Mostrar mensagens com a etiqueta lionés. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta lionés. Mostrar todas as mensagens

26/11/09

La lhéngua que falamos dun lhado i doutro de la raia (2)

Yá habie ampeçado a purparar mais esta respuosta para Thierry Alves antes del acrecentar outros comentairos, hoije, i mais ua beç, la respuosta que le quije dar yá iba lharga… anton resolbi tamien poné-la aqui.

1. « Ye ancrible que las pessonas siempre beian las defrenças an beç de ber al que YE EIGUAL ! », dezies Thiegui, onte.

Mas sabes, nun quedes admirado se l que mos surprende seia tamien l que ye defrente… I se furmos a ber, qual ye l porblema ?
Serie un porblema se pensássemos que las pessonas cunsídran las defrenças de maneira negatiba mas para yá nunca fui l miu caso : tentei ansistir pul cuntrairo ne l miu redadeiro testo subre la necidade de les dar balor, i mais balor inda talbeç, a todas essas defrenças.
Gustaba que todos antendéssen esso para eibitar ciertos malantendidos bien znecessairos.

2. Cuntinas depuis, Thierry, nesse tou comentairo de onte, dando eisemplos que nun aparécen ne l bídeo… Esto tamien lhebanta ciertos porblemas. Nun hai que tener miedo, subretodo cun pessonas cumo you que nun son specialistas de l lhionés falado na bezina Spanha, de un se restringir a analizar un « corpus » que puode parecer lhemitado « a priori » (neste caso l diálogo que se oube ne l bídeo) mas que talbeç nun l seia na realidade. Mais ua eideia que te querie assinalar.

3. « Tie Sagrario diç "bielhos" lo que mostra BIEN QU'EILHA NUN FALA CASTELHANO, MAS SI LLIONES. », dizes tamien Thiegui…
Mira, you algua beç cheguei a dezir l cuntrairo ? You l que dixe fui : « ciertas palabras que essas dues pessonas úsan ne l bídeo serien cunsidradas cumo « spanholas » ou mesmo castelhanas se las oubíssemos dezir an Sendin ou an qualquiera outro lhugar an Pertual mesmo por pessonas aquestumadas a falar ou a oubir falar Mirandés». Mas neste caso, inda bou a tentar splicitar melhor la mie maneira de pensar :
« ciertas palabras », digo you, i fui por esso que decidi fazer un pequeinho lhebantamiento. Dixe « spanholas » tomando assi i todo la precouçon de poner esta palabra antre aspas ; querie you dezir que essa lista de palabras mos daba l’ampresson de séren pernunciadas por pessonas aquestumadas a falar « spanhol » ne l die a die, i « spanhol » neste caso tamien quier dezir castelhano que ye, que ua pessona querga ou nó, ua de las lhénguas dominantes tanto an Spanha cumo na América Lhatina. Porque ye que you digo esto ? Porque nessa lista de palabras « spanholas » que pus nesse miu testo (castelhanas de certeza, lhionesas esso ye que you nun sei porque nunca l studei l lhionés, mas de forma ningua mirandesas) todas (ne l total siete que apuntei sabendo que essa lista puode pula cierta star ancumpleta porque nun tube tiempo pessonalmente de fazer mais que l que fiç)… siete i quaije ua uitaba (« bielhos ») que ampeça cumo an castelhano (mas nó totalmente cumo an mirandés) i que acaba depuis cula segunda sílaba por dar pula cierta, cumo tu dizes Thierry, ua palabra lhionesa. Mas será que chegueste bien a reparar que you a perpósito dessa palabra « bielhos », anque you la tenga puosto nessa lista de palabras « spanholas », ansisto subre este aspeto: la palabra anque se scriba pula cierta de la mesma maneira que an mirandés nun ten l acento tónico na mesma bogal i esso bonda para notar que hai ua defrença fonética. I esso, que quérgamos ou nó, yá nien sequiera depende dun andibíduo solo mas de toda ua quemunidade de falantes.

4. “raza i raça ? HO ! Mas i cume ye que fazeis defrença ?” cuntinas a dezir...

Ye fácele : las dues pessonas até repiten mais dua beç essa palabra i nun ye defícele oubi-los dezir dambos a dous “raza” cula fricatiba dental xorda [θ] caratelística de l castelhano (i nó « raça » cumo nós dezimos tanto an mirandés cumo an pertués cula fricatiba xorda tamien mas albeolar [s]) ; quier dezir que pernuncian la palabra cumo se fússen castelhanos (até podiemos dezir aqui de « pura raza » cumo eilhes dízen) i morássen an Burgos, an Madrid ou até an… Çamora i Çaragoça, cumo dezimos nós an Mirandés cul sonido [s] anque la tie Sagrário more, cumo sabemos, nun pobico a uns 50 kms de Sanábria, na Porbíncia de Lheón.

5. « Que tie Sagrario diga los meses an castelhano nun ye nada de stranhar ya que ye l'eigreija qu'ampon al calendario. L'eigreija fala castelhano. »
Esta tue afirmaçon , Thiegui, amostra claramiente que tu póprio admites que tie Sagrário fala…. afinal tamien castelhano ! Nun eisiste l sonido « j » an Lhionés (la fricativa palatoalveolar sonora [ʒ]) cumo an Mirandés ? Repara que la fricatiba belar surda [x] que eilhes outelízan quando dízen « júlio » quaije nun eisiste an Mirandés cumo yá cheguei a dezir ne l miu redadeiro testo.

6. Eisiste, cumo chegas a dezir, « prieto » an mirandés ?! Mira, nun l’ancuntrei essa palabra ne l Bocabulairo que Amadeu i José Pedro Ferreira ponírun an linha. Serie buono ambestigares un cachico mais i fazer-les tamien a eilhes la pregunta.

7. “ -ica : ten los deminutibos todes an "ica", bah ! mas ye cume an mirandés !?!“ (sic)

Mas diç-me ua cousa, Thierry, you algua beç cheguei a dezir l cuntrairo ? Tamien you notei que la tie diç “bentanica” cul mesmo deminutibo que aquel que usamos an mirandés. Aqui tenemos por acaso ua forma lhenguística armana antre las dues lhénguas ou bariadades de lhénguas ; sien falar de outras tamien, por acaso, cumo « mulhier »… ou « muyer » cumo tu tamien chegas a preguntar ... « chama-se »… « oubeilha »… ou « oubeiya » ?, etc. I podemos ir mais loinge : la pópria palabra « bentanica » parece ser por acaso ua palabra de l bocabulairo mirandés. I fui precisamente porque ancuntramos ne l bídeo palabras cumo essas finalmentes quemuns ou quaije armanas nas dues lhénguas (la lhéngua que eilhes fálan i la nuossa lhéngua mirandesa) que you me cumbenci que la lhéngua que eilhes fálan apersenta ciertos andícios caratelísticos dua lhéngua que nun ye por acaso l castelhano… ua lhéngua que debe de ser anton l lhionés mas que you pessonalmente nun cunheço tan bien cumo serie neçairo para chegar, sien you correr l risco de m’anganhar, a ciertas cunclusones definitibas i ancuntestables. Dende la mie maneira de proceder que me oubriga cumo ye normal neste caso a muita prudéncia : só puode falar quien ten bien la certeza de l que stá mesmo a dezir…

I mesmo que you nun cuntine a comentar l resto de las tues afirmaçones de onte (i tamien las de hoije) por falta de tiempo i tamien de çponibilidade, Thierry, querie chegar assi i todo a mais esta cuncluson : Parece-me andispensable dar siempre eisemplos sacados dun « corpus » acessible a todos para nun cumplicar eisageradamente las cousas, por eisemplo l « corpus » que custitui esse bídeo. I tentar fazer tamien un lhebantamiento a partir desse « corpus » de modo a analizá-lo durante todo l tiempo que fur neçairo…
Ua cousa parece anton eibidente : quando essas dues pessonas fálan, úsan antre outras palabras alguas que son castelhanas (Mas que son tamien lhionesas ? Deixo ls specialistas de l Lhionés respunder a essa pregunta) ; mas l que sei i que sabemos todos sien mos anganharmos ye que essas palabras que son castelhanas (siete que assinalei ne l miu lhebantamiento ) nun son mirandesas. Mas torno a dezir : essas defrenças que eisísten andubitablemente an relaçon a la lhéngua mirandesa nun parécen custituir un oustaclo para la cumprenson. Stamos a bien dezir a acumparar lhénguas parecidas, todas de la família de las lhénguas neo-latinas que ampeçórun a formar-se yá na Antiguidade i depuis na Eidade Média, nessa zona de la Península Eibérica; son armanas na realidade essas lhénguas i esso até ye un punto positibo porque só puode facelitar las possibelidades de quemonicaçon antre ls habitantes i ls pobos desses dous países que puoden parecer por bezes defrentes: la Spanha i Pertual.

Hai que dezir anton para chegar finalmente a esta última cuncluson: Biba las lhénguas ! Biba todas las bariedades que puode haber antre las lhénguas !
Son eilhas tamien, las defrenças que puode haber antre eilhas, que fázen la riqueza i la fuorça de todas estas nuossas lhénguas. Dapréndamos a saber apreciá-las i a comentá-las, se neçairo, mas siempre antre nós cul mássimo de serenidade possible!
Cuntinemos a dar-les siempre balor porque ye mais que cierto que ye esso que eilhas merécen !

24/11/09

La lhéngua que falamos dun lhado i doutro de la raia

L riu Douro antre Spanha i Pertual, retratado nas arribas an Sendin




Resolbi poné-la aqui porque yá iba algo lharga la respuosta que quije dar a Thierry Alves, depuis del me haber pedido mais pormenores, ne ls cumentários, an relaçon al bídeo que puso an linha hai dous dies i que amostra ua tie chamada Sagrário, moradora dun pobo spanhol que queda (se nun m’anganho) a uns 50 kms a norte de Sanábria (i a uns 100 de Bergáncia), na porbíncia de León.

Aqui bai la mie respuosta algo rápida assi i todo (por falta de tiempo). Antretanto a mi tamien m’antréssan todos esses aspetos relacionados culas lhénguas; haber daprendido a falar tamien spanhol ne l colégio cumo depuis ne l liceu (an França, cinco anhos ne l que me diç respeito) cumo fui se calha tamien l caso de Thierry tamien ajuda a antender i a dar balor a todas essas bariedades lhenguísticas i antre eilhas : aqueilhas que eisísten dun lhado i doutro de la raia.

Acuntece por acaso que ciertas palabras que essas dues pessonas úsan ne l bídeo serien cunsidradas cumo « spanholas » ou mesmo castelhanas se las oubíssemos dezir an Sendin ou an qualquiera outro lhugar an Pertual mesmo por pessonas aquestumadas a falar ou a oubir falar Mirandés :

- El cuento (« La cuonta », dezimos nós an mirandés)
- el pueblo (« l pobo » dezimos nós tamien na nuossa lhéngua)
- puede (« puode » an mirandés)
- dientes i bielhos (screbidos pula cierta de la mesma maneira mas cul acento tónico na segunda bogal de l ditongo anquanto que an mirandés l acento stá nó na segunda mas na purmeira bogal cumo se l « i » fusse un « i longo »)
- raza (0 :57) i cerca (0 :24) (« raça »i «cerca » an mirandés mas c’un sonido que nun ye l mesmo se prestarmos bien atençon)
- júlio (0 :42 pernunciado cula « jota » cumo an castelhano ; sonido que praticamente nun eisiste an mirandés a nun ser an palabras (mas mui ralas) cumo « regaho » cumo chegou un die a splicar Amadeu Ferreira nun de ls sous testos.
- sien falar de la defrença ne l grau de abertura de la bogal « e » por eisemplo quando Xosé diç « de qué lhugar … ? ») i na maneira de pernunciar l « s » an special an posiçon anterbocálica

Hai antretanto ciertas formas usadas puls dous anterlocutores ne l bídeo que se outelízan talbeç ne l Mirandés raiano, falado an lhugares cumo Cicuiro d’adonde ye oureginairo Thierry i outros tamien cumo el; mas nó an Sendin por eisemplo d’adonde you sou oureginaira (you i mais outros i outras, tamien membros desta quadrilha). Por eisemplo :
- L artigo defenido « los » (an Sendin, dezimos subretodo « ls »)
- la queda de la cunsuante « d » an palabras cumo lha[d]o (« Ban para aquel lhao », diç tie Sagrário) ou merca[d]o (0 :25)… Essa queda nun se dou ne l Mirandés de Sendin cumo tampouco, acho, ne l Mirandés central, ou cumo todos sabemos an Pertués.
- « niegro » dízen ls dous anterlocutores. Mas la palabra nun aparece ne l Bocabulairo que Amadeu i José Pedro Ferreira ponírun an linha por eisemplo. I ye berdade que a mi parece-me que siempre oubi dezir « negro» ou « preto »…

Mas anque seia possible notar facelemente todas estas defrenças antre ua ou outra maneira de falarmos, uns i outros, tenemos bien la proba mais ua beç que nun mos ampíden essas defrenças de mos antendermos todos, mesmo stando dun lhado i doutro de la raia cumo ye l caso cun essas dues pessonas de la porbíncia de León, na bezina Spanha, tenendo an cunta l que a mi me parece tamien eissencial: l antresse que tenemos todos an les dar cada beç mais amportáncia tamien a essas defrenças i mais inda: balor ! Porque ye esso l que mais cunta.





23/05/09

L lhionés i l mirandés, 'armanos'

http://leonoticias.com/frontend/leonoticias/El-Leones-Y-El-Mirandes--hermanos-vn30112-vst280

(ambora traduzida pa Mirandés)

Lhion i (tierras de) Miranda assínan un acuordo de colaboraçon antre "dues lénguas nacidas dun tronco quemun" i apreséntan l libro 'Stória de la Lhéngua Mirandesa'

L Cunseilho (Concejalía) de Cultura Lhionesa bibiu este fin de sumana ua jornada dedicada a la armandade antre las lhénguas lhionesa i mirandesa. Las atebidades ampeçórun cula celebraçon dun Master Class subre normatebizaçon an Miranda i Lion, ne l que partecipórun l scritor i cordinador de l porceso de normatebizador de l mirandés, Amadeu Ferreira, i Abel Pardo, cuncelheiro de Cultura Lhionesa de la Cámara (Ajuntamiento) de Lion.

L curso, derigido als porsores de lhéngua lhionesa tanto de ls cursos de lhionés que stan a zambolber an 16 centros de la capital lhionesa, cumo de ls cursos de lhéngua lhionesa pa adultos, serbiu pa amostrar las lhinhas porgramáticas que se zambuolben tanto an Miranda cumo an Lhion.

Persentaçon

La apersentaçon de l lhibro 'Stória de la Lhéngua Mirandesa', an la que se faç un rebison a la eiboluçon de la mesma, amostrando sue calantriç lionés, i la posterior assinatura de eisemplares por parte de ls outores (Amadeu Ferreria i José Rui, un de ls outores de banda zenhada más prestigiados de Pertual), contórun cula persença, para alhá desso de ls outores i de l Cunseilho de Cultura Lhionesa, Abel Pardo, de l Cónsul de Pertugal en Lion, de la Cunseilho de Cultura de Bergáncia, i de numerosas personalidades del mundo de la cultura de l Çtrito de Bergáncia que quejírun amostrar deste modo l apoio a las relaçones "antre la lhéngua lhionesa i la lhéngua mirandesa".

Abel Pardo amostrou la "sue sastifaçon por ls lhaços de colaboraçon i la honra que supone pa Lhion cuntar cul lhançamiento deste lhibro", assi cumo cun la perséncia de Amadeu Ferreira, "ua de las pessonas que melhor conhece la lhéngua mirandesa", amostrándo-se "mui sastifeito porque falemos de bários acuordos de colaboraçon que serán mui úteles pa dambas las partes, nua mui buona sintonie".

Por sue parte, Ferreira falou de la ourige lhionesa de l mirandés, "até me atreberie a dezir que l purmeiro rei de Pertual falaba tamien an Lhionés", i que "cousas stóricas lhebórun a que hoije somos dues lénguas que benimos de l mesmo tronco que son amigas i que se ajúdan pa l sou zambolbimiento". Ferreira mostrou l sou apoio al porceso que se stá a lhebar a cabo de recuperaçon de l lhionés an Lhion, "ua de las trés lhénguas de l domínio lhenguístico" i amostrou sue buntade pa que "la normatibizaçon de l mirandés seia un porceso popular, democrático, an que "nun hai nanhue academie que amponga nada".