Microsoft i lhenguistas ajúntan-se para mantener i dibulgar la lhéngua mirandesa

La Microsoft, l Anstituto de Lhenguística Teórica i Cumputacional i la Associaçon de Lhéngua Mirandesa ténen an zambolbimiento un porjeto tecnológico ‘einobador’ para mantener l ansino i dibulgaçon de la lhéngua mirandesa
L’einiciatiba ajunta specialistas an software i an lhénguística i bai-le a premitir a quien scribe an mirandês oubir “ua boç sintética naqueilha lhéngua” ou “a quien fala, ber la scrita recoincida an testo pa la mesma lhéngua”.
L porjeto ye cunsidrado cumo “fundamental”, seia pa l’ambestigaçon de la lhéngua mirandesa, seia pa l ansino i coincimiento de la segunda lhéngua oufecial de Pertual, ousando cumo ferramientas las mais nuobas tecnologies de anformaçon i quemunicaçon.
An declaraçones a la Agença Lusa, l director de ambestigaçon de la Microsoft Pertual, Miguel Sales Dias, dixo que l porjeto passa pula criaçon de un sistema de fala que reconheça l léxico fonético de la lhéngua mirandesa.
“Nós zambolbemos tecnologies de base que seran ousadas por quien zambuolbe aplicaçones pa l ansino, pa las çponiblizar apuis a quien ansina l mirandés, seia na forma falada, seia na forma screbida”, adelantrou l ambestigador.
Ls ambestigadores metidos ne l porjeto acradítan que la tecnologie zambolbida poderá ser ousada para “melhorar” ls modelos de ansino i dibulgaçon de l mirandés fuora de la sue ária d’anfluença (Miranda de l Douro, Bumioso i Mogadouro).
“Ls cuntenidos zambolbidos pula Microsoft son çtinados a quien zambuolbe aplicaçones, yá que se aperséntan cumo un mecanismo de apoio a la quemunidade científica que se dedica al studo de l mirandés. Son recursos únicos que seran çponiblizados an modo lhibre”, adelantrou Miguel Sales Dias.
Quando estas aplicaçones stubíren çponibles, ls falantes i studiosos de l mirandés ban a poder cuntrolar ls resultados alcançados, puis, nesta altura, “ls cuntenidos solo se çtínan a ambestigadores na ária de l mirandés”.
Ls purmeiros demustradores poderan star çponibles pa la quemunidade científica deiqui por meianho.
A médio prázio, ls quaije a 500 alunos que stúdan mirandés ne l Agrupamiento de Scuolas de l cunceilho de Miranda de l Douro poderan aplicar estas nuobas ferramentas ne ls sous computadores personales.
“Las nuobas ferramientas puoden ser aplicadas an todos ls computadores que téngan l sistema ouparatibo Windows, adelantrou l repunsable de la Microsoft.
Na oupenion de ls ambestigadores, este ye l purmeiro i a la par un porjeto “fundamental para mantener biba” la lhéngua mirandesa ne l mundo académico.
“Al mesmo tiempo, ls falantes de l mirandés pássan a benefeciar de abanços tecnológicos nas sues ferramientas de ansino. Estes recursos nun eisísten na lhéngua mirandesa. Ye un porjeto que stá a ser eilaborado pula purmeira beç an lharga scala, cun culidade profissional”, concluiu Miguel Sales Dias.

.

.

[traduçon/reproduçon de l testo de l'Agença Lusa que onte dou ourige a la publicaçon de amboras an quaije todos ls meios de quemunicaçon social.

Lhembra-se que este blogue yá eiqui reproduziu anterbistas cun Miguel Sales Dias, Sónia Braga i José Pedro Ferreira, que fúrun publicadas na Fuolha Mirandesa. Fui de eiqui que la Agença Lusa fui a sacar las amboras.]

.

.

Zambolbimiento de recursos lhenguísticos fundamentales pa la lhéngua mirandesa (1)

Miguel Sales Dias

[L testo que bai a seguir fui publicado na redadeira eidiçon de la Fuolha Mirandesa / Jornal Nordeste, que ye l 1º de quatro subre l assunto que seran publicados. Pula amportança de l porjeto i pa lo dar a coincer a mais giente, eiqui se deixa esse testo.]

ZAMBOLBIMIENTO DE RECURSOS LHENGUÍSTICOS FUNDAMENTALES PA LA LHÉNGUA MIRANDESA


Tenemos benido a acumpanhar l grande porjeto de zambolbimiento de recursos lhenguísticos fundamentales pa la lhéngua mirandesa, que resulta dua parcerie antre la Microsoft, l ILTEC (Anstituto de Lhenguística Teórica i Cumputacional) i la ALM (Associaçon de Lhéngua Miirandesa). Este ye un porjeto fundamental pa la lhéngua mirandesa, que al ser cuncluído, quedará cun recursos fundamentales seia para la ambestigaçon, seia pa l ansino, a la par de qualquiera outra lhéngua. Por esso se puode dezir que este porjeto, assi quede acabado, será un marco fundamehtal na stória de l mirandés moderno. Para melhor coincer l porjeto, fumus a falar culs repunsables deste porjeto, Miguel Sales Dias i Daniela Braga de la Microsoft i culs lhenguistas Margarita Correia i José Pedro Ferreira de l ILTEC.

L porsor Miguel Sales Dias ye angenheiro eiletrotécnico pula Ounibersidade Técnica de Lisboua i doutor an Cumputadores i Multuimédia puls ISCTE-IUL-Anstituto Ounibersitário de Lisboua, adonde ye cumbidado cumo porsor associado. Ye mui lhargo l sou curriculo, mas deixamos eiqui solo que ye Diretor de l MLDC - Microsoft Language Development Center zde la sue criaçon, an 2005. Fumos a tener cul porsor Miguel Sales i fazimos-le la seguinte pregunta:

Que rezones lhebórun la Microsoft a abançar cun este porjeto subre la Lhéngua Mirandesa i que oujetibos quier alcançar?

Para mi hai dues ambuças de rezones que lhieban ua ampresa tecnológica global, cumo la Microsoft, a ambestir neste porjeto de zambolbimiento de recursos lhenguísticos fundamentales pa la Lhéngua Mirandesa.
An purmeiro, la nuossa cumpanhie ten ourientaçones claras de políticas de cidadanie anclusiba que quieren çponiblizar i sparbar las recnologies de anformaçon i quemunicaçon, a un juntouro alhargado de cidadanos de cada paiç, ende ancluidos aqueilhes an que la lhéngua materna nun ye la dominante. Ye esse mesmo l causo de la Lhéngua Mirandesa, ua de las trés lhénguas oufeciales de Pertual, a la par cul Pertués i la Lhéngua Gestual Pertuesa (LGP). A la lhuç destas políticas de cidadanie de la Microsoft, fai to l sentido l apoio a ua einiciatiba anclusiba desta natureza, que quier çponiblizar al público, para fins de ambestigaçon, zambolbimiento i eiducaçon, ls purmeiros recursos cunputacionales lhénguísticos zambolbidos pa l Mirandés, cumo séian, un léxico fonético de grande dimensones, un corpus de testo anotado cumo debe de ser i l purmeiro sintetizador de fala desta lhéngua, assi cumo l sou ambiente de zambolbimiento de aplicaçones. La Microsoft i ls sous praceiros neste porjeto, an special la Associaçon de Lhéngua Mirandesa (ALM) i l ILTEC (Anstituto de Lhenguística Teórica i Cumputacional), cúidan que tales zambolbimientos, çponiblizados de grácia i publicamente, a las quemunidades de l ansino i de l’ambestigaçon de la lhéngua Mirandesa, ban a traier l abanço de l nuosso coincimiento na ária de l porcessamiento de la lhéngua i de la fala an giral i de l Mirandés an special i, inda, premitir l zambolbimiento de aplicaçones einobadoras, que muito beneficiaran l ansino desta lhéngua a la mocidade que, an Miranda de l Douro i nas regiones eilhi alredror, la daprénden hoije ne ls porgramas curriculares.

An segundo, l centro de A&Z (ambestigaçon i zambolbimiento) que you derijo na Microsoft ten cumo misson l zambolbimiento de tecnologies de recoincimiento i síntese de fala para todas las lhénguas Ouropeias, que son apuis antegradas cumo cumponientes an bários perdutos de software Microsoft (Exchange para anformaçon ampresarial, Bing para pesquisa de anformaçon na Anternete, Xbox para antertenimiento, ou Windows Mobile para moblidade). Ora you antendo esta misson, cumo cunsidrando las lhénguas Ouropeias que le chaman percipales, cumo ye l causo de l Pertués, de l Catalan ou de l Castelhano, se mos tubirmos an cuonta solo la Península Eibérica, mas tamien las lhénguas regionales ou minoritairas, cumo l Galhego, l Lhionés i outras de la mesma penísnula, que normalmente son las que percísan de recursos lhenguísticos subercientes i justefícan por esso apoios mais amportantes. Ye mesmo esse l causo de la nuossa lhéngua Mirandesa. Cuido que apuis la çponiblizaçon pública de ls resultados deste porjeto de cidadanie i de colaboraçon, antre la Microsoft, la ALM i l ILTEC, l Mirandés quedará a la par de las outras lhénguas Eibéricas, ne l que tenga a ber cun recursos lhenguísticos i cumputacionales que aguántan la A&Z académica i l zambolbimiento de aplicaçones einobadoras cun fins didáticos.

Miguel Sales Dias, Diretor de A&Z de la Microsoft
(Anterbista i traduçon de l testo por Amadeu Ferreira)