13/03/09

Abílio Pires - O Silêncio das Pedras


Cápia de O Silêncio das Pedras, de Abílio Pires [1995]




Hoije a la tarde stube a falar cun Abílio Pires, mirandés custantineiro, que an 1995 publicou l remanse O Silêncio das Pedras, un de ls poucos remanses screbidos por mirandeses até agora. Hai que lo dezir eiqui, ua parte amportante de l lhibro stá screbida an mirandés, nua altura an que inda nun habie Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa. Qualquiera die bai a salir ua lharga anterbista cun Abílio Pires na FUOLHA MIRANDESA, de l Jornal Nordeste, adonde se falará desso i de muitas outras cousas. Anquanto i nó, deixo eiqui la seguinte lhona, que Abílio Pires me mandou, screbida por sou punho.



Un mocico de Cércio staba na tropa nun quartel de Lisboua. Screbiu-le ua carta a sue mai i dixo-le:
- Maizica, tengo muitas ganas de bos ber, mas nun sei se nun me morrerei de friu neste eimbierno. La mie roupa anda sfarrapada i las botas yá nun ténen suola por baixo.
La mai, mui chenica de pena, cuntestou-le:
- Ai miu rico filho, roupa nun tengo you para te mandar porque eiqui nun bénden fardas, mas yá te cumprei uas botas na feira de Dues Eigreijas i bou-te-las a mandar pul telfone que passa eiqui an Cércio a camino de Miranda. Quiero que andes cun los pies bien calenticos.
Agarrou nun martielho i nun crabo i saltou las paredes de la cortina de l tiu Manuel de las Berças i achegou-se a un puosto de l telfone i spetou l prego i colgou las botas.
Passado un cachico, passou por alhá un probezico cun fame i friu, cuntentido de la bida. Antes de salir dalhi, colgou las botas bielhas no mesmo crabo i seguiu l sou camino.
Un cachico más tarde, la mai de l soldado tornou alhá. Quando biu las botas bielhas colgadas, pansou lhougo que l sou rapaç yá habie recebido las botas nuobas i que tenie mandado las botas bielhas pa la mai mandar cuncertar. Mui admirada cun estas cousas modernas, zabafou:
- Ai, balga-me Dius! Bien spierto ye l miu filho i bien rápidos son los telfones!...
Abílio Pires

(12.03.2008)



Pensamiento de l die (tiempo)



Hai uns meses que tengo un lhibro que ansina técnicas para tener tiempo para todo. Anfeliçminte, inda nun tube tiempo de l ler.

11/03/09

Máçcaras (sposiçon)






L zeníziense Amável Antão cuntina nua caminada sien la fin a la bista i, pula tan nobre rezon que l fai, que l seia por muitos i muitos anhos.
Agora cun mais ua sposiçon d’alguas de las sues máçcaras ne l Spital de Bergáncia até l die 31 de l més de Márcio, apuis ne l Spital de Macedo de Cavalheiros até l die 31 de l més d’Abril i inda stará ne l Spital de Mirandela até l die 31 de l més de Maio.
Tiu de poucas falas, nun bota oupenion subre el puis gusta mais que l sou trabalho l faga, de las sues pieças (máçcaras) i cumo todo ampeçou si dixo: sou artesano por acauso, i todo ampeçou cul cuntato que tengo cula natureza, ne l anho de 2003, quando çcubri que tenie alblidade para trabalhar la madeira, que todo staba ende bien arrimado a mi, i agarrei-le l gusto pul que fago i nun parei.
Ye cun estas poucas falas que tiu Amável se bira pa las bárias máçcaras que yá fizo i a cada ua bota sue cuonta, zde la scuolha de l palo até las partecipaçones an sposiçones séian eilhas andebiduales séian coletibas ne ls redadeiros anhos, ne ls bários prémios i nomeaçones hounrosas. Muitas de las sues máçcaras yá fúrun mercadas para quedáren siempre spuostas an museus de Pertual i Spanha, çtacando las que stan ne l “Museu Ibérico do Traje e da Máscara em Bragança”.
Son trabalhos que ne ls redadeiros anhos ténen merecido l reparo i l’atencion de muitas antidades oufeciales i d’anstituiçones particulares, todo por bias de la oureginalidade, por ser yá ralo ancuntrar quien l fai i l mote.
La forma i las caratelísticas de ls sous trabalhos son mui queridos i zlhumbrantes a to las gientes stramuntanas, antrando pul mundo fantástico i mítico, dende tener tantos i tan eilustres cumbites.
Naide queda andrefrente quando mira pa las sues pieças. Ne l berano atrasado quando besitei l museu “Museu Ibérico do Traje e da Máscara em Bragança”, you quedei cua percura que inda nun tube coraije de le fazer.
Da donde saca tanta eimaginaçon i cumo guardou tanto tiempo esta alblidade, angeinho i arte que hoije bota an cada pieça que sal de sues manos?

L sítio adonde se puoden ber ls sous trabalhos
http//:arte.e.artesanato.blogspot.com



10/03/09

Por Tierras de Castielha - La Mancha
















Tenendo andado un die destes por essas tierras, stube nua cidade chamada Talavera, que queda a Nordeste de la Porbíncia de Toledo i ye banhada pul riu Tejo. Talabera yá ben de l tiempo de ls Remanos, que eiqui se fixórun i ampeçórun l sou zambolbimiento.
Apuis de la decadéncia de ls Remanos i cun la chegada de ls Barbelos a la Península, fúrun ls Bisigodos que eiqui se anstalórun, tenendo l rei Wamba criado un bispado na cidade. Ls Bisigodos chamórun Ébora a esta cidade i cun la chegada de ls Árabes tornou a chamá-se Talabera.
Quando ls Árabes eiqui chégan, an 712, Talabera era çfendida por ua muralha natural, l riu Tejo, i por ua muralha remana. Cumo l grande oujetibo de ls Árabes era cuntinar a cunquistar tierras pa l Norte, bírun eiqui un bun sítio para ajuntar fuorças. Assi, aporbeitando la muralha natural nun de ls lhados formada pul riu Teijo, reforçórun la muralha remana i custruíran mais a toda la sue buolta
Cumo Talavera era praina solo las muralhas nun éran ua çfeza segura. Ls Árabes tenien essa cuncéncia i fáien un grande galaton andrento de las muralhas que era cheno pul riu Teijo siempre que éran amanaçados pul einimigo. Cun este sistema quedan cun ua amportante praça melitar.
Deiqui salien para cunquistar outras tierras i querien cunquistar Toledo que quedaba nua cuosta i tenie tamien por un de ls lhados la çfeza natural de l riu Teijo. Talabera, cuntinaba cumo praça melitar amportante, mas tamien cumo buona tierra de produçon de bienes alhimentares.
Ls Árabes stubírun eiqui anté 1083, anho an que l rei Afonso VI de Lheon, abó de l nuosso purmeiro rei Fonso Anriqueç ls spulsa.
Talabera tubo ne l selo XVI l sou grande zambolbimiento atrabeç de la produçon de cerámica i d’ azuleijarie, que ye sportada i ousada ne ls palácios reales. Esta cerámica ten muitas aparcenças cun la nuossa i las cores mais amportantes son l azul i l amarielho.
Ne ls ampeços de l seclo XIX las tropas napoleónicas stubírun eiqui aquarteladas i fazírun muitos stragos. Apuis la guerra cebil de Spanha bieno inda a agrabar essa situaçon.
Nun ye ua cidade cun muitos menumientos, mas inda assi çtaca-se la Basílica de Nuossa Senhora de l Prado, l Museu de Cerámica, bários cumbentos i eigreijas, restros de las antigas muralhas, antigas puontes, ls ayutamientos (nuobo i bielho) i inda guapas praças.
L nome atual desta cidade ‘’Talavera de la Reina’’, stá associado a D. Marie de Pertual filha de D. Fonso V que se casou cun Fonso XI de Spanha. Quando ls reis de Pertual i Spanha cumbinórun l casamiento de ls filhos, l rei de Spanha oufreciu cumo dote esta cidade bien cumo ls ampuostos que eilha cobraba. Assi, apuis de l casamiento ls talaberanos pedírun autorizaçon para acrecentar l nome de Reina. Dada essa autorizaçon la cidade passou a chamar-se ‘’Talavera de la Reina’’.
Ls Talaberanos dízen que esta Reina Pertuesa nun tenerá sido mui feliç cul rei Fonso XI de quien tubo solo dous filhos. L purmeiro morriu-se i quedou solo l segundo que bieno a ser l rei D. Pedro ‘’l Cruel’’. Parece que Fonso XI solo tenerá drumido cun la Reina passados dous anhos de casados.
Dízen que l remanse ‘’ L Rei Pasmado’’ tenerá sido anspirado nesta stória. Mas, segundo ls talaberanos la rezon para que l Rei nun drumisse cun la Reina, serie ua amante que el tenie an Andaluzie, cun quien passaba la maiorie de l tiempo i de quien tubo 11 filhos.
La Reina D. Marie de Pertual passou la maiorie de l sou tiempo an Talabera de la Reina i ende tenerá acabado ls sous dies. Parece que tenerá sido ende abandonada, purmeiro pul marido i mais tarde pul filho ‘’L Cruel’’. D. Marie apuis de la muorte de l marido, chamou l’ amante a Talabera i cumo bingança mandou-la matar. Ls Talaberanos, mesmo assi, gustában deilha i an sue mimória mandórun fazer ua státua i ténen ua abenida cul sou nome.
(cuntina)


08/03/09

A las mulhieres de la Quadrilha

Rindo-bos mie houmenaije
Senhoras mulhieres tan fermosas
Por me dardes a conhecer
Las cousas mais marabelhosas


Neste die anternacional
You bos quiero felcitar
Parabienes bos quiero dar
Nun me l lhebeis a mal
Digo-bos assi tal qual
Nun scondo la mie pelaige
Por toda la buossa coraige
I tamien pul buosso saber
Por todo l que me stais a fazer
Rindo-bos mie houmenaije

Sodes las froles de la Quadrilha
Neste jardin de belheza
Ye la mulhier Mirandesa
Que an to l lhado brilha
Nun ye perciso riscar cerilha
Para bos ber marabelhosas
Siempre frescas i cheirosas
Cun tanta buntade i coraige
Rindo-bos mie houmenaige
Senhoras mulhieres tan fermosas

Stou you feliç i cuntento
Culas froles deste jardin
Ye ua alegrie para mi(n)
A todo you stou atento
A toda hora i momento
Passo porqui pra bos ber
Nun sei cumo bos agradecer
L que bós fazeis por mi(n)
Ye ua alegrie sin fin
Por me dar-des a conhecer

Las cousas que stou a ber
Assi me ajúdan a passar
L tiempo neste miu lar
Sin nada para fazer
Nun me puodo you scunder
Destas senhoras tan fermosas
Siempre tan carinhosas
Miesmo sin me conhecer
Me dan eilhas para you ber
Las cousas mais marabelhosas

José António Esteves
Lar de S. Jesé
Bumioso



Hoije


PA LAS MULHIERES
Frol d'almendreira

Nun podie deixar passar este die, hoije die uito de Márcio, para prestar la mie houmenaige a todas las mulhieres, an special a las mirandesas i inda de un modo mais carenhoso a las que scríben i léien este blogue
Staba lendo las nuobas i mirai que la giente daprende todos ls dies. Fui ne ls Stados Ounidos que naciu la eideia de comemorar l die de la mulhier. Solo oubie falar an Eiraque, an guerra, an capitalismo, cumo ciertas pessonas son oujetibas!
I eilhes, ls amaricanos, nun son assi tan malos, nun me admira que téngan eilegido OBAMA.
Moral de la stória:
Todos tenemos algo de malo, mas tamien de buono.

Beisicos para todas

Almendra

07/03/09

Die Anternacional de la Mulhier

PERFIL DE MULHIER

Porque tu sós mulhier
Nun me l lhiebes a mal
Por you te felcitar
Neste die tan special

Dies anternacionales pa las mulhieres
Era l que ls homes queriemos
Se nun fússen las mulhieres
L que ls homes fáziemos

Porque sós fermosa i guapa
I porque stou bien çpuosto
Bou-te a dezir hoije eiqui
L que mais you an ti gusto

Gusto de la tue cabecica
Cun tous pelos cumpridos
De la tue boca de ls tous beiços
I de ls tous guapos oubidos

De l tou cachaço eilegante
Anriba de las tues asicas
De l tou peito marabilhoso
Que segura las tues mamicas

L tou ambelhigo perfeito
Ne l meio de la tue barriguica
De l tou monte de Bénus
Que sconde la tue ratica

De las tues pernicas perfeitas
Culs pezicos no fin
Nun m'ampuortarie you nada
Que todo fusse para mi(n)

Mas cumo nun puode ser
Nun me lhiebes a mal
Que te dé un beisico
Neste die tan special

Mintirie se dezisse
Que nun me tocas nada
Sós ua guapa mulhier
Mereces ser muito amada

You yá quedaba cuntento
Solo cun cachico tou
Mas cumo nun puode ser
Un beisico eiqui te dou


Para todas las mulhieres de l mundo an special pa las Mirandesas, i las nuossas de la Quadrilha.
Muitos beisicos para todas.

José António Esteves



Die uito de Márcio





Die Anternacional de la Mulhier




L Die Anternacional de la Mulhier ye celebrado a 8 de Márcio.

Ye un die comemoratibo para lhembrar i celebrar ls feitos eiquenómicos, políticos i sociales alcançados pulas mulhieres.

Las mulhieres que trabalhában an fábricas de bestuário i andústria téstil fúrun portagonistas dun desses portestos, an 8 de Márcio de 1857 an Nuoba Yorque, an que portestában contra las malas cundiçones de trabalho i las baixas pagas.

L’eideia de l’eisisténcia dun Die Anternacional de la Mulhier fui al ampeço aperpuosta na buolta de l seclo XX, ne l tiempo de crecimiento de l’andústria i spansion eiquenómicas que lhebou a muitos portestos contra las malas cundiçones de trabalho nas fábricas.

La stória rejista muitos portestos ne ls anhos seguintes al açucedido ne l die 8 de Márcio, çtacando-se un outro an 1908, adonde 15.000 mulhieres marchórun na cidade de Nuoba Yorque eisegindo la reduçon de l tiempo de trabalho, melhores ourdenados, i l dreito al boto. Assi, l purmeiro Die Anternacional de la Mulhier ouserbou-se a 28 de Febreiro de 1909 ne ls Stados Ounidos de l’América çpuis dua Çclaraçon de l Partido Socialista de l’América. An 1910, la purmeira Cunfréncia Anternacional subre la Mulhier fui an Copenhaga, cula direçon de l’Anternacional Socialista, i l Die Anternacional de la Mulhier fui stabelecido. Ne l anho apuis, esse die fui celebrado por mais dun milhon de pessonas n’Oustrália, Dinamarca, Almanha i Suíça, ne l die 19 de Márcio. Mas apuis eisistírun outros acuntecimentos, cumo l ancéndio na fábrica de la Triangle Shirtwaist, que tamien se dou an Nuoba Yorque, ne l die 25 de Márcio de 1911, adonde se morrírun 146 trabalhadeiras. Segundo esta berson, 129 trabalhadeiras durante l portesto tenerien sido ancerradas i queimadas bibas.

Ne l Oucidente, l Die Anternacional de la Mulhier fui comemorado durante las décadas de 1910 i 1920, mas smoreciu. Fui rebitalizado pul femenismo na década de 1960.

An 1975 fui porclamado cumo l Anho Anternacional de la Mulhier, i zdende l’Ourganizaçon de las Naciones Ounidas ampeçou a patrocinar l Die Anternacional de la Mulhier.



06/03/09

Haberá Dius?



Nunca tube la certeza se haberie ou nó, mas quanto mais penso mais me cumbinço, que si. Ye que muitos ténen que tener un dius a quien se'agarrar. Quieren tener ua luç que ls eilumine. Quieren un ser que steia porriba deilhes, para se sentíren portegidos. I hai siempre alguien que acupa esse lugar. L que me preacupa ye que esse ser eiluminado nunca passa dua státua de pies de barro. Será que l dius de que you me bou cumbencindo que eisiste, ye tamien assi? Nun puode ser, porque seres desses son homes sin fé, sin carátele, sin alma, mas que por séren assi nin desso se dan de cuonta. Son homes zacracionados de la bida, dua bida de nada i para nada. L Dius que you bou acraditando cada beç mais que eisiste, solo puode ser un Dius de amor, de paç, de justícia, de sana cumbibéncia i dun coraçon puro, que nun julga ls outros, mas ls bei cumo la cuntinaçon de l sou ser, porque El ye todo.



Nun bonda falar francés!



Nun bonda falar francés :

Amadeu pide l mirandés!
Aqui ten las mies traduçones
I animales que parécen homes…

Mas bien sabe que nun gusto
De siempre todo traduzir.
Las rimas, apanho cada susto!,
Até déixan de eisistir.

Mas l que diç l Francés
Desta beç an mirandés ?

« Anfeliçmente un bei
Que siempre ls pequeinhos padecírun
De las asneiras de ls grandes
»

(I you l que sei
ye que las rimas zaparcírun!)

La manha mais bien ourdida
puode prejudicar al sou ambentor ;
i muitas bezes la perfídia
torna pa l sou outor »


Esso bien puode acuntecer
Porque l que hai tamien que ber
Ye que nun se faç ua generalidade
cul que nun passa dua casualidade.

La moral desta stória?
Ye que naide ganha an glória…
Uns culas sues cumbicçones
I outros culas sues eilusones.



Moral de la cunta



De dues cuntas de Eisopo


Hélas ! on voit que de tout temps,
Les petits ont pâti des sottises des grands.
(L bui i la rana)

Por zgrácia! Bemos que zde siempre,
Ls mais pequeinhos padecírun por bias de las tunteiras de ls grandes.
(l bui i la rana)


...............


La ruse la mieux ourdie
Peut nuire à son inventeur;
Et souvent la perfidie
Retourne à son inventeur.
(La rana i l rato)

La stúcia melhor ourdida
Puode perjudicar al sou ambentor;
I a menudo la malbadeç,
Buolbe al sou ambentor.
(la rana i l rato)



Curcefício



a la nuite
eilha çfila cul catecismo
i cuntornos que cháman al pecado
dá gana de le topar ne l curcefício
i saltar de l trapézio
para lhugares genuínos




[An pertués:

Crucifixo

à noite
ela desfila com o catecismo
e contornos que apelam ao pecado
apetece tocar-lhe no crucifixo
e saltar do trapézio
para lugares genuínos]


05/03/09

Que guapas balancies


Que guapas balancies
Ten aqueilha rica dama
De tanto bien que le quier
Deita-las cun eilha na cama


Ye ua classe de semiente
Que hardou de la abó deilha
Quiere-las solo para eilha
Nun quier dar deilhas a la giente
Son meio roixas na frente
Era assi que las queries
Cubre-las todos ls dies
Pa l sol nun las crestar
Diç assi quien las mirar
Que guapas balancies

Quando le passo a la puorta
Digo l que a la mente me ben
Que balancies ten
La rapaza na sue huorta
Esta fruita nun se corta
Diç cierta boç me clama
La mie fruita ten fama
Hei-de stimá-la por esso
Balancies que you cobiço
Ten aqueilha rica dama

Nun son de las mas tampranas
Mas seródias tamien non
Miu Dius cumo eilhas son
Tan guapas i tan sanas
Son ambas a dues armanas
Eisamine-las quien podir
Steia eilha adonde stubir
De cumpanha ó solica
Acarina-las cuitadica
De tanto bien que las quier

Para baixo stan de pinduradas
Ne l tronco an que nacírun
Pul muito que crecírun
Cul peso stan çcaídas
Son dues mas debedidas
Cubrindo l tronco i la rama
Ye uma fruita que se chama
L manjar de ls lambareiros
Por causa de ls ratoneiros
Deita-las cun eilha na cama

José António Esteves



La Fontaine (libro II - fabula VII)

...
Ce qu'on donne aux méchants, toujours on le regrette.
Pour tirer d'eux ce qu'on leur prête,
Il faut que l'on en vienne aux coups;
Il faut plaider, il faut combattre. Laissez-leur un pied chez vous,
Ils en auront bientôt pris quatre.
La Lice et sa compagne (II,7)

L que se l dá als malos, siempre se lamentará.
Para tirar deilhes algo de buono,
Solo a purro i a maço.
Hai que çcutir, hai que lhutar.
Deixai-los poner un pie an buossa casa,
I eilhes lougo ponerán ls quatro.

Almendra

Um mosco mui special



Mas l mosco nun se quijo deixar por ende i inda le dixo al bui :

«
Hélas ! on voit que de tout temps
Les petits ont pâti des sottises des grands.
(Ls dous touros i la rana)

La ruse la mieux ourdie
Peut nuire à son inventeur ;
Et souvent la perfidie
Retourne à son inventeur. »
(La rana i l rato)

Era un mosco mui special que habie lido La Fontaine …








L bui i l mosco



Screbir mirandés, para mi, ye cumo quemer cereijas, quanto mais como, mais quiero quemer.
Ampecei cun ua cunta i bou a cuntinar, nó por mi, mas pula lhéngua.
Cun doze anhos yá tenie lido quaije todas las cuntas de Eisopo i La Fontaine i inda guardo muito librico dessas cuntas, que cumpraba cul denheiro que poupaba, al ir a pie para l liceu Camões, an Lisboua (1956-1957 -1958), an beç de ir de carreira, zde la Fuonte Luminosa.




Bui mirandés (Prado-Gaton)



Ne l cuorno dun bui pousou un mosco.
Apuis de star alhi lhargo rato, al ir-se ambora preguntou-le al bui se quedaba cuntento por l deixar.
L bui respundiu-le:
- Nin dei de cuonta que habies benido. Tampouco darei quando te baias.

Passar pula bida, sin le dar nada a la bida, ye ser ansegneficante.



Comentairo






Esto que eiqui bou a dezir podie dezi-lo por comentairo al própio testo, ou até por ameil. Mas cuido que dito porqui (na cara de l Blogue) chega a mais giente, nun ye que ls comentairos nun séian amportantes, para mi son porque ls leio todos, de ls mius testos i de ls outros scritores. Porque antendo que assi quedo a coincer las oupeniones i tamien ye un modo guapo de quedar an cuntato cun todos ls que coméntan.

I esto que eiqui bou a dezir ye un comentario aquel testo que Sacalhabrés (Cristóvão Pires) mos deixou i agarrado a el l sítio (link) de l “Corretor”, que bonda anstalá-lo i del se puode fazer uso.

You yá l fiç i tal cumo el dixo nun fui çfícele i funciona. Nun ye to ls die que aparécen pessonas cumo el a dar upas, a çponeblizar ferramientas, nun ye to ls dies que se béien jobes trabalhadores antressados i antregando l sou tiempo i saber.
Cousas destas dan trabalho, quienquiera sabe que l’anternete ye ua ferramienta de las melhores de l mundo, mas por atrás de todo stá siempre alguien que trabalha i le bota feiçon, aqueilhas cousas sábias i guapas que mos ajúdan nun cáien de l cielo. Por atrás desta i de muitas stá Cristóban.
Ls mius parabienes i quedo siempre cuntento por ti i porque dás un buono eisemplo als jobes lhuitadores, que esto que eiqui digo sirba para te dar motibaçon porque you sei que nun son agabones l que tu quieres.
You solo tengo pena de nun ser capaç nien tener cundiçones d’ajudar, las tecnologies para mi stan mais para me serbir deilas do que para las melhorar. Sou doutros tiempos d’ansino, mas bien d’hoije para saber dar balor adonde el stá.

Bien haias por todo.

Un abraço



L bui-almiscarado (cuntinaçon)



L que nun fui nada, mas nada!, ansegneficante fui l cacho de chicha que comi onte a la nuite antes de me poner a screbir esse miu testo. Ye que staba a percisar de fuorças i l cachico de queiso de nada, queiso de cabra!, cun que tube que me cuntentar a meidie an dous minutos i antre dues puortas cun dues ou trés fuolhas de alface i meio copo d'auga dou solo para anganhar la fame. La chicha a la nuite fui chicha de baca mercada i purparada por mi cumo you sei. Mas giente... carne de baca?... ou tamien de bui?

Na tierra adonde la merquei que ye la França, sabeis que naide diç "viande de vache" (chicha de baca)? Mas siempre (Bereficai se quejirdes!) : "viande de boeuf" ou mais simpresmente: "du boeuf", l que quier dezir: "carne de bui" ou "bui", cumo yá todos cheguestes a adebinar. Desso nun tengo you la mais pequeinha dúbeda cumo tamien çcunfio que bien ralas dében de ser las bezes que bos acuntece (i a mi tamien) ir a caçar ranas para le comer ls quartos.

Deixemos-los bibir an paç esses probes anfíbios que nun fázen mal a naide! Se nun fússen eilhes, esses i outros pequeinhos animales desse género, a la purmeira bista ansegneficantes mas na realidade stremamente úteles i neçairos até para nós ls homes, morriemos todos, mordidos i comidos uns atrás de ls outros por bandos de moscos, cínfanos, aranhones, brugos i nun sei que outros bicharocos inda mais pequeinhos i a la purmeira bista (mas solo a la purmeira!) inda mais ansegnificantes que las ranas i outros anfíbios !

Ye que neste mundo, todo ye possible !




Sermon de la muntanha

La nuossa lhéngua ye cada beç mais rica quanto mais cousas se traduzíren i screbíren neilha.
Staba lendo un libro i dezie alhá:
Se te ambergunhares de mi, tamien you nun te reconhecerei ne l ultimo die.
Pus bou a dar teçtemunho de l que Jasus dixo ne l sermon de la muntanha.
BIEN-ABINTURANÇAS

Bien-Abinturados ls probes de sprito, porque deilhes ye l reino de ls cielos!
Bien-Abinturados ls que chóran, porque Dius ls cunselará!
Bien-Abinturados ls houmildes, porque recebiran l que Dius pormetiu!
Bien-Abinturados aqueilhes an que l maior deseio ye fazer la buntade de Dius, porque Dius ls sastifará!
Bien-Abinturados ls mezericordiosos cul próssimo, porque Dius ousará de mezericórdia cun eilhes!
Bien-Abinturados ls puros de coraçon, porque beran a Dius!
Bien-Abinturados ls que trabálhan pula paç, porque seran chamados filhos de Dius!
Bien-Abinturados ls que son perseguidos por fazéren la buntade de Dius, porque deilhes ye l reino de ls cielos!

04/03/09

L bui almiscarado

Cumo todos ls mius porsores (quaije todos franceses, nun ambento nada!, tengo anton que tener miedo de l dezir?) zde siempre m’ansinórun que ua de las culidades anteletuales de que un puode fazer proba ye ser capaç de tener siempre antre outras cousas la preacupaçon de ser oubjetibo(a), parece-me eissencial que quede aqui tamien hoije la eimaige dun bui…





I a perpósito deste animal, muitos chegórun a pensar que fusse un bui i até le dórun l nome de «bui almiscarado» (Ovibos moschatus) mas na realidade ye a outra raça que pertence.
Un adulto cumo este puode chegar a pesar mais de 400 quilos i ne l berano ye an árias molhadas adonde tamien bíben ranas que gusta mais de bibir senó cumo ye que se poderie aguantar, l zgraciado!, sien se morrer de sede i cheno de calor cula camada de pelos que ten anriba ?

« Nun hai ne l mundo ningun ser tan grande i tan amportante que nunca benga a percisar de l oussílio dun mais pequeinho i ansegneficante», chegou a dezir tamien Eisopo nua de las sues fábulas.

I fábulas, esse scritor griego fui capaç de screbir mais de cien (i nó solo ua!) an que nun amenta solo an ranas i an buis, talbeç por el tener mais eimaginaçon, la cultura del ser basta… i el tener tamien cumo preacupaçon ser siempre capaç de fazer proba de oubjetibidade!

Bonda ler ls títalos de todas essas fábulas cumo estes que nun custa nada citar:

L cochino brabo i l burro, L perro i l lhobo, L gato i l galho, L anzuol i l peixico, L perro malo, L cuorbo i l cántaro, L gato i ls ratos, L falcon (Era tamien l apelido de mie bó de l lhado de miu pai que tamien tenie trés armanas i un armano, todos eilhes cun esse apelido!) i l reissenhor (outro páixaro!) ou tamien: L falcon i l lhabrador, L burro a comer cardos, etc., etc.

Cumo ye: « Neste mundo todo ye possible »?!…
Claro! Até un die ua rana ser capaç de comer un bui!

Bonda tener eimaginaçon i quien sabe tamien… mais oubjetibidade que aqueilho que mos puode parecer a la purmeira bista...

Ansignificante, todo esto ?

Miu querido Palaçuolo

Rindo-te mie houmenaige
Á! Tierra onde you naci
Un tan guapo paraíso
Pul mundo you nunca bi


De las aldés la más gustosa
Stás guapa para nós
Tu fuste i inda sós
La tierra más fermosa
Siempre meiga i carinosa
Por todo te digo benhaige
Con tue guapa paisaige
Que faç tanto tiempo nun bi
Pul que you pude ber, an ti
Rindo-te mie houmenaige

Deixei-te faç tanto tiempo
Fui an busca de melhor bida
Nun la ancuntrei fui perdida
Fui triste l miu lhamento
Hoije bin, quedei cuntente
Por todo l que eiqui you bi
Cumo pude you fugir de ti
Mie aldé adorada
Agora stás tan melhorada
Á tierra adonde you naci

Medreste cumo debe ser
Cuntigo you tengo baidade
Ye tan grande la suidade
Stando tiempo sin te ber
Al loinge you oubo dezir
Que tenes todo l que ye perciso
Por esso you te amprebiso
Este poema por mi porparado
Ne l mundo nun fui ancuntrado
Un tan guapo paraíso

Passo por ti a fugir
Sin te poder apreciar
Pormeto un die you boltar
Para cuntigo you bibir
Feliç, serei se l cunseguir
Para star siempre junto de ti
Pul mundo muito sufri
Cula bida atribulada
Aldé tan bin plantada
Pul mundo nunca you bi

José António Esteves



La rana i l bui

LA RANA I L BUI

Se hai algua acumparánça antre esta cunta ou outra de que yá téngades oubido falar ye ua pura coincidéncia, anque estas cousas solo puodan acuntecer ua beç, an melhones de situaçones, neste mundo todo ye possible. Yá li muita cuonta dun tiu que se chama Esopo i que bibiu, mirai bien, seicientos anhos antes de Cristo i tamien yá li la teorie de Darwin, un tiu que bibiu ne l séclo XIX i a las bezes quedo-me a pensar, cumo ye que naquel tiempo yá habie homes tan spiertos. Claro que nun serien mais que you, mas que sabien ouserbar las cousas, esso sabien. L purmeiro parece que se dou de cuonta que ls animales falában ou manginou el i nun ye que you yá me dei de cuonta tamien que ls animales fálan?! You inda nun antendo bien alguas lénguas deilhes, mas outras yá. L outro dou-se cuonta de que la bida ye ua eiboluçon custante i até dezie que ls homes son decendientes de ls macacos. I nun ye que hai mesmos homes i mulhieres aparecidos cun macacos! Rezon tenie un podador que andaba hai mais de 50 anhos, pa la Marrielha a podar para nós i a horas merenda me dixo:
- Nun te fintes an todo l que dízen ls curas n’eigreija, you nun bou a missa, mas sei l que dízen alhá.
- Anton nun hai Dius? preguntei you.
- Anque di(g)a que nó, l home fui criado por Dius.

Mas bamos a la cunta:
Ua tie que cumequiera tamien liu las cuntas de Eisopo, metiu-se-le na cabeça que habie de ser la tie maior del lugar. Cumo la rana que querie ser cumo un bui. Anton andaba por todo l lado, toda chena d’aire, mirando a todos de riba. Nun fazie causo de naide i a todos trataba cumo Hitler fazie, porque solo el se cunsideraba l duonho de la berdade. La rana, cumo sabeis, de tanto se anchir de aire acabou por arrebentar. Mas la tie essa, cuntinaba a anchir-se cada beç mais d’aire i la giente ampeçou a ber neilha un animal stranho, que de mulhier yá nada tenie. Alguns inda la abisórun de l que le passou a la rana, outros yá nin fazien causo deilha, mas eilha tanto ateimou, tanto ateimou, que nun die de troniada arrebentou cumo la rana.

Nunca quérgades ser mais que ls outros…

L amportante ye que seias Miu Amigo



Nun tengo seluçones
pa ls porblemas de la tue bida,
nin tengo repuosta
pa las tues dúbedas i miedos,
mas puodo scuitar-te
I cumpartilhá-los cuntigo.

Nun puodo mudar
l tou passado nin l tou feturo.
Mas quando percisares de mi
starei an pie de ti.

Nun puodo eibitar que tropeces.
mas puodo segurar-te cun la mie mano
para que nun caias nin te firas.

Las tues alegries,
ls tous triunfos i ls tous éisitos
nun son mius.
Mas çfruito-los sinceramente
quando te beio feliç.

Nun julgo las decisones
que tomas na bida,
lhemito-me a apoiar-te,
a stimular-te
i a ajudar-te.

Nun puodo eibitar l tou sufrimiento
quando algua pena
te scacha l coraçon.
Mas puodo chorar cuntigo
i arrecolher ls cachos
para tornar a stimá-lo.

Nun puodo dezir-te quien eras
nin quien deberies ser.
Apenas puodo
stimar-te cumo sós
i ser tou amigo.

Nestes dies pensei
nos mius amigos i amigas,
Nun stabas anriba,
nin ambaixo nin no meio.

Nun ancabeçabas
nin terminabas la lista.
Nun eras l númaro un
nin l númaro final.

I tampouco tengo
la persunçon de ser
l purmeiro
l segundo ou
l terceiro
de la tue lista.

L amportante ye que seias miu amigo.

Leonardo Antão


03/03/09

L mirandés: ua lhéngua que rejiste



La BBC - Brasil, fizo eiqui a dies ua lharga reportaige subre la lhéngua mirandesa. Eiqui queda l bídio dessa reportaige, resume de muitas horas de grabaçon cunsante me dezírun.

Para ber l bídeo, carregar a seguir

Bídeo de la BBC - Brasil





Ua cuonta




Ye ua queston de splicar las cousas.

Dous tius de Miranda fúrun nua biaige de bacanças a la tierra de sue majistade.
Ua cierta nuite resolbírun passar l serano puls bares de la cidade de Londres. Lhougo ne l purmeiro bar antrórun para buer uas cerbeijas.
Yá andrento de l bar, un quedou sentado i l outro fui-se por eilhas.
Arrimou-se al balcon i dixo-le pa l ampregado:
- Quiero dues cerbeijas!
L ampregado, que nun antendie mirandés, respundiu:
- What?
- Quiero dues cerbeijas!
Mas nada, l ampregado ancolhiu ls ombros nun géstio de quien nun antendie cousa nanhua. L tiu, nun tubo outro remédio se nun ir-se a tener cul camarada.
- Cuido que se queremos molhar las gorjas tenes que ir alhá tu, que a mi nun me las dá porque nun m’antende.
Assi fui. L outro fui-se a tener cul anglés i dixo-le:
- You quiero ua cerbeija para mi i outra para Tobias.
- Oh, two beers!
Lhougo que Antonho chegou al pie de l camarada culas cerbeijas, este quedou de boca abierta.
- Cumo l faziste?
- Mui fácele, dixe-le que ua era mi outra para ti.




Lhebai-me deiqui

Quando miro al para trás
I beio las muntanhas que chubi
Las faias adonde me ampuialei
Ls balhes que atrabessei
L que daprendi i ansinei

Quando miro al para trás
I beio ls amigos que cunquistei
Las paixones que senti
An batalhas donde lhuitei
Ne ls caminos que segui

Quando miro al para trás
I beio las tierras que sembrei
Ls saberes que trasmiti
Que an yeras brabas preguei
I ls fruitos sanos que colhi

Quando miro...
Sinto-me marimunda
Bózio i pido
Lhebai-me deiqui!...

La tierra que me dan
yá nun dá pan
La lei seguida ye tonta
I la semiente nun abrolha.

I you...sembrando...
Choro de delor…
I digo boziando
Lhebai-me deiqui
Por fabor!...



Ye ou nó la sociadade (pertuesa *) ua sociadade falocrática?





Quien ye que nun sonhou an ir un die até al Eigito ?
Para ber monumientos i tamien arte…
Nesta scultura, stá representado l dius eigício Min.

Depuis de haber ousado poner aqui l quadro de Courbet - para la defesa de la lhibardade de spresson depuis de l que acunteciu na cidade tan católica de Braga - inda teneremos que ir mais loinge: ye ou nó la sociadade (pertuesa ?*) ua sociadade falocrática ?

Ye stranho – i para mi rebelador ! –que ne l único quadro, puls bistos spuosto na capielha sistina (tamien mui católica!), que fui scolhido (esse i solo esse!) para eilustrar ua anterbençon que aqui tamien fui feita, l que podemos berificar ye que ye perciso ser ciego para nun ber que l lhugar, ou melhor la posiçon que acúpan l home i la mulhier (Adan i Eba nesse quadro) nun ye perpositadamente la mesma…
El arriba (mais acerca de Dius …)… I eilha ?
Tubo que quedar mais abaixo la cuitadica !
Ye ua bison falocrática de l mundo nas relaçones antre ls homes i las mulhieres que transparece nesse quadro spuosto ne l Baticano. Depuis, nun quedeis admirados se l papa siempre fui un home; i até Dius las mais de las bezes nas representaçones que fázen del an quaije todas las religiones an special monoteístas que conhecemos.

Mas que las cousas quéden bien claras an relaçon a mi que tamien sou ua mulhier. Puodo you parecer que sou alguien que nun bal nada i dua anteligéncia mais que anferior, mas talbeç you (cun mais outros i outras) ancontre siempre fuorças para relhembrar a mais dun (i dua ) i tamien denunciar l que acabou an muitas eras i ceblizaçones por apodrecer las nuossas sociadades houmanas… cula bençon de ua i mais outras relegiones tamien, nun tengo miedo de l dezir: l sentimiento de superioridade de l home an relaçon a la mulhier para nun falar tamien an houmilhaçon!

* I para quien nun antende porque ye que you que nien sequiera bibo de maneira permaniente an Pertual chego al punto de le dar la ampresson que stou siempre a fazer acusaçones ousando un ton que alguns anterprétan eirradamente cumo ua forma de çprézio ou de subrancerie, solo le digo esto : qual ye l problema? Teneis assi tanto miedo que bos oubrígan a pensar? Porquei?




02/03/09

L hourizonte mais loinge




Ls fins de semana ampéçan a ser maiores i cumbídan a fazer uns passeios a ber las froles que quieren spreitar ou a cuntamplar muito mais loinge l hourizonte refrescante cumo esta notícia que mos chega a passo de lhobo, a passos cuntados.
Un eisemplo que debemos saborear cun ua cierta deleitaçon positiba. De muito loinge ne l tiempo (un melhon e quinhentos mil anhos): acaba de ser eidentificado an las camadas sedimentares mui antigas, ne l Quénia, um cunjunto de pisadas de pies d’houminídios”. Rastros de passos, nua lhinha, recordaçones dun passeio an família, de certeza, ls antrepassados de ls nuossos antrepassados, cun un garotico. Adonde íban? De adonde benien? Rastros fixados de un mobimiento pra un çtino que mos quedará scundido até al fin de l mundo. Eimoçon que mos dá bertiges dua moblidade que se tornou piedra, acerca talbeç de l tiempo de l purmeiro “homo erectus” . Yá era l home an mobimiento, hai quinze mil seclos. I hoije, por todo l lhado, melhones d’houmanos, siempre a caminar, atraídos tamien por algo que poucas bezes somos capazes de chamar pul nome. Ua streilha, la felcidade, la prosperidade, la segurança, un Dius?
L passeio bai a cuntinar até al fin de ls tiempos.
Adriano Valadar

Cuntinaçon LS MIUS AFAZERES



Tengo que apanhar las gametas
Que yá stan na capadeira
I assi desta maneira
Tengo que porparar las setas
Las fouces stan nas gabetas
Bamos yá de camino
Ye assi l miu çtino
Sin nunca çcansar nada
Yá stá ende la segada
Bou a cumbinar cun Albino


Tenie you que ir a segar
Mas fai yá tanta calor
Lhiebo l chapéu que ye melhor
Pa la cabeça tapar
L pan tengo que apanhar
Nun adelantra you queixar-me
You querie era deitar-me
Mas la segada nun se faç sola
De ls tiempos de la scuola
Agora stou a lhembrar-me

Para quei tantos queixumes
La segada tenes que acabar
I l pan tenes que trilhar
Son assi ls questumes
Por mais cigarros que fumes
L serbício hai que fazer
Nun te puodes squecer
Que astanho ye de farturas
Se las ubas yá stan maduras
Tenes tu que ir a ber

L berano passa-se a correr
Mas nun s'acabou la canseira
Ben ende la sementeira
I tenes que la fazer
Tenes que sembrar pra colher
Ye assi siempre a andar
Nun te steias a queixar
Yá stan maduras las ubas
Toca a porparar las cubas
Que hai que las bandimar

I quando arranjo bagar
Hai que matar ls cochinos
Son estes ls mius çtinos
Siempre, siempre a trabalhar
Agora yá tengo mais bagar
Yá tengo todo arrecolhido
Mas nun puodo quedar squecido
Que yá bénen ende ls frius
Ai! la lheinha miu Dius
Que l eimbirno ye mui fodido.

José António Esteves

Corretor pa l FIREFOX Mirandés




Cecílio

01/03/09

Ls mius afazeres



L die amanheciu çcampado
Ye cedo, i l sol yá brilha
Digo buns dies quadrilha
You bou culas bacas pa l prado
Çpuis de las meter ne l cerrado
Bou pa la binha a scabar
Hai que l tiempo aporbeitar
Que hai muito que fazer
Nin dá, tiempo de quemer
Ye siempre, siempre a trabalhar

Inda tengo que ir a aricar
Que l tiempo agora stá seco
Tengo que ir a aquel beco
Que la yerba stá a medrar
Tengo you que la arrincar
Antes que ancanhe l pan
Ye agora la oucasion
Nun me puodo çcuidar
Nun sei para adonde me birar
Cun tanta cumplicaçon

Yá las huortas stan sperando
Que you las baia a lhabrar
Nun me déixan çcansar
Por esso you bou andando
Miu Dius, i para quando
Ye que you poderei parar
Tengo tanto que lhabrar
I quando ye que çcansa l rapaç
L feno yá bai capaç
Stá a pedir pa l segar.

José António Esteves

L balor dua buona screncha

(Retrato copiado doutro sítio, puis inda nun tube la suorte de poder sacar un cula mie máquina)




Eiqui a dies quando bie un decumentairo na telbison subre las albelidades d’alguas abes, dei-me de cuonta i cheguei a pensar s’era ua que m’arremadaba ou se fui you que l’eimitei quando era rapaç. An todo l queilha fazie tamien you l fiç, mas naquel tiempo nien you sabie que eisistie essa abe. Dende cuido que nun fui un copion, loinge staba you de ser prouista por bias desses jeitos tan anterjeitados que la guapa abe fazie. De l mesmo modo, essa abe yá fazie pula cierta todos aqueilhes porparos i pantominices hai miles i miles d’anhos.
L’abe quando ampeça a tener cuorpo i prumaige que chegue, ampeça tamien a mirar ls mais bielhos que nua lhabuta zanfriada, scuolhen un sítio adonde tenga un polheiro a jeito i lhímpan-lo de todas las folharascas, garamiços, fenascos, pedricas anté que se quede un berdadeiro terreiro pa l bailo i un sagrado para las pantominas queloquiales de que el ye l berdadeiro ator. Apuis bota-se nun bailo de ruodra, d’alas abiertas, paboneia-se i amostra la sue lhustrosa prumaige que ganha un tamanho i uas bistas quen nien rei an die de coronaçon i fiesta.
Puis cumo you me lhembrei de ls tiempos de rapaç... Aqueilha “Abe de l Paraíso”, de que stou a falar, (cuido que tamien assi se diç an mirandés), fizo-me arrecular a un tiempo que para mi i cuido pa la maiorie de ls rapazes era d’ouro. Aqueilhes anhos an que la boç bira rouca i fuorte, que un passa muito tiempo sgodando la cara, mira-se ne l speilho a ber se por ambaixo de l nariç yá ls pelos malos dan seinhas de nacer, si, porque esso ye meio camino andado para ser macho. Inche ls bofes d’aire, anda siempre cun peine ne l bolso i siempre bien screnchado que nien boubielho, la marrafa a caier porriba de ls uolhos, l mirar i l tino de sgueilha i matreiro.
Nun dá çcanso a sue mai porque quier las calças i la camisa que mercou ne la redadeira feira i stan na moda sien angúrrias. Acupa siempre un lhugar alantre las outras pessonas nas fiesta, nun para queto i piçca l uolho cun jeito manhoso, arreganga la tacha a to las rapazas nua de sacar un sunriso. Bota agabon a sou fabor an todas las cumbersas i façanhas, queda l maior an todo l que fai, daprende a perder l miedo de bailar quando stá solico, ansaia dúzias de bezes prelhangas que quier cuntar a las bailadeiras i arrastra l’ala a todas.
Tal cumo l’Abe de l Paraíso”, para ber se arrecuolhe l’atençon deilhas.


Sonidos i eimages de l silenço




Miro...
Mas nun beio.
Lhibartei-me.
Bolei cun alas d’anjo, lhebe i celhestial.
An pensamiento sou lebada por un airico
I quiero ir atrás ua andorina que bolou de l miu beiral
Cun alas de suonho, subirto-me... mais lhebe.
Yá cansada, la abe apara nua peinha, al meio l mar de calmarie
Bou cernindo, andreito las piernas i aparo cun eilha tamien.
Diç-me:
Fai un resfuolgo fondo, mas sien bruído!
Oube l sonido lhebe de l mar que mos quier falar cun sou silenço.
Bai loinge, an suonhos de nina!
Sabes: hai sfergantes an que mais bal que mos cálhemos
I déixemos que l silenço le fale al nuosso coraçon.
Hai sentimientos que la fala nun conhece
I eimoçones... que nun mos cáben an palabras.
Cerra ls uolhos, oube l arrolho de l mar, mira l hourizonte
I las paixarinas de l sol nas augas cristalinas
Guapo!... Sclamei!
De uolhos cerrados, bi aqueilha prainada de augas berdes cun reflexos dourados
Daquel sol caliente que me puso morena.
Cheirei la maresie que l airico an salba de prata m’oufrecie
I tornei al tiempo, a ti i amei.
Lhieba-me mais loinge, andorina de l miu beiral!
Quiero bolar porriba l dezierto scaldante
Rebolber-me na arena, nun arrebolcar fuora de mi.
Nó, nun te puodes ir!
Anton nun bés que las tues alas
Son de scuma de mar i de quimeras?
Abri ls uolhos i bolbi...!
A la rialidade que por sfergantes deixei.
An silenço, sonhei!...



L Çpacho que reglamenta la lei de l mirandés




Eiqui queda, an mirandés i an pertués, l Çpacho de l Menistro de la Eiducaçon que reglamentou la lei de l mirandés. El bien percisaba de ser sustiuído por outro ou por ua Portarie mais zambolbida.



Çpacho Normatibo nº 35/99

La Lei nº 7/99, de 29 de Janeiro, reconhece l dreito a cunserbar i a pormober la lhéngua mirandesa, cumo património cultural, strumiento de quemunicaçon i de refuorço de l’eidentidade de la tierra de Miranda.
Cunsante ls artigos 3º i 5º de la mesma lei, hai que reglamentar l dreito a daprender l mirandés i tamien l apoio logístico, técnico i científico que fur neçairo.
Assim, faç-se baler l que sigue:
1 – Als alunos de las scuolas de ls ansinos básico i secundairo de l cunceilho de Miranda de l Douro dá-se-le la possiblidade de daprender l mirandés, cumo modo d’anriquecimiento de l currículo.
2 – Çponiblizar l’oufierta falada ne l númaro atrasado pertence a las scuolas de ls ansinos básico i secundairo de l cunceilho de Miranda de l Douro, zambolbendo porjetos que téngan an bista cunserbar i pormober la lhéngua mirandesa.
2.1. – Ls porjetos dében de tener finalidades i metodologies pedagógicas i amostrar ls meios i ls recursos que le séian neçairos, subretodo an formaçon de porsores.
2.2. – Ls porjetos son aprobados puls diretores de ls Departamientos de l’Eiducaçon Básica i de l Ansino Secundairo, cunsante ls nibles d’ansino a que stéian ourientados, apuis de haber parecer faborable de l diretor regional de l’Eiducaçon de l Norte.
2.3. – Ls porjetos puoden zambolber-se an camarada cun antidades de la quemunidade lhocal, subretodo cul munecípio i associaçones culturales, debendo de se assinados cumbenes de coperaçon.
3. Ls cumpetentes serbícios centrales i regionales de l Menistério de l’Eiducaçon dan l melhor apoio logístico, técnico i científico al zambolbimiento de ls porjetos de que fala este çpacho.


Menistério de l’Eiducaçon, 5 de Júlio de 1999. – L Menistro de l’Eiducaçon, Eduardo Carrega Marçal Grilo



Despacho Normativo n.º 35/99

A Lei n.º 7/99, de 29 de Janeiro, reconhece o direito a preservar e promover a língua mirandesa, enquanto património cultural, instrumento de comunicação e de reforço de identidade da terra de Miranda.
Nos termos dos artigos 3.º e 5.º da mesma lei, cabe regulamentar o direito à aprendizagem do mirandês, bem como o necessário apoio logístico, técnico e científico.
Assim, determina-se:
1 – Aos alunos dos estabelecimentos dos ensinos básico e secundário do concelho de Miranda do Douro é facultada a aprendizagem do mirandês, como vertente de enriquecimento do currículo.
2 – A disponibilização da oferta referida no número anterior compete aos estabelecimentos dos ensinos básico e secundário do concelho de Miranda do Douro, mediante o desenvolvimento de projectos que visem preservar e promover a língua mirandesa.
2.1. – Os projectos devem contemplar finalidades e metodologias pedagógicas, bem como a identificação dos meios e dos recursos necessários, nomeadamente no âmbito da formação de professores.
2.2. – Os projectos são aprovados pelos directores dos Departamentos da Educação Básica e do Ensino Secundário, conforme os níveis de ensino em que incidem, após parecer favorável do director regional de Educação do Norte.
2.3. – Os projectos podem desenvolver-se em parceria com entidades da comunidade local, designadamente com o município e associações culturais, mediante a celebração de protocolos de cooperação.
3 – Os competentes serviços centrais e regionais do Ministério da Educação prestam o apoio logístico, técnico e científico que se apresentar adequado ao desenvolvimento dos projectos a que se refere o presente despacho.

Ministério da Educação, 5 de Julho de 1999. – O Ministro da Educação, Eduardo Carrega Marçal Grilo.



L jogador de pion



Faç rodar l pion redondo todo a la buolta
Atira la primabera i recupera l berano
Tierras i tiempos – todo assume esse pion
que romolina i rouba l chano a la fuolha suolta

Rasga l spácio num géstio ásparo de bida
Reileba l braço a prumo, arrisca – nessa ruodra
Possible de maça al muro – la anfáncia toda
Todo ye redondo i torna al punto de salida

L sol la selombra la cal ls páixaros ls pies
l sagrado la piedra l friu ls plátanos… Quien sós?
Tornas? Rodras? Retornas? Remolinas? – Nada

Mano de l brebe pion, lhebanta al cielo l sacho:
que la bida rebatada als demais uolhos seia
al lhargo cubierta pul chano de la eigreija

I Abril trai l Senhor i até esse squece
l oubreiro einútele eimolado a la messe




[an pertués:

L jogador de l pion

Faz rodar o pião redondo tudo em volta
Atira a primavera e recupera o verão
Terras e tempos – tudo assume esse pião
que rodopia e rouba o chão à folha solta

Rasga o espaço num gesto ríspido de vida
Reergue o braço a prumo, arrisca – nessa roda
possível de maça ao muro – a infância toda
Tudo é redondo e torna ao ponto de partida

O sol a sombra a cal os pássaros os pés
o adro a pedra o frio os plátanos… Quem és?
Voltas? Rodas? Regressas? Rodopias? – Nada

Mão do breve pião, levanta ao céu a enxada:
que a vida arrebatada aos demais olhos seja
ao comprido coberta pelo chão da igreja

E Abril traz o Senhor e até esse esquece
o operário inútil imolado à messe

Ruy Belo



Dieç anhos de la lei de l mirandés




Hoije, die 1 de márcio, faç dieç anhos que antrou an bigor la lei nº 7/99, de 29 de janeiro, tamien coincida cumo lei de l mirandes.
Cumo lhembrácia i houmenaige, eiqui queda l testo de la lei i ua possible traduçon an mirandés.




Lei n.º 7/99, de 29 de Janeiro

Recoincimiento oufecial de ls dreitos lhenguísticos de la quemunidade mirandesa

L’Assemblé de la República decreta, segundo la letra c) de l artigo 161.º de la Custituiçon, para baler cumo lei general de la República, l que sigue:

Artigo 1.º
Esta lei ben a recoincer i pormober la lhéngua mirandesa.

Artigo 2.º
L Stado Pertués reconhece l dreito a fazer pula lhéngua mirandesa i a pormobé-la, cumo património cultural, strumiento de quemunicaçon i de refuorço de l’eidentidade de la tierra de Miranda.

Artigo 3.º
Ye recoincido l dreito de ls ninos i moços a daprender l mirandés, cunsante se benga a reglamentar.

Artigo 4.º
Las anstituiçones públicas que stéian ou téngan sede ne l cunceilho de Miranda de l Douro poderan fazer ls sous decumientos acumpanhados dua berson an lhéngua mirandesa.

Artigo 5.º
Ye recoincido l dreito a ajuda científica i eiducatiba, pa la formaçon de porsores de lhéngua i cultura mirandesas, cunsante se benga a reglamentar.

Artigo 6.º
Esta lei será reglamentada ne l prázio de 90 dies, cuntados çque ampece a baler.

Artigo 7.º
Esta lei ampeça a baler 30 dies apuis la sue publicaçon.

Aprobada l die 19 de Nobembre de 1988.
L Persidente de l’Assemblé de la República, António de Almeida Santos

Promulgada l die15 de Janeiro de 1999

Seia publicada.
L Persidente de la República, JORGE SAMPAIO

Refrendada l die 19 de Janeiro de 1999
L Purmeiro-Menistro, António Manuel de Oliveira Guterres




Lei n.º 7/99
de 29 de Janeiro

Reconhecimento oficial de direitos linguísticos da comunidade mirandesa


A Assembleia da República decreta, nos termos alínea c) do artigo 161.º da Constituição, para valer como lei geral da República, o seguinte:


Artigo 1.º
O presente diploma visa reconhecer e promover a língua mirandesa.

Artigo 2.º
O Estado Português reconhece o direito a cultivar e promover a língua mirandesa, enquanto património cultural, instrumento de comunicação e de reforço de identidade da terra de Miranda.

Artigo 3.º
É reconhecido o direito da criança à aprendizagem do mirandês, nos termos a regulamentar.

Artigo 4.º
As instituições públicas localizadas ou sediadas no concelho de Miranda do Douro poderão emitir os seus documentos acompanhados de uma versão em língua mirandesa.

Artigo 5.º
É reconhecido o direito a apoio científico e educativo, tendo em vista a formação de professores de língua e cultura mirandesas, nos termos a regulamentar.

Artigo 6.º
O presente diploma será regulamentado no prazo de 90 dias a contar da sua entrada em vigor.

Artigo 7.º
O presente diploma entra em vigor 30 dias após a data da sua publicação.


Aprovada em 19 de Novembro de 1998.
O Presidente da Assembleia da República, António de Almeida Santos.

Promulgada em 15 de Janeiro de 1999

Publique-se.
O Presidente da República, JORGE SAMPAIO.

Referendada em 19 de Janeiro de 1999.
O Primeiro-Ministro, António Manuel de Oliveira Guterres.