls sentires deiqui mas anque you nun queira deixar, eilhes bán-se zbotando. Cumo tal, you datrás sabie ber ne l cielo se eirie a nebar mais i agora stou naqueilha, cumo quien diç, benirá mais niebe ou mais auga que la zbote de beç?
Ye cun isso i outras cousas. Onte ajuntemos-mos a quemer ls reis, porbar l fumeiro na nuite de Reis. Fui un serano bien passado an família, pequeinha, que stá todo mundo porende a fuora a tocar la bida. Éramos seis i fumos quemendo i dando lérias. Fui un cacho de nuite bien passada para que la nuite nun rinda tanto als uossos na cama. Ye pena que la giente yá nun se ajunte a seranar.
Apuis passórun ls Pandorqueiros de Santo Amaro, la pormeira nuite. Yá perdi la cuonta de ls anhos que you nun oubie ls chocalhos de las Pandorcas i que nun staba no die de Reis acá. Las eimages benírun-me andebles, mas senti ua grande eimoçon i tornei l tiempo de nineç i de rapaza. Nun ye la mesma cousa, mas bal l sfuorço de mantener las tradiçones. Sali a la rue i inda fui al pie de l eigreija a dar bibas a Santo Amaro. Deiqui a delantre i anté l die catorze, tornarei, chuoba ou nebe, eirei a las pandorcas.
Nun cadernico screbi an traços lhargos l que eran las pandorcas de la mie nineç a partir de las stórias que miu tiu i Naçimento iban cuntando. Qualquiera die screbirei subre isso.

06/01/10

Assi se passórun las fiestas porqui



Depuis de quemido l polbo
Isso fui ne l die de consuada
Benírun las fritas i las rabanadas
Para que nun mos falta-se nada.

Tamien se buirun uas pingas,
Sien se fazer nenhun barulho
Mas lhougo souturdie, die de Natal
Mos ampanturremos cul buolho.

Ampanturremos-mos cul buolho
Fui a la grande i a la francesa
Cumo éran fiestas de Natal
Tubimos,, muita fartura a la mesa.

La sumana passou bolando
Sien nós de conta mos dar
Fui anton que dixe ua bielha
I l anho bielho yá se stá a acabar.

Stourórun anton uns foguetes
Dixe ua, l que haberá de nuobo.
Mas dixe ua de ls funcionarias
Ye que chegou l anho nuobo.

Abriu-se ua garrafa de champanhe
I stourórun muitos mais foguetes
Anton dixe la nuossa funcionaria
Ne l dous mil i diç yá bós antrestes.

Buiu-se anton la champanhe
Todo cun muito buns modos
Cun passas i lhambiçquices
Que chegórun para nós todos.

Mais uns dies de çcanso?
Pus, quedemos ampantorrados
De repente benierun ls Reis
A trazer-mos alguns recados.

Para cumprir la tradiçon
Anfeitórun porqui la corriça
I dórun-mos miuto que quemer
I nun faltou ua buona chouriça.


Nun sei se is Reis benirun d´ouriente
Porque isso you nun bi.
L que si bi, fui las cousas
Que mos dórun porqui.

Fúran assi las fiesta astanho
Cumpriu-se bien la tradiçon
Fui assi que bibimos las fiestas
Cun muita alegrie i muito ounion.

Estas fiestas yá s´acabórun
Deixemos las cousas cumo stan?
Mas bós nun bos zanimeis,
Que yá ben ende l S. Sebastian.

Ancerremos assi esta quadra
Cun muita alegrie, i muita paç
I porqui quedaremos sprando
Haber l que la bida mos faç..


José António Esteves

Lhembráncias dua lhiengua squecida

Eiqui queda mos un bidio, al último que saliu de Camin de Cantares dal passado sábado. Mirai cume al tiu se recorda de cume se falaba dantanho, i cume se quedou triste de ber que yá sabie pouco de la lhiengua de los sous.


05/01/10

Las lhabadeiras de Pertual


Fui la leitura de «Lhabadeiras de la mie tierra »que Amadeu Ferreira eiditou ne l sou blogue Fuontes de l Aire ne l die 31 de Dezembre que m’anspirou alguas reflexones acerca de l tema (sério!) de las mulhieres que antigamente lhabában toda la roupa que habie para lhabar mas siempre a la mano an cundiçones que nós todos hoije (tanto homes cumo mulhieres) nun seriemos se calha capazes de anfrentar cumo eilhas anfrentában particularmente an alturas de l anho cumo esta an que mos ancuntramos agora : l Eimbierno, palabra mas subretodo rialidade que naqueilhes tiempos para alguns i tamien alguas (ou muitos i tamien muitas...) até se cunfundie cula palabra « anfierno ».

Mas nun ye nó nessa rialidade dura i trágica (de que a muitos de nós inda se mos alhembra i a mi por bies de la mie eidade i de l miu percurso menos assi i todo que a outros que aqui scríben) na qual ansiste ou sequiera amenta un de ls cinemas pertueses de ls anhos 30, 38 eisatamente, que percuraba pul cuntrairo dar ua eimage eidílica ou mui cunsensual de la sociedade pertuesa de la eipoca cun lhabadeiras que lhabában la roupa nua ribeira ende pa ls lhados de Mafra (mas la defrença cun las outras tierras, las de Miranda por eisemplo, nun era assi mui grande), quiero falar de « A aldeia da roupa branca » de l cineasta Chiança de Garcia, cula atriç Beatriç Costa para citar ua de las mais cunhecidas que partecipórun na rializaçon desse filme.

I esse « cliché» de lhabadeiras pertuesas que dan la ampresson de séren las mulhieres mais satisfeitas de l mundo i capazes de lhabar nun die só la roupa dua aldé anteira (al punto de dormíren depuis inda melhor a la nuite!! Digo esto subretodo an relaçon al que bou a dezir agora) até passou las frunteiras : ye l tema dua cançon de 1955 (Podeis oubi-la ne l Youtube cantada porYvette Giraud) que passaba nua telbison francesa tamien mui cunsensual nesses anhos an que la França tubo antre outros persidentes de la república l general De Gaulle, cul títalo de « Les lavandières du Portugal » (Las lhabadeiras de Pertual) que até parecie que daba a antender que quaije todas las mulhieres pertuesas (ou anton muitas) se dedicában al oufício de « lhabadeiras », eideia que tornou a aparecer dous anhos mais tarde cun un filme que tenie eisatamente l mesmo títalo i que fui rodado tamien an francés.






Anque nunca tenga bisto esse filme que ye puls bistos ua quemédia (para rir anton sabendo quien ye un de ls atores percipales chamado Darry Cowl, acradito que si ), bonda ber ls cartazes para mos darmos de cunta que l objetibo tamien nun era ansistir subre las cundiçones de bida i de trabalho que anfrentában muitas mulhieres pertuesas nessa altura por bezes até para subrebibir; cundiçones bien mais defíceles an muitos casos que an muitos outros países ouropeus nesses anhos de la ditadura salazarista que durou… quei ? Quaije meio seclo !? Só para quien quier, giente !

I an 1967, la cançon cantada antre outros por Yvette Giraud inda debie de star na mimória coletiba de muitos i muitas an França. Ye assi que aparece outra beç l refran dessa cançon de 1955 «Et tape, et tape avec ton battoir » (I bate, i bate cul tou palo*) ne l álbun « Astérix légionnaire » (Asterix legionairo) adonde se bei un centurion romano satisfeito de la bida el tamien puls bistos – Estes romanos son boubos ! - que usa tamien un palo para bater na roupa para la lhabar assi melhor (Era assi que muitas mulhieres lhabában la roupa an França inda nun hai muito tiempo quando inda nun habie las máquinas que hai agora para l cunforto de todos: sfregando-la mas usando tamien un palo que serbie subretodo pa las pieças mais gordas); i canta esse centurion, al mesmo tiempo que lhaba, l eiterno refran modeficado solo para eibitar anacronismos cumo podeis ber : « Les lavandières de Lusitanie, et tap, et tap, et tap… » (Las lhabadeiras de la Lusitánia, i bate, i bate, i bate…)


An todos ls casos este tema de las lhabadeiras pertuesas « dá panos para mangas » cumo se diç an Pertués. I an mirandés se calha tamien.
Mirai, tamien nun sei que nome se dá a esse palo que úsan las lhabadeiras (Mas solo an França ?) para cunseguir lhabar melhor la roupa… i para que quede mais branca que branca… (Esto tamien ye para rir)
Nun quedeis tamien admirados se na cançon francesa anque se amente an Pertual (i na « ville de Setubal »…) aparécen palabras spanholas (mas ningua pertuesa !) cumo por eisemplo « hidalgo » i dígan que se bebe an Setúbal (até las lhabadeiras bében !), « manzanilla »… Mirai, para ciertos Franceses algo ancultos dezir « Pertual » ye cumo dezir « Spanha »… Que cada un de bós deia l sou parecer i diga l que pensa… se quejir!
Depuis s’inda ls hai que nun sáben porque me passou pula cabeça andar a perder mais ua beç tiempo a screbir estes… « passatiempos »... que quéden anformados que esto ye tamien l resultado dua cierta deformaçon porfissional. Un stá siempre a querer daprender mas a ansinar tamien algo… a falar Mirandés ? Nó, nun serei la pessona mais andicada cumo sabeis… mas para daprender siempre mais uas cousicas que bálen l que bálen cumo por eisemplo ansinar tamien a falar francés. I porque nó ? (An francés dezimos : « Et pourquoi pas ? » Ye fácele, anton nun ye ?)


Anton buonas nuites i Bun Anho 2010 cun muita música, cinemas, testos, salude, anspiraçon i tamien porque ye amportante: roupa bien lhabada i mais branca que branca… Yá sabeis agora l que ye preciso fazer !



An to las nuites de Reis




Antes de m’adelantrar na cuonta, ende ban las mies çculpas pur ousar este sítio para falar de ls mius a si a modos d’houmenagiar la mie família, puis nun tengo l dreito de m’aporbeitar.
Mas l que bou a dezir son solamente cousas que me quedórun de garotico.
Tamien se nun fusse assi quedarie ancerrada esta gana que tengo de falar, i nunca serien lhembrados, eilhes tenien i ténen muito balor, ambora als mais bielhos yá nun stéian antre nós. Por muito que fale deilhes nunca será l bastante de todo l que mérecen, puis fúrun i son un cacho de mi
Era questume na nuite de Reis miu tiu Manuol Einácio, armano de mie mai i casado cun mie tie Marie do Céu, armana de miu pai mais ls filhos Gregoiro, Nacimiento i Lucrécia apuis de cenar ir a seranar a nuossa casa (apartaba-las solo un palheiro duns lharegos).
Dezir que la lhigaçon amorosa de las nuossas famílias era mi fuorte, cuido que yá benie daquando eilhes éran todos moços, i nada ou quaije nada se passaba que nun fusse cul coincimiento de todos, ls dies de nomeada, las matáncias de ls cochinos, bendimas, colheitas, dies de frauga, çquilas todo era terminado na quemun, a tornajeira i a botar mano.
Quantos a la bida de ls garotos se nun stabamos nua casa stabamos noutra, quando teniemos ganas de quemer pedimos pan adonde stubissemos.
I muitas fúrun las nuites de Reis (antes de se scapáren pa l’Argentina) que miu tiu Manuol (puis era siempre tarefa del) mos dou l prazer de saborear uns chouriços que apuis d’ambrulhados nun papel pardo que benie cul polbo seco de l soto i atados cun filo (baraço) assában ambaixo de l borralho cula calor de la cinza na chamineia.
Calientes i stufados, cortados a las rodaixas anriba de fatilas de pan de la fogaça de trigo, cousa melhor nun habie, era de quemer i chorar pur mais.
You de pequerrico nun sabie çfrençar muito se ls Reis éran Santos ou giente de fuora, metie todo ne l mesmo saco, l que sabie era que chouriço pingando ne l pan nun habie siempre, mas nun faltában na nuite de Reis, guardados de perposito, lhambie-me i essas nuites nunca se me barríran de la mimoria.
Las nuossas casas, sien m’agabar, de pan i chicha nun éran las mais necitadas i nesta temporada de Reis inda las baras stában chenas de fumeiro, puodie nun haber chabianos i chouriças curadas desse anho mas las tabafeias esso quemien-se to ls dies.
Quando miu tiu Manuol cuidaba que ls garotos (al todo siete) yá dában parte fraca, botaba-mos a dar ua ou due buoltas alredror de casa i ende stabamos nós prontos a cuntinar esse fiesta
Cuonto-bos eiqui esta cuonta, quien sabe talbeç bós tamien tengades na lhembráncia uns seranos passados nua nuite de Reis culs buossos pais, armanos i armanas culs tius i ties, primos i primas an paç i harmonie.
You só mais tarde ye que bien a saber de la jornada de Gaspar, Belchior i Baltazar i que tamien éran Magos, mas magie magie era l sabor de l chouriço, la calor benida de l tiçones andendo ne l strafugueiro i de la familia nesse tiempo.
Tiempos que alhá ban, las cuontas nun las squeci i ls atores trago-los siempre cumigo

04/01/10

De la Bioléncia



De l riu que todo arrastra se diç que ye biolento.
Mas naide diç biolentas
Las marges que l cumprien.

Bertolt Brecht

Pssaige de teçtemunho als mius nietos



Só porque alguns assi l quieren
Nun mos podemos nós calhar
Para bien de la nuossa lhéngua
Tenemos nós que la seguir a falar.

You yá stou a quedar belhico
Passo-bos l teçtemunho a bós
Segui cun eilha palantre
Tal qual cumo fazimos nós.

Yá you ardei esta lhéngua
De ls mius antrepassados
Por isso bos pido a bós
Para nun quedardes calhados.

Tu Catrina i tu Joana i Felipe
I tamien l miu pequeinho Juan
Tu Tiago i Luís, daprendei las lhiçones
Que ls buossos porsores bos dan.

Lhiçones de Mirandés, pus stá claro,
Que ye esta la nuossa lhéngua
A ber se sodes bós capazes
De nun la deixar muorrer a míngua.

La muorte ye siempre triste
Por isso nun la deixeis morrer-se
Agora queda por buossa conta
Ajudai-la bós a bibir.

Ye isso que spero de bós
I ls que la stais hoije a studar
Quiero que la sígades studando
I nun bos squéçades de la falar.

You daprendi cun mius pais
Que daprendírun cun mius abós
Mas agora deiqui palantre
Quien ten que falá-la, sodes bós.

La torna yá queda puosta
Ye solo seguir arando
Nunca bos ambergónhedes deilha
Segui-la siempre falando.

José António Esteves




Pequeinha crónica



Para mal de ls nuossos pecados, l anho passado, l chamado 2009 nun s’ampenhou muito an ser defrente de ls outros mais atrasados, ne l que toca a çfardanices.
You até dirie que se portou bien pior ne l que toca a la chaga social que ye la fame.
Anfeliçmente hai muitas outras malinas sociales cumo la sida, las gripes As i outras, l cancer malino que tamien me deixan stremecido merecendo atencion i nunca quédan squecidas, mas destas bibo cun fé que un die destes quando spertar yá la ciéncia ten ua respuosta, i s’inda nun scamugimos estas malinas ye porque nun çcubrimos ua malzina, cuido you que será ua queston de tiempo.
Mas la fame anquemoda-me, strampalha-me ls sentidos porque para acabar cun eilha nun ye percisa sperar que la ciéncia çcubra la respuosta, yá quantá la hai, stá nas manos de ls tius i ties d’hoije dar un arrodion ne l stado de las cousas, este stado de paçmaceira cumo se mira pa la fame yá stá peçtilento, cumo se fusse moda
Nun querendo poner esta alantre las outras malinas que la sociadade ten de agarrar puls cuornos, para mi bira la pior porque ye un fruncho que hai muito se podie sprimir, tratar.
Nun sei se ten haber culas mies ouriges, mas siempre mirei para esta chaga cumo la zgráçia pior de la houmanidade. Assi tengo que arrenegar (dezir mal) subre l anho 2009 an nome de ls que ténen fame i de ls que passórun a tener i el nun fui capaç de demudar para bien, nun fui capaç de ser melhor que ls anhos dantes del.
Deixou-mos ua hardança pior, la fame na mie rue, na mie cidade, ne l miu paiç, neste mundo ye sentida por muitos mais que ne ls outros anhos. Eiqui cuido you que cabe bien l que l pobo questuma dezir andubimos de cabalho para burro, nada daprendimos, de nada mos serbiu la spriéncia, i quando assi ye nun cáben agabones.
Adonde l anho que ancerrou hai poucos dies se m’asparece que nun fui muito defrente fui que cuntinórun a meter n’algibeira ls que mais tenien, i a squecir-se de dar un cibico de las farturas als que mais percísan, ls que tenien muito passórun a tener mais, ls que andában a las códias, yá nien las forfalhas ténen ciertas.
Quando stou cun estes azedos matino an toda la giente an giral, mas mais ne ls ninos probes. Para un nino ye malo nun tener que bestir, que calçar, nun tener cama, mesa, casa, nun tener pai, mai, armanos, nun tener un cuolho de cunsuolo, nun tener amigos mas tener fame i nun tener quemido, ye l redadeiro stado de probeza, ye penúria.
I hoije ninos i ninas, tius i ties, bielhos i bielhas, son cada beç mais nesse stado de fame-penúria, que cumo bandos zbalidos sténden la mano por un rascanho, por un muordo d’algue, por un caldo para calcer la tripa i calhar ls strondos de l stómato.
Estas gientes sien nada, son salidos l mais deilhes de famílias sien trabalho, donde quedórun zarredados sien saber porquei, quedórun sobrando porque la ganáncia i cegueira d’ajuntar mais riqueza assi quier, apuis de spremidos cumo l angaço nun lhagar.
Ténen por riba la çcunfiança de la mesma sociadade que ls subertiu, que deilhes se squeciu i ls mira cumo chupistas, cumo strobilhos.
Se tubir que dar algua palabra de bien nun sou capaç de la dar a quien ten ls çtinos de l mui paiç de l mundo, tengo que la dar a las gientes que an associaçones houmanitairas todo fázen para atamar esta mancha, esta cotra.

Porque hai quemido que bonde para todos, assi haba çtribuiçon justa, que alguns nun strágen tanto.





03/01/10

Quien sós tu, outra beç?

Quando la jinela se cerra i se streforma nun uobo
Ó se çfaç an stilhaços de cielo azul i magenta
I l miu mirar ten rezones que l coraçon nun frequenta
Por fabor diç-me quien sós tu, outra beç?

Quando l tou oulor me lhieba a las squinas de l bislumbre
I to la berdade an ti ye cousa ancierta i tan lharga
Quien sou you para negar que la tue perséncia me arrastra?
Quien sós tu, na eimensidon de l zlhumbre?

Las redes son passageiras, las arquiteturas de la fuga
De to l'auga que cuorre, de to l biento que passa
Quando ua tela se rasga upo a la lhuna la mie copa
I beio nacer ne l speilho mais ua angúrria

Quando l telhado s'abre i se cunfunde cula lhuna
A apuntar-me l camino melhor do que qualquiera streilha
Naide me faç dubidar que fuste siempre la mais guapa
Por fabor, diç-me que sós alguien, outra beç?

Quando la jinela se cerra i se streforma nun uobo
Ó se çfaç an stilhaços de cielo azul i magenta
I l miu mirar ten rezones que l coraçon nun frequenta
Por fabor diç-me quien sós tu, outra beç?

Jorge Palma



[An pertués:


Quem és tu, de novo?

Quando a janela se fecha e se transforma num ovo
Ou se desfaz em estilhaços de céu azul e magenta
E o meu olhar tem razões que o coração não frequenta
Por favor diz-me quem és tu, de novo?

Quando o teu cheiro me leva às esquinas do vislumbre
E toda a verdade em ti é coisa incerta e tão vasta
Quem sou eu para negar que a tua presença me arrasta?
Quem és tu, na imensidão do deslumbre?

As redes são passageiras, as arquitecturas da fuga
De toda a água que corre, de todo o vento que passa
Quando uma teia se rasga ergo à lua a minha taça
E vejo nascer no espelho mais uma ruga

Quando o tecto se escancara e se confunde com a lua
A apontar-me o caminho melhor do que qualquer estrela
Ninguém me faz duvidar que foste sempre a mais bela
Por favor, diz-me que és alguém, de novo?

Quando a janela se fecha e se transforma num ovo
Ou se desfaz em estilhaços de céu azul e magenta
E o meu olhar tem razões que o coração não frequenta
Por favor diz-me quem és tu, de novo?]



Que puodo you fazer pul mirandés?




Quando demuda l anho ye questume mirar al para trás a fazer un baláncio de cumo todo corriu ne l anho que acaba.

Al bater de la meia nuite tamien ye questume comer ubas passas i pedir cousas, deseios, botos, you sei alhá, ponendo-mos a sperar algo de la suorte.
Mas cuido que l mais amportante ye mirar al palantre i preguntar quei podemos fazer, naqueilhas cousas que tamien depénden de nós, inda que un cachico solo seia. I la pregunta a que you aperpongo que cada ua/un de nós responda ye la seguinte:


Astanho, an 2010, quei puodo you fazer pula mie lhéngua, l mirandés?

Bou a daprender a falá-la melhor i a falá-la mais?
Bou a daprender a screbi-la melhor i a screbi-la mais?
Bou a fazer por ansinar alguien a falá-la, inda que seia solo un cachico?
Bou a ancentibar ls que la sáben falar cun quien cumbibo a falá-la siempre?
Bou a studar mais i melhor la sue stória i la sue giente, bien cumo la sue cultura?
Quei bou a fazer pa la dibulgar antre quien nun la conhece ou ten eideias arradas a respeito deilha?
Bou a falar culas pessonas mais antigas que guárdan la lhéngua i l sou saber i a registrar todo l que sáben i l que me dízen?


Muita pregunta cumo estas cuido que mos podemos i debemos de poner. Cada ua/un respunderá por si i qualquiera repuosta positiba será buona. Tenemos que lhebar a mais giente esta lhuita i l resultado tamien depende de cada ua/un de nós, inda que seia solo un cachico bien pequerrico, mas el ye amportante, porque naide a nun ser nós l puode fazer.
Tenemos que ser práticos i nun cuidar que las cousas siempre aparécen feitas i que nós nun fazemos falata. Ye anganho, fazemos muita falta i la nuossa upa cunta muito.




Fago las pazes



Porque nun oubo
Quando me falas
Porque nun beio
Quando por mi passas
Nun me percures
l que stou a pensar
Porque you nada
Te puodo splicar

You sou l que puodo
I nó l que quiero ou debo
I na lhuita que cumigo trabo
You nun ganho nien perdo

Zambaínho la spada
Para me ferir
Pongo l scudo
Para nun ser atingida
Lhuito a sangre friu
An lhuita renhida
Nesta guerra
A que ando a fugir

I quando al fin percuro
Las bandeiras de bitórias
Çcubro ls mius çtroços
Colgados de las mies glórias

Al fin you paro
Quiero antender
Este zantendimento
Que comigo trabo
Sien querer
De drento para fuora
I de fuora para drento.
Mas a seguir
Fago las pazes cumigo
Sien ressantimento.

01/01/10

Tanta frol

Pintura de Balbina Mendes
nun stou muito cierto, mas peç me que ye qualquiera cousa de arribas eilhi para Fermoselho

Diç que este tiempo de anho nuobo ye buona altura de parar para purmeter que nun se torna ou que se bai a que si, para ber l que stube mal ou bien, para botar cuontas i assi. Buono, par'isso nun serie perciso sperar pul fin de l anho, ua altura qualquiera serbie, mas yá que ye para botar cuontas you tamien le bou a botar las mies, i buonas stan de botar, nun méten muito cobradeiro de cabeça: 2007 - 301 scritos; 2008 - 430 scritos; 2009 - 681 scritos. Isso mesmo, 1412 scritos an dous anhos i meio, siempre a medrar, l último anho quaije dous scritos por die, ou nuobe cada cinco dies, ou más de cinquenta por més, que isto yá se sabe, las cuontas de statística dan par'onde un quejir, pos'que todos sabeis la cuonta de l quemiu l pito el solo i apuis na statística daba meio par'el meio pr'al amigo.


L que ye cierto ye que yá stá eiqui muita frol i stou capaç de apostar, singelo acontra drobado, que muita más inda ha de star, nun sei adonde isto eirá a parar, mas çcunfio que, al menos un parágrafo de la stória de la lhéngua, ou muito me anganho ou queda por cuonta destas froles.


Adonde nun m'anganho nada ye na proua que tengo que me déixedes ter parte nesta quadrilha de giente tan baliente i çtemida; you stou cumo l outro: stribado an bós, puode benir quien quejir que nun hai quien m'afronte!


Bun anho para todos, cun muita fuorça i muita salude, i, fágades las cuontas que fazirdes, l cierto, l cierto ye que las froles han de ser cada beç más!

30/12/09

Ouxalá!





Hai quien diga que mos fai bien ne ls redadeiros dies d’ancerrar l anho, parar un cachico i botar cuontas (relhembrar).
Subre l que fazimos i l que podiemos haber feito, l que fazimos de mal para assi remendar s’inda tubir remédio, las ajudas que neguemos als outros que percisában, las baboseiras que botemos, las amizades que melindremos, ls perdones que nun pedimos i nun demos, cumo serie justo dezir poner la mano na cuncéncia que ye la sentinela que mos fai cumpanha siempre.
You admito, tengo la cuncéncia de que muito mais podie tener feito para alhá de l que fiç, muitos fúrun ls momientos que me dei a la malandra, muitas fúrun las bezes que podie antregar-me a l’ajuda social, puis spremido nada fiç para bien de ls mais achegados i necitados, quantas bezes dixe cousas que nun bálien nada i zmedidas, nun dei un passo alantre para fortalecer i criar mais cunfiança i amizade.
Talbeç haba rezon de dezir que an cada fin de jornada seia buono fazer l resumo, abaluar las cousas i ampeçar outra melhor, arrecular camino, becir ls atalancadeiros, nun mos quedarmos a arrenegar todo i todos, nien botar só las culpas l anho. L anho que agora stá a dar las últimas nun le dou l miu boto de buono ye berdade, portou-se mal para muitos, será un anho para squecer, assi you seia capaç de dar algue para que l nuobo seia çfrente para melhor.
Tamien siempre oubi dezir que de las cousas malas nun reza la stória, alhebantar la cabeça i mirar palantre ancuontrar un modo i l camino mais justo, mais armano, mais fraterno, adonde cában todas las oupeniones, religiones i culturas.
Que haba justícia social, segurança para todos i que l quemer nun falte a naide.




Falar ye bibir



A prepósito de la Cunferéncia subre la Lhengua Mirandesa, subre l tema Falar ye Bibir, eiqui bos deixo ua ambora publicada ne l Jornal de Notícias, na Eidiçon de die 28 de Dezembre 2009, adonde gustei de ler l que pensa l nuobo Persidente de l Municipio de Miranda de l Douro Artur Nunes, acerca de l Mirandés. Son percisamente las pessonas de l poder que mais poderán ajudar a poner an pratica ls nuossos oubjetibos.


Tamien eiqui deixo ls mius parabienes àquela marabilhosa mocidade, que tanto se ten ampenhado pula dibulgaçon de la cultura de l nuosso pobo, por manteneren bibas las nuossas tradiçones.

Gustei d'assistir a to aqueilha animaçon, que puso Miranda an fiesta. Bombos, Gaitas i Caretos animórun las rues de la cidade fazendo até squecer, l'eimenso friu que se fizo sentir, por esses dies, ne l nuosso praino.

Mais tarde hei-de poner guapas fotos qu'eilustran to l'animaçon, qu'atrabés de l Festibal GEADA, trasformou Miranda an Fiesta. Bien hában esses balientes pulas sues eniciatibas.




29/12/09

La matáncia





Aquel curral staba ua sterqueira qual loija pur mundar.

L chano staba ansopado cun palha negrida de la chamusca de l cebado i pisanhado, l chamusco a sturro i a auga caliente de la lhabaige i sfrega de l cuiro misturaba-se agora cula araige húmada que antraba pulas portaladas.

Nun pote a jeito puosto ne l braseiro de ls tiçones que ardien ne l strafugueiro de la cozina ls temperos stában sperando pulas tenrielhas manjar que amanharien las tripas de to ls matancieiros, la fartura daba agora buolta a tiempos de spera i scasséç de chicha

Tenie de ser agora nunca l podie ser mais temperano, las nuites grandes i fries, las giladas fazien falta, la chicha berde percisaba de las piedras de sal anteiras muito tiempo, las tabafeias, chabianos, chouriços, chouriças, bocheiras i botielhos de l lhume i de fumo para tomar cura.

Curada i amanhada quedaba pur algun tiempo la mesa i l caixon desta casa, sarada staba la chaga benida dua fame ampuosta pula falta i scasséç de chicha que se passában.

Abinçoada muorte que te faziste fartura, anchieste la çpensa i la mosqueira culs persuntos, las baras de l fomeiro, ls barrinhones d’unto, la mesa cun chicos i bezunteste ls beiços de la gientes.

Tratado i cebado a bianda, fuste puosto al cuidado de l melhor santo anquanto an bida, marcórun-te la muorte an die cierto, tenes l pendon dun die de fiesta, ajuntar ls parientes, amigos i bezino an cumbíbio cheno d’alegrie i muito quemer.

La matáncia de l cochino fazie para muitos la defréncia antre la fame i la fartura, la chicha acumpanhada de pan fazírun pur muito tiempo rezon de saber s'algue se tenie.





...mal íban las cousas quando habie necidade de dezir "pan nun tenemos i cochinico nun matemos"...

Galandum Galandaina 1



L redadeiro álbun de ls Galandun Galandaina, que acaba de salir, ye un hino a la [cun] música mirandesa, que sprime toda la madureç de l grupo, yá cun catorze anhos. Paulo Preto, Paulo Meirinhos, Alexandre Meirinhos i Manuel Meirinhos, bien háiades por eisitirdes! Quien inda nun oubiu l álbun, que trate de oubir las sues 14 modas assi que puoda. Ten bárias partecipaçones speciales, seia de la Tierra de Miranda [an special Abílio Topa, Eliodora Ventura, Helena Ventura i l Coro Anfantil de la EB1 de Miranda de l Douro] seia de fuora [eiqui cun special çtaque pa la grande cantadeira galhega Uxía, pa l nuosso bien coincido Sérgio Godinho, para Luís Peixoto de l grupo Dazkarieh i para Hugo Correia].

Este álbun stá cheno de sutilezas a que hai que star cun muito atento, puis ye ne l menudico que stá muita de la grandeza de las cousas. Ua deilhas son las dues lhénguas an que stá sbrebido todo el, l mirandés i l anglés, cuntando-se puls dedos las palabras que alhá aparécen an pertués. L mirandés stá screbido cun rigor i son mui poucos ls erros que, assi i todo, inda passórun. Ua outra ye la sploraçon de l spácio musical raiano an que stá la tierra de Miranda i tamien la cultura i la música mirandesas, cun un pie a cabalho de l outro lhado de la raia hai muitos seclos i anfluenças que ganhórun raízes tan fondos que ye mui defícele çtinguir l que ye de quien , de adonde bieno i quando. Por fin, i solo para nun mos alhargarmos muito, l assento familiar de l mais de las modas que mos son apersentadas, subretodo cun assento na tie Eliodora Ventura, mai de ls armanos Paulo, Alexandre i Manuel Meirinhos, a dá-le al álbun ua fuorça afetiba mui grande, inda reforçada pula cápia adonde aparécen quatro mirandeses de capa de honras i chapéu [antre eilhes l tiu Alfredo Ventura, abó de las calças de ls armanos Meirinhos, pul lhado de la mai], yá todos zaparecidos, mas a sugerir que stan bien bibos atrabeç destes quatro moços que fórman l grupo de ls Galandum Galandaina.

Este, que you saba, ye l purmeiro álbun dun grupo mirandés adonde partecípan grandes artistas de grande lomiada, de fuora de la Tierra de Miranda. Esse ye un dado mui amportante, yá que ye un modo de merecido recoincimiento de ls Galandun Galandaina i amostra tamien la sue culidade para que aqueles cantadores háian querido star cun eilhes, mérito que solo a eilhes se debe. Esta eideia de lhebar mais loinge l coincimiento de la música mirandesa yá se bie por todo haber sido puosto an anglés.
Cumo ne l dous CD's atrasados, ls Galandum Galandaina nun se lhemítan a repetir la tradiçon, mas ban-la modernizando, antroduzindo cousas nuobas. Até eiqui era subretodo al nible de ls arranjos, percuçones, etc. que essa einobaçon se daba, mas agora eilha bai muito mais loinge i passa al amanho de las lhetras, al ancadear de ls temas i l remisturar de ls temas cun nuobas sonoridades, pula mano de Hugo Correia. La sue preacupaçon queda bien çclarada quando dízen: «Queremos cun este disco i an special cun este tema [Nabos], que la música mirandesa nun seia solo ua lhembrança de l passaado.» Bien sei que muita giente ls cratica por agarráren la tradiçon i la trabalháren a la sue maneira, mas para mi esse ye un de ls sous grandes méritos: deixar la tradiçon siempre na mesma ye matá-la.
Para nun alhargar por demais este testo, solo mais ua nota. Las modas cantadas son l mais deilhas agarradas pul lhado eirótico i de crítica social, subretodo al clero, cousa tan caratelística de la giente de las Tierras de Miranda. Temas cumo Fraile Cornudo, Senhor Galandun, L cura stá malo, Coquelhada Marralheira, aperséntan un grau de eilaboraçon, de trabalho menudo cun assento na tradiçon, mas modeficando-la an pequeinhas cousas eissenciales, misturando i refinando bárias tradiçones cun guapo eifeito, dando-le un uso mui subtil al sufixo -aina [depreciatibo, folgazon, caçuador] que amostra bien cumo estes quatro Galanduns son uns berdadeiros 'malandros'!
I chega, que l testo yá bai lhargo. An próssimos testos, falaremos de algues de las modas de l álbun i outras cousas deziremos an giral. Mas nun poderie acabat sien ua classeficaçon, personal, claro stá, mas nun menos baliosa: este ye l CD de l anho 2009, l purmeiro.

Amadeu Ferreira






28/12/09

Sou l praino mirandés




You sou l praino mirandés
Porqui stou quaije perdido
Se nun me botardes ua mano
Acabarei por quedar çquecido.

I tantas cousas que you sei
Que por mie fúran bibidas
Se nun las benies aporbeitar
Para siempre quedarán perdidas.

Tantos jogos tradicionales
Que porqui fúran jogados
Penso qu´inda será tiempo
Deilhes seren aporbeitados.

La cunca, l fierra, i la reilha
Tradiçones de las melhores
I mirai que habie porqui
Muitos, i buonos jogadores.

De Palaçuolo até la Raia
An todas las Aldés se jogaba
Era ua alegrie sien fin
Que nunca mais s´acababa.

Las garotas jogaban las necras
L barqueiro i outros mais
Éran jogos tan angraçados
Nun sei porque bós nun ls jogais.

Tamien ne l campo de la música
Habie muitas, muitas tradiçones
Cun tanta, tanta alegrie
Bibie-se naqueilhas oucasiones.

Haber se buolbemos cul nuosso
Pa la cousa nun s´acabar
Se nun fúre culs jogos
Que seia pe l menos a falar.

Tenemos que seguir falando
Para que nun quede to perdido
I assi, you, que sou l praino
Yá nun quedarei çquecido.

José António Esteves





Mas que ua beç seia

Ua beç
Besita-me
Tira-me l friu
Que me ancalha
Neste aire de riba
Giladas de Dezembre

Sacude l çanceinho
Apegado nos restrolhos
Acalma las quelubrinas
De las árboles
Adonde me acóco

Besita-me
Ua beç i outra
I muita beç
Ou solo ua beç
Mas que ua beç seia

Passeia-te ne ls mius prainos
Ancarrapita-te nos montes
Deç lhadeiras
Bebe auga nas fuontes

Ançandeia-me las streilhas
L camino de Santiago
Arde an mies fogueiras
Deita l tou riu apressiado
Ne l miu mar rebuolto

Queda!
Tira-me la calor
Esta calor
Que me scalda
Nun ceçar de Agosto




27/12/09

L Mirandés, seinha de la nuossa eidentidade

Bai haber hoije ua cunferéncia subre la lhéngua mirandesa, subre l tema Falar ye Bibir, adonde se çcutiran las stratégias a seguir para que cada beç se fale mais mirandés.
Mais ua cousa amportante que se bai a fazer, para que mais pessonas se cumbençan de la amportáncia de mantener ua lhéngua biba, i solo falando-la se l dará essa bida. Falá-la sien bergonha, ansiná-la als filhos tengan eilhes la eidade de tebíren, para que eilhes tamien ansinen ls sous filhos .
De pouco bal aprendé-se ua lhéngua na scuola se nun se falar apuis. Quedan apenas palabras que cada beç serán menos, anté que un die quando tentáren dezir algo, chegan a la concluson de que nada saben yá.
Ye l mesmo que mos passa a todos que aprendimos, anquanto studantes ,ua lhéngua strangeira; se nun praticarmos toda la bida quando furmos al paiç adonde ye falada, yá nun dezimos cousa cun cousa.
Ye tamien amportante screbi-la, porque ye quando tentiamos screbir que mos damos de cuonta que las mais de las palabras mos faltan i antón, a partir dende, tomamos cuncéncia que tenemos que passar a pensar an mirandés i quanto mais pensamos i sonhamos an mirandés mais anriquecido queda l bocabulário. Al menos comigo assi se passou.
Spero que esta einiciatiba seia mais un ampuxon para que se balorize cada beç mais l saber, para que quando dous mirandeses se encontren seia an mirandés que falen, para que la Cámara seia l grande filo condutor para esse medrar saludáble, para que apuis l Mirandés tenga tamien a nible de paíç l lhugar que merece cumo siempre merece qualquiera lhéngua oufecial.
Se assi nun fur, esta cunferéncia nun será mais que la ceia de Natal que se l dá a un sien abrigo mas que apuis ne ls restantes dies torna a drumir an riba de papelon debaixo dun qualquiera prédio, tapado cun un quaije nada que nun l tira l tritar de la miséria an que se ancontra.
Gustando cumo gostamos de la nuossa eidentidade cumo pobo, stou cierta de que, todos juntos, daremos a la mais fuorte seinha dessa eidentidade que ye la lhéngua, ua cama cun lhençoles lhabados i passadicos a fierro i hemos de la calcer siempre cun uas buonas mantas de lhana i ua capa de honra fabricadas no nuosso querido Praino, para que nunca seia ua lhéngua "sien abrigo".
Bamos a isso!...



26/12/09

Anganho nua nuite

Dei-te Natal nua nuite
Banho caliente, roupa lhabada
Cenar an prato serbido
Bolho rei, rabanada
Dei-te pouco, quaije que nada

Apuis, a seguir pensei
Que afinal l que te dei
I que tan debrebe acabou
Dun anganho nun passou
Para ti, dibulgaçon para mi

I de anganhos andas farto
Cumo de l papelon na squina
Adonde l aire remolina
Andas farto dessa bida
De fame tu andas farto

Amostrei-me i sali
Na telbison, no jornal
Adonde tu drumes
Cun la tue mala sina
I speras por outro Natal




24/12/09

La calma de las bísporas


Retratos "ancuntrados" an: viladeruivaes.blogs.sapo.pt

Mirai, al buosso redor, la calma que bai chegando pouco a pouco. Mais algun reboliço al redor de ls quemércios, hai siempre ls atrasados, mas esses stan chenos de priessa i ban-se lhougo. Ls carros ampeçan a stacionar, las rues a zbaziar-se. La giente nun se abriga solo de l friu. L Chave d’Ouro sconde ls aquestumados, cumo ua outra família que nun se quiere separar i you antendo-los... Pra mais, ls amigos que se ancóntran por esse Pertual fuora, stan ende, Fidalgo, Zé, Cristo…cumo ls reis magos, besítan cun oufrendas Camilo (dunho de l café)… mais un i yá bamos, hoije sinto ua alegrie çfrente, nun me duole nada, nun tengo porblemas! Las ties an casa fáien ls últimos porparos, ls últimos ambrulhos, pénsan las últimas respunsablidades de la duonha de casa … outros nun fáien nin ua cousa nin outra. Spéran. Todos. Nun sáben todos l que spéran. Ua cunsoada? Ancontros familiares? Un nacimento? Mira, isso mesmo mais parece la calma que reina nun quarto quando se spera un garotico. Hai ne l aire cumo ua mistura de alegrie i ansiedade. Ternura. Esta calma, que apaga ls porblemas anquanto se acénden las belas, ls garotos que spéran ampacientes, ls mais solitários que mergúlhan ne l miedo de ficar demasiado solos nesta nuite… ye l Natal que bai chegando. Sinte-se que, durante alguas horas, haberá menos zantendimentos, menos giente lhuitará.
Ye la trégua durante um cachico…
Adriano Valadar

22/12/09

Bamos a Miranda no die 27



[Nota: por mi, muito gustarie de ber muita giente ne l die 27 a las 09, 30 a diçcutir subre la fala mirandesa i l que se há-de fazer para que cada beç se fale mais, seguindo l lema FALAR YE BIBIR. Amadeu Ferreira]




GEADA 2009


L friu retorna i cul chega tamien la segunda eidiçon de l berdadeiro festibal d'ambierno... L "GEADA 2009 - II Festibal de Cultura Tradecional de las Tierras de Miranda", ye yá ne ls próssimos dies 26, 27 i 28 de Dezembre, an Miranda de l Douro.
L GEADA 2009 ye ua einiciatiba de la Associaçon Recreatiba de la Mocidade Mirandesa - ARJM i de l Grupo de Pauliteiros de la Cidade de Miranda de l Douro.
Na sue 2ª eidiçon, l GEADA tenerá cumo oubjetibos percipales: festejar i dibulgar la cultura, la lhéngua i las tradiçones de ambierno de las Tierras de Miranda i comemorar ls "10 Anhos de Oufecializaçon de la Lhéngua Mirandesa".
Al lhargo de l festibal, ls partecipantes ban a tener la possiblidade de coincer alguas de las mais guapas tradiçones de ambierno de l Praino Mirandés.
Antre la prainada i las arribas de las Tierras de Miranda, qualquiera poderá beilar al redror de la tradecional fogueira de l galho i al sonido de las mais guapas gaitas de fuolhes, beilar pauliteiros i música tradecional mirandesa, tocar strumientos tradecionales, çcubrir la lhengua mirandesa, cumbibir nas típicas adegas de l centro stórico de Miranda de l Douro, passear por alguas de las mais guapas aldés de l praino pula Rota de l Cuntrabando, fazer i probar anchidos, i deliciar-se culs sabores de la gastronomie tradecional mirandesa.
L GEADA ambolbe música i quando se fala de música tradecional, l praino mirandés ten muito para amostrar, grupos cumo "Lenga Lenga", "Anda Camino", "Grupo de Pauliteiros de la Cidade de Miranda de l Douro", "Pauliteiricas de Miranda de l Douro", "Coro Anfantil de l ABE de Miranda de l Douro" i ls "Gaiteiricos de Miranda" prométen calcer la fiesta.
Benidos de l mundo ancantado de las gaitas, de ls bombos i de las tradiçones aterraran inda an Miranda de l Douro alguns de ls melhores grupos de música tradecional de l momiento, tal cumo, ls "Pé na Terra", "Tuttis Catraputtis", ls "Roncos do Diabo", l "Grupo de Caretos de Podence", ls minhotos "Ares da Raia" i l "Grupo de Bombos de São Sebastião de Darque" i ls galegos "Projecto Trepja", un eiletrizante porjeto de música tradecional eiletrónica.
L'ourganizaçon de l GEADA pretende tamien amostrar l que de melhor se faç por Tierras de Miranda, decorriran antoce, an paralelo al festibal la "I Mostra Associatiba de las Tierras de Miranda" i la "II Sposiçon Artística de la Mocidade Mirandesa - INOVART".
Tal cumo l lhema de l festibal andica - "BAMOS DERRETIR L CARAMBELO!" - la fiesta promete calcer i spalhar-se un pouco por to la cidade de Miranda de l Douro, bien cumo por alguas aldés de l praino.
De la nuossa parte pormetemos que cada partecipante, al lhargo destes trés dies de berdadeira fiesta, çfruitará neste houmilde canto de Pertual, de bibéncias einesquecibles, i tenrá la possiblidade única de bibir i coincer por drento las mais guapas tradiçones de l Praino Mirandés, cunfraternizando bien d'acerca culas gientes de las Tierras de Miranda."

Porgrama Cumpleto
Die 26
14h00 - Abertura de las anscriçones (Junto a la Fogueira de l Galho - Lhargo D.João III)
14h15 - Einouguraçon de a 2º INOBART- Sposiçon Artística de la Mocidade Mirandesa
14h15 - Arruada cun: Grupo de Caretos de Podence i Grupo de Bombos de São Sebastião de Darque
21h00 - Adegas-Papper00h00 - Gaitas i Chouriças a la suolta na Fogueira (Lhargo D.João III): Gaiteiricos de Miranda de l Douro, Ares da Raia , Anda Camino

Die 27
9h00 - Einouguraçon de la "Mostra Associatiba de las Tierras de Miranda"
9h30 - Cunferéncia: 10 anhos de Ouficializaçon de la Lhéngua Mirandesa - FALAR YE BIBIR
13h00 - Almuorço Tradecional
15h00 - Colóquio de Natal
17h00 - Atuaçon de l Grupo de Pauliteiricas de Miranda de l Douro
17h00 - Ouficina de Bailes i Strumientos Mirandeses
20h00 - Jantar Tradecional
22.00h -Baile Tradecional: Pauliteiros de la Cidade de Miranda de l Douro; Roncos do Diabo; Pé na Terra; Projecto Trepja.Die

28
09h30 - Passeio a pie: "Na rota de l cuntrabando"
13h00 - Almuorço Tradecional ne l San Juan de las Arribas
14h00 - Cumbíbio an Aldé Nuoba
17h00 - Ouficinas de Danças i Strumientos Galhegos
20h00 - Jantar Tradecional22h00- Baile Tradecional: Coro Anfantil de l ABE de Miranda de l Douro; Tuttis Catraputtis; Lenga Lenga Mais anformaçones:
festivalgeada@gmail.com; Fernando Silva - 915088034;

Bien linda ye Miranda




Linda cidade Mirandesa
Chena d´ancantos i amores
Ye un jardin de froles
Criado pula natureza
Ye l simbolo de la belheza
An tiempo de primabera
Hai Miranda quien me dera
Bibir drento de l tou seio
Tu sôs un lindo recreio
Toda la giente te benera

Hai mie linda Mirandesa
Cousa linda sien eigual
Só neste canto de Pertual
Ye que eisieste tal belheza
Tu tenes tanta riqueza
Bien la puodes tu mostrar
Anté te puodes tu lhabar
Nas próprias augas de l Duoro
Tu barraige ye un tesouro
Dá-te lhuç pra te alumear

Entre Spanha i Pertual
Ua puonte fui construida
Al meio fui debedida
Por ser antarnacional
Staba alhá la guarda fiscal
A fazer la rebison
Cun toda la prontidon
Puodie ls carros mandar parar
I se algue cousa ancontrar
Mandaba ourdenar ua açon

Stás de sentinela alerta
Cun tous sotos brilhantes
Sprando ls besitantes
Tenes tu la puorta abierta
Ua berdade bien cierta
Nun se trata de mintiras
Hoije bibes i respiras
Ye l que fala toda la giente
Tu marcha ye pa la frente
Para trás tu yá nun birás

Fais cousas eilegantes
Nun mostras partes fracas
Anté yá tenes a las placas
Eidificios ampuortantes
Tu tenes medidas gigantes
Deixes-te de ser catraia
Hoije sôs guapa i faia
Parecida cun tues montras
Tal belheza só la ancontras
Eiqui al pie de la Raia

Al passar pula tue puonte
Stan las bombas de gazolina
Ls carros tocan la buzina
Ban a buer naqueilha fuonte
De loutro lado defronte
Stá l quartel de ls bombeiros
Tenes jardines cun canteiros
Por toda la strada arriba
Tenes de todo que sierba
Tenes doutores i cunselheiros

La nuossa Miranda agora
Yá ten outra posiçon
Abre mais l curaçon
A la giente que ben de fuora
Eilha medra a toda la hora
Al longe se beian sinales
Tous barrios tradicionales
Que Dius assi l queira
Para a que ls lados de la fronteira
Miranda mostra l que bales

Tous predios son fermosura
Stan feitos an simetria
Cun traços d´angenheria
I planos de arquitectura
Tue construçon ye dura
De fierro i beton concreto
Ye un serbiço cumpleto
Merece bien l eilogio
Ye feito cun honra i brio
De las fundaçones al teto

Yá tenes un buono spital
Lugar para maternidade
Casa de la terceira eidade
Pa ls belhiecos an giral
Ua praça debinal
Dá-te grande perbileijo
Tenes ginásio i coleijo
Tenes ua casa bancaria
Cun ciclo i scuola purmária
Bien lindo ye l tou corteijo

Tenes candieiros nas rue
Para alumear a quien passa
I se nun acuntecier la zgraça
Grande suorte la sue
I tamien suorte la tue
A qualquier hora se anda
Para ber passar la tue banda
Solenes hinos tocando
La giente queda falando
Bien linda ye Miranda

Miranda ye tierra béla
De certeza oubsoluta
Adonde se cóme buona fruta
I buona chicha de bitela
Receita de la Grabiela
Que apersenta tantos grilhados
Tanto cozidos cumo assados
L que amporta ye ser bitela
Ls dientes se ban atrás deilha
De la puosta, i outros sados

Miesmo antes de ls quemer
Só de ber tanta lhiempeza
De la puosta Mirandesa
L freguês se stá a lhamber
Anté de loinge se stá a ber
L sou molho apimantado
Un diente d´alho picado
De la chicha ben l cheirico
Bebe-se mais un copico
Dá un gustico al salgado

Ye muito lindo quemer
Será la purmeira riqueza
Al sentar-se un, a la mesa
Yá alhá stá l casuolo,
Garfo, i nabalha de Palaçuolo
Queda lhougo eilhi anton
Na trabiessa stá l pan
Tamien la chicha assada
Na falta de marmelada
Tenemos un buono melon

Samartino i la Speciosa
Son tierras de rica eibaige
La cria trai outra pelaige
La chicha ye mais saborosa
An Cércio i Freixosa
Tamien ye tienra i branda
Yá se diç por toda banda
Inda eiguala al marisco
Só s´ancontra tal petisco
Nas tierras de Miranda

José António Esteves