Mostrar mensagens com a etiqueta república. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta república. Mostrar todas as mensagens

02/12/11

Inda ls Feriados


Hai un cachico, staba mui çcansado a nabegar pula anternet, quando ancuntrei ua declaraçon de  Artur Santos Silva que me causou algue ampresson. Quien ye Artur Santos Silva? Artur Santos Silva foe l persidente de la Comisson Nacional para las Comemoraçones de l Centenairo de la República.

Hai uns tempos screbi eiqui que "Las pessonas gustan muito de númaros redondos, cumo son cien anhos bale la pena fazer ua grande fiesta, mas se fússen nobenta i nuobo ou ciento i un, naide lhigarie muito a la República". Este miu comentairo nun andaba muito loinge de la berdade, ye que l cinco de Outubro ye un de ls feriados cun que l gobierno quier acabar.

A este perpósito, un ciudadano ancauto inda poderie pensar que un home que inda l anho passado persidiu a ua comisson que comemorou la República (i que feç muitos cuntratos milionários por ajuste directo, mas esso ye outra çcusson) serie cuontra l fin desse feriado.

Sí i nó! L home cunsidera, i mui bien, que ye mui amportante que "essas datas nun seian squecidas i que purmaneçan na nuossa mimória". I de que forma debemos anton assinalar estes feriados? De ua forma bastante oureginal: debemos quemorar esses feriados, trabalhando.

Para splicar esto, inda mos diç que las cerimónies stóricas puoden ser rialisadas mesmo que las pessonas steian a trabalhar ó anton ne l demingo mais próssimo. Pues, ende stá! Se las pessonas nun ban a las cerimonies, para que percisan de ls feriados? Para çcansar, nó?

Claro que acabar cun feriados i puontes nun bai resolber ls porblemas de la produtibidade, mas eilhes stan (ó fingen star) cumbencidos que sí. Claro que las ampresas lhigadas al Turismo, por eisemplo, salirán perjudicadas cun esta brincadeira. Mas, cumo de qualquiera maneira, la maiorie de ls restaurantes bai falir, por bies de l' oumento de l IBA, eilhes nun quieren saber.

Buono, para nun acabar cun un tono azedo, deixo-bos ua música de Carlos Paião, que ben muito a perpósito desto todo.



05/01/11

Flor de Lis



Só agora ye que me dei bien de cuonta ou anton yá me habie squecido: quaije uito anhos depuis de la proclamaçon de la República an 1910, an Abril de 1918 eisatamiente, ye que se dou l zastre de la batailha de la Lys, na region de la Flandres, na Bélgica, mas quaije na frunteira cun la França. Staba a purparar un questionairo a partir de 14 paineles que stan agora presentes ne l liceu adonde you ansino i que fúrun realizados pula « Comisson Nacional para las Comemoraçones de l Centenairo de la República » i que mos fúrun amprestados pul Consulado de Pertual an Toulouse (Se esse questionairo bos antressar, abisai-me; de momento stá redigido an pertués), quando deparei cun esta anformaçon que pongo aqui traduzida an mirandés (alhá cumo puodo!) yá que todo stá screbido nesses tales paineles an pertués :

«Abril de 1918 : Zastre de la Lys. Las tropas pertuesas suofren un sério rebés na frente ouropéia i seran reantegradas ne l setor británico »

I lhougo abaixo, ua cronologie resumida (Esta sposiçon nun pretende ser eisaustiba mas dar cuonta de ls acuntecimientos mais amportantes relacionados cula Purmeira República Pertuesa) dá depuis l’anformaçon seguinte que ancerra esse cunjunto de datas que dízen mais respeito a la participaçon de Pertual nesse purmeiro grande cunflito mundial que representou la Purmeira Guerra Mundial :

«11 de Nobembre de 1918 : armistício aperpuosto puls aliados i aceite pula Almanha »

Un cunclui anton que l mais grabe zastre de que sofriu l CEP (Cuorpo Spedicionairo Pertués) acunteciu l mesmo anho an que fui proclamado l armistício: siete meses antes eisatamiente.

Mas ne l mesmo painel (Globalmente, acho essa sposiçon antressante, bien pensada i eilaborada) aparécen dados tamien an dous quadros defrentes que dan ua eideia de l’amportáncia de la partecipaçon pertuesa nesse cunflito an númaros de suldados que fúrun ambiados para cumbater an trés tiatros de ouperaçones defrentes : la França mas tamien África afinal : an Angola i an Moçambique.

Estas fuontes statísticas son tiradas de un artigo de Luís Alves de Fraga que faç parte de l lhibro « Portugal : Grande guerra 1914-1918 », p.547-552.

I ls dados son ls seguintes :
105 542 militares ouropeus i africanos fazírun parte de las tropas que fúrun mobilizadas por Pertual nesses trés tiatros de ouperaçones, antre ls quales un pouco mais de la metade (mas 56 411 assi i todo, todos ouropeus a priori, l que representa un númaro sien dúbeda ningua mui amportante) fúrun ambiados para cumbater ls Almanes, ne l Norte de la França.

I anfeliçmente calcula-se que houbo até 21 835 bítimas só an França antre todos esses suldados pertueses, l que representa quaije 40% desse cuntingente. Éntran nesse númaro ls muortos (1997), ls feridos (5359), ls zaparcidos (199), ls ancapazes (7280), ls presioneiros (7000) antre ls quales 6767 fúrun debuolbidos pula Alemanha i 233 morrírun ne l catibeiro, segundo la mesma fuonte yá citada.

I que dezir mais ?

L que ben por eisemplo na Wikipédia, an pertués, cul títalo de « Trincheira na Lys » i que sal assi traduzido pul Tradutor an linha. Esto :

"La Batailha de l Lys ou Batailha de La Lys, tamien coincida cumo Batalha de Ypres 1918, ó inda Quarta Batailha de Ypres, i cumo Batailha de Armentières pula storiografie británica i almana, dou-se antre 9 i 29 de Abril de 1918, ne l balhe de la ribeira de La Lys, setor de Ypres, na region de la Flandres, na Bélgica.
Nessa batailha, que marcou la participaçon de Pertual na 1ª Guerra Mundial, ls eisércitos almanes, porbocórun ua strondosa derrota a las tropas pertuesas, custituindo la maior catástrofe melitar pertuesa depuis de la batailha de Alcáçer-Quibir, an 1578.
Las tropas pertuesas, an solo quatro horas de batailha, perdírun cerca de 7.500 homes antre muortos, feridos, zaparecidos i presioneiros, ó seia mais dun terço de ls afetados, antre ls quales 327 oufeciales."

Mas tamien…

La "Lys", por eisemplo, que dou l sou nome a essa batailha an que morrírun tantos pertueses, nesse més de Abril de 1918, esse riuzico de pouco mais de 200 kms de stençon, hoije an grande parte canalizado, que nace ne l Norte de la França, ne l departamiento de l Pas-de-Calais eisatamiente, i que depuis, de l outro lhado de la frunteira, na Bélgica, bai zaguar ne l riu Escalda (l'Escaut, an francés), na cidade de Gant… La berson pertuesa subre esse riu, la Lys, na Wikipédia, nun diç quaije nada antretanto subre ls acuntecimientos de 1918 i l númaro dramático i particularmente eilebado de homes que ende morrírun, por eisemplo yá nesse purmeiro grande cunflito mundial an que tamien partecipou na altura Pertual, anton jobe República cun apenas 8 anhos de eidade…

Mas a mi inda m’apetece dezir mais alguas cousas :
Essa palabra « lys » precisamente tamien eisiste an francés, mas ne l masculino, para designar tamien ua flor que an pertués, i an mirandés puls bistos tamien, se chama « lírio »; essa flor tamien chamada « flor de lis » que se tornou amblemática i símbolo… mas de la monarquie, an special francesa, mas tamien de dinasties de reis que houbo i inda hai hoije noutros países de l’Ouropa, cumo por eisemplo la Spanha adonde l rei atual, Juan Carlos, pertence a la dinastie de ls Borbóns i ye un decendiente de l rei de França, Luis XIV, l Rei-Sol…

Mas se ne ls lhibros de Stória, essa batailha adonde morrírun nesse més de Abril de 1918, antre outros, miles de suldados pertueses nuossos cumpatriotas, cumo cheguemos a dezir, parece subretodo haber quedado cul nome desse riu "la Lys" (pequeinho riu assi i todo, un afluente quaije ansegnificante…) ye porque l nome lhembra tamien ua flor. I mais que l símbolo de la monarquie que ls republicanos habien cumbatido assi i todo durante muitos anhos, ye un símbolo - i ye esso l mais amportante - de la natureza capaç siempre de se renuobar i de dar flores antre las mais guapas i bistosas que puode haber ne ls nuossos países de clima temperado (i an muitos outros países tamien probablemente)… Uas flores - símbolo tamien de pureza i de purfeiçon, de sprança pula cierta tamien - que ls homes puoden admirar subretodo ne l Berano quando l sol calece i ls campos i ls jardines - que fúrun tantas i tantas bezes, cumo nessas regiones de l Norte de la França, ls tiatros de batailhas renhidas i trágicas antre muitos pobos ouropeus - se ínchen assi i todo, todos ls anhos, cun essas flores brancas i eimaculadas, burmeilhas cumo l sangre ou pul cuntrairo amarielhas i até douradas cumo l ouro ou tamien l sol…

I you se aqui stou assi i todo a screbir este testo que fala de ls nuossos suldados pertueses durante la Purmeira Guerra Mundial ye porque miu abó que tamien fui mobilizado na altura, cumo siempre me cuntórun, feliçmente nun fizo parte de todos aqueilhes que alhi, na Lys, perdírun la bida nesse anho de 1918. Talbeç por inda ser nuobo demais i haber feito parte miu abó Manuel Paxareiro, puls bistos, de ls reserbistas ou porque la guerra yá habie quaije acabado… cousas que you un die tengo que cunseguir saber i antender inda melhor… Preguntando mais que l tengo feito até agora a quien me puode respunder i ajudar a antender… Ten que chegar esse die !


03/12/10

Sien squecer Nuossa Senhora de Fátima !



Ampecei a ler ls testicos de l senhor porsor doutor Adriano Moreira que cada un puode ler se fur a ber l que fui puosto an linha para apersentar la dita biblioteca que hoije ten l sou nome an Bergáncia i cuntino a pensar la mesma cousa que yá cheguei a dezir aqui. Mas que un se ria tamien cumo debe de ser porque parece-me a mi que nun somos assi tan angénuos ou stúpidos… a nun ser que eimaginemos que inda stéiamos ne l ampeço de l seclo atrasado, 1917 por eisemplo, nesses anhos an que la taxa de analfabetismo era qualquiera cousa de assustador.
Diç el, l senhor porsor doutor Adriano Moreira, yá ne l fin de l segundo testo que ten por títalo « O tempo tríbulo português » ua cousa por eisemplo que, tengo la certeza, só puode deixar mais dun ancrédulo nun solo ne l paíç adonde you moro cumo tamien an Pertual :

« … de novo insistimos na urgência de organizar um verdadeiro Instituto Internacional da Língua Portuguesa. São milhões de seres humanos que a usam, sem esquecer Nossa Senhora de Fátima, que também falou em português. »

( … de nuobo ansistimos na ourgéncia de ourganizar un berdadeiro Anstituto Anternacional de la Léngua Pertuesa. Son milhones de seres houmanos que la usan, sin squecer Nuossa Senhora de Fátima, que tamien falou an pertués. )

I el claro, l senhor doutor porsor grande anteletual que Trás-ls-Montes fui a saber porque nun habie pula cierta outro senó el, el que inda nien sequiera habie nacido an 1917, staba persente (claro que tamien staba, quien ye que nun acradita ?!) juntamiente culs trés pastoricos na Coba d'Iria para dezir que si era berdade : que Nuossa Senhora falou (anton !) i que até falou an pertués !

Bá ! You só inda querie dezir, depuis destas cousas bien pouco sérias, que hai quinze dies assisti a ua série de cunferéncias que durou un die anteiro subre l centenairo de la República Pertuesa na faculdade de Lhetras de Toulouse-le-Miral que queda a poucos quilómetros de adonde moro. Stubo alhá persente para mos falar tamien de la República antre outros l deputado Fernando Rosas. Ua cousa quedou bien clara antre nós i todos stábamos de acordo quando a cierta altura tamien cheguemos a amentar nas apariçones de Fátima. Fui dito i relhembrado cun toda la rezon que esse acuntecimiento fui na realidade ourquestrado cumo reaçon por ua Eigreija cunserbadora que bie cun zagrado l sou poder deminuído i an ciertos casos abalado cul adbento de la República i la lei de separaçon de l’Eigreija i de l Stado que habie sido botada solo seis anhos antes.

Puis ! Mas esso era an 1917, bai a fazer quaije cien anhos... ua era an que habie anfeliçmente inda muita giente analfabeta an Pertual

Puis ye senhor porsor doutor Adriano Moreira...

Pula cierta que inda teneremos muitas cousas para bos dezir i esso mesmo que seia neçairo fazé-lo a miles de quilómetros de çtáncia. Nun ye cumo an 1917. Hoije até parece que nun custa nada.

01/02/10

República i Res Publica


Como todos saben, ampeçaran las comemoraçones de l centenairo de la República. Las pessonas gustan muito de númaros redondos, cumo son cien anhos bale la pena fazer ua grande fiesta, mas se fússen nobenta i nuobo ou ciento i un, naide lhigarie muito a la República. La palabra "República" ben, como saben, de l lhatin Res Publica, que signefica cousa pública. Nesse caso, nun antendo porque se çcute l Orçamiento de Stado i la República cumo se foussen duas cousas defrentes. L orçamiento ye ou nun ye la geston de la cousa pública? I cumo se gere, hoije, la cousa pública? Ye sbaratada por média dúzia de ampresairos que se ancarregaran de oufrecer ampregos als menistros quando eilhes abandonáren ls sous altos cargos, anquanto l pobo cuntina a apertar l cinto. Mas hoije nun me apetece falar desso.

Talbeç balha pena lhembrar que la Democracie (l melhor de todos ls sistemas, apesar de las suas amperfeiçones) nun ye possible apenas nas repúblicas. Países cumo Spanha, Bélgica ou Anglatierra, solo para dar alguns eisemplos, proban que la Democracie puode eisistir an monarquias. Apesar desso, sou republicano, porque me repugnan duas cousas an la Monarquia: l cargo de xefe de Stado ye hereditairo i ye bitalício. Esto signefica que se tubirmos un rei louco, cumo yá acunteciu an la nuossa História, tenemos que sperar que el muorra i, cumo se esso nun bastasse, a seguir tenemos que lhebar cun un mandato de un filho sou. Claro que an las repúblicas, tamien corremos l risco de tener un xefe de Stado que nun stá a la altura de l cargo. Mas nesse caso, basta-nos sperar que el acabe l sou mandato (an l pior de ls casos, será an 2016). Mas hoije nun me apetece falar desso.

Talbeç balha la pena referir que ls eidiales monárquicos que referi (poder hereditairo i bitalício), nun stan assi tan arredados de ls dies de hoiie cumo esso. Se antendermos l poder nun sentido mais alhargado, bemos an Pertual muitas pessonas chegar a lhugares de poder i a fazer duas cousas: arranjar maneira de alongar l sou poder, se possible, até la muorte; arranjar "tachos" pa ls sous filhos. Un die, inda me hei-de dar al trabalho de folhear l Diário de la República a ber quantos políticos arranjaran amprego pa ls sous filhos an l Stado, a ganhar bien, i a "fazer tarefas" que nun se ancaixan an l sou purfil. Mas hoije nun me apetece falar desso.

Apetece-me falar ye de ls scultor eborense João Cutileiro, autor de un menumento dedicado al 25 de Abril, que nun ye nada mais que ua pila ereta. Diç esse senhor que stá an la hora de mudar l busto de la República, porque ye demasiado parecido cul busto de la República Francesa. A mi, cheira-me que el quier ye que l Stado Pertués le faga ua ancomenda. A esse perpósito, lhembro-me de un bídeo retirado de la série Herman Enciclopédia, recientemiente eiditada an DBD. Nel, l salazarista Diácono Remédios queixa-se de l Busto de la República i de todo l genérico de la série. Puodes ber ende:




Yá que falámos de bustos, quiero-bos dezir que gusto muito de l busto de la República francesa (la "Marianne"), que anspirou muitas "atualizaçones" cun retratos de mulheres guapas , cumo ye l caso de la lindíssima Laetitia Casta. Eiqui bos deixo anton esses dous bustos, para acabar este testo an beleza. Literalmente.