Mostrar mensagens com a etiqueta mirandés. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta mirandés. Mostrar todas as mensagens

16/02/13

Reportaije ne l jornal «I» de hoije



«"ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR FALADA"
Reportagem sobre o mirandês, a outra língua portuguesa // págs 16-21»
hoije ne l jornal I, assinada por Rosa Ramos (testo) i por Eduardo Martins (retrato), que agarra l títalo de l guapo decumentairo de João Botelho, Anquanto la Lhéngua fur Cantada..

Bal la pena ler, puis ye ua de las mais guapas reportaiges que ténen sido feitas subre l mirandés an jornales de grande dibulgaçon, an que se bei que la jornalista studou, fui als sítios i tubo respeito puls mirandeses i la sue lhéngua i cultura. Deixo eiqui alguns çtaques:

"O Mirandês está outra vez em perigo. 
Década e meia após conquistar o estatuto de língua, o mirandês enfrenta um novo obstáculo: a deserificação da região de Miranda do Douro."
Ampeça la reportaige cun Glória Vaqueiro, ua Custatntineira de 68 anhos que bai anriba la sue burra.
Cuntina cun Amadeu Ferreira i cun Duarte Martins i ls alunos de Mirandés, siempre deixando muitos dados subre l mirandés, mesmo an termos stóricos.
Passa apuis por Bilasseco, adonde pouca giente bai a saber de mirandés i ye amportante nun deixar squecer que eilhi siempre l mirandés stubo bibo, falando subretodo cun l Persidente de la Junta.
La reportaige cuntina apuis cun Paulo Meirinhos i ls "Galandum Galundaina", acabando cun Mário Correia i l "Centro de Música Tradicional Sons da Terra."

Deixa ua guapa çcriçon de l Centro de Música Tradicional i de l trabalho de Nário Mário Correia: la ourganizaçon, las recuolhas de la tradiçon musical, la biblioteca, ls miles de reftratos.

Eiqui quédan ls mius parabienes a la jornalista Rosa Campos, tamien eilha de l anterior, na region de la Guarda, bien coincedoras de ls porblemas de la zerteficaçon. Este ye un de ls grande porblemas de las tierras de Miranda. Speramos que, quando puoda, torne al mirandés i a la nuossa cultura, para que nun la déixemos squecer.



30/06/12

FALA MIRANDESA


Quien delantre de ti se nun anclina?

Quien te nun ama, Fala Mirandesa,

Se benes de tan lonje, eirosa i fina,

Bestida cun roupaiges de nobreza,

Traspariênte cumo auga cristalina?

Benes sola, que sola tu naciste,

I sola camineste, altiba i pura,

Por lhençoles de agreste fermosura.



Sendo mesmo assi, quien puôde antender

Que gente afidalgada i bien letrada

Te chame «dialeto»? Hai que ber!

Nunca tu fuste lhéngua abastardada,

Cumo tanto se ateima an fazé crer!

Sós filha dreita de l Latin,

Nacida al natural, cumo Dius manda,

An tiêrras pertuesas de Miranda!



Moisés Pires

14/06/12

WORKSHOP DE MIRANDÉS


MEGA PIC.NIC CONTINENTE 2012 - PRAÇA DE L COMÉRCIO AN LISBOUA
WORKSHOP DE MIRANDÉS


> Çcriçon: l’eideia ye splicar a las pessonas que aparéçan pul cântico de l mirandés un cachico de l que ye esta lhéngua oufecial de Pertual, fazendo tamien la puonte antre la lhéngua i la cultura / perduçon nacional.


> Hourário do Workshop - die 16 de júnio, sábado, antre las 10h i las 16h


> Repunsable - Prof. Domingos Raposo


Pide se a todos ls mirandeses, i amigos de la lhéngua mirandesa, que móren na region de Lisboua que déian l sou apoio a esta einiciatiba de dibulgaçon de la nuossa lhéngua. Antre todos i cun ajuda de todos la cousa bai a correr inda melhor.
Por mi, alhá starei to l tiempo que me sobrar doutros afazeres.





05/02/11

DEBATE SOBRE A LÍNGUA MIRANDESA EM PARIS

.
MIRANDÉS
.
.
La Fundaçon Gulbenkian lebou a cabo, ne l passado die 3, un antressante debate an torno de la lhéngua mirandesa. L Mirandés ye ua lhéngua (de raíç ásturo-leonesa) falada an árias de ls cunceilhos de Miranda de l Douro i de Bumioso, por alguns miles de pessonas. Durante muitos anhos, nun tubo forma scrita, sendo un modo de spresson nas famílhias i antre cidadanos de l meio rural.
L'outor dun libro subre l tema, publicado an Fráncia, "Le Pertual bilingue", Michel Cahen, acumpanhado puls porsores José Meirinhos i Maria Benedita Basto, fizo ua apersentaçon subre las peculiaridades daqueilha que ye la segunda lhéngua oufecial de Pertual, de ls riscos que la sue subrebibéncia cuorre i de ls sfuorços que ténen sido feitos pa la promober, cumo un fator d'ourgulhosa singularidade dua micro-region. Antre outros aspetos, fui curjidoso ber sublinhado pul porsor José Meirinhos l fato de l Mirandés nunca tener sido oubjeto de "apropiaçon" política ó regionalista, situaçon mui quemun an lhénguas minoritárias.
Nun deixa de ser de çtacar qu'alguas dezenas de pessonas se téngan mobelizado, ne l final de tarde, an Paris, para se zlocáren a la Gulbenkian, para assistíren a este debate. Antre essas pessonas cuntaba-se, hai que dizir-lo, l'ambaixador de Pertual, que ye tan strasmuntano cumo l própio Mirandés.

http://duas-ou-tres.blogspot.com/2011/02/mirandes.html#ixzz1D89gqckC

02/12/10

Lhéngua Mirandesa bejita la Ounibersidade de Abeiro

Ne l die seis de Dezembre, a las onze de la manhana, la lhéngua mirandesa bai a bejitar la Ounibersidade de Abeiro pula mano de Alcides Meirinhos. L Departamiento de Lhénguas i Culturas de la UA cumbidou este mirandés para falar de los sous trabalhos an l mirandés i tamien para cumbersar un cachico culs studantes desta ounibersidade subre la stória, la lhiteratura i situaçon de l'outra lhéngua oufecial de Pertual. Alcides Meirinhos apersentará tamien l lhibro por el traduzido: "La Mona l Maio". Stais todos cumbidados.

Alberto Bautista

01/12/10

LHÉNGUA MIRANDESA

.
ASSOCIAÇON DE PORSORES
.
Fui ne l fin de ls anhos 70, que nós ls porsores de l cunceilho de Miranda, era you l coordenador cultural de l cunceilho, andependiente de las outarquies i de ls partidos, que fazimos la Associaçon de Porsores Mirandeses. La perserbaçon de la lhéngua i cultura fúrun lhougo ua prioridade, mas la stória solo ten l que l pónen alhá.
Fazimos un grupo de pauliteiros i danças mistas i ansaiábamos, an Dues Eigreijas, nua scuola bielha i sien aquecimiento. Yá un garotico, Afredo Cameiron íba cula mai als ansaios, mas l que you quiero cuntar hoije, ye algo que ben ne l seguimento de l que screbiu Tortulhas.
Fumos a Lisboua i na feira Popular, adonde andabamos a passear, bimos que faltou l grupo que iba atuar para l pobo. Ajuntamos l nuosso grupo de porsores i ala pal palco. fui un berdadeiro spetáclo, melhares de pessonas a ber dançar ls pauliteiros, las danças mistas i a falar mirandés. Si, porque tamien cuntemos alguas cuntas i anadotas an mirandés.
Fui assi la cunta de ua tie de Tortulas:
"Stában a belar un muorto i la tie, que quedou biúda i cun un garotico pequeinho, choraba que se fartaba i l garotico choraba inda mais. La mai pára derrepente de chorar i birando-se pal garotico diç:
You choro de pena, mas tu choras cula fame, tomas estas dues castanhas, bai-las robendo i calha-te..."

27/11/10

1170

.
HOIJE
.
Son 1170 dies, sien anterruçones, de amboras an mirandés, ne HOIJE (amboras de l Praino, tols dies an mirandés). Son retratos, bideos, cuntas i bersos, l que se passa, ye l mirandés a la mano de sembrar. Onte ponimos eiqui l bideo de la anterbençon de Carlos Ferreira na apresentaçon de l porjeto - Aldés de Pertual - de la CORANE. Mas ide al HOIJE :
http://www.sendim.net/noticias/hoije/noticias_titulos.asp?id=1174, para ber l bideo de la açon, na aldé de Picuote.

22/11/10

LHÉNGUA MIRANDESA

.

LA TORTILHA D’OBOS I PRESUNTO

.
Ti Adélia ye ua lhienda biba, ua de las pessonas que mais anformaçon ten para dar subre l mirandés, lhéngua que eilha fala mui bien. Bibe an Caçareilhos i cumo eilha diç, tamien alhi se falaba i fala l mirandés, inda que ne l cunceilho de Bomioso, la giente l deixasse de falar mais cedo por bias de las antrequidéncias que siempre houbo antre Bomioso i Miranda.

Este ye un bideo grabado para un trabalho de la biblioteca de Bomioso, muitos testos fúrun grabados pul cunceilho, pouco se fala nestes trabalhos, porque até para las amboras hai que saber andar na bida. Pongo este bideo, porque eilha para cuntar la cunta, tenie que l fazer an mirandés, era la lhéngua de la familhia.

28/10/10

Gente TV

.
PAULITEIROS FÚRUN TEMA DE CUMBERSA NA GenteTV
.
GenteTV ye un porgrama de TV an lhéngua pertuesa subre la comunidade luso-canadiana de Toronto, Canadá. Fui neste porgrama que Henrique Fernandes, de Sendin, fui antrebistado a quando de la ida de l grupo de pauliteiros de Dues Eigreijas, al Canadá, ne l último berano. Yá l HOIJE (amboras an mirandés), publicou outra parte de la antrebista subre la lhéngua mirandesa:
Esta parte de la antrebista ye subre ls pauliteiros.
.

.
Nien toda la giente ten l miesmo don ou hablidade para falar, mas queda mais ua achega, para que la cultura mirandesa seia cada beç mais coincida pul mundo. Lhougo a seguir al 25 de Abril, ne l fin de ls anhos 70, ls pauliteiros de Dues Eigreijas habien ido als Stados Ounidos. Fui antressante ber nessa altura, l Pe. Mourinho bestido de pauliteiro, i falar an mirandés para melhares de Amaricanos i luso-decendentes, an New York.

19/07/10

Rebindico !



«Herdaste umas centenas de palavras práticas, um vocabulário elementar. Com isto viveste e vais vivendo. », diç Saramago falando de la sue bó na sue crónica « Carta para Josefa, minha avó » eiditada pula 1a beç an lhibro, an 1971, na sue obra Deste Mundo e do Outro.

Traduçon desta citaçon aperpuosta pul Tradutor de Mirandés que podemos ancuntrar an linha :
« Heirdeste uas cientos de palabras práticas, un bocabulairo eilementar. Cun esto bubiste i bás bibendo »

You pessonalmente ye assi que traduzirie:
« Hardeste uns cientos de palabras práticas, un bocabulairo eilementar. Cun esto bibiste i bás bibindo »

I agora, relatibamente al que diç Saramago, you pregunto : será que las pessonas cumo essa abó Josefa mas que bibien (ou inda bíben ou subrebíben por bezes até grácias a las giraçones seguintes de filhos, nietos i biznietos) nas nuossas Tierras de Miranda sabien mais que eilha, la bó de Saramago ? Nó, pula cierta nó. Tal i qual cumo l'abó del, l mais de ls nuossos antepassados nunca chegórun a saber mais ou pouco mais que la bó desse scritor hoije mundialmente cunhecido.

I nós anton, nós que somos de la mesma giraçon ou quaije (un cachico mais nuobos pula cierta assi i todo i essa defrença ye berdade que tamien cunta) que l Prémio Nóbel de Lhiteratura Pertuesa, nós que tamien gustamos de screbir (talbeç menos assi i todo que el ?), nós que daprendimos tamien a falar Mirandés (mas al cuntrairo de Saramago que pouco debe de haber daprendido a falar esta lhéngua, talbeç la única beç que andou pulas Tierras de Miranda), nós que tamien tubimos, quaije todos stou cumbencida, cumo el abós cumo la sue abó Josefa ou tamien l sou abó de las calças que se chamaba Jerónimo, abós cumo ls del que nunca chegórun por bezes sequiera a ir a la scuola para daprender las purmeiras lhetras…

Nós… an 2010, l que ye que tenemos que fazer quando mos queremos sprimir i dezir aqueilho que mos passa pula cabeça an Mirandés ?

Falar cumo ls nuossos abós falában, quier dezir cun «ls cientos de palabras práticas» que deilhes cheguemos a hardar ne l melhor de ls casos, un « bocabulairo eilementar » cumo diç Saramago… ?

Claro! Parece fundamental daprender nós tamien esse bocabulairo anquanto inda ye possible subretodo que sabemos todos bien que esso puode ser anfeliçmente inda talbeç por pouco tiempo, hai que dezir tamien la berdade…

Mas you stou cumbencida que serie un erro grabe cunsidrar que mos debemos ounicamente restringir a esse bocabulairo, eibidentemente lemitado tanto ne l tiempo cumo ne l spácio : « Uns cientos de palabras práticas », « un bocabulairo eilementar » …

Nós que pul cuntrairo tubimos la suorte i inda la tenemos de daprender bárias lhénguas i de frequentar por bezes até bárias ounibersidades, an bários países de l mundo cumo por bezes tamien acuntece… i you que admiro tamien Saramago… rebindico la possibelidade de irmos mais loinge na reflexon subre l berdadeiro sentido que ténen las palabras desta nuossa Lhéngua, acho neçairo abrir mais puortas i jinelas senó ye toda la casa que ampeça a cheirar a mofo, ye amportante ancarar mais heipóteses, percurar inda mais loinge ne l tiempo cumo tamien ne l spácio para çcubrir raízes inda mais fondas i por bezes squecidas ou eignoradas… I esto siempre cun un oubjetibo: anriquecer la Lhéngua atualizando-la tamien (Ye desso que precisa tamien !), dar-le mais bida, poné-la a falar i porque nó tamien a beilar, dar-le de buber tamien alguas poçones mágicas… Ua deilhas ye la poesie.

Biba la Lhéngua que falamos ! Déiamos-le bida todos ls dies que Dius mos dá ! Cantemos-la tamien la nuossa Lhéngua porque nun hai dúbeda que bien l merece i siempre l merecerá.




02/07/10

la bida nun s’acabará…


Sendinés d’Honra 2009
Manuel António André
Tiu Anguila – Paxareiro

Andou por Fráncia na purmeira grande guerra i ajudou muita soma de spanhol durante la guerra cebil de Spanha. Apesar de tener corrido muito mundo pa l sou tiempo, la sue morada preferida siempre fui la sue huorta de Forcaleiro agarrada al riu.
Sien percisar de muita mais cousa, alhi passou buona parte de la sue bida i alhi custruiu un paraíso pals uolhos de to ls sendineses. L home que queremos honrar ye un repersentante de todos aqueilhes que sáben custruir paraísos i por esso merece ser « Sendinés d’honra» .

Sendin, 13 de Julho de 2009
L persidente de la Junta de Freguesie de Sendin
Norberto Marcos
(cun guapas augarielhas de Manuel Bandarra, armano de Amadeu Ferreira)

Tamien el falaba Sendinés !
Siempre fui - por acaso, Abó,
tu que quaije nun sabies screbir –
l Mirandés la lhéngua que siempre mais faleste
durante toda la tue bida
i pula cierta tamien
quando te mandórun pa la França
mesmo que tenga sido por pouco tiempo
cumo inda hoije alguns dízen,
mas l que sáben eilhes eisatamiente ?
La França, esse paíç abismado
nessa guerra terrible

que fui la Purmeira Guerra Mundial
para adonde acabemos,
meio seclo mais tarde por eimigrar,
filhos tous, i tantos de ls tous nietos i bisnietos
que inda hoije móran i trabálhan acá.
Tu, Abó, cumo suldado pertués
que falaba quaije ounicamente Mirandés…
an 1918…
Tenie la República Pertuesa solo uito anhos d’eidade.
Ye por esso que mos alhembramos tamien de ti, Abó.
De ti i de la lhéngua que inda hoije falamos.
I anquanto la falarmos la Lhéngua Mirandesa, Abó,
la bida nun s’acabará…
Nun s’acabará la bida !
Nó, Abó !

Graulhet (França), Nobembre de 2009

01/05/10

A FEIRA DA LUZ

.

LA FEIRA DE LA LUÇ
Las feiras son acuntecimentos de ls mais amportantes para ls pobos i perde-se na mimória de l tiempo l die an que se fizo la purmeira feira. Todo lhieba a acraditar que la Lhuç i l Naso fússen de ls percipales sítios de feiras zde l einicio de la nacionalidade, até porque hai nuobas de feiras ne l tiempo de l condado Portucalense. Mas l que amporta agora ye amostrar-bos la feira de l die 25 de Abril de 2010, na Lhuç i tal cumo bos habiemos prometido.
.

..
L bideo ye anteressante porque podeis ber que ls reclamistas ándan por todo lhado i la giente cuntina a acraditar neilhes. Ti Ginja de Malhadas inda alhá stubo cun la sue tienda a assar la puosta mirandesa i la giente pouco se amporta cun las nuobas reglas de la UE, l que quier ye quemer, tamien nunca oubimos que alguien se tenga morrido por quemer ua buona puosta na feira. Ls que stais por Lisboua i pul Porto bien poderiedes benir a quemer ua buona puosta al aire lhibre, que cuido que bos farie menos mal que l fumo de ls carros.

17/04/10

UN SENDINÉS NA EXPONOR

.

.
Realizou-se hoije ua cunfréncia subre la wikipédia, na Exponor i un de ls cunfrencistas fui un sendinés i cumo nun podie deixar de acuntecer l HOIJE stubo alhá assi cumo l SAL. L cunfrencista fui Cristóvão Pires que falou subre “l uso de la Bikipédia na rebitalizaçon de lhénguas minoritairas: L causo de l mirandés” i falou an sendinés (bariante de l mirandés), cumo quijo salientar.

.
Cristóvão Pires naciu an Sendin, ne l die 10 de Junio de 1984. Ten formaçon an Angenharie Anformática na Ounibersidade de Coimbra, ária adonde trabalha hai parende 4 anhos na mesma anstituiçon. Ne l mirandés, animou-se hai pouco tiempo a daprender a screbir ua lhéngua que siempre andubo cun el i ten colaborado an bários “porjetos”. Uns cun mais fuorça, outros cun menos; sendo de çtacar la partecipaçon na traduçon de l sitio Photoblog, de l sitio WordPress i de l hi5. Partecipou inda na criaçon de un tradutor de Pertués pa Mirandés i colabora na Bikipédia.
..

.
Fizo la apresentaçon de l Mirandés zde la ancestralidade de la lhéngua até ls dies d’hoije i fizo ua sposiçon de las sues caratelísticas. Çmestificar alguas eideias feitas i çclarar la nobreza de la léngua fui outra de las sues sposiçones assi cumo amostrar que l mirandés ye un balor patrimonial de Pertual an bias de stinçon i que todo mundo, cun un cachico de buntade, puode dar ua grande upa para l preserbar.
.
.
Muita giente partecipou na çcusson deste tema i tamien nun faltórun ls sendineses, que falórun tamien an sendinés i dórun ua grande upa para que todos ls presentes quedássen agradados i motibados para dibulgar i studar mais la nuossa lhéngua mirandesa. Habie giente de bárias ounibersidades, cumo la “Universidade Nova de Lisboa”, la “Universidade de Coimbra, la “Universidade Fernamdo Pessoa” que fizo la grabaçon antegral de la cunfréncia i la “Universidade do Porto”.
Nota: Quando la grabaçon stubir çponible ne l Youtube yá bos anformaremos.

13/04/10

MOURONES - XARAMAGOS - RÚCULA

.
LAS TIERRAS STAN CHENAS DE MOURONES
.
Ibamos a tratar de uas almendreiras para an pie de l riu, ne l coraçon de l Parque de l Douro Anternacional i pul camino siempre que ancuntramos algue pessona fazemos por falar, até porque ye hábito la giente falar i cumprimentar-se pul termo. La curjidade de saber ye ua de las cousas buonas que la giente ten i todos queremos saber l que se faç i cumo se faç i até l que la giente bai a fazer.



Ls mourones
.
Para ls que se fúrun para la cidade i ampeçórun a ser aculturados por un modo de bibir, que pon delantre de todo l denheiro i l querer ser mais que ls outros, esto puode nun parecer mui cierto, porque l segredo ye la alma de l negócio, dízen eilhes, mas l negócio deilhes, porque la giente pura nun s’amporta muito cun segredos.



Ls xaramagos
..
Nós cumo tamien antendemos que l mal de l mundo ye l segredo, falamos cun todo mundo, de todo i para daprender i trasmitir l que cada un sabe. I tanto para falarmos sendinés, cumo para registrar ls nomes que se ban perdendo, estas cumbersas son ua riqueza.

Pul camino de l Bergel
.
Ora nua destas cumbersas siempre se falou de l que you iba a fazer i lhougo un me dixo:
- Este anho bai a star mal, la tierra stá chena de mourones.
-
De mourones ou xaramagos?
- Nun me di(ga) que nun sabe quales son uns i quales son ls outros!
Que bien bai a calhar, pensei you. Yá bou bou a dar ua aula cumo debe de ser.
- Mas nun son la mesma cousa?
- Pus ye, studais mas la prática ye que bos falta. Son aparcidos, mas ls mourones ténen la frol amarielha i nun son tan aparchacados i l berde ye mais claro.
-
You sei bien, fui para ber se sabiedes.
- Bá, agora nun quereis quedar mal, mas teneis l’oubrigaçon de saber, que siempre andubistes pul campo.
- Anton bou a dezir mais, l xaramago ten la frol branca i son cumo ruodras dun carro, las fuolhicas de l meio, quando stan ternricas son mui buonas para la salada.
- You yá tenie oubido que habie giente que las comie.
-
Mie bó i mie mai éran antendidas nesso de ls xás i you daprendi todo.
- Ah! Pus ye berdade, éran parteiras i andreitas i sabien fazer rezas. Bós tamien sodes assi, pus ye berdade.
-
Agora inda bos bou a dezir mais, soutordie ne l Porto nun sitio desses que bénden todo…
- Nun antermarché?...
- Si, la mie mulher biu un pacotico de salada a que le chamában rúcula. I lhougo me dix0 que ti Arminda Pina, neste tiempo, comie ua salada cumo esta, que era de xaramagos. Pus ye la mesma cousa. La rúcula que bénden por ende nun ye mais que las folhicas mais tenricas de ls xaramagos.
Noutro die bos cuntarei mais.

24/03/10

DOCUMENTO DO SEC.X

..
NODICIA DE KESOS
.
Este ye un de ls documentos mais antigos que se conhécen que puode cunsiderar-se na eiboluçon de las lhénguas románicas na península eibérica i cumo fui ancuntrado nun pobo acerca de Leon, puode cunsiderar-se cumo de ls purmeiros que serbírun a Ramón Menendez Pidal para l sou studo de las ouriges de l lionés i de l spanhol.
Nun ye inda lionés, mas tamien yá nun ye lhatin bulgar, puode cunsiderar-se cumo l’einicio de ua nuoba lhéngua de l reino de Leon.
Este decumiento stá ne l'arquibo de la catedral de León (manuscrito 852v).


J.M.Fernández Catón eiditou-lo assi:
.
(1ª coluna)
(Christus) Nodicia de / kesos que / 3 espisit frater / Semeno: In Labore / de fratres In ilo ba- / 6 celare / de cirka Sancte Ius- / te, kesos U; In ilo / 9 alio de apate, / II kesos; en que[e] / puseron ogano, / 12 kesos IIII; In ilo / de Kastrelo, I; / In Ila uinia maIore, / 15 II;
(2ª coluna)
/ que lebaron en fosado, / II, ad ila tore; / 18 que baron a Cegia, / II, quando la talia- / ron Ila mesa; II que / 21 lebaron LeIone; II / ...s...en / u...re... / 24...que.... / ...c... / ...e...u... / 27 ...alio (?) ... / ... / ... / g...Uane Ece; alio ke le- / 30 ba de sopbrino de Gomi / de do...a...; IIII que espi- / seron quando llo rege / 33 uenit ad Rocola; / I qua Salbatore Ibi / uenit.


An mirandés poderie ser assi la sue traduçon:

Relaçon de queisos que gastou l’armano Semeno: Ne l trabalho de ls frailes, ne binhedo acerca San Justo, cinco queisos; Ne l’outro de l abade, dous queisos; Ne l que pusérun... este ano, quatro queisos; Ne l de Kastrelo, un; Na binha maior, de ls que... dous; que lhebórun no fosado (scabaçon do fosso) de la torre, dous; Que lhebórun a Cegia quando talhórun la mesa, dous; De ls que lhebórun a Leon, dous; [...], dous; Outro que lhebou l sobrino Gomi; Quatro, que gastórun quando l rei bino a Rocola; Un, quando Salbador bieno eiqui.

José Ramon Morala, dá-mos tamien cunta que hai mais de mil decumientos ne ls arquibos leoneses mais antigos que este, cumo podeis ber muito hai que fazer i muita giente stá a trabalhar i l mirandés será tanto mais rico, quanto mais mos dermos cunta de que para alhá de l frolesmirandesas hai un mundo sien fin.

23/03/10

HAI QUE FALAR MIRANDÉS

.
QUIEN DIÇ QUE AN MIRANDA NUN SE FALA MIRANDÉS?

Debie-se falar mais i para esso bastaba que cada mirandés respundisse a todo mundo na sue fala.

Staba sentado ne l muro de l’antigo Spital quando un tiu i ua tie que beníen pula rue alantre se achegórun a la framácia. La tie antrou i l tiu bino a sentar-se acerca de mi. Nesto ampeçórun a sacudir ua manta pa la rue i dixe you:

- Nunca pensei que fazíssen esto an Miranda.

- Cúidan que somos de l’aldé i que stamos aquestumados a las pulgas, mas eilhes inda son mais cochinos que nós. (Arrespundiu-me l tiu)
.
I assi cuntinou la cumbersa:

- Tamien me parece i se mos óuben falar inda son capazes de fazer caçoada.

- D’atrás si, agora yá queríen saber falar mirandés, mas agora somos nós que ls arremedamos, qu’eilhes dán-le pouco jeito.

- Bá, nun me bengades a amolar a mi.

- Nó, bos sodes de Sendin i teneis un modo defrente de dezir las palabras, mas ye mirandés eigual, you trabalhei cun Galan i lhougo bos conheci pul modo de falar, mas sodes l Porsor Almendra, nun sodes?

- I bós donde sodes?

- Sou de Malhadas…Yá uns anhos que nun bos bie. Diç que stais pal Porto. Tamien oubi dezir que andebístes malo, mas stais nubo, solo que pintestes l pelo de branco.

- Agora yá ando porqui i graças a Dius yá stou buono de salude.

- I inda bubeis ua pinguita de l buono?!

- Tamien inda nun me l proibírun.

- Inda falais bien la nuossa fala… Yá ben la mi, tengo que me ir.

- Sabeis que quedei cuntento de falar mirandés eiqui na cidade…

-Tamien you, todos habiemos de fazer assi…

Ganhei l die al ir a Miranda i daprendi mais un cachico. Sabeis mais, l mirandés nun ye la nuossa lhéngua, ye la nuossa fala. Fui assi mesmo que me dixo outro mirandés que alhi passou i que cun la priessa solo fizo este comentairo:

- Si, srº. Porsor Almendra, nunca diga la nuossa lhéngua, nin la lhéngua mirandesa, mas la nuossa fala, la fala mirandesa. La lhéngua ye para comer.

31/01/10

SER POETA

.
SER POETA

Son assi ls poetas, la boç deilhes i de ls outros, eirreales a las bezes, mas que ancóntran ne l aire las palabras que muitos dízen sien las screbir.

Esto screbi-lo you ne l jornal de parede que you fazie, na guerra, an Angola, fui an pertués, mas cuntina atual tamien hoije, an mirandés. Quando la lhibardade bai sendo menos, estas palabras ándan mais ne l aire.

SENTIMIENTO

Triste mundo
Tan bagabundo,
Que me corrois,
Que me çtrois,
Que me deixas
Culas mies queixas.
Se nun me cumprendes,
Se nun m’atendes,
Ajuda eirei percurar
I se nun l’achar...
Hei-d'ancontrar,
Nin que seia la muorte,
Para m’ajudar
I miu martírio acabar.


Almendra

28/01/10

SOPAS DE TCHERRIÇ

Las sopas de “tcherriç” era un prato mui ousado an Bomioso i que se fazie tamien an alguas casas de Sendin i Mogadouro. Nós ajudemos a fazer las sopas muitas bezes, inda que l nuosso trabalho fusse solo cortar l pan i botar un pouco de miel nua malga de sopas antes de l botar l sangre i l “tcherriç”. Sabemos l questume de Bomioso, porque la armana de l Pe. Fracisco era d’alhá i fazie-las todos ls anhos i nós cumo bezinos éramos siempre cumbidados a la matança de l cochino i a comer las sopas de “tcherriç”.
“Matança que nun tubisse sopas nin era matança”, fazer este quemer “nun ye tan simpres cumo la d'outros quemeres de la matança”, garante António Monteiro, Gran-Mestre de la Cunfrarie de ls Quemeres i Beberes de Trás-ls-Montes i Alto Douro. Mas l melhor ye splicar cumo se fazíen las sopas i que nós bimos fazer muitas bezes: “cúozen-se las chichas, nun pote de fierro, al lhume, quaije tol die (chouriço de baca, persunto donde l cochino batie l rabo, galhina bielha, chicha de baca…) i outeliza-se depuis essa auga para amolecer l pan. Junta-se inda l sangre bien cozido i sfarelado. Tiran-se ls cherrelhones al cochino i fázen-se nun pote de fierro, al lume. Depuis de feitos, ajúnta-se a un pouco de unto de l que queda ne l pote, azeite i deixa-se ferber i ye esta cumbinaçon (unto mais azeite) que se bota por riba de las sopas (nun ye preciso muito) i que al botar faç “tcherriç”, donde l nome de las sopas de “tcherriç”. Sabemos que an Bomioso i Mogadouro se diç “tchis” por bias de l son que faç al ferber i al botar por riba de las sopas. Zde que se mata l cochino até que se pindure l fumeiro, hai quemeres defrentes i las sopas tamien nun son bien eiguales, yá que las de “tcherriç” solo se comíen a la nuite ou ne die an que se fazíen las tabafeias, ls chabianos i ls chelreones. Las de l’almuorço nun lhebában “tcherriç” nin sangre, nestas la auga de las chichas ferbe, noutro pote de fierro, cun fideu i garbanços i bota-se todo an riba de l pan.

10/01/10

« Lhato » an beç de « baldo »



Tengo por bezes l’ampresson
que hai pessonas de la mie tierra,
Sendineses cumo you,
que lhougo s’aflígen
quando ua Cumbençon mos diç
que ye preciso screbir :
« lhibro » an beç de « libro »
« Lhibardade » an beç de « libardade »
i mais outras palabras assi :
« lheite, lhino, lhuna, lhana... »
cun esse mesmo sonido que an
“polho, filho, mulhier, malha...”
I a perpósito dessas palabras
que haberie que screbir cun « lh- »
ne l ampeço an beç de « l- »
dízen i pregúntan :
« Porque hemos de las screbir assi
se nun ye assi que falamos ? »

Puis...!
Tamien you nunca prenunciei
porque tamien sou sendinesa
« lh- » ne l ampeço de las palabras.
Mas usar essa grafie
até para nós Sendineses
porque serie un porblema ?
Ye que la letra « agá »
- ye assi que se chama –
puode tamien corresponder
a un sonido mudo...
Quien ye que nun l sabe ?
Anton...
porque Haberiemos de Heisitar ?

I por outro lhado
sei que Hai tamien
ua rezon...
mais personal...
" Tue bó,
dixo-me muita beç mie mai,
era de Bila Chana
mas mesmo an Sendin,
depuis de casada,
cuntinou a dezir
« lhato » an beç de « baldo » ! "

I quando mie mai se pon a falar
cumo falaba mie bó,
mie bó Ana
de Bila Chana,
nun só m’apercebo
que ciertas palabras
- alguas -

son defrentes
cumo me dou de cunta
que nessa tierra tamien se usa
esse sonido « lh- »
an beç de « l-»
ne l ampeço de las palabras.

I you quando scribo
esta nuossa lhéngua
que ye l Mirandés,
you que tamien sou
de Sendin,
quiero assi i todo
que la mie fala
seia ua houmenaige
a todos ls que la falórun
antes de mi.
Éran eilhes de Sendin
i tamien de outras tierras
cumo Bila Chana
la tierra de mie bó Ana.

Mas inda bos quiero dezir...
Só tengo pena dua cousa
mas nun ye desse sonido “lh-”
ne l ampeço de las palabras
porque a mi
esso nada m’aflige !
Ne ls eisemplos que mie mai dá
de las palabras que mie bó usaba
que nun éran de Sendin
mas si de Bila Chana...
« lhato » an beç de « baldo »
ye la palabra que mais la marcou
i esso nun ye d’admirar
até quier dezir muita cousa...

Nunca se m’alhembra
antretanto,
podeis acraditar,
de la oubir tamien citar
estas por eisemplo :
« lhibro » ou «lhibardade »...
Mas siempre :
«lhato» an beç de « baldo » !
I a mi
ye esso na rialidade
que mais m’aflige.
Si, ye esso !

Mas nun squeci, Abó:
« lhágrimas »…
i « lhuto »…
Era assi que tu tamien dezies !






08/01/10

YE ANHO DE REGAHO


Las peinhas ban chenas de marafolho ye anho de regaho!