08/01/16

Arquibos (arquivos)

 - Hai arrimado a siete anhos i cinco meses l Jornal Nordeste publicou an pertués lá crónica de la jornalista Teresa Batista que aqui bos deixo, assi culo l link para que puoda ser lida ne l próprio jormal.
- Puode percurar-se cun toda la justícia porque l fago!?
- Saludades de reber estas amboras antigas si, mas tamien muita proua de pertencer i reler cousas de la mie tierra i de la mie giente.
 - Ye a eilhas que recurro para ganhar fuorças, porque ye neilhas que ancuontro la proua de ser Zeníziensese, cun eisemplos destes quien nun queda babado?. 
- Peçque yá fui hai muito tiempo, mas para mi peçque fui onte.
- Un die un sábio dixo mais ou menos isto "quien squecir l passado mui defícele ancuntrará l camino de l feturo"



http://www.jornalnordeste.com/noticia.asp?idEdicao=225&id=9772&idSeccao=2113&Action=noticia#.Vo_mjU85SuZ



 



Genísio: onde o mirandês é rei 

 


Algumas pessoas trocam dois dedos de conversa em mirandês enquanto descansam da labuta diária pela hora da sesta, à sombra de uma árvore no centro da aldeia. Na mesma rua, Tibério Delgado transforma pedaços de ferro em facas e navalhas de diferentes tamanhos, que levam o nome da terra a diversos pontos do País e até à vizinha Espanha. Este foi o cenário encontrado pelo Jornal NORDESTE na freguesia de Genísio, no concelho de Miranda do Douro.
Nesta aldeia pacata, a população, na sua maioria idosa, comunicam na segunda língua oficial de Portugal e só mudam o tom quando recebem visitas. “Genísio é das aldeias onde se fala melhor o Mirandês”, salienta o presidente da Junta de Freguesia de Genísio, Manuel Lopes.
Aqui, o artesanato é a actividade predominante, tendo ultrapassado, em larga escala, a agricultura. “Somos uma freguesia tipicamente rural. No entanto, a população foi deixando de cultivar as terras devido ao avanço da idade. Apostaram mais na florestação e no artesanato”, afirma o autarca local.
Tibério Delgado, de 72 anos, é um dos principais rostos do artesanato de Genísio. Este artesão dá continuidade a uma arte que começou a aprender com 8 anos de idade. “Faço navalhas, aldrabes, jogos de cozinha e tenazes para a lareira. Tudo que seja feito em ferro forjado eu domino”, realça Tibério Delgado. Seja Inverno ou Verão, este artista passa os dias na oficina que recuperou com o apoio da Corane e da Câmara Municipal de Miranda do Douro. “Este é o meu escritório”, graceja.
A qualidade do seu trabalho leva pessoas de diferentes pontos do País e, até, da vizinha Espanha a procurarem-no na sua oficina em Genísio. “Não faço feiras, as pessoas que procuram o meu trabalho vêm cá porque gostam do meu trabalho. O segredo está no temperamento que se dá ao ferro”, revela.

A transformação da Casa da Abadia num Centro de Convívio é o projecto mais ambicionado pela freguesia

Aos 82 anos, Abel Antão ainda vai dedicando algum tempo a moldar madeira em objectos relacionados com a actividade agrícola e com as lides domésticas. “Trabalhei como sapateiro, depois como carpinteiro com a serra minhota e depois é que comecei a fazer artesanato em madeira. Há 25 anos que me dedico a isto, mas agora já estou na idade de descansar”, conta.
Na anexa de Especiosa, Desidério Afonso dedica-se à construção de gaitas-de-foles de forma artesanal.
Numa visita pela freguesia de Genísio encontramos algum património histórico, que remonta aos tempos em que esta localidade se chamava “Belharino de Genízio”.
A Capela de São Ciríaco, datada de 1261, a igreja matriz, que é um templo renascentista, a capela de Santa Cruz, o Museu-Lagar, as fontes de mergulho e o sítio arqueológico onde existe uma Mamoa “Campina” são locais que merecem ser visitados.
Em conversa com a população, os forasteiros também podem conhecer a lenda da Boubela, mais conhecida como “La Lhienda de la Boubielha”. Este pássaro quando apareceu pela primeira vez na aldeia foi recebido com lençóis brancos pelas pessoas que pensavam que se tratava da aparição de Nossa Senhora. Actualmente é o símbolo do brasão da freguesia, que muito orgulha os habitantes de Genísio.
No que toca a projectos para desenvolver a aldeia, Manuel Lopes realça que o mais ambicioso é a transformação da Casa da Abadia num Centro de Convívio para idosos. Esta obra vai depender da aprovação de uma candidatura ao QREN.
Além disso, a autarquia também pretende investir em arranjos urbanísticos nas localidades de Genísio e de Especiosa, nomeadamente na requalificação de alguns largos e fontes de mergulho antigas.
A ligação da anexa de Especiosa a Angueira, no concelho de Vimioso, é, igualmente, uma prioridade para a freguesia.


07/01/16

Eras i curjidades (Datas e curiosidades)



Quando ando pulas tierras ua de las cousas que gosto ye d’ancuntrar eras, eilhas spértan-me curjidades.

Ancuntrei hai muitos anhos ua na “Fuonte de ls Raposos” – Zenízio (dezir que esta fuonte stá nua lhata que siempre tubo dunho i inda ten, nun stá an público, you yá screbi muitas bezes subre eilha) mas habie, staba stabelecido que ls pessonas e l pobo podien ir alhá colher ou buer auga na mesma, antrában por ua puorta que staba arrimada al caminho (hoije strada) por un carreiron até la fuonte que queda ne l meio de la lhata. I assi acunteciu até arrimado a 1930 durante 150 anhos ou mais.



Nesta fuonte stá grabada na piedra la era de 1781.




Na frontarie de la Eigreija Matriz (Eigreija de Santa Oulália) stá grabada la era de 1792, que queda bien acerca de la Fuonte de ls Raposos.




Será que se you dezir que ls oubreiros, que trabalhórun na custruçon de l’Eigreija Matriz de Zenízio serbírun-se desta fuonte!?

- Ye uma verdade.

A esse tiempo auga ne ls canhos nun habie, talbeç habisse yá ua outra fuonte acerca desta (que nun sei la era), mas ne ls beranos era perciso muita auga, pa las gientes e ls animales, que éran ousados para carregar i fazer to ls trabalhos a la par de ls pessonas.




Peçque, mirando pa las eras,  hai muitos cantaros d’água n’Eigreija de la “Fuonte de ls Raposos”

( Em português)

Datas e curiosidades
Quando viajo pelas terras uma das coisas que gosto é de encontrar datas, despertam-me curiosidades
Encontrei há muitos anhos uma na “Fonte dos Raposos” – Genísio (dizer que esta fonte esta numa terra que sempre teve dono e ainda tem, não está em público, eu já escrevi muitas vezes sobre ela) mas estava estabelecido que as pessoas e o povo em geral podiam ir lá colher ou beber na mesma, entravam por uma entrada que estava e esta perto do caminho (hoje estrada) e por um carreiro até a fonte que está no meio da propriedade. Assim aconteceu até perto de 1930 durante 150 anos ou mais.

Esta gravada na pedra da fonte a data de 1781.

No portal da Igreja Matriz (Igreja de Santa Eulália) esta gravada a data de 1792, que fica bem perto da dita fonte.
Será que se eu disser que os trabalhadores, que trabalharam na Igreja Matriz de Genísio se serviram desta Fonte?
- É uma verdade.
A esse tempo não havia água canalisada, talvez houvesse outra (que não sei a data), mas nos verões era preciso muita água, para as pessoas e animais, que eram utilizados nos trabalhos ao lado das pessoas.

Olhando para as datas parece que há muitos cântaros de água na Igreja da Fonte dos Raposos

05/01/16

Por antre las dúbedas!






“Este rapaç nun pára quieto (assossegado), peçque ten bichos de carpinteiro”.



(Fui siempre ua grande dúbeda que you tenie quando garoto… mas que bicho ye esse? Nanhun bicho puode ser carpinteiro???)



L cierto:

“Este rapaç nun pára quieto (assossegado), peçque ten bichos ne l cuorpo anteiro (todo)”

Assi quedei sclarecido”


…………………………………………………………………………………………….
(Em português)
"Este miúdo não pára quieto, parece que tem bichos carpinteiros"
Foi uma grande dúvida na minha infância...Mas que bicho-carpinteiro" é esse?
Um bicho pode ser carpinteiro???"
Correcto:
"Este miúdo não pára quieto, parece que tem bichos no corpo inteiro".
Aí está a resposta ao meu dilema de infância!"

04/01/16

Buono Anho de 2016


Para to l mundo deseio un Buono Anho de 2016



https://www.youtube.com/watch?v=O8HQb8FAWQM

- I se fur cun buona música melhor

21/12/15

Buonas Fiestas (Boas Festas)

 
 
 
 
 
- Buonas Fiestas i feliç Anho Nuobo, cun salude, muita spráncia i fé, para todo bós i buossos familiares son ls mius deseios i de la mie família.

Faustino Antão

Nota: L retrato ye dun persépe da l'outorie de Amável Antão, un grande mestre que yá mos aquestou a tan guapas i eicelentes obras, nesta i an muitas criaçones na area de trabalhar la madeira.

05/12/15

L’amportança de la “FUOLHA MIRANDESA” (J.N) / A importância da “FOLHA MIRANDESA” (J.N.)




L mirandés cumo lhéngua falada i screbida pa ls mirandeses puode star siempre presente.


Quien un die dixo que l mirandés cumo lhéngua falada i screbida hoije i ne l feturo, cumo meio de quemunicaçon, será l que ls mirandeses i mirandesas quejíren, dixo ua grande berdade.  Cumo tamien ye berdade que l mirandés de manhana será tamien fruito de l que fazirmos hoije, ou seia será l resultado de ls sfuorços i trabalhos, de l que se screbir, falar, dibulgar, pormober, publicar.

 Porque falando-lo, mánten-se cumo meio de quemunicaçon, screbindo-lo  cumo registro decumental de todo un bocabulairo que muito solo l coincemos por bia falada, i muorre-se culs falantes, publicando-lo tornasse çponible para quien l querga daprender, queda assi çponible para ls feturos studiosos, l poder saber i ousar. Pormobendo-lo an cursos, palhestras, jornales, rebistas, an blogues i sites, an lhibros, lhiebasse a to ls sítios de l mundo, mantén-se por assi dezir la chama dun patrimonho lhenguístico. Tan necitado de upas i buonas buntades, yá que as antidades oufeciales de pouco se ténen amportado i rebelado antresse an fazer.

Cuido que l que dixe arriba ye aceite mais ou menos por todos. L que querie nesta pequeinha crónica eilebar ye l’amportança de las amboras, crónicas i cuontas publicadas na  “Fuolha Mirandesa”, ne l Jornal Nordeste, cumo meio de dibulgaçon/quemunicaçon.

Spácio jornalístico nacido de l sfuorço de l Mestre Amadeu Ferreira i l’admenistraçon de l Jornal, que motibou muita giente pa la daprendizaige i scrita al lhargo destes anhos, i peçque an muitos lhocales ye la sola lhigaçon a la lheitura de l mirandés.

You tengo un eisemplo, na mie tierra nun fusse l Jornal Nordeste cula “Fuolha Mirandesa” i naide tenie cuntato cun esta lhéngua. Falar pouco se fala, falasse l pertués a la mistura cul mirandés fruito de la bida que las pessonas ténen ne l sou die a die cula cidade i l restro de l mundo. Guapo i buono serie uns culs outros falaren l mirandés. De lheituras, einiciatibas pormobendo la fala i la lhéngua nun se fázen. Fazírun-se alguns salimientos de lhibros an anhos atrasados i uas leituras lhiturgicas na missa de las fiestas, que  ye de lhoubar.

L que me deixa triste, porque las quemunidades de Zenízienses spargidas pul mundo -  an special la de Lisboua que conheço melhor -  ten sido i ye atiba, scribe, publica i partecipa an einiciatibas que téngan a ber cula lhéngua an grande númaro.

Ye ua berdade que naide s’atrebe a zmintir, la “Fuolha Mirandesa” ye de muita amportança pa  las pessonas que alhá bíben, puis ye eilha que chega to las sumanas a l’Associação “Sol Nascente”.

Ende puoden ber las nuobas, lher las crónicas i quedáren an cuntato cula lhéngua i cultura de ls sous antepassados. 

Hoije digo a l’admenistraçon de l jornal, al administrador de la fuolha, scritores i scritoras, bien háiades pul sfuorço i dedicaçon.

.....................................................................................
 
A importância da “FOLHA MIRANDESA” (J.N.)


O mirandês como língua falada e escrita para os mirandeses pode estar sempre presente.
Quem um dia disse que o mirandês como língua falada e escrita hoje e no futuro, como meio de comunicação, será o que os mirandeses e mirandesas quiserem, disse uma grande verdade. Como também é verdade que o mirandês do futuro será também fruto do que fizermos hoje, ou seja será resultado dos esforços e trabalhos, do que se escrever, falar, divulgar, promover, publicar.

Porque falando-o, mantém-se como meio de comunicação, escrevendo-o como registro documental de todo um vocabulário que muito só o conhecemos por via oral, e morresse-se com os falantes, publicando-o fica disponível para quem o queira aprender, fica assim disponível para os futuros estudiosos, o poder saber e usar. Promovendo-o em cursos, palestras, jornais, revistas, blogues e sites, livros leva-se a todos os lugares do mundo, mantém-se por assim dizer a chama acesa de um patrimônio linguístico. Tão necessitado de ajudas e boas vontades, já que as entidades oficiais pouco interesse tem revelado em fazer.

Penso que o que disse em cima mais ou menos tem a concordância de toda a gente. O que queria nesta pequena crônica destacar é a importância dos textos publicados na “FUOLHA MIRNADESA (JN), como meio de divulgação/comunicação.

Espaço jornalístico, que incentivou muita gente para a aprendizagem da escrita ao longo destes últimos anos, e parece que em muitos lugares é a única ligação que há com a leitura do mirandês.

 Eu tenho um exemplo, na minha terra não fosse o Jornal Nordeste com a “ Fuolha Mirandesa” e ninguém tinha contacto com a língua. Falar pouco se fala, falasse o português a mistura com o mirandês fruto da vida que as pessoas têm no seu dia a dia com a cidade e o resto do mundo. Bonito e bom seria uns com os outros que falassem mirandês. De leituras, iniciativas promovendo a fala e a escrita não se fazem. Fizeram-se algumas publicações de livros há alguns anos atrás e umas leituras litúrgicas nas missas, o que é de louvar.

O que me deixa triste, porque as comunidades Genisienses espalhadas pelo Mundo – em especial a de Lisboa, a que conheço melhor – tem sido ativa, escreve, publica e participa em iniciativas que tenham a ver com língua em grande número.

 É uma verdade que ninguém se atreve a desmentir, a “Fuolha Mirandesa” é de muita importância para as pessoas que lá vivem, pois é ela que chega todas as semanas a Associação Sol Nascente.

Aí podem ver as notícias, ler as crônicas e ficar em contacto com a língua e cultura dos nossos antepassados.

Hoje digo a administração do jornal, ao administrador da pagina, escritores e escritoras, bem hajam pelo esforço e dedicação