21/04/08

Trebo

Ua frol de trebo

Quatro froles de trebo



Muitas froles de trebo [Trifolium]



Quando sacaba estes retraticos de la frol de trebo, cuntinei c'ua percura que fago hai muitos anhos, que ye ber s'ancontro ua rinqueira de quatro fuolhas. Inda nun fui desta.
Mas tamien bos digo que nun bou a zistir. Porque siempre oubi dezir que l trebo de quatro fuolhas dá suorte na bida.
Seia ou nun seia berdade, que l pobo l diç, diç. Quien sabe se la suorte na bida tamien ten que ser percurada!? S'assi ye, cumo todas cousas, para las tener ye nunca zistir.

25 de Abril




Fui nua manhana abrilada
Cun sonidos i bózios de glória
Que ls brabos capitanes d’Abril
Demudórun la nuossa Stória.

La represson i l faxismo acabórun
La polícia política fui zmantelada
L miedo queilha spalhou
Nesse die habie terminado

Estes homes sien suonho
Nun puoden quedar squecidos
Pul sou feito de balentie
Mas si quedarmos muito agradecidos.

22 de Abril - Centro Nacional de Cultura


Die 22 de Abril, a las 18h30 haberá ua seçon [cháman-le Jornal Falado] ne l Centro Nacional de Cultura subre l tema A defesa e preservação da língua mirandesa. Esso será an Lisboua an

Ciber-Chiado do CNC - Largo do Picadeiro, 10 (entrada pelo Café No Chiado). Ber la notícia an

http://www.e-cultura.pt/AgendaCulturalDisplay.aspx?ID=16884

Falaran nesse jornal falado:

- Manuela Barros Ferreira, cordenadora científica de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua MIrandesa i ambestigadora subre la lhéngua mirandesa;

- Júlio Meirinhos, anquanto deputado de l PS que aperpuso a l'Assemblé de la República la lei pa l recoincimiento oufecial de la lhéngua mirandesa, que apuis dou ourige a la lei nº 7/99;

- Carlos Ferreira, scritor de mirandés, giógrafo i ex-porsor de mirandés;

- Duarte Martins, scritor i porsor de lhéngua mirandesa ne l Agrupamiento de Scuolas de Miranda de l Douro;

- Amadeu Ferreira.

L'antrada ye lhibre i serie buono tener por alhá muitos mirandeses, subretodo ls que bíban mais acerca, na region de Lisboua. Cada ua/un que baia abisando outras/outros.


20/04/08

Aquelhar



Al lhume:
Sabes, habie ua tie que le chamábamos tie Quelhar, porque ousaba muito la palabra aquelhar, que quier dezir arrimar, arrecadar, guardar. Cumo tal, aquelhai l bacalhau par'ende. De you garota, agora yá bou a meio antre ls uitenta i ls nobenta, yá achaba esta palabra mui antiga, i zousada. Se bibírades naquel tiempo, sabendo l que sabeis hoije, muito teniedes que screbir: habie giente antiga que ousaba palabras mui squesitas, que agora yá nun se úsan, merouços de palabras que talbeç se háian perdido.



19/04/08

Mais un bídeo


Se ansinar las pessonas ye oumentá-le la lhibardade, que será fenhir que se quier ansiná-las?



Citaçon de l die (cenas íntimas)



L miu médico acunselhou-me a deixar de fazer essas cenas íntimas para quatro, a nun ser, claro, que haba outras trés pessonas a cenar cumigo.


Orson Welles


18/04/08

"Reutilizar" ou Aporbeitar, an Mirandés




Eiqui hai uns anhos, quando se ampeçou a oubir falar nas políticas de ls trés Rs – reduzir, reciclar, reoutelizar-, la mie costielha de doutor de scanho antendiu que la cumbersa nun yera para mie, que bibie nua aldé, que serie más para ls de las cidades adonde houbira fábricas i muitos carros i assi… que a nós, an San Pedro, para reciclaige mos bundaba l lhume i la caldeira de la bianda de ls cochinos!
Apuis l mundo fui dando buoltas, you fui agarrando algun juízo – pouco de cada beç, que you bien sei que l que ye de más tamien ye moléstia – i tube que me ampeçar a cumbencer a nun fazer oureilhas moucas quando me dezien que la tierra – l planeta – nun ye ua hardança que recebimos de ls nuossos pais, ye un ampréstimo de ls nuossos filhos, i, quando la tornarmos a antregar, ten que star, se nó más buona, al menos, cumo quando nós tememos cunta deilha.
Para ajudar a la fiesta, quijo l çtino – buono, nun fui solo l çtino que quijo, you tamien inda fiç bien por isso – quijo, anton l çtino, que you me casara cun ua porsora de Cienças, destas que pássan la bida a falar desses porblemas de eicologie nas classes que dan.
I inda se fura solo an la scuola… l causo ye que bénen para casa i cuntínan cun la teima de la eicologie, de la reciclaige... cousas desse donairo... de maneira que you agora bien fino ando a poner ls papelicos i ls plásquitos i ls bidricos todos an caixoticas apartadas i a marchar to las semanas camino de ls caixotes a las quelores a ber se si somos capazes de por todos mos aguantar cun que sobrou de tantos anhos de çperdício.
Para acabar de cumponer l retrato, l tal çtino – un lhafrau que, a las bezes, peç bien amigo de fazer caçoada – armou maneira de you inda tener de dar formaçon de Cidadanie, que, cumo se sabe, ye ua caldeira mi grande i mi fonda, adonde cabe muita cousa, bendo bien, cabe quaije todo... mas adonde estas questones de eicologie i de nun deixar secar ls manantiales stan siempre a benir al de riba de la ferbura.
I esta faramalha toda para chegar al que bos querie amostrar:
Stou cumbancido que l eizemplo de l retrato – aporbeitar la tampa de ua lhata de la tinta para serbir de tabulheiro de fazer bolhos ne l forno – ye de antologie i ua buona maneira de amostrar cumo se puode, to ls dies, cun géstios simples – i mesmo cun algun lucro – dar la nuossa smola para esta mardomarie.
Falta dezir - a César l que ye de César - que la tie duonha de la façanha chama-se Guida Esteves i l retrato fui tirado an Talhas, Macedo de Cabaleiros, mas bien podie ser de qualquiera forno Mirandés. Ls bolhicos son eiquenómicos i diç que ls questúman cozer pula Páscoa.
Que outra maneira más buona para demudar l mundo que ampeçar pul cachico que stá al redror de nós?!

L outro Tiempo

Tube algue relhutáncia al poner este nome, - “L outro Tiempo”. Anté parece que tengo algo cuntra l tiempo d´hoije. Mas nun ye esso. A las bezes pongo-me a pansar cumo todo cuorre tan debrebe. Nun habie lhuç, eiléctrica ne ls lhugares çtantes. Nun habie altemobles, nun habie talfone, nun habie cunfuorto, solo habie pessonas i pessonas pul termo. I la canseira qu'era, quando se querie ir a qualquiera lhado a lhebar un recado miesmo que fusse buono. Neste tiempo nuobo ye todo bien çfrente. La tecnologie trouxo tanta cousa que chega a ser demais cumo yá tengo oubido dezir. Las pessonas hoije tráen un talfone ne l bolso, i esso ye ua cousa mui buona. Úsan-lo por todo i nada, quando stan cuntentas i quando stan tristes. Márcan ancuontros a horas ciertas, fálan cun las pessonas que gústan, fálan de la bida que nun ténen, i quantas bezes nun spántan las pantasmas an que tropéçan. Tórnan-se pa l cumputador i scríben eili l que le dá na gana. Çpuis lhígan-se a la anternete, i júlgan ber l Mundo, que agora parece pequeinho. D'antigamente l Mundo era tan grande que naide sabie adonde chegaba. I screbir ua carta, que ampeçaba siempre assi; -“acá arrecebimos la tue carta!…”-, poné-la ne l correio i ficar un més a spera. Mas hoije naide spera. Naide spera por naide, anté parece que deixou de haber pessonas.

Válter Deusdado

Derramar


Al lhume:
Nun sei se sabes, mas la Marie i l Antonho derramórun l casamiento, eilhes tamien se dában mais mal que you sei alhá por bias de el tener amigas. Ye l que dízen. Inda nun hai muito que habien derramado la casa i, mira, agora cumoquiera bai a quedar assi sbarrulhada, tal i qual cumo eilhes derramórun la bida. Mas tamien a mi i a tou pai mos corriu mal l die: a el derramou-se-le l reloijo de bolso que yá bien anhos que habie mercado an França, i a mi stube-se-me quaije a derramar la massa dua fornada de pan que andaba a amassar, i cuido que esso todo ben de se haber derramado l tiempo. Apuis, a la nuite, nun sei l que comimos i derramou-se-mos la barriga a dambos a dous, que todo l que comimos se bolbiu an corréncia. Ampossible nun seia bruxedo. Mas, mira, bamos andando, que bien pior era a un derramar se le l miolho.



17/04/08

Luzerna









[ Medicago sativa L.]

Cháman porqui ls tratadores de ls huortos a esta yerba Luzerna. Asparcida al trebo. Mas para onde la mie admiraçon s'iba era pa la forma de las froles: redondas salidas de fróncia, cumo l "pompom" dun gorro. You tube mais q'un quando era pequeinho até yá de crecido, feito de lhana i tenie dous agarrados a filos para atar subre la queixada i un terceiro na crona de la cabeça (serie porque you yá era boubielho). Nun habie gelada que ponisse las oureilha burmeilhas, i digo-bos l you, que an Zenízio quando benien si éran lindas i bien anfarinadas. Cuido que desses gorros todos ls de l mui tiempo se lhembraran, porque la friura quando benie era cumo l sol, benie para todos. Tamien se ponien nas alforjas uas bolras bien asparcidas.


16/04/08

Ua forma de lhibardade




Sugeriu-me alguns pensamientos l sou redadeiro testo, Amadeu, antressante i guapo cumo siempre:


Nós que tubimos la suorte de daprender a ler nun eimaginamos por bezes las deficuldades que ténen todas essas pessonas – i inda hai muitas – que cuntínan a mal saber decifrar l que stá screbido i a nun ter acesso a muitas cousas que antretanto fázen parte de l nuosso die a die... cousas que mos parécen a nós banales cumo abrir i ler un lhibro ou un jornal, carregar ne ls botones dun cumputador para comunicar cun ls outros i l Mundo ou fazer tantas outras cousas inda...
Roubórun-le a essas pessonas a quien negórun l dreito de daprender a ler ua cousa que nun ten précio... Roubórun-le ua forma de lhibardade... I l resultado qual ye tamien? Aldés de l Anterior i dessas tierras de Miranda que se muorren als cachicos tamien a la medida que se ban morrendo essas pessonas...
Todo tenerie sido defrente tanto para eilhas cumo para nós, para todos, se noutros tiempos i inda hoije la cultura i la eiducaçon fússen cunsidradas cumo ua cundiçon eissencial –ua antre las mais amportantes - para que todos nua sociedade mos síntamos ls mais lhibres i felizes possibles.
Nun ye ua outopie. Debe de ser un objetibo.

15/04/08

Citaçon de l die (Bulwer-Lytton)


La caneta ye mais poderosa que la espada.

Bulwer-Lytton


Gamon

*
Rinqueira de Gamon



Rinqueira yá spigada



Froles de Gamon [asphodelus ramosus]



Esta yerbeira dá-se bien an termo de peinhas, arenosas, adonde l suolo ye probe i seco. Nun quier dezir que nun s'ancontre an tierras buonas i fuortes.
Ne l termo de Zenízio ne l Barrocal un cabeçico cheno de peinhas i touças (que siempre fui l celeiro de piedras de ls probes que, nun tenendo adonde sacar piedra, ende íban por eilha para fazer las corriças i ls palheiros, puis ye baldíu) ancuntramos esta yerbeira a ringalheira.



L nuosso fado


Será que stamos cundanados, goberno atrás goberno, a fados cumo este?


14/04/08

La mano ajeitou-se-me mui cedo ...


[Crónica publicada na sumana atrasada ne l jornal Voz do Nordeste, adonde saliran crónicas mies ua beç por més. Esta fui la purmeira, que eiqui deixo solo para bos dar esta ambora.]



A cierta altura todo s’ampeçou a cumplicar: purmeiro, bieno essa manha de ponéren l précio de las cousas nun papelico, apuis acabórun culas rapazas que marcában l telifone i tenie que ser un a acertar cul númaro. Antoce cumo ye que ua pessona bai a mercar algo se nun stá eilhi naide para bender? Si, que un negócio faç-se antre dues pessonas a ancarar ua cula outra. Siempre arreneguei de quien nun mira ne ls uolhos, a dreito: un manda un précio i el stá-se siempre a çcucir, a modo de rezinga. Cumo tal, iba a la feira i, s’agarraba algun desses, lhougo le zampataba la tienda, que eilhi nun faltaba quien bendisse. Até ne l soto ua pessona puode preguntar, i era l que faltaba que nun podira çcutir l précio: até podie nun adelantrar nada, que eilhes tamien ténen de mandar benir las cousas de baixo, mas siempre quedo cula cisma de que précio nun çcutido ye denheiro perdido. A mi nunca naide me ganhou an cuontas i ls númaros inda ls outros ls stában a mei screbir i yá you ls habie ancarreirado, que bien le mandaba fazer outra beç la cuonta a esses de l lápeç quando la deilhes nun batie cula mie. L pior éran mesmo ls supremarcados.

Quando ls filhos se me fúrun por ende abaixo, bundaba chegar al correio i lhougo la rapaza fazie la lhigaçon. Se ls filhos lhigában, cumo tal pul Natal ou assi a dezir que benien, lhougo íban de l soto a chamá-me a casa, que aqueilho era un saltico. Agora, dórun an meter l telifone nas casas todas i l miu home zirrou que nun habie de ser menos que ls outros. I si tenie rezon, que ls rapazes stában siempre a telifonar, até por bias de ls nietos ou se tenien percison d’algue cousa. Al ampeço, cula nobidade, todo corrie bien, chamaba l miu home, el lhougo rodaba la rodrica de l telifone i yá staba. Cul tiempo fui-me anfadando, que siempre tenie de star a chamá-lo para marcar: mas que tenes tu que star siempre a telifonar als filhos?, deixa-los an paç, que eilhes nun me bénen a pagar la cuonta. El a mi nunca me refilou muito, mas aqueilhas palabras cegában-me. Assi you arrebente se nun fur a scuola i daprendir ls númaros i quien sabe se nun bou a assinar l miu nome! Que fágan caçuada por ser bielha, que a mi pouco se m’amporta. Al menos assi yá nun bou a percisar de naide.

Yá un par de sumanas que ando a scuola i nun hai meia de ls númaros se m’ancarreiráren, por bien cadernos que incha. La mano ajeitou se me mui cedo al sacho i a la fouce, i nun m’afago a aqueilhas rebolticas tan pequeinhas de l a i de o i outras letras assi. Ls númaros si ls bou sabendo, mas yá nun bai a dar para saber ler l précio de las cousas, i tengo de cuntinar a preguntar. Agora l telifone, nun se ha de quedar a rir de mi! Un die, hei de dezir que fui you que lhiguei, chena de proua cumo se essa tubira sido la mais grande áfrica de mie bida. You bien sei que l mundo inda bai a demudar mais, mas esse yá nun ye l miu mundo, un mundo de letras i númaros que percísan mais de manos que de boca para se dezíren. Tamien, qualquiera die yá me muorro i apuis este trabalho nun habie serbido para nada. Agora falar culs filhos, nien que seia por ua beç si merece la pena, senó iba a falar cun quien?

amadeujf@gmail.com


13/04/08

Trabalha que nien un Mouro

*
Bista de l Pabilhon de Centro Cultural e Recreativo do Alto do Moinho, Corroios




La quarta palhestra subre Cultura i Lhéngua Mirandesa tubo lhugar ne l sítio de l questume ne l die 12 de l més d’Abril. Ne l Centro Cultural e Recreativo do Alto Moinho-Corroios, que, tenemos que recoincer delantre de todo l mundo, nunca se poupou a sfuorços para tener las puortas abiertas i andrento un lhugar çponible para que estes juntouros fússen ua rialidade.
Porque la motibaçon de saber cada beç mais subre la Cultura i Lhéngua Mirandesas medra to ls dies, ye bien rial l antresse rebelado por muitos, ye cumo l zbrabamiento dun camino adonde yá nun se puode parar. A lhebar an cuonta l eisemplo de l porsor i ambestigador que nun se poupa a percurar i studar ls temas eiqui traídos i licionados. Temas que l’eisígen muitas horas, muitos dies de trabalho, ourganizaçon i arrumo de decumientos i lhibros, besitas a sítios i percuras para assi poder tener coincimientos i dar splicaçon de ls causos a todos ls que tenemos la suorte de a estas palhestras benir.
Ye causo para dezir, cumo siempre se dixo para aqueilhes lhados adonde todo acunteciu, que l porsor i ambestigador Amadeu Ferreira trabalha que nien un Mouro.
Mas nesta liçon nun fui solo de Mouros que el ambersou, fui tamien de Godos, Árabes, Suebos, Bándalos, Remanos, Besigodos i muitos mais pobos que sabemos agora puls chamadeiros que alhá se mantubírun mais ou menos tiempo pulas tierras de ls Zoelas al lhargo de la Stória. Realidades que mos chégan puls chamadeiros, i outros teçtemunhos cumo la fala i palabras que rejistírun al tiempo zde ls anhos siete cientos de la outra era.
Siempre fui questume un pobo dezir que sien trabalho i ampeinho nun se fai nada, puis tamien eiqui l que fai l porsor ye salido de muito trabalho i amor a la Cultura. Ye a esse trabalho i ampeinho de percura, ambestigaçon i studo, d’ansinar i spargir ls coincimientos, de passar l saber als outros, que todos nós botamos la maior admiraçon, que todos nós quedamos rendidos i agradecidos para siempre.
Para que serbirie coincer muito dua cultura s’esse saber nun fur passado als outros i percipalmente a las nuobas giraçones? Serie cumo acender ua lhuç i apuis ancerrá-la nua caixa. L porsor ten essa cuncéncia de que la mensaige ten que ser passada. Assi nós l'anténdamos i tamien déiamos esse bun eisemplo.


12/04/08

La melhor altura



La melhor altura para poner ua arble fui hai binte anhos. La segunda melhor altura ye agora.

Dito dezideiro chino

Papoula

*
Ua Frol de Papoula [Papaver rhoeas]



Dues Froles de papoula


Muitas froles de papoulas


La frol de papoula i l casulho adonde guarda las semientes


L casulho de ls semientes




Puis eiqui stá ua frol de que naide ten dúbedas de l sou nome. Mas tamien para quei poné-la eiqui se ye quemun bé-la? Para mi nun ye. You cunfesso que sou un cundanado de las grandes metrópoles (cidades), adonde se bei todo menos campos de papoulas.
Cumo you me muorro als poucos, agarro-me a las recordaçones de quando por aqueilhas prainuras de la Chaneira, Las Guiras, Chana, Suortes Nuobas i la Moura (chamadeiros de Zenízio) bie la bermelhidon de las papoulas. Anchie l'alma de quelor i ls pulmones de l sou perfumado cheiro.
Prendas de la natureza que nun hai pintor ou retratista que atente arrimar-se.


Nuobo blogue. Cumbite a partecipar.




Hai uns dies atrás fui l die anternacional de la lhiteratura anfantil. Subre el, Fir deixou aqui un testo. An comentairo dixe que gustarie de criar un nuobo blogue solo cun testos para mocicos i mocicas. L blogue ende stá - solo ampeçado, claro - i podereis besitá-lo an

http://lbolodelbeiso.blogspot.com/

Yá l ajuntei a la lista de blogues an mirandés que stá neste nuosso froles mirandesas. Nun gustarie [nien poderie] de ser you solico a fazer esse blogue, de modo que deixo eiqui l zafio para quien quejir fazer parte de la nuoba quadrilha. Las regras seran las mesmas deste blogue froles mirandesas só que será dedicado a ninos: cun poemas, retratos, traduçones, cuontas - tradecionales, oureginales ou traduzidas -, l que cada ua/un quejir i seia al modo. Assi poderemos, als poucos i quaije sien dar por eilha, ir criando un cunjunto de materiales pa ls ninos mirandeses que tamien poderan ser aporbeitados nas scuolas ou por outros meios.

Para quien quejir colaborar ye solo mandar ua mensaige [se nun tubir gmail esso nistante s'amanha-se] para

lbolodelbeiso@gmail.com

Este cumbite ye deregido a todas las pessonas que scríben an mirandés i nun solo a las que scríben ne l froles mirandesas.

L nome l bolo de l beiso ye l títalo dun lhibrico de poemas para ninos que screbi antre 2000 i 2001, mas que nunca fui publicado. L blogue ampeça cun l poema que dá l nome al lhibro i al blogue i cun ua pintura feita por Manuol Bandarra d'aperpósito para esse lhibrico.
Screbir para garoticos ye mui, mui cumplicado. A ber se antre todas/os somos capazes de fazer algo que jeito tenga.

Bá, cunto cumbós,
Amadeu Ferreira


11/04/08

Sábado, 12 de Abril, a las trés i meia de la tarde



Sábado que ben, die 12 de Abril, a las trés i meia de tarde, starei a falar subre lhéngua mirandesa ne l «Centro Cultural e Recreativo do Alto do Moinho».Ye la quarta de las palhestras que ampecei ne l més de janeiro, antegradas ne ls cursos de lhéngua mirandesa.Quien podir i quejir que apareça i lhiebe outras pessonas. Ye mais ua ouportunidade para falarmos de la nuossa lhéngua i mos tornarmos a ber.
Para quien nun soubir adonde ye, bai até Corroios i buolbe pa l Alto do Moinho, lhougo eilhi a la mano. Ua beç eiqui, ye solo preguntar.

Amadeu Ferreira

Antremocielha braba ou Patalhobos

*
[lupinus luteus]












Nun tengo bien la certeza se l nome an mirandés ye este, cuido que era assi que le chamábamos.
Tamien nun fui capaç de quedar culs retratos até tener un culas bainas secas, i apuis poné-los todos dua beç. Porque ye solo l que falta, ampeça berde cumo las demais, al percípio ua frol bien ambergonhada para apuis ser pimpona de sobra, dun amarielho adominador que se çtaca adonde bibe, las sues bainas quando se sécan quédan cun un ferron na punta. Çpedindo-se até soutranho.


10/04/08

Lhigaçon Directa





Hoije bengo aqui a falar de l último CD de oureginales de Sérgio Godinho: Lhigaçon Directa. I bós, caros lheitores, podeis preguntar: Fir, mas se l CD yá saliu hai tanto tiempo, porquei falar del agora? Por bárias rezones, lheitores, mas çtaco dues: la prumeira ye que l précio abatiu (ralamente merco un CD quando sal), la segunda ye un cachico mais defícel de splicar. Hai ua cousa algo stranha que me acuntece cun las músicas de Sérgio Godinho: ralamente gusto a la prumeira. Cústan-me a antrar ne l oubido.
Mas quando finalmente éntran, cunsigo oubir un CD binte bezes seguidas sin me cansar. Esto acunteciu-me cun Ligação Directa. Tardei a gustar de las cançones, mas agora yá nun passo sin
La Deusa de l Amor, La Marcha Centopeia ó Solo An Este Paiç.
L cantoutor reambenta-se sin se trair. Ten cançones que falan de amor, de aparéncias, de l nuosso paiç i até ten ua Marcha Popular.
Se gustais de Sérgio Godinho (ó mesmo se nun gustais), spurimentai oubir l Lhigaçon Directa. Se nun bos cumbencir à la prumeira, tentai outra beç. L Sérgio ye mesmo assi: prumeiro stranha-se, apuis antranha-se.


La Lhiçon



Questuma-se dezir que quando las cousas nun cuorren cumo sperábamos, al menos daprendimos ua lhiçon. Cun feito, de beç an quando, la bida dá-mos lhiçones seberas, l problema ye que nin siempre las daprendimos. Mas la bida ye ua porsora persistente i quando nun daprendemos la lhiçon, arranja siempre maneira de la repetir.
You tengo un pouco la manha de adiar las cousas até l último momento. La lhiçon que la bida me dou hoije foi que ciertas cousas dében ser planeficadas cun atencedéncia. Scusaba yera de la haber dado trés bezes.



09/04/08

Onde Bamos Morar



Ls Artistas Unidos strénan l die 10 (manhana) a las 21:30 ne l Convento das Mónicas (Largo de la Grácia, Lisboua) la pieça de triato Onde Vamos Morar de José Maria Vieria Mendes, ancenada por Jorge Silva Melo. La pieça stará an cena até al die 11 de Maio, de quarta a sábado a las 21:30 i als demingos a las 17:00 (antre 24 i 26 de Abril nun hai repersentaçones). Ne l die 22, hai ua repersentaçon a mais i un ancuontro cul outor.

You stou mui curjidoso an ber este spectaclo porque ye ua ouportunidade de ber a Sérgio Godinho ne ls palcos, cumo ator (la última pieça an que partecipou fui an 89).

Atores: Andreia Bento, Cecília Henriques, Pedro Carmo, Pedro Gil, Pedro Lacerda, Sérgio Godinho i Sílvia Filipe

Cenografie i figurinos: Rita Lopes Alves

Lhuç: Pedro Domingos

Ancenaçon: Jorge Silva Melo

Assisténcia de ancenaçon: Luís Godinho



Bico de Ciguonha

*
Frol de bico de ciguonha [erodium moschatum L.]







Bicos de ciguonha yá maduros



La bela

*
[C. Ferreira]



Cula quaresma alta, arde la bela de ls tomielhos: las lhamaredas sorbírun l roixo de l tiempo; de tan afeitos manténen, inda apuis la Páscoa, la paixon acesa pulas arribas. Seco, stende-se l terruço anriba las lhastras, cumo piel al aire: assi aguanta un die i outro la ceçon cun que atiça l fuogo nas raízes. Eiternize-se l sfergante de l tomielho i de l retrato: agosto, que spere cun sou einfierno i sue checharra, cantadeira dun mundo a arder an claro.



08/04/08

Einédito de José Cardoso Pires

Ye apresentado manhana (9 de Abril), por Maria Lúcia Lepecki, la obra (até agora) einédita de José Cardoso Pires, Lavagante: Encontro Desabitado, la strena dua nuoba eiditora: Edições Nelson de Matos.
La apersentaçon tenerá lhugar a las 18:30 an la Biblioteca Nacional (Campo Grande, 83, Lisboua).

Ua sabedorie ancestral que nun anganha a naide !


Amigo Faustino, grande apreciador de botánica i por bias desso tamien siempre mui apreciado !

Quando bi ls sous retratos ne ls quales mos amostra esses « arrebentones » i li tamien este sou redadeiro artigo, quaije nun tube dúbedas… Mas nunca se sabe ! Hai tantas i tantas plantas, milhones i remilhones, a cumbibir cun nós neste nuosso planeta Tierra que un stá siempre sujeito a anganhar-se, nun acha ? Mas mais ua beç tenemos la pruoba que hai todo antresse an nun sermos totalmente eignorantes ; este caso ye un bun eisemplo !
Nun serie mui defícele cunfundir esta planta cun aqueilha que dá yerbilhas, esses granicos de quelor berde i mui tienros que nun ban a tardar a aparcer daqui a poucos dies i que son buonos até nun poder mais nesta altura de l anho abençonada puls diuses que ye la Primabera. La defrença ye que las froles dessa planta comestible que dá las yerbilhas por cunseguinte, you siempre me lhembro de las ber brancas anquanto que las froles dessa planta de que mos fala agora son eilhas giralmente dun roixo tan guapo i sedutor que até parece que alguien l fui a sacar un die desse sítio que cháman l Paraíso. Guapo até nun poder mais i que deita un olor mui subtil i agradable tamien cumo se fússen rosas ou jasmin mas anunciador dun fruito, cumo bien mos abisou i só fizo bien, Amigo Faustino, esse cumpletamente proibido! Ls granicos que se fórman depuis dentro de las bainas son puls bistos, para la nuossa anfelicidade, altamente tóxicos ! (Digo « puls bistos » porque you nunca ls probei mas tamien nun tomarei la decison mais que ansensata de spurmentar, pensando que nien todo l que se scribe ou l que se diç por ende an todos esses papeles ou ecrans ye berdade. Deixo a outros l pribilégio de gustáren de ser cumo San Tomé i de solo acraditar naqueilho que fúrun capazes de ber i de cumprobar cun ls sous próprios uolhos !).

Até l anho passado, tamien you tenie uns pies dessa planta na casa que you tenie dantes que habie pertencido i habie sido custruida yá ne ls anhos trinta por ua família eitaliana que habie eimigrado para l Sul de la França, nessa altura. Ora, parece (Fui l que li…) que essa planta tamien ye ouriginária de la Eitália i de la Sicília…

An francés, damos-le l nome tamien mui guapo i até poético de « Pois de senteur ». L nome anglés ye « Sweat peas », an castelhano « Guisante de olor » i l nome científico dessa bariadade parece ser mesmo « Lathyrus odoratus ».
Qual podie ser anton la melhor traduçon an mirandés ? Mas melhor inda que la traduçon, ye bien antressante, angraçado i ouriginal tamien esse nome que you nun cunhecie de « Arrebenton » !

Yá agora tamien stou curjidosa de saber qual l nome que le dan an pertués. Nun aparece na lhéngua de Camões ningun artigo subre essa planta na Wikipédia por eisemplo… Ye bien pena ! Qualquiera die, inda se ban a morrer ls Pertueses por eignoráncia (Nun irán deixando de cunhecer las plantas ou de s’antressar por eilhas ?!) mas pul cuntrairo subrebibir ls Mirandeses que gústan - Dou-mos la pruoba, Amigo Faustino ! - de cultibar « Froles ». Esses ye que nun ban ou nun puoden arrebentar, morrendo cula barriga anchada ! La sabedorie deilhes ye grande, tenemos mais ua beç la certeza… ua sabedorie ancestral que nun anganha a naide !

07/04/08

Arrebenton

*
Arrenton inda medrando




arrebenton an frol


Arrebenton yá cun bainas



You oubie le chamar a esta yerba arrebenton. Tamien oubie dezir que se la cria quemisse esta yierba se morrie cula barriga anchada.
Será l nome berdadeiro desta yerba? Ou l nome ben dende, s'acauso era berdade? Será que por to las tierras de miranda la chamán assi?
Las dúbedas son muitas, mas las froles son dua quelor rala, i las bainas quaije de l tamanho de las de la antremoceira.
Quien andubir un ratico pul campo ancontra-las i, mais que nun seia, bota-le las manos para cheirar la frol i ber cumo son ls granicos que ten nas bainas.


L "Artista"



Cumo debeis de star lhembrados, an 2007, un "artista" chamado Guillermo Vargas Habacuc ancuntrou un perro abandonado, lhebou-lo para un museu i deixou-lo morrer-se de fame i de sede. Dezie el que querie portestar contra la heipocrisie i que la culpa de la muorte de l perro yera de las pessonas que fúrun al museu. You solo spero que Guillermo nunca se lhembre de "fazer arte" para portestar cuntra la pena de muorte.
Mas parece que hay pessonas que cunsídran que matar un animal a la fome i a la sede puode ser arte i, por esso, Guillermo Vargas Habacuc foi cumbidado a repetir la façanha an la Bienal Centroamericana de Arte. You já assinei la petiçon contra tal cumbite. Se quijierdes assinar, podeis fae-lo aqui: http://www.petitiononline.com/13031953/petition.html.
Ye rápido i ye de grácia.


Trés rezones para ber cinema pertués



Um Amor de Perdição. La segunda lharga metraige de Mário Barrroso, realisador de O Milagre Segundo Salomé, ye ua adaptaçon de la afamada obra de Camilo Castelo Branco als dies de hoije. Strenará an brebe an festibales. Atores: Tomás Alves, Patrícia Franco, William Brandão, Catarina Wallenstein, Virgílio Castelo, Ana Moreira , Ana Padrão.




Veneno Cura. L nuobo filme de Raquel Freire, realisadora de Rasganço, stá an fase de pós-perduçon. Este filme splora la fuorça de l lhado mais andeble de las figuras: deseios, prazeres scundidos, fantesies ancunfessables. Atores: Sofia Marques, Margarida Carvalho Sandra Rosado, Miguel Moreira , Gustavo Vicente, Gonçalo Amorim.




Entre os Dedos. Tiago Guedes i Frederico Serra, realisadores de Coisa Ruim, apersénntan-mos un filme subre aqueilho que mos lhiga uns als otros, anquanto seres houmanos. L porjeto ancontra-se an fase de acabamiento. Atores: Filipe Duarte , Isabel Abreu , Ruben Correia, Liliana Soudo, Lavínia Moreira, Gonçalo Waddington, Fernanda Lapa, Luís Filipe Rocha, Paula Sá Nogueira.


Lheituras

Dibulgaçon de la sumana



Amostra de las lheituras



Scritor de l més (andicado para la lheituras)




L mais de las bezes nun será fácele antender las mies besitas a este sítio. Porque tamien l mais deilhas scribo subre cousas d’adonde bibo i trabalho. I até puoden ser cousas bien arredadas de l sprito deste blogue, mais birado pa la scrita i la cultura mirandesas, puis esso serie ua seinha de ser defrente de ls muitos que por ende hai.
Será l causo d’hoije, que até ls retraticos stan antimando i dando la nuoba an pertués. Mas you fago siempre un sfuorço para que seia dantendido i que algue cousa lhigue als perpósitos de l blogue. Percuro siempre meter la mie garfada an mirandés, nien que solo seia para relhembrar tiempos dantes, tiempos que cuido merécen ser registrados, tiempos que se nun somos nós a fazé-lo agora, naide l bai a fazer manhana.
Cumo se bei, ls retratos dízen que stamos na sumana de la lheitura, i todo se passa na scuola adonde trabalho. Guapos eibentos estes, que los armanei a aqueilhes bibidos quando andaba ua “carrinha” cun lhibros pulas aldés, cuido (se stubir anganhado, l miu perdon) cula ajuda de l’Anstituiçon Cultural Glubenkian. Aqueilha carripana asparcie-se a un soto, solo que andrentro an beç de tener lhatas de scabeche, arroç, fideu, carros de lhinhas i agulhas, tenie lhibros, pequeinhos i grandes, remanses i de cuontas. Solo teniemos que dar l nome, ler l lhibro i ua sumana apuis benir a agarrar outro. A sou modo, esta carrinha culs lhibros que çponibelizaba trazie até nós cachicos de mundos çcoincidos, ajudábamos-mos a custruir castielhos, bencir muntanas i, an suonhos, a bolar cumo paixaricos. Bertudes de la lheitura i de quien la çponibeliza. Naquel tiempo, esta carrinha nun trazie lhibros an mirandés. Cuido que se fusse hoije, por aqueilhas tierras nun l podie fazer doutro modo. Medrado cumo stá l gusto i l bíçio de ler mirandés yá oubrigaba a fazé-lo. Benir a Miranda sien scrita an mirandés serie pecado.


Cunfiança nas raízes

*



Bien loinge queda l cielo, bien calhos medrórun porriba las raízes, mas las nuobas pítulas son siempre frescas cumo ua madrugada, assi l podador le deia campo: nunca nada ye tan bielho que tenga de se morrer; nunca nada stá tan acabado que nun puoda ampeçar outra beç; nunca un mal puode ser tan grande que al menos nun haba sprança de l curar; nunca nada ye tan defícele que téngamos de zistir del antes de tiempo; nunca las fuorças son tan andebles que nun séian capazes dun mexer d'uolhos, un ai que seia a ampeçar un airico: bonda que, cumo l tuoro de l'oulibeira, nun pérdamos la cunfiança nas raízes que mos dórun de comer até agora.


06/04/08

Mirar para loinge, ber aquilho que stá acerca


A las bezes, quando bemos notícias subre cousas que se pássan ne l strangeiro, recoincemos l nuosso paíç.


04/04/08

Martin Luther King: "Tengo un suonho !"

*



Lhembrou-me l rádio, hoije pula manhana cedo, que faç hoije 40 anhos que matórun, ne l die 4 de Abril de 1968, an Memphis, ne l Tennessee, l pastor amaricano Martin Luther King, Prémio Noble de la Paç an 1964, defensor de ls dreitos cebiles de ls negros i de todos ls ouprimidos an giral, nun solo ne l paíç del, ls Stados Ounidos, cumo tamien ne l mundo anteiro.
You solo tenie 7 anhos i nun me lhembro na altura de oubir falar nesse eibento… Inda nun teniemos telbison an casa mas teniemos un rádio que miu pai habie cumprado an Sendin a un caixeiro biajante que benie a bender suola i bezerro i tamien outros materiales pa la oufecina de tiu Eiduardo Aleixo adonde miu pai trabalhaba cumo çapateiro antes de eimigrar pa la França…

L racismo, las anjustiças, la segregaçon, la scrabidon son temas que fázen parte de ls nuossos porgramas de ansino, aqui an França cumo ende an Pertual, tengo la certeza. Tamien stan persentes nas mies aulas de Pertués, tenendo muitas bezes cumo punto de salida testos que sprímen todo l drama i l sufrimiento de miles de homes i mulhieres zde hai seclos solo porque nacírun cun ua quelor de piel mais scura que la nuossa. Nun fáltan testos an lhéngua pertuesa tamien para lhembrar l que puode ser cunsidrado cumo ua de las mais grandes pragas que conheciu la Houmanidade. Ua antre muitas outras anfeliçmente mas talbeç tamien la pior.
Nun de ls lhibros de que me sirbo por eisemplo, ua coletánea de testos de outores de bários países de lhéngua pertuesa, sei que ls alunos, aqui an França, que stúdan pertués gústan por eisemplo de …

- «Monangambá» (1961) de l angolano António Jacinto, poema cantado por Rui Mingas tamien de nacionalidade angolana.
- «Mestiço», (1943), de Francisco José Tenreiro nacido an San Tomé i Príncipe.
- «Sonho de mãe negra» (1967) de l moçambicano Kalungano tamien chamado Marcelino dos Santos.
- «Faustino», ua cuonta de A cidade e a Infância (1957) de José Luandino Vieira, de pais pertueses que fúrun a bibir para Angola quando esse outor tenie trés anhos.

Son solo eisemplos… Inda bou a acrecentar mais un, dun outor pertués, pertués cumo nós: l testo ten la bantaige de ser simples de antender até para moços de lhéngua francesa que ampéçan a studar pertués… tan simples que custa a acraditar que ls Homes assi i todo téngan tubido tanta deficuldade zde siempre para antender cousas que nun pássan dua eibidéncia. Mas até las eibidéncias, a alguns nun le antressa antendé-las ou aceitá-las… Ye l poder de alguns a la custa de muitos outros que stá an jogo…

«I have a dream… !» (Tengo un suonho…!) habie dezido i porclamado Martin Luther King junto de miles de pessonas, an 1963, delantre de l «Lincoln Memorial» an Washington, durante ua marcha pul amprego i la lhibardade . Cuido que nós tamien le podemos i debemos prestar houmenaige a esse heirói para la defesa de ls dreitos houmanos, neste sítio, ne l meio de tantas froles… Froles de l Mundo!… cun la sprança siempre einabalable que esse suonho se torne un die, un die talbeç, realidade!


Lhágrima de negra

Ancuntrei ua negra
que staba a chorar
pedi-le ua lhágrima
pa l'analisar.

Recolhi la lhágrima
Cun todo l cuidado
Nun tubo de ansaio
Bien sterelizado.

Mirei-la dun lhado,
De l outro i delantre
Tenie un ar de pinga
Mui traspariente.

Mandei benir ls ácidos,
Las bases i ls sales
Las drogas ousadas
An casos que tales.

Ansaiei a friu,
Spurmentei al lhume,
De todas las bezes
Dou-me l que ye questume:

Nien seinhas de negro,
Nien bestígios de ódio.
Auga (quaije todo)
I cloreto de sódio .

António Gedeão, pseudónimo de Rómulo Vasco da Gama de Carvalho (1906 - 1997), fui poeta, porsor i ambestigador de Stória de las Ciéncias.


La mala auga que mana

*



Hoije, bien a la purmanhana, quando agarrei un jornal para ler que queda siempre nua gabeta própia par’el ne la staçon de l Camboio adonde moro. Ua ambora que alhá benie fui la repunsable pul que bou a dezir. Las mies mimórias spertórun mais ua beç i apuis quedórun nun pulberino anfernal, mesmo que todo esto por bias duas i doutras benga muitas bezes a la cumbersa.

La nuoba dezie que todos ls nacientes d’auga de Sintra tenien auga mala pa las pessonas. I que ls antendidos nestas cousas de la salude de las pessonas, acunselhában a poner abisos ne las fuontes i funtanairos por bias de las dúbedas.

Para mal de ls nuossos pecados, este cunseilho dado puls antendidos a Sintra puode ser lhebado an cuonta an muitos i muitos lhugares deste planeta tierra.

Adonde antrórun las mies lhembráncias?

Antrórun porque quando you naci, hai pouco mais de cinquenta anhos, estes abisos habien de ser un fartote de risa. I naci ne l praino Mirandés, mas astribo-me a dezir que se habisse nacido an Sintra la cousa era la mesma. Hoije las çfréncias puoden ser alguas, mas nada de quedar a drumir neilhas. Nun habie, meio seclo atrás, fuonte, rigueiro ou lhagona, poço, galaton ou chafariç adonde un nun se regalasse de meter ls beiços i dar bunchos balientes i ais de sastisfaçon de la buona auga que angulhie. L que sei, ne ls mais deilhes ende adonde fui bubedor de garoto inda l fago quando alhá bou an rondas pul termo.

Mas tamien eiqui ye buono nun çpreziar l cunseilho de l dito: se bires las barbas de l tou bezino a arder, pon las tues de molho, mesmo que Sintra nun seia bezina de Miranda. Porque l porblema ye de todos i naide puode sacudir l'auga de l capote, nien s'ambaiar por muito mais tiempo. La cuncéncia coletiba ten que manar.

Se queremos tener a la purmanhana un cantaro d'auga buona cumo tenemos hoije l jornal.

03/04/08

Alloe vera

Ampeço assi la temporada de ls retratos de froles, mesmo que saba que ls retratos son de todos ls tiempos.

Esta frol nun sei cumo se chama an mirandés, i l mais cierto ye nun ser mirandesa, mas, cumo alguien eiqui dixo un die, las froles son de l mundo, son de adonde i de quien gusta deilhas.

l nome que coinheço ye Alloe vera (cuido que screbi bien)
Retratei-la sien frol, apuis yá ne l sou splandor frolido i a la fin yá seca: ye assi la bida de todo.







02/04/08

Mensaige de l Die Anternacional de l Lhibro Anfantil 2008



Hoije, ye Die Anternacional de l Lhibro Anfantil. You nun gusto muito de las spressones "Lhibro Anfantil" ó "Lhiteratura Anfantil", mas se ls própios scritores la úsan, quien sou you para me fazer de squesito? Ye también la data de anibersário de Adrian Mole, l protagonista de bários lhibros jubeniles de Sue Townsend, que li na mie mocidade.
Astanho, la mensaige de l Die Anternacional de l Lhibro Anfantil foi screbida por Chakrabhand Posayakrit, pintor, eilhustrador. Recientemente, passou a dedicar-se tamien a la criaçon de caramonicos i a la pintura de cenas anspiradas na lhiteratura tailandesa. José António Gomes traduziu la mensaige para pertués i you bou fazer ls possibles para, cun assento nesta traduçon, la scribir an mirandés.


Ls lhibros alhúmbran, l coincimiento ancanta

La busca de coincimiento pula lheitura ten de tornar-se ua prioridade i deberie de ser zambolbida lhougo en la anfáncia.

Zde mui cedo se mete ne ls ninos tailandeses l deseio de l coincimiento pula lheitura, cun assento nua tradiçon i nua cultura sublimes.

Ls pais son ls purmeiros porsores de ls ninos i ls monges tórnan-se ls prencipales mentores de la sue ourientaçon i eiducaçon, anteletual i mental, tanto no que respeita als assuntos de l mundo cumo ne l tocante als balores spirituales.

Ancuntrei anspiraçon para la mie eilustraçon an ancestrales tradiçones de l meu paiç. Por un lhado, la tradiçon de le cuntar cuontas als ninos, pul outro, la de daprender pula lheitura de anscriçones an fuolhas de palmeira i an trabicas que se çtínan solo a ser lidas.

Las narratibas screbidas an fuolhas de palmeira bénen da la tradiçon budista. Cúntan la bida de Buda i recúntan cuontas de las jatakas (fábulas i parábolas), cun la nobre antençon de cultibar las mientes jobes i de le sembrar fé, eimaginaçon i un sentido moral.

Chakrabhand Posayakrit

L die de las mintiras, l Froles i You


Onte, l porsor Amadeu resolbiu fazer-mos ua partida angraciada i dixo que iba a cerrar l blogue. You quedei na dúbeda, mas apuis alhá me lhembrei que yera die 1 de Abril. L porsor Amadeu diç que la mintira nun yera buona, porque foi lhougo çcubierta. You acho que yera buona (inda que fura un cachico stranho l porsor Amadeu tomar ua decison dessas), l problema ye que fui dita nua data an que las pessonas naturalmente speran que "anténten anganhá-las". Hai até quien çfolhe ls jornales a saber de dues ó trés mintiras, quando na maiorie deilhes ye cada beç mais defíciel ancuntrar duas ó trés berdades.
Claro que nun puodo deixar de eimaginar cumo serie se la "notícia" de l porsor Amadeu fusse berdade. Yá bárias pessonas aqui falórun subre l cuntributo que este blog dá na dibulgaçon de l mirandés (pul menos na sue forma scrita), por esso bou a falar de razones mais "eigoistas". Inda que nin siempre l puoda fazer, nabegar ne l froles i screbir nel son dous grandes prazeres que tengo i de ls quales me serie defícile abdicar. Muitas bezes, aquilho que scribo só me anteressa a mi. Mas ua lhéngua sirbe para comunicar i ye natural que cada un fale daquilho que mais le anteressa.
L blogue tem-me serbido, mais que todo, cumo un prolongamiento de las classes de mirandés. Agradeço-bos, Amadeu, pula ouportunidade de partecipar neste porjeto i también pula çponibilidade an reber ls mius testos.


Rucerreiçon de la lhéngua mirandesa


Spargidas pula grandeLisboua i por bárias outras cidades i aldés de Pertual i de l mundo, “la quadrilha” de l Froles Mirandesas fai rucecitar ua anbaliable riqueza de las nuossas gientes mirandesas, la sue lhéngua.
Para nun deixar perder essa riqueza, nós ls que cuntinuamos a screbir no Froles mirandesas, para alhá cuntinuar rucecitar la lhéngua, stamos a fazer justiça a bários scritores, cumo Leite de Vasconcelos i muitos outros mais recientes, quando bamos passando para un ancalculable númaro de cumputadores i de papeles ua lhéngua i ua cultura, de personas analfabetas, mas mui sanas, que ambora la falando cun poucas personas, porque bében an aldés mui pequeinhas i mui houmildes, son pessonas mui ricas an balores culturales.
L Froles mirandesas ten rucecitado i cuntinuará a rucecitar la stória de Miranda i tamien la de Pertual, pulas muitas pequeinhas stórias que ls eilemientos de “la quadrilha” ténen screbido neste blogue. Alguns desta quadrilha ténen publicado no Froles mui buns testos relacionados culs acontecimientos i cul tipo de bida popular daqueilhas gientes i daqueilhas tierras mirandesas i ténen-se rebelado eicelentes scritores.
Assi, nun ye eisagerado dezir que l Froles Mirandesas ten cuntrebuido muito para la rucerreiçon de la lhéngua mirandesa i para para oumentar l amor pulas gientes i pulas aldés de Miranda, mesmo an aqueilhas personas que nun tubírun l perbileijo de alhá nacer i alhá bibir, porque cada testo ye cumo ua semiente a anriquecer, a renascer i a rucecitar la nuossa querida lhéngua Mirandesa.
Leonardo Antão