21/01/13

Manoel de Oliveira




Ua de las amboras de las telbisones i de la maiorie de jornales de la capital i alredores ye que l eilustre, cunsagrado, lhuitador i rejistinte “REALIZADOR” (cun lhetra grande) ye que Manoel de Oliveira tornou a quedar-se ne l spital, por bias de la sue salude ser bien salagre, puis nun fuora el yá dua eidade bien adelantrada. 

Cun 104 anhos d’eidade, bibiu i ajudou a bibir culas sues obras, mais inda se puode dezir, cun esta guapa eidade ye un de ls buonos eisemplos para todos nós an pertual, muito an special pa ls jobes puis nunca zistiu. 

Cuido que ye l que se quier hoije, porque ls males inda nun s’acabórun, eilhes ende stán bien a la bista de todos. Hai que lhuitar, i este grande home fizo-lo siempre bien, atrabeç desta arte que ye l cinema.

Hai uns dies datrás, porque siempre m’ancantou l cinema a branco i negro, i tamien gusto de ber outros que séian l sou tiempo (cuntemporaneos), fui-me als mius arquibos i bi estes -  


 i mais este

http://www.youtube.com/watch?v=Mx6qCk0znRI  Cantiflas “El profe” (l porsor)

Da que pensar, se tubirdes un cachico da ua miradela

I de la mie parte las melhoras para Manoel de Oliveira


LA GRALHA


La gralha anfeitada cun prumas de pabon


Cumo ls pabones andássen an época de muda, ua gralha tubo l'eideia d'aprobeitar las prumas caídas.

— Anfeito-me cun estas prumas i biro pabon!

Dixo lo i fizo lo. Ournamentou-se culas guapas prumas d'uolhos azules i saliu paboneando se por eilhi a fura, rumo al terreiro de las gralhas, na certeza de porduzir un marabilhoso eifeito.

Mas l trunfo saliu le alrobés. Las gralhas percebírun l'anganho, rírun-se deilha i anxotórun la a la fuorça de bicadas.

Corrida assi deilhi, dirigiu-se al terreiro de ls pabones pensando alhá cun eilha:

— Fui burra. Zde que tengo prumas de pabon, pabon sou i solo antre pabones poderei bibir.

Mala eideia. Ne l terreiro de ls pabones cousa eigual le acunteciu. Ls pabones de berdade reconhecírun l pabon de mintira i tamien la corrírun d'alhá sin duolo nien piadade.

I la probe bouba, bicada i sfolada, quedou solica ne l mundo. Deixou de ser gralha i nun chegou a ser pabon, cunseguindo solo la rábia duns i l çprezio d'outros.


20/01/13

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS

 

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS – MANUEL DO NASCIMENTO FERREIRA (Retrato 023)

Manuel Ferreira (1954), naciu an Sendin, cunceilho de Miranda de l Douro. Studou an Benhais i an Bergáncia, adonde se formou an porsor de l ansino purmairo. Mais tarde, an Lisboua, puis nessa region bibiu por bários anhos, sacou la lhicenciatura an ansino de artes bisuales, deceplina de que agora ye porsor ne l Agrupamento do Scuolas de Miranda de l Douro.
Manuel Ferreira ye falante natibo de mirandés, solo habendo falado esta lhéngua até antrar pa la scuola. Usa la lhéngua ne l die a die, seia cula família seia cun ls amigos i mesmo na scuola adonde dá classes, sendo un atibo divulgador de la lhéngua mirandesa.
Manuel Ferreira ye un de ls percipales pintores de l Praino Mirandés, sendo un mestre de la augarielha i habendo feito yá bárias sposiçones, cun çtaque pa l porjeto “ls mielgos”, que puode ser ouserbado a crecer an http://lsmielgos.blogspot.pt/. Ten bários blogues de pintura, mas l mais coincido ye “cachicos”, que se puode ber an http://www.facebook.com/Cachicos?fref=ts . Eilustrou bários libros de Amadeu Ferreira/Fracisco Niebro, Carlos Ferreira i Afonso Jantarada, antre outros.
Fizo parte de la Comisson Ourganizadora de la leitura de Ls Lusíadas. Liu las stáncias 92 a 106 de l Canto II.

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS


LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS – FRANCISCO DOMINGUES (Retrato 024) 

Francisco Domingues naciu an Zenízio hai 65 anhos i la fala mirandesa ye la sue purmeira lhéngua. Zde l sou ampeço (2002) que frequentou las classes de la Associaçon de Lhéngua Mirandesa an Lisboua, i zde 2006 que ten benido el próprio a ser porsor de lhéngua i cultura mirandesas, tanto an Lisboua cumo ne l Alto do Moinho (Seixal). Ten sido mui grande la sue dedicaçon al ansino de la lhéngua mirandesa, nunca se poupando a todos ls sfuorços até cun prejuízo de la sue bida pessonal. 
Francisco Domingues ten benido a screbir subretodo ne l blogue http://frolesmirandesas.blogspot.com/, mas tamien na “Fuolha Mirandesa” de l “Jornal Nordeste”.
Ye formado an Eiducaçon Física, habendo sido porsor nessa ária de l saber. Hoije stá reformado, i derige cula sue tie, Irene Domingues, un coleijo an Lisboua, na zona de Alcántara.
Fizo parte de la Comisson Ourganizadora de la leitura de Ls Lusíadas i nessa culidade, sien purparaçon, liu las stáncias 107 a 113 de l Canto II, para substituir pessona que faltou.
[subre Francisco Domingues ber tamien l retrato / testo 008, yá publicado]


Nota: todos ls retratos publicados de la leitura de Ls Lusíadas son de Alcides Meirinhos i de sou filho Dinis Meirinhos.

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS





 

 

 

 

 

 

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS – AFONSO CAMEIRÃO (Retrato 018)

Afonso Cameirão (2004), naciu an San Pedro de la Silba, cunceilho de Miranda de l Douro. Para alhá de San Pedro de la Silba, bibiu na Bergáncia i agora mora an Mogadouro.
Cun 8 anhos, yá cun l 4.º anho feito quando s’apersentou a ler, Afonso Cameirão fui un de ls mais nuobos leitores de Ls Lusíadas, antegrando l grupo de leitores que nacírun ne l seclo XXI i siempre bírun la lhéngua mirandesa cumo oufecial. Afonso Cameirão fui un de ls balientes mirandeses que nun tubo miedo de s’apersentar a ler i ye an pessonas cumo el que la lhéngua mirandesa ten muita sprança i muita proua. Fui un de ls rapazes mais pimpones que se apersentórun a ler, i inda porriba fui ua grande surpresa puis solo se screbiu na altura an que liu.
L sou mirandés, inda a caminho de s’ancarreirar, daprendiu lo cun sou pai i cun sue bó de las saias, an Palaçuolo, de adonde ye sue mai. Speramos que cuntine i nunca zanime, i que esta spriença seia un marco na sue bida an relaçon a la lhéngua mirandesa.
Apersentou-se a ler acumpanhado de sou pai, Alfredo Cameirão, que le dou todo l apoio. Liu las stáncias 51 i 52 de l Canto II.

CUNTRABANDO NA PURMEIRA PESSONA II


L  BOTO  D’AZEITE

Conhecedor de ls arressaios de las arribas de l Douro i de todos ls carreirones, nun era defícele a tiu “pajaro” cumo era coincido an Fermoselle, scapar als guardas nas sues idas abintureiras a lhebar ó a traer mercancias que nun s’ancuntrában nun ó noutro desses pobos!

Cuntaba-se an Fermoselle que un die ls guardilhas l’abistórun cun un odre de azeite a la punta de riba de las arribas de Fermoselle. Tratórun de l fazer ua spera, mas nun cuntában cula sperteza de tiu “pajaro” que tamien ls habie bisto!

Era un home tan listo, que yá cun acerca 80 anhos, inda corrie cumo un corço i subir i descer las arribas era l sou sporto preferido, nun tubíra el ua huorta nun arremanso de l riu, de l lhado de Sendin.

Nun querendo ser agarrado puls guardilhas, nien perder l boto de azeite, ua eideia se l’oucorriu.

Fazendo-se desantendido fui a dreito als guardilhas que s’ancuntrában acerca de l’ancruzelhada de dous carreirones que subíen zde l riu, parou cumo que a çcansar, mas de modo a ser bien bisto i nó l boto que lhebaba andrento dun saco.

Trocar l boto por ua piedra fui cousa fácele! Cul saco a las cuosta alhá fui caras als que l sperában!

Antes que l botássen la mano, zapa se a correr por un carreiron abaixo! Agarra que nun agarra, nun fizo mais que botar l saco a ruodrar ne l purmeiro arresaio i zaparecer por antre las xaras, piornos i scobas de l’arribado, dreitos al sitio adonde habie deixado l boto!

L saco agarrórun-lo, mas cula piedra! L boto passou mais tarde para Sendin!

Stubo dous anhos ó mais sien ser bisto an Fermoselhe, porque corrie alhá la orde de denunciar, mal fusse bisto, esse pertués, coincido pul “pajaro”!


Pensar

 
...democracie ye quando you mando, ditadura ye quando tu mandas an mi….

...un solo nun ten religion quando nun ten problemas de salude……..

…cun muita sabedorie, studando muito, pensando muito, percurando cumpender tudo i todos, un home solo ye capaç mais ou menos cun 40 anhos de bida daprender a quedar calhado…

…metade de la bida ye assagada puls pais la outra metade puls filhos…

…se todos recebíssen eisatamiente l que merécen  receber, sobraba muito deinheiro ne l mundo……

….un home ampeça a quedar bielho, quando le da la gana d’andar sólico, an beç d’andar mal acumpanhado……

….la berdadeira amizade ye aqueilha que mos permite falar al nuosso amigo de todos ls sous porblemas, de todos ls sous defeitos i de todas las nuossa birtudes…..

…las pessonas que fálan muito, míten siempre, porque zbazían l que ténen de berdade….

…esta ye la mais taluda berdade: la bida ampeça  quando las pessonas se dan cunta queilha nun dura muito….

Estas i muitas muitas outras cousas dixo i screbiu un tiu que tenie la grácia de Milton Viola Fernandes, mais conhecido por “Millôr Fernandes”



19/01/13

TRADIÇONES DE NATAL


LA MATÁNCIA DE L COCHINO NE L SAGRADO



Son muitas las tradiçones deste tiempo de Natal, uas cun mais i outras cun menos anhos, mas todas cun un sentido comunitairo.

La matáncia de l cochino ne l Sagrado, an Sendin, passou a ser tamien ua tradiçon. Nun tenerá muita antiguidade, tal cumo se faç hoije, mas nun deixa de ser l renacer de ua tradiçon bien antiga, talbeç de l tiempo de ls Zoelas, para quien l cochino era ua de las fuontes mais amportantes de la alimentaçon.

L cochino ó berron, era tratado cumo un dius, yá que tribo que nun tubisse un berron para cobrir las femias era probe.

Este berron era bien tratado i tenie ua corte que mais parecie un santuairo.

L nome de “corte” al palheiro de l cochino nun ye mais que l recoincimiento que el era l rei. L nome de l sitio adonde el era tratado cun todas las honras, ye tamien l chamadeiro de l sitio adonde bibe i ye apajado l rei.

Neste tiempo de l anho fazíen-se las matáncias para la tribo, que eran siempre ua fiesta, dende l renacer desta tradiçon!


Soneto







Soneto quaije einédito
     
Ben Janeiro friu i pardaciento,
Décen de la sierra ls lhobos al poblado;
Assientan-se ls caramonos an San Bento
I l Decreto de la fame ye publicado.

Eidita-se la nobela de l ourçamiento;
Medra la miséria al pobo amordaçado;
Mas ls biltres de l nuobo parlamiento
Gánhan seis mil reis d'ourdenado.

I anquanto à fame l pobo se çfigura,
Cierto santo aluno de Lhoyola,
Mistura de judiu i de bilon,

Tamien faç l pequeinho "sascrifício"
De trinta mil reis - solo! - por sou oufício
Recebir, a bien del... i de la nacion. 

 
 JOSÉ RÉGIO Soneto screbido an 1969.

  (An pertués) 

  Soneto quase inédito

Surge Janeiro frio e pardacento,
Descem da serra os lobos ao povoado;
Assentam-se os fantoches em São Bento
E o Decreto da fome é publicado.

Edita-se a novela do Orçamento;
Cresce a miséria ao povo amordaçado;
Mas os biltres do novo parlamento
Usufruem seis contos de ordenado.

E enquanto à fome o povo se estiola,
Certo santo pupilo de Loyola,
Mistura de judeu e de vilão,

Também faz o pequeno "sacrifício"
De trinta contos - só! - por seu ofício
Receber, a bem dele... e da nação.

  
 JOSÉ RÉGIO Soneto escrito em 1969.
 

18/01/13

Eimaige de l die...


Suhaib Salem, Reuters, 
(retrato i comentairo ancuntrados ne l sítio de la RTP)


18 de Janeiro de 2013,

" A las puortas de l’ambaixada de França ne l Cairo, un manifestante grita palabras de orde contra l’anterbençon melitar daquel paíç ouropeu ne l Mali."


http://www.rtp.pt/noticias/index.php?article=620602&tm=7&layout=141&visual=53

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS


  THIBAUT ALMENDRA FERREIRA (Retrato 022)

Thibaut Ferreira (1994), naciu an Bois d’Arcy, Ile-De-France, França, mas lhougo de garotico bieno a morar para Sendin, cunceilho de Miranda de l Douro. Studou an Sendin i an Miranda, siempre habendo sido aluno de Lhéngua i Cultura Mirandesas. Quando s'apersentou a ler Ls Lusíadas, purparaba se para benir a morar para Lisboua, cumo aluno de la Faculdade de Eiquenomie de la Ounibersidade Nuoba de Lisboua.
Thibaut Ferreira ye un moço que ten muita proua na sue lhéngua mirandesa, que usa muita beç ne l die a die, mesmo an Lisboua. Ten screbido muitos testos an mirandés, publicados subretodo na “Fuolha Mirandesa” de l Jornal Nordeste. Na Faculdade adonde studa, ls sous colegas tamien lo conhécen por ser falante de mirandés. El própio questuma dezir que l mirandés lo ten ajudado muito, mesmo a antegrar se.
Apersentou se a ler acumpanhado de sou pai, Carlos Ferreira, i de sue armana, Alice Ferreira. Liu las stáncias 82 a 91 de l Canto II.

CUNTRABANDO NA PURMEIRA PESSONA

LA CANASTRA DE POLBO


Era un die friu, mas de Sol, de Dezembre de ls anhos 50 de l sieclo passado i cumo acuntecie muitas bezes, un garotico era lhebado a ber la madrina a Fermoselle!

Nesse die iba a saber de las prendas i de ls caramelos.

Conhecie yá ls carreirones de las arribas por onde corrie feliç, mas a las bezes teníen que l lhebar als chin chin’s!

Sendin spertaba para ua nuoba era culs trabalhadores de la barraige de Picuote que ampeçában a anchir las casas i ls palheiros para moráren.

L cuntrabando era un modo de bida desse tiempo, mas nun passaba dua forma de eiquenomie paralela cumo tantas que hai hoje i nada tenie a ber cun eideologies!

Cul garotico iba tamien café i beníen apuis pana, polbo, galhetas…!

A la benida, a soutrodie, ua mula trouxo lo até al riu! Traie de todo, até tejeiras para podar i scabeche!

Passou nun barquito de pesca!

Ne ls arressaios de las arribas, las cousas debedírun se por bários carreirones, ua canastra de polbo i las galhetas zbiórun se por un atalho cun miedo de ls guardas.

Nun tubíssen salido de an pie de l garotico, porque nunca chegórun a casa!

Yá grande, l garotico, nua casa, al serano e quando se falaba de cuntrabando, bino a saber que fui la cena de Natal de quien nun l tenie anquemendado!

L cuntrabando tornaba tamien possíble estas cousas de Natal.

17/01/13

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS


  

 

 

 

 

 

– ALICE ALMENDRA FERREIRA (Retrato 021)

Alice Ferreira (1997), naciu an Bois d’Arcy, França, i bibe an Sendin, cunceilho de Miranda de l Douro. Studou an Sendin i agora stá na Scuolha Secundaira de Miranda, ne l 10.º anho, siempre habendo sido aluna de Lhéngua i Cultura Mirandesas. Fui un de ls muitos alunos de las scuolas que s’apersentórun a ler Ls Lusíadas.
Ye ua proua mui grande tener moças cumo Alice a ler Ls Lusíadas na nuossa lhéngua, que eilha daprendiu cun sous pais i cuntina a studar na scuola. Ye cun pessonas cumo eilha que l mirandés talbeç puoda chegar al seclo XXII. Speramos que nunca zista de la nuossa lhéngua i que cuntine a apurfeiçar se siempre.
Apersentou se a ler acumpanhada de sou pai, Carlos Ferreira, i de sou armano, Thibaut Ferreira. Liu las stáncias 73 a 81 de l Canto II.

LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS




LEITURA DE LS LUSÍADAS AN MIRANDÉS – ALFREDO CAMEIRÃO (Retrato 019)

 Alfredo Cameirão (1968) naciu an San Pedro de la Silba, cunceilho de Miranda de l Douro. Studou an Miranda, an Bergáncia, ne l Porto i an Braga, formando se cumo porsor de pertués i anglés. Yá dou scuola an todos ls çtritos de l riu Douro parriba. Atualmente mora an Mogadouro.
Fui Persidente de la Junta de San Pedro de la Silba (1994 i 2002), faç parte de l’Assemblé Munecipal de Miranda de l Douro, i ten sido Persidente de l’Associaçon Cultural i Recreatiba de San Pedro. Fui formador de Lhenguaige, Quemunicaçon i Cidadanie ne l porjeto de Nuobas Ouportunidades de l Anstituto Piaget. Eiqui, guiou l porcesso de ls dous solos mirandeses que tubírun certificado de 9.º anho cun uso sclusibo de la lhéngua mirandesa.
Cuntista de fino recorte lhiterairo, ye un grande scritor de lhéngua mirandesa, cun muito testo publicado na “Fuolha Mirandesa” de l Jornal Nordeste, i an bários blogues de l’anternete. Publicou l lhibro de cuontas "Tortulhas. Cuontas deste Mundo i de l Outro" [Zéfiro, 2009] i antegra l’antologie de scritores stramuntanos "A Terra de Duas Línguas" [IPB, 2010], cordenada por Ernesto Rodrigues i Amadeu Ferreira. Faç parte de ls uorganos derigentes de la ALTM - Academie de Letras de Trás ls Montes. Aguarda-se cun spetatiba la sue próssima publicaçon.
Apersentou-se a ler acumpanhado de l filho, Afonso Cameirão, de 8 anhos, ardeiro tamien na lhéngua. Liu las stáncias 53 a 63 de l Canto II.

CENTRO DE MÚSICA TRADICIONAL


Fúrun einouguradas las obras de la casa de l Centro que tubírun la persença de muita giente i de las pauliteiras de Sendin qu'atuórun ne l sagrado de la Eigreija a seguir a la missa i depuis an frente de la casa.
Passado l'einouguraçon ampeçórun lhougo las atebidades cula apersentaçon de l lhibro “ARS BIBENDI ARS MORIENDI” de Francisco Niebro.
Fui un momiento guapo de cultura mirandesa cula lheitura d'alguns de ls poemas de l lhibro, an mirandés.

Tamien you deixo eiqui un desses poemas:

..."Fui porsor çque fiç 19 anhos,
Mas nunca soube que houbira porsores de bida
I essa certeza te puodo garantir you,
Pa que nun l’antregues fuorça i bida a falhados splicadores"...

RESOZA 2012

Mais un festibal de cultura mirandesa an Fuonte Aldé cun ua tarde cultural an que las Çarandas animórun la fiesta e se fazírun las cunfréncias subre l tema “Repoboar l Praino”




L drº. Alexandre Ferraç de la PROBASTO - Associaçon de Zambolbimiento Rural, tratou de l tema “Púoden ó nó ls territórios rurales ser ua alabanca de zambuolbimiento de Pertual ne l'atual cuntesto de crise d'eidantidade?”.

L drº. José Almendra falou subre l zambolbimiento rural sustentable tenendo por base l'eiquidade social, eiquenómica i ambiental.

L persidente de la cámara municipal de Miranda de l Douro referiu-se al porjeto ”querença” que bai a ser un fator de zambuolbimiento de l Norte de l cunceilho.

Fui amportante tamien oubir la spriéncia de dues moças que zambúolben porjetos nesse sentido ne l cunceilho. La drª. Eiliane Fonso que se referiu al porjeto “Cachicos” yá premiado pula EDP i l'angª. Ana Guerra lhigada a la “Lhérias” i a bários porjetos culturales i al grupo de música Çarandas”.

De referir inda la participaçon de la “Cunfrarie de las Casulas” de Mogadouro.

A la nuite fui la cena quemunitária cun to l pobo de l'aldé, animada pulas “Çarandas” i pul grupo “Cantar ls Reis 84”.