
- Terra como é o teu nome ?
Cortaram pau Saiu sangue
- Isso é brasil !
Raul Bopp, Cobra Norato i outros poemas (1931)
Fui la purmeira fuonte de riqueza que ls Pertueses splorórun ne l Brasil: essa madeira d'adonde se straie ua tinta de quelor burmeilha, quelor de brasa, que serbie para tenhir panhos.
Ye tamien l títalo an pertués, zde 2002, dun remanse scrito an francés pul scritor Jean-Christophe Rufin i eiditado cun l títalo ouriginal de Rouge Brésil – “l mais grande sucesso eiditorial ne l que respeita a remanses screbidos an lhéngua francesa, estes últimos dieç anhos, an França” - cumo oubi dezir nun hai muito na rádio .
Nun sei l que bal la traduçon pertuesa, publicada pula eiditora ASA, i tampouco sei quien fui l tradutor ou la tradutora mas nun m’admira, por haber lido i adorado ler pessonalmente esse remanse na berson ouriginal, que esse lhibro tenga tubido l éisito, pul menos cumo aqui an França, que bien merecie.
Aporbeito este spácio que mos aperpon tamien Froles para acunselhar la leitura desse lhibro a todos, als grandes i als mais pequeinhos, zde 15 anhos mais ou menos, i eibidentemente, na medida de l possible, ne l oureginal… Caso nun seia possible, ye siempre ua buona cousa fazer tamien por ancuntrar l oureginal, ler ciertas passaiges, alguas páiginas… ou pedir a alguien que saba para ler na lhéngua que l scritor scolhiu para cuntar essa stória que a mi me ancantou i puls bistos mais d'un tamien, até an Pertual, cumo me dei de cunta, indo a ber alguns sítios na Anternete.
Eimaginai dous garotos quaije adolecentes – un armano i ua armana; ye assi que mos-los apersenta l narrador, mas… – que ban a ser scolhidos cun alguns outros para fazéren parte dua spediçon de bários milhares de pessonas eisercendo bários oufícios (trés a quatro mil soldados, marineiros, artesanos, carpinteiros, pedreiros, ferreiros, çapateiros, etc…) assi cumo un ciento de mulhieres i muitos degredados a quien habien pormetido la lhibardade, que ambarcórun ne l porto de Le Havre, na Normandie, uns ne l anho de 1555, outros depuis, para fundar i stablecer ua quelónia francesa a partir de la Baíe de Guanabara, situada acerca de l que ye hoije l Riu de Janeiro, naquel território de la América de l Sul que ls Pertueses yá habien ampeçado a chamar “Brasil”.
Toda esta base ye stórica. La spediçon era quemandada pul bice-almirante Nicolas Durand de Villegagnon (1510-1571) , un calbinista, nua altura an que la França iba quedando cunfruntada cada beç mais cun las guerras de relegiones antre católicos i portestantes. Fui assi que tamien ambarcórun na altura para essas tierras de l Nuobo Mundo que pertencien antretanto ouficialmente a Pertual - grácias al Tratado de Tordesilhas que data, cumo todos sáben, de 1494 -, muitos outros calbinistas, tamien chamados houguenotes: portestantes que habien aderido a la doutrina de Calbino, antre ls quales Jean de Léry que çcrebiu i comentou algun tiempo mais tarde l que biu an tierras brasileiras al lhargo dun anho, tornando-se, cul cartógrafo fraciscano André Thévet, ls outores de ls purmeiros testos i até lhibros an lhéngua francesa que lhémbran l Brasil, cumo habie acuntecido tamien, mas an pertués, cun Pero Vaz de Caminha, na sue carta a El rei D. Manuel I° subre «l Achamento de l Brasil», na altura de la biage de çcubierta mas subretodo de tomada de puosse a fabor de la corona pertuesa, por Pedro Álvares Cabral, ne l ampeço de Maio de 1500.
Mas ye an França que ampeça la stória que mos cunta Jean-Christophe Rufin ne l sou remanse; an Ruan (Rouen, cidade normanda, que you pessonalmente bien cunhecie i adonde cheguei a bibir dieç anhos), arrimado a 1560, cun la perséncia de índios que habien sido traidos de l Brasil puls Franceses para séren oufrecidos i amostrados al rei de França, Anrique II, casado cun Catarina de Médicis, reina de ourige eitaliana.
I depuis la stória cuntina, tamien na Normandie, cun esses dous garotos cumbencidos que son armanos - el: Just; i eilha: Colombe (palomba ou rola an mirandés, giralmente de quelor branca ou castanho mui claro) - que gústan muito un de l outro i que ban a ser scolhidos i lhebados pa l Brasil cun la mission de daprendéren la lhéngua falada puls índios para cunseguir quemunicar cun eilhes…
I depuis… ?
L que se sabe ye que essa tentatiba de la França, an meios de l seclo XVI, de criar essa quelónia ne l Brasil cun l nome de «La France Antarctique» solo durou cinco anhos, acabando ls Franceses por séren spulsos puls Pertueses an 1567, depuis de l Riu de Janeiro haber sido fundado an 1565 …
Qual la rezon dessa derrota pa la França an tierras brasileiras?
La mais amportante pula cierta ye esta: grandes dibergéncias i cunflitos, até relegiosos, que eisistien antre ls Franceses i que fúrun crecendo, mas tamien por parte de alguns muita regideç ne l modo d'ancarar las nuobas cebilizaçones cun las quales íban antrando an cuntato. L que éran ls Índios senó salbaiges, seres bárbelos, antropófagos, cun modos de bida cuntrairos a la doutrina, a la religion i a la moral... ?
Jean-Christophe Rufin cunsigue, assi i todo, dar-mos outra bison.
Just i Colombe ban a afazer-se a la maneira de bibir de ls Índios, a daprender a falar la lhéngua deilhes i a bibir cada beç mais armanados cun eilhes…
Até que un die Villegagnon acaba por renunciar i deixar l Brasil. Mas para Just i Colombe la scuolha stá feita. Ye cun ls Índios que decíden quedar i cuntinar a bibir.
I nun digo mais nada; nien cunto até l melhor.
Só bos digo mais ua beç que este lhibro ye un grande remanse, mui bien scrito, que mos trai un tema inda totalmente de atualidade: l choque de las culturas i la deficuldade que hai inda hoije an antender muita beç ls que son defrentes de nós.
