Cula quaresma alta, arde la bela de ls tomielhos: las lhamaredas sorbírun l roixo de l tiempo; de tan afeitos manténen, inda apuis la Páscoa, la paixon acesa pulas arribas. Seco, stende-se l terruço anriba las lhastras, cumo piel al aire: assi aguanta un die i outro la ceçon cun que atiça l fuogo nas raízes. Eiternize-se l sfergante de l tomielho i de l retrato: agosto, que spere cun sou einfierno i sue checharra, cantadeira dun mundo a arder an claro.
09/04/08
La bela
Cula quaresma alta, arde la bela de ls tomielhos: las lhamaredas sorbírun l roixo de l tiempo; de tan afeitos manténen, inda apuis la Páscoa, la paixon acesa pulas arribas. Seco, stende-se l terruço anriba las lhastras, cumo piel al aire: assi aguanta un die i outro la ceçon cun que atiça l fuogo nas raízes. Eiternize-se l sfergante de l tomielho i de l retrato: agosto, que spere cun sou einfierno i sue checharra, cantadeira dun mundo a arder an claro.
08/04/08
Einédito de José Cardoso Pires
La apersentaçon tenerá lhugar a las 18:30 an la Biblioteca Nacional (Campo Grande, 83, Lisboua).
Ua sabedorie ancestral que nun anganha a naide !

Quando bi ls sous retratos ne ls quales mos amostra esses « arrebentones » i li tamien este sou redadeiro artigo, quaije nun tube dúbedas… Mas nunca se sabe ! Hai tantas i tantas plantas, milhones i remilhones, a cumbibir cun nós neste nuosso planeta Tierra que un stá siempre sujeito a anganhar-se, nun acha ? Mas mais ua beç tenemos la pruoba que hai todo antresse an nun sermos totalmente eignorantes ; este caso ye un bun eisemplo !
Até l anho passado, tamien you tenie uns pies dessa planta na casa que you tenie dantes que habie pertencido i habie sido custruida yá ne ls anhos trinta por ua família eitaliana que habie eimigrado para l Sul de la França, nessa altura. Ora, parece (Fui l que li…) que essa planta tamien ye ouriginária de la Eitália i de la Sicília…
An francés, damos-le l nome tamien mui guapo i até poético de « Pois de senteur ». L nome anglés ye « Sweat peas », an castelhano « Guisante de olor » i l nome científico dessa bariadade parece ser mesmo « Lathyrus odoratus ».
Qual podie ser anton la melhor traduçon an mirandés ? Mas melhor inda que la traduçon, ye bien antressante, angraçado i ouriginal tamien esse nome que you nun cunhecie de « Arrebenton » !
Yá agora tamien stou curjidosa de saber qual l nome que le dan an pertués. Nun aparece na lhéngua de Camões ningun artigo subre essa planta na Wikipédia por eisemplo… Ye bien pena ! Qualquiera die, inda se ban a morrer ls Pertueses por eignoráncia (Nun irán deixando de cunhecer las plantas ou de s’antressar por eilhas ?!) mas pul cuntrairo subrebibir ls Mirandeses que gústan - Dou-mos la pruoba, Amigo Faustino ! - de cultibar « Froles ». Esses ye que nun ban ou nun puoden arrebentar, morrendo cula barriga anchada ! La sabedorie deilhes ye grande, tenemos mais ua beç la certeza… ua sabedorie ancestral que nun anganha a naide !
07/04/08
Arrebenton
L "Artista"
Ye rápido i ye de grácia.
Trés rezones para ber cinema pertués
Um Amor de Perdição. La segunda lharga metraige de Mário Barrroso, realisador de O Milagre Segundo Salomé, ye ua adaptaçon de la afamada obra de Camilo Castelo Branco als dies de hoije. Strenará an brebe an festibales. Atores: Tomás Alves, Patrícia Franco, William Brandão, Catarina Wallenstein, Virgílio Castelo, Ana Moreira , Ana Padrão.
Lheituras
Será l causo d’hoije, que até ls retraticos stan antimando i dando la nuoba an pertués. Mas you fago siempre un sfuorço para que seia dantendido i que algue cousa lhigue als perpósitos de l blogue. Percuro siempre meter la mie garfada an mirandés, nien que solo seia para relhembrar tiempos dantes, tiempos que cuido merécen ser registrados, tiempos que se nun somos nós a fazé-lo agora, naide l bai a fazer manhana.
Cumo se bei, ls retratos dízen que stamos na sumana de la lheitura, i todo se passa na scuola adonde trabalho. Guapos eibentos estes, que los armanei a aqueilhes bibidos quando andaba ua “carrinha” cun lhibros pulas aldés, cuido (se stubir anganhado, l miu perdon) cula ajuda de l’Anstituiçon Cultural Glubenkian. Aqueilha carripana asparcie-se a un soto, solo que andrentro an beç de tener lhatas de scabeche, arroç, fideu, carros de lhinhas i agulhas, tenie lhibros, pequeinhos i grandes, remanses i de cuontas. Solo teniemos que dar l nome, ler l lhibro i ua sumana apuis benir a agarrar outro. A sou modo, esta carrinha culs lhibros que çponibelizaba trazie até nós cachicos de mundos çcoincidos, ajudábamos-mos a custruir castielhos, bencir muntanas i, an suonhos, a bolar cumo paixaricos. Bertudes de la lheitura i de quien la çponibeliza. Naquel tiempo, esta carrinha nun trazie lhibros an mirandés. Cuido que se fusse hoije, por aqueilhas tierras nun l podie fazer doutro modo. Medrado cumo stá l gusto i l bíçio de ler mirandés yá oubrigaba a fazé-lo. Benir a Miranda sien scrita an mirandés serie pecado.
Cunfiança nas raízes
06/04/08
Mirar para loinge, ber aquilho que stá acerca
A las bezes, quando bemos notícias subre cousas que se pássan ne l strangeiro, recoincemos l nuosso paíç.
04/04/08
Martin Luther King: "Tengo un suonho !"

You solo tenie 7 anhos i nun me lhembro na altura de oubir falar nesse eibento… Inda nun teniemos telbison an casa mas teniemos un rádio que miu pai habie cumprado an Sendin a un caixeiro biajante que benie a bender suola i bezerro i tamien outros materiales pa la oufecina de tiu Eiduardo Aleixo adonde miu pai trabalhaba cumo çapateiro antes de eimigrar pa la França…
L racismo, las anjustiças, la segregaçon, la scrabidon son temas que fázen parte de ls nuossos porgramas de ansino, aqui an França cumo ende an Pertual, tengo la certeza. Tamien stan persentes nas mies aulas de Pertués, tenendo muitas bezes cumo punto de salida testos que sprímen todo l drama i l sufrimiento de miles de homes i mulhieres zde hai seclos solo porque nacírun cun ua quelor de piel mais scura que la nuossa. Nun fáltan testos an lhéngua pertuesa tamien para lhembrar l que puode ser cunsidrado cumo ua de las mais grandes pragas que conheciu la Houmanidade. Ua antre muitas outras anfeliçmente mas talbeç tamien la pior.
- «Monangambá» (1961) de l angolano António Jacinto, poema cantado por Rui Mingas tamien de nacionalidade angolana.
- «Mestiço», (1943), de Francisco José Tenreiro nacido an San Tomé i Príncipe.
- «Sonho de mãe negra» (1967) de l moçambicano Kalungano tamien chamado Marcelino dos Santos.
- «Faustino», ua cuonta de A cidade e a Infância (1957) de José Luandino Vieira, de pais pertueses que fúrun a bibir para Angola quando esse outor tenie trés anhos.
Son solo eisemplos… Inda bou a acrecentar mais un, dun outor pertués, pertués cumo nós: l testo ten la bantaige de ser simples de antender até para moços de lhéngua francesa que ampéçan a studar pertués… tan simples que custa a acraditar que ls Homes assi i todo téngan tubido tanta deficuldade zde siempre para antender cousas que nun pássan dua eibidéncia. Mas até las eibidéncias, a alguns nun le antressa antendé-las ou aceitá-las… Ye l poder de alguns a la custa de muitos outros que stá an jogo…
«I have a dream… !» (Tengo un suonho…!) habie dezido i porclamado Martin Luther King junto de miles de pessonas, an 1963, delantre de l «Lincoln Memorial» an Washington, durante ua marcha pul amprego i la lhibardade . Cuido que nós tamien le podemos i debemos prestar houmenaige a esse heirói para la defesa de ls dreitos houmanos, neste sítio, ne l meio de tantas froles… Froles de l Mundo!… cun la sprança siempre einabalable que esse suonho se torne un die, un die talbeç, realidade!
Lhágrima de negra
Ancuntrei ua negra
que staba a chorar
pedi-le ua lhágrima
pa l'analisar.
Recolhi la lhágrima
Cun todo l cuidado
Nun tubo de ansaio
Bien sterelizado.
Mirei-la dun lhado,
De l outro i delantre
Tenie un ar de pinga
Mui traspariente.
Mandei benir ls ácidos,
Las bases i ls sales
Las drogas ousadas
An casos que tales.
Ansaiei a friu,
Spurmentei al lhume,
De todas las bezes
Dou-me l que ye questume:
Nien seinhas de negro,
Nien bestígios de ódio.
Auga (quaije todo)
I cloreto de sódio .
António Gedeão, pseudónimo de Rómulo Vasco da Gama de Carvalho (1906 - 1997), fui poeta, porsor i ambestigador de Stória de las Ciéncias.
La mala auga que mana
La nuoba dezie que todos ls nacientes d’auga de Sintra tenien auga mala pa las pessonas. I que ls antendidos nestas cousas de la salude de las pessonas, acunselhában a poner abisos ne las fuontes i funtanairos por bias de las dúbedas.
Para mal de ls nuossos pecados, este cunseilho dado puls antendidos a Sintra puode ser lhebado an cuonta an muitos i muitos lhugares deste planeta tierra.
Adonde antrórun las mies lhembráncias?
Antrórun porque quando you naci, hai pouco mais de cinquenta anhos, estes abisos habien de ser un fartote de risa. I naci ne l praino Mirandés, mas astribo-me a dezir que se habisse nacido an Sintra la cousa era la mesma. Hoije las çfréncias puoden ser alguas, mas nada de quedar a drumir neilhas. Nun habie, meio seclo atrás, fuonte, rigueiro ou lhagona, poço, galaton ou chafariç adonde un nun se regalasse de meter ls beiços i dar bunchos balientes i ais de sastisfaçon de la buona auga que angulhie. L que sei, ne ls mais deilhes ende adonde fui bubedor de garoto inda l fago quando alhá bou an rondas pul termo.
Mas tamien eiqui ye buono nun çpreziar l cunseilho de l dito: se bires las barbas de l tou bezino a arder, pon las tues de molho, mesmo que Sintra nun seia bezina de Miranda. Porque l porblema ye de todos
Se queremos tener a la purmanhana un cantaro d'auga buona cumo tenemos hoije l jornal.
03/04/08
Alloe vera
Esta frol nun sei cumo se chama an mirandés, i l mais cierto ye nun ser mirandesa, mas, cumo alguien eiqui dixo un die, las froles son de l mundo, son de adonde i de quien gusta deilhas.
l nome que coinheço ye Alloe vera (cuido que screbi bien)
Retratei-la sien frol, apuis yá ne l sou splandor frolido i a la fin yá seca: ye assi la bida de todo.
02/04/08
Mensaige de l Die Anternacional de l Lhibro Anfantil 2008
Hoije, ye Die Anternacional de l Lhibro Anfantil. You nun gusto muito de las spressones "Lhibro Anfantil" ó "Lhiteratura Anfantil", mas se ls própios scritores la úsan, quien sou you para me fazer de squesito? Ye también la data de anibersário de Adrian Mole, l protagonista de bários lhibros jubeniles de Sue Townsend, que li na mie mocidade.
Astanho, la mensaige de l Die Anternacional de l Lhibro Anfantil foi screbida por Chakrabhand Posayakrit, pintor, eilhustrador. Recientemente, passou a dedicar-se tamien a la criaçon de caramonicos i a la pintura de cenas anspiradas na lhiteratura tailandesa. José António Gomes traduziu la mensaige para pertués i you bou fazer ls possibles para, cun assento nesta traduçon, la scribir an mirandés.
La busca de coincimiento pula lheitura ten de tornar-se ua prioridade i deberie de ser zambolbida lhougo en la anfáncia.
Zde mui cedo se mete ne ls ninos tailandeses l deseio de l coincimiento pula lheitura, cun assento nua tradiçon i nua cultura sublimes.
Ls pais son ls purmeiros porsores de ls ninos i ls monges tórnan-se ls prencipales mentores de la sue ourientaçon i eiducaçon, anteletual i mental, tanto no que respeita als assuntos de l mundo cumo ne l tocante als balores spirituales.
Ancuntrei anspiraçon para la mie eilustraçon an ancestrales tradiçones de l meu paiç. Por un lhado, la tradiçon de le cuntar cuontas als ninos, pul outro, la de daprender pula lheitura de anscriçones an fuolhas de palmeira i an trabicas que se çtínan solo a ser lidas.
Las narratibas screbidas an fuolhas de palmeira bénen da la tradiçon budista. Cúntan la bida de Buda i recúntan cuontas de las jatakas (fábulas i parábolas), cun la nobre antençon de cultibar las mientes jobes i de le sembrar fé, eimaginaçon i un sentido moral.
Chakrabhand Posayakrit
L die de las mintiras, l Froles i You
L blogue tem-me serbido, mais que todo, cumo un prolongamiento de las classes de mirandés. Agradeço-bos, Amadeu, pula ouportunidade de partecipar neste porjeto i también pula çponibilidade an reber ls mius testos.
Rucerreiçon de la lhéngua mirandesa
Spargidas pula grandeLisboua i por bárias outras cidades i aldés de Pertual i de l mundo, “la quadrilha” de l Froles Mirandesas fai rucecitar ua anbaliable riqueza de las nuossas gientes mirandesas, la sue lhéngua.
Para nun deixar perder essa riqueza, nós ls que cuntinuamos a screbir no Froles mirandesas, para alhá cuntinuar rucecitar la lhéngua, stamos a fazer justiça a bários scritores, cumo Leite de Vasconcelos i muitos outros mais recientes, quando bamos passando para un ancalculable númaro de cumputadores i de papeles ua lhéngua i ua cultura, de personas analfabetas, mas mui sanas, que ambora la falando cun poucas personas, porque bében an aldés mui pequeinhas i mui houmildes, son pessonas mui ricas an balores culturales.
L Froles mirandesas ten rucecitado i cuntinuará a rucecitar la stória de Miranda i tamien la de Pertual, pulas muitas pequeinhas stórias que ls eilemientos de “la quadrilha” ténen screbido neste blogue. Alguns desta quadrilha ténen publicado no Froles mui buns testos relacionados culs acontecimientos i cul tipo de bida popular daqueilhas gientes i daqueilhas tierras mirandesas i ténen-se rebelado eicelentes scritores.
Assi, nun ye eisagerado dezir que l Froles Mirandesas ten cuntrebuido muito para la rucerreiçon de la lhéngua mirandesa i para para oumentar l amor pulas gientes i pulas aldés de Miranda, mesmo an aqueilhas personas que nun tubírun l perbileijo de alhá nacer i alhá bibir, porque cada testo ye cumo ua semiente a anriquecer, a renascer i a rucecitar la nuossa querida lhéngua Mirandesa.
Leonardo Antão
Caramono de farrapos

Quien diabos se lhembrou de l purmeiro de Abril?!
You nó! A mi lhembrou-se-me fui lhougo un poema – lhembra-se-me muita beç – que, eiqui atrasado, fui mi strampalhado pula Anternete i que passaba por haber sido screbido por Gabriel Garcia Marquez, para mandar a un amigo, quando se biu cun ls pies para la fóia.
Peç que, al fin de cuntas, nun fui el que l screbiu - tubo dreito a zmintido i todo – i nien isso amporta muito, hai anté quien çfenda que ls testos ténen bida própia, fálan por eilhes mesmos, nun amporta la mano que assegurou la pena – por isso ye que ls porsores de Pertués fáien mal quando ríscan las respuostas que ampéçan cun “l testo diç”, yá que ye mesmo l testo que diç -, buono, l causo ye que, a mi, me cuntina a gustar l tal poema i, çcuntando la araige un cachico “auga cun açucre” de alguas eimaiges, las berdades que diç – si, que l poema diç – nun déixan de ser menos berdades, i cuntina a ser un bun testo para ambiar als amigos.
De maneira que, cumo agora anda por ende sien assinatura, astrebo-me a assiná-lo you an Mirandés, para bos ambiar a bós que eiqui screbis, que bos tengo cumo amigos, antes pori que si téngamos que cerrar Las Froles de beç, nun staremos nós tan lhibres disso, bós nun bedes que solo se atíran lhapadas a arbres que téngan fruito?, anda que a este castanheiro nun há de faltar quien le querga botar l serrote al toro...
Chega de cumbersa. An houmenaige a bós:
L caramono
Se por un cachico Dius se squecira
Que sou un caramono de farrapos
I me dira un cachico de vida,
Nun dirie, talbeç, todo l que penso,
Mas, an berdade, pensarie todo l que digo.
Darie balor a las cousas, nó por l que bálen,
Mas por l que quieren dezir.
Drumirie pouco, sunharie más,
Antendo que por cada minuto que cerramos ls uolhos,
Perdemos sessenta segundos de lhuç.
(…)
Nun deixarie passar un solo die
Sien le dezir a las pessonas que gusto, que me gústan.
(…)
Als homes mostraba-le que anganhados stan,
Al pensar que páran de se apaixonar quando ambelhécen,
Sien saber que ambelhécen quando páran de se apaixonar.
A un nino darie-le alas,
Mas deixaba que el daprendira a bolar.
Als bielhos amostraba-le que la muorte
Nun chega cun la belhice, mas cun l squecimiento.
Tantas cousas daprendi cun bós, ls homes…
Daprendi que todo mundo quier bibir
ne l cimo de l monte,
sien saber que la berdadeira felcidade stá
na maneira de chubir la lhadeira.
(…)
daprendi que un home
solo ten l dreito de mirar para outro de riba,
para l ajudar a alhebantar-se.
(…)
Nó, nun pus l testo todo, solo las mies berdades… quien quejir saber cumo ye l restro puode antrar, cumo tal, eiqui
L Froles bibirá para siempre...
01/04/08
Çpedidas
I quando eilhas son para siempre.
Hai-las que ls mais fuortes chégan a tener dúbedas s’aguántan.
Un queda agostado, sien jeito, sien fuorças.
Mas quando mos toca a fazé-las, nun hai buoltas a dar.
Un bai chegando-se alantre sien dar por eilha. Amaldiçona la hora, l die, pon dúbedas an soutordie, na semana que ben, ne l feturo. Maldiç de l dantes i nun acradita ne l que ben apuis, nun bei l que stá acerca i ye ancapaç de zlhumbrar l que stá loinje.
I quando las çpedidas son para siempre, las redadeiras, son puntadas, duolen cumo ferronadas i apértan cumo nuolos, sécan las gorjas, sbazia la cabeça i sfaqueia l coraçon.
Zbalido i spremido, pon dúbedas an todo l que fizo, sien acreditar an nada, quier parar cumo s’esse fusse l remédio pa ls delores i las maugas.
Ye un modo de deméncia pura adonde l sprito atenta an spurmentar la fuorça de l mais corajoso.
Negá-lo para quei, son las eimoçones que un ye ancapaç d’adominar nien sparguir quando quier. L tiempo, esse garunhas, porque nun s’atrasou i you assi inda nun fazie las redadeiras çpedidas?
Nun quier saber de nada, nun para, cumo se fura l duonho de todo, l mandon deixa siempre seguir, cumo se sabisse que ye el que sustitui l lhenço que agora seca las lhágrimas.
Çpedidas son zumbaries de la bida que un nunca stá purparado para las dar, un siempre cuidou nun ser perciso.
Mas la berdade ye que las çpedidas redadeiras a sou tiempo tenemos que las dar. Cun abiso ou sien el, a pai, mai, armano ou armana, tie ou filho, bezino ou amigo, camarada ou coincido.
A sou tiempo ben alguien a quien la redadeira çpedida ten que se fazer.
Para mi son siempre zajeitadas i fries, nun tengo las palabras ciertas. De buona ou mala cara, seca ou molhada, nun sou you.
Agarro-me al siléncio, amigo i cumpanheiro nesses momientos.
Die de las mintiras
Esta nuoba solo puode ser la mintira d'hoije.
Hoije ye l purmeiro die d'Abril
Se fusse berdade, serie la mie maior tristreza de l redadeiros tiempos.
Se, se, s'algun die acuntecir, tenemos que rendir houmenaige l "frolesmirandesas", pul sou tamanho, pul serbício que prestou l mirandés i poner outro ne l lhugar del.
Foustino Anton
Cerrar l blogue
Por rezones que nun antressa agora çclarar, tengo muita pena, mesmo muita, mas bou a tener que cerrar este blogue.
Oubrigado a todos ls que nel partecipórun i l acumpanhórun.
Amadeu Ferreira
31/03/08
Citaçon (Bill Strickland)
Tengo ua cumbicçon mui firme de que cada un ten nun solo la capacidade para bibir ua bida recumpensadora i chena de santido mas también la repunsablidade de l fazer.
Bill Strickland
Bill Strickland]
28/03/08
L redadeiro suldado
Chegou a ser eimigrante tamien Lazare Ponticelli, cumo nós. "Lazzaro Ponticelli", nacido an 1897 nua aldé de l Norte de la Eitália, que solico un die i uorfano de pai nua família mui probe, cun solo la eidade de 9 anhos, cunseguiu ir a pie até la frunteira para agarrar clandestinamente l camboio i ir até Paris adonde yá stában armanos sous i tamien la mai que habien todos eimigrado para trabalhar neste paíç.
[...]
«Essa guerra, nun sabiemos porque ye que la faziemos. Cumbatiemos contra giente cumo nós… Nun queriemos fazer la guerra, oubrigórun-mos a fazé-la sien saber porquei»...
Tiempos bien tristes esses de la Purmeira Guerra Mundial…! Tiempos an que la bida pouco balie… talbeç nada! I l pior ye que binte i un anhos mais tarde, tornaba a haber outra... outra guerra i essa inda pior que la purmeira!
27/03/08
Mensaige de l Die Mundial de l Triato 2008
«Hai muitas heipóteses subre las ouriges de l triato, mas la mais fuorte ten la forma de ua fábula:
Ua nuite, an ilotempora, un grupo de homes ajuntou-se nua pedreira para se calcer a la buolta dua fogueira i cuntaren cuontas. Nesto, un deilhes tubo la eideia de se lhebantar i de ousar la sue selombra para eilustrar la sue cuonta.
Ousando las chamas, el fizo aparecer nas paredes de la pedreira, personaiges mais grandes que l natural. Ancantados, ls outros recoincírun por sue beç l fuorte i l fraco, l oupressor i l oupremido, l dius i l mortal. Atualmente, la lhuç de ls projetores sustituiu la oureginal fogueira al aire lhibre, i la maquinarie de cena, las paredes de la pedreira.
I, cun todo l respeito por ciertos puristas, esta fábula lhembra-mos que la tecnologie stá presente zde ls ampeços de l triato i que nun debe de ser antendida cumo ua amanaça, mas si cumo un eilemiento ouneficador.
La subrebibença de la arte de l triato depende de la sue capacidade de se reambentar abraçando nuobos strumientos i nuobas lhenguaiges. Se nun, cumo poderá l triato cuntinar a ser teçtemunha de las grandes questones de l sou tiempo i promober l antendimiento antre ls pobos sin tener, nel miesmo, un sprito de abintura? Cumo poderá el argulhar-se de mos ouferecer soluçones pa ls porblemas de la antoleráncia, de la scluson i de l racismo se, an sue própia prática, rejistiu a toda la fuson i antegraçon?
Para repersentar l mundo an to la sue cumplexidade, l artista debe aperponer nuobas formas i eideias, i cunfiar na anteligéncia de l spetador, que ye capaç de çtinguir l búltio de la houmanidade neste perpeto jogo de lhuç i sombra. Ye berdade que a jogar muito cul fuogo, l Home cuorre l peligro de se queimar, mas ganha tamien la possiblidade de zlhumbrar i alhumbrar.»
Québec, le 17 février 2008
26/03/08
... i apuis quedo-me a falar cul caiato ...
Crónica publica ne l Público de 23 de Márcio
Se you fura a fazer couso de l que dízen ls jornales, cumo tal ciertas pessonas que ténen seluçon para todo, staba bien amolado: uns dízen que nun adelantra l Stado andar a arramar denheiro pul anterior de l paíç, este quarto de las traseiras adonde se pónen ls talabancos i por esso ye un çparate apimponá-lo muito; ye un mal sien cura, acrecéntan outros; l melhor ye deixar andar i apuis cada un que scuolha, si que la scuolha ye l mais amportante, dízen inda outros d’anriba la sue calentura cínica. Mas a mi pouco m’amporta que dígan essas cousas todas, que tanto se me dá que baia parriba ou que baia para baixo, mas que nun ténen rezon nun ténen. L que me bai balendo inda ye la telbison que me trai ls males – si pouco mais que ls males – de l mundo para casa i apuis quedo-me a falar cul caiato subre l que bai pul mundo i a la bista desso todo splico-le que la nuossa bida até nien ye assi tan mala, a la bista de ciertos creminales que por ende ándan i ls pónen a mandar ne l mundo.
Salo pa la rue i nun hai un germo, acá naide me ben a ber, i apuis las piernas yá nun zambuolben, que l rematismo le aperta las jogas de ls uossos mais do que arrocho an carga. Nien na cama se me stá bien, que ls uossos yá nun assosségan de maneira nanhue, ls almanechas, i assi dou cumigo an bolandinas de l lhume pa la cama, de la cama pa l puial, de l puial pa l lhume, de l lhume pa la briada, de la briada para lhado nanhun. Agora, tornando a esses de ls jornales, nun adelantra muita matacion que hai seclos que outros pénsan cumo eilhes i ye por esso que todo stá assi, i inda porriba cúidan que sáben todo, a la bista de l modo zambuolto cumo fálan.
Tirando uns cachicos, ando siempre you solo. Rejisto, a passar l cinema de ls mais de uitenta anhos que por acá ando: uas bezes beio todo assi a modo de nubrina; outras bou ua sumana anteira atrás las bacas pa las lhebar por ende abaixo, solo cun uas patatas cozidas ne l bolso de la jiqueta; apuis ben la Fráncia nua altura an que inda botaba fumo de la 2ª Grande Guerra; i siempre a arrastrar-me atrás l arado, ou l que fusse, para que la fame de pan nun crecira. Ye assi, a traier esses cinemas todos que bou deixando de star solo, que essa ye la casa que me fui fazendo pula bida afuora, las lhembráncias que me dízen quien sou: mal stá l miu bezino deilhi abaixo que perdiu las lhembráncias todas, cuitado, i bibe na mais grande soledade que manginar se puode. Ye pulas lhembráncias que abaixamos por nós abaixo i pul tiempo, ye por eilhas que sabemos quien somos i mos bamos lhigando al mundo, son essas lhembráncias que le bou cuntando al miu caiato, de modo que el yá sabe tanto cumo you. Se fura nuobo inda daprendie a poné-le un xipe, cumo le cháman, al miu caiato i apuis grababa todo, mas essa ye ua eideia que un nuobo nunca poderie tener. Caiato de chapoda cumo esta nun agárran eilhes por alhá i tamien se beníren a ambestir para acabar cun eilhas, mais bal que nun béngan.
amadeujf@gmail.com
Anganhar l tiempo
Arrincar yerba ne l huorto ou na binha, roçar las silbas ou amanhar la sebe, lhebantar l sbarrulho de las paredes ou lhimpar l’augueira na lhameira. Todo cousas que habie que fazer, mas l sou tiempo.
L que fazeis?
- Pus si, andamos parqui a anganhar l tiempo.
Cumo se l tiempo fusse algo a que se le puode trocar las buoltas. Mas l tiempo troca-mos-las, sien que déiamos por eilha.
Nun hai muitos dies, ancuntrei un amigo assentado ne l scanho de la staçon de l camboio, esse camboio que anda çpindurado dun filo i que cumo lhezma fai las squinas todas de las rues adonde moro. Cumo mono stribaba las manos na caiata, subre eilhes la carrelheira, standie un oulhar outonhal para todo l rebolhiço benido i ido por bias de l tiempo, que lhieba la delantreira a todos. Benie un i iba-se outro camboio, nun zafio çcarado a la pasmaceira que del habie tomado cuonta, aquel rebolhiço ampuosto pul formigar de giente que chubie i decie dequeilha carroça de fierro, era tamien ua afronta a quien agora staba arredado, por bias de l sou tiempo. Aquel camboio nunca lo habie anganhado, coincie-lo tan bien cumo sues manos, agarrou-lo a la mesma hora pa l mesmo lhado anhos i anhos d'afilo, quando s’iba a acupar l tiempo de panadeiro adonde lhaboriou. L bruído de las ruodras deste camboio subre l carril fazie-le falta para anganhar l tiempo, que dantes era tan scasso i agora le sobraba. D’uolhos molhados, de tanta soudade doutro tiempo, cuntinaba a ber i a oubir l bruído de las amassadeiras eilétricas i de ls rodos.
Benie para este sítio porque agora tenie que anganhar l tiempo. Aquel tiempo que datrás nun chegaba por falta de tiempo. Yá lhebaba alguns anhos fazendo esta cunta de nun fazer outra cousa que nun fusse anganhar l tiempo, mas cuntinaba agarrado a outro tiempo, porque inda nun antendiu que l sou tiempo útele habie chegado a la fin. L tiempo trocou-le las buoltas i agora nun sabie fazer outra cousa que nun fusse anganhá-lo.
Nun tenie huortos, paredes nien lhameiras, nien yerbas malas para arrincar nien augueiras para amanhar, tenie la chabola de la staçon. Para anganhar l tiempo.
25/03/08
La lhienda de las andorinas

La Primabera
Alhá bai l grilhico
De jiqueta preta
Mui cuntentico
Fazendo cri-cri
Tener cula barboleta
De jiqueta çarapintada
Alhá bai la joaninha
Bolando bolando
De frol an frol
Tener cula abelhica
I cun outros bichicos
Ban a jogar al sol
Anriba de la yerba
Ne ls campos berdicos.
22/03/08
Lhambráncias
Piedra Filosofal
ye ua custante de la bida
tan cuncreta i defenhida
cumo otra cousa qualquiera,
cumo esta piedra cinzenta
an que me sento i çcanso,
cumo este rigueiro manso
an serenos subressaltos
cumo estes penheiros altos
que an berde i ouro se agítan
cumo estas abes que grítan
an borracheiras de azul.
Eilhes nun sáben que l suonho
ye bino, ye scuma, ye furmiento
bichico alacre i sedento
de çufino an punta al modo
que açufina siempre an todo
an un perpeto mobimiento.
Eilhes nun sáben que l suonho
ye tela, quelor, pinzel,
base, fuste, capitel,
arco an ougiba, bitral,
pináculo de catedral,
cuntrapunto, sinfonie,
máçcara griega, magie
que ye retorta de alquimista,
mapa de l mundo mui çtante,
rosa de ls bientos, Anfante,
carabela quinhentista,
que ye cabo de la Boa Esperança,
ouro, canela, marfil,
florete de spadachim,
bastidor, passo de dança,
Columbina i Arlequim,
passarola boladora,
pára-raios, locomotiba,
barco de proua festiba,
alto-forno, geradora,
cison de l átomo, radar,
ultra-son, telbison,
Zambarque an fogueton
naa superfice lhunar.
Eilhes nun sáben, nin sónhan,
que l suonho comanda la bida,
que siempre que un home sonha
l mundo poula i abança
cumo bola quelorida
antre las manos dua criança.
António Gedeão In Movimento Perpétuo, 1956
[An pertués:
Pedra Filosofal
Eles não sabem que o sonho
é uma constante da vida
tão concreta e definida
como outra coisa qualquer,
como esta pedra cinzenta
em que me sento e descanso,
como este ribeiro manso
em serenos sobressaltos,
como estes pinheiros altos
que em verde e oiro se agitam,
como estas aves que gritam
em bebedeiras de azul.
eles não sabem que o sonho
é vinho, é espuma, é fermento,
bichinho álacre e sedento,
de focinho pontiagudo,
que fossa através de tudo
num perpétuo movimento.
Eles não sabem que o sonho
é tela, é cor, é pincel,
base, fuste, capitel,
arco em ogiva, vitral,
pináculo de catedral,
contraponto, sinfonia,
máscara grega, magia,
que é retorta de alquimista,
mapa do mundo distante,
rosa-dos-ventos, Infante,
caravela quinhentista,
que é cabo da Boa Esperança,
ouro, canela, marfim,
florete de espadachim,
bastidor, passo de dança,
Colombina e Arlequim,
passarola voadora,
pára-raios, locomotiva,
barco de proa festiva,
alto-forno, geradora,
cisão do átomo, radar,
ultra-som, televisão,
desembarque em foguetão
na superfície lunar.
Eles não sabem, nem sonham,
que o sonho comanda a vida,
que sempre que um homem sonha
o mundo pula e avança
como bola colorida
entre as mãos de uma criança. ]
20/03/08
Poesie ne l CCB
Para assinalar la data bai a haber l próssimo sábado, ne l CCB, bárias atebidades: ua feira de l lhibro de poesie, ua sposiçon de poesie bisual de Ana Hatherly, declamaçon por atrizes i atores (Susana Menezes, Beatriz Batarda i Diogo Dória, etc.), cunferéncias por Fernando Pinto do Amaral i Osvaldo Silvestre, un "Spacio de Troca" (adonde podemos trocar us lhibros por otros), antre otras.
La antrada ye de grácia.
Ls mirandeses son «burros»?
An artigo de 1919, subre la eimigraçon [Eimigração - Despovoação dos Campos], que fui publicado cun outros ne l lhibro Propaganda Regional do Distrito de Bragança [Bragança, 1920], screbido pul dr. Carlos Alves, de Bilachana, diç-se assi nas págs. 99-100:
«São os mirandeses acusados, pelo seu retraimento e acanhamento no convívio, de possuirem fracas faculdades intelectuais. E como êles se limitam a cultivar a terra, precisando de outros que lhe façam o comércio, atribui-se isso à falta de inteligência.
É um êrro. O isolamento fê-lo acanhado; a indústria agrícola, que lhe consome todo o tempo, faz parte da sua educação e do seu ser, tornando-se uma aptidão constitutiva do seu organismo físico e psicológico.
Mas a sua potência intelectual não pode ser posta em dúvida, porque ela se manifesta na escola, nos cursos superiores, nos homens de sciências e de letras que tem produzido.
Os emigrantes, porém, levam para terras longínquas do Novo Mundo a sua inteligência potencial e a sua aptidão física, porque êles são fornecidos pelas classes menos abastadas; tem a inteligência, que não sabe servir-se das coisas nem do corpo, como um maquinista que não sabe governar a máquina, que lhe entregam.
Vão desarmados para a concorrência; se vencem, ou, pelo menos, se não sucumbem, é isso devido à robustez física. O dinheiro não é ganho com a inteligência, mas com os músculos. Os que voltam com algumas economias confessam, que os trabalhos mais violentos e os agrícolas, são a sua ocupação, em terras da Argentina. Simplesmente, o salário é mais elevado e o trabalho é mais esgotante.»
You nun sabie que acusában ls mirandeses de ser pouco anteligentes. I agora pregunto-me porque haberie essa eideia. Nun me agradádan las splicaçones de l dr. Carlos Alves, que nun cierto sentido le dá rezon a las críticas. La rezon de la acusaçon diç que era pul «retraimento e acanhamento no convívio». Ora you cuido que esso solo poderie ser splicado pula lhéngua i rialmente dezirien que ls mirandeses nien sequiera sabien falar... pertués.
Qual ye la buossa oupenion de se haber criado essa eideia?
18/03/08
L Abade de Baçal i l mirandés 5
Yá bai lhargo l faladuro subre este tema. Mas inda quiero hoije falar dua carta que l Abade le screbiu al Cura Mourinho an 1941 a respunder por bibliografie mirandesa i ende apunta ls seguintes lhibros subre la lhéngua:
De José Leite de Vasconcelos: Dialecto Mirandês; Flores Mirandesas; Estudos de Filologia Mirandesa; Silva Mirandesa (Separata da Revista Lusitana);
De Albino José de Morais Ferreira: Dialecto Mirandês.
Inda fala de outros libros, mas que ténen a ber cula giografie, la stória, la arqueologie, etc. Todo porque l Cura Mourinho starie a pensar an screbir ua monografie subre Miranda.
Nun Postal de 1942 pide-le a Mourinho que ajude a Alfredo Cortez a screbir l sou quelóquio AS SAIAS an mirandés. Mourinho assi faç, mas l trabalho del de pouco parece haber serbido.
Nua outra carta a A. Mourinho, de 1945, dá berduada de ferber na Monografia de Miranda do Douro de que falei an "L Abade de Baçal i l mirandés 3", acusando-la de tener "erros gravíssimos" cumo l dezir que Miranda antigamente se chamou "Contium" i outras boubadas assi. Essa monografie parece haber tenido bastante dibulgaçon.
Nua outra carta de 1945, tamien al Cura Mourinho, diç, parecendo referir-se a la lhéngua mirandesa: «No Mirandês nada te posso ajudar porque não sei...».
I porqui me quedo, anque saba que outras cousas haberie a apuntar, mas sin adelantrar cousas nuobas. De l que se deixou dezido, puode cuncluir-se cun algues notas:
- ne ls anhos 20 a 40 de l seclo XX muito de l que se bai sabendo de l mirandés, na Tierra de Miranda, ye sacado de l Abade de Baçal, yá que la obra de J. Leite de Vasconcelos ye parqui menos acessible i até ls anhos 40 de l seclo XX nun apareciu un antelectual mirandés capaç de cuntinar l trabalho ampeçado por aquel, nin sequiera de l dibulgar na sue tierra (por bien que custe a dezir esto);
- cumo puode ber-se, la anformaçon de l Abade ye pouca i mala, yá que el nunca quijo armá-se an cerjano sien coincer las yerbas, assi i todo ye repetida por outros inda cun mais erros;
- l saber subre la lhéngua passa-se solo antre meia dúzia [talbeç nin tanto] de antelectuales: l pobo que sabe ler i screbir, que cuntina a ser pouco, de nada sabe i l mais de ls antelectuales mirandeses tamien quédan por fuora de todo esto: esso quier dezir que na rialidade de la lhéngua nada ou mui pouco demudou, i todo cuntina cumo se J. Leite de Vasconcelos nun houbira eisistido: la lhéngua charra i caçurra staba an todo l sou splendor i cuntinaba a ser cunsidrada cumo tal.
16/03/08
L Abade de Baçal i l mirandés 4
«Em algumas povoações do concelho de Miranda do Douro fala-se o dialecto mirandês, que "nem é uma corrupção do espanhol, do galego, ou do português, nem é uma mistura destas línguas; mas, muito pelo contrário, é um idioma à parte, com fenómenos próprios, embora intermédio àqueles; numa palavra, é um idioma regular, como todos os idiomas, e provém directamente do latim que outrora se falou naquele canto de Trás-os-Montes. Eu mesmo encontrei nas minhas excursões por ali, inscrições e moedas do tempo dos romanos, o que confirma historicamente a minha afirmação"». [Ls dezires antre aspas " " son sacados de J. Leite de Vasconcelos, De terra em terra, vol. I, p. 218.]
Ls galhicos d’oulibeira
Neste die miu pai çtribuie por todos de la família galhicos d’oulibeira i assi íbamos a missa. Adonde miu pai ls arranjaba nun l sei, porque an Zenízio oulibales quando mi upai criou la garotada nun m’acordo de haber. Mas sabie porquei ls lhebábamos a la missa, quantos éran i porquei el fazie tanta fé i ampeinho nisso. Éran tantos quantas las tierras de trigo, centeno, cebada que el habie sembrado esse anho, i lhebábamos-los a la missa pa la benzedura.
Un apuis outro, lhougo nessa tarde de Demingo de Ramos fazie la ronda puls panes i ende bien al meio, spetaba l galho d’oulibeira benezido. Tenie fé que l’auga benta que ls galhicos d’oulibeira lhebában pa l pan tubíssen la bertude de fecundar, multeplicar por muitos ls granos nas fituras spigas i portegé-los de maleitas, pragas ou truniadas. Era todo un acraditar benido d’alhá bien andrento del, a nun ser assi s’algue cousa de malo benisse atiçaba ua rebuolta de nun l haber feito. Çcançaba l sprito, todo staba lhiado al tiempo i a quien porqui fazie fusse l que fusse para nun faltar l pan.
Ls galhicos d’oulibeira ende quedában ne ls panes, siempre d’atalaia, cumo se de begilantes bibos se tratasse, assi mandaba la fé de quien alhá ls ponie. Cun eilhes l pedido de que gránen bien, assi i todo nun era pedir muito, puis quien pide cun deboçon solo pide l que percisa.
Inda hoije assi acuntece cumigo, ralo ye l anho que mesmo nun sembrando pan nun l faga, ne l Demingo de Ramos lhiebo un galhico d’oulibeira i apuis l recuolho-lo an casa. Ende queda l anho anteiro, cumo se you pedisse la porteçon de la melhor sembra que tengo.
Tamien sabie, quando era garoto, que Demingo de Ramos, Sumana Santa, Domingo de Páscua querien dezir temporada de spráncia. Cousa que ne l tiempo de garoto cuidaba que staba a mano, i agora de bielho beio que ye ua cousa que ten que se fazer muita fuorça pa la tener. Mas que nunca se debe perder.
Ua Sumana Santa para todos son ls mius deseios.
14/03/08
L Abade de Baçal i l mirandés 3
Traio-bos un cachico dun lhibrico, mui pequerrixo que parece ua cartilha, cula seguinte fixa:
A. Fonseca
Monografia de Miranda do Douro,
SPN - 1943 (60 págs)
Nesse lhibro a pp. 44-47, tem un capítalo chamado «Dialecto Mirandês», que diç assi:
[apuis l outor apersenta un testo de l riodonorés para amostrar cumo ye l dialecto mirandês!...] E acaba assi, apuis de l testo i sue traduçon:
«Segundo o erudito investigador e arqueólogo Padre Francisco Manuel Alves, Abade de Baçal, - a cuja obra, larga e proficientíssima, têem de ir colhêr elementos todos os que sôbre terras de ás-os-Montes queiram fazer trabalho sério - o dialecto mirandês, conquanto pelos seus caracteres gramaticais se avizinhe do português mais que qualquer língua românica, deriva directamente do latim, segundo formas léxicas próprias, e não do espanhol, do galego ou do português corrupto, como à primeira vista pode parecer.»
Para quien se quejir dar al trabalho de acumparar l que este tiu diç cul lhibrico de 1929 de l Abade de Baçal, berá que ye copiado dalhá, sin tirar nin poner.
13/03/08
«O Namoro»

Yá todos sabien; you ye que nó! Porque naide inda nun habie falado nessa rapaza guapa cumo ua diusa, filha de pai pertués i de mai angolana que, an Dezembro passado, fui eileita la segunda mais guapa ne l cuncurso de « Miss Mundo » ?
You, an giral, nunca dou amportáncia a esses eibentos. Tanto me dá que la pérola rala seia maxicana, amaricana, japonesa ou sueca; que seia rúcia de uolhos azules cumo la quelor de l'auga frie i até gilada de ls fiordes de la Noruega ou pul cuntrairo que tenga pelo negro cumo l ébano, tan scuro cumo la nuite, i ls uolhos berdes cumo l'auga de ls rius que arresáian bagarosamente ou pul cuntrairo cun ua fuorça terrible por miles de quilómetros atrabessando spessos matorrales húmados an países tropicales i calientes... !
I que m'antressa saber tamien que essas diusas, guapas cumo serenas, míden todas mais de 1m70, que oubrigatoriamente son todas sulteiras i solo ténen antre 18 i 25 anhos? Todo esso nun m'antressa !
Mas antretanto... mirando bien pa la rapaza... Micaela Patrícia Reis..., Miss Angola 2006, que benciu l segundo melhor lhugar ne l cuncurso de «Miss Mundo», an Dezembre passado, lhembrei-me de l poema de Viriato da Cruz que diç assi, antre outras cousas:
Mandei-lhe uma carta em papel perfumado
e com letra bonita eu disse ela tinha
um sorriso luminoso tão quente e gaiato
como o sol de Novembro brincando de artista
nas acácias floridas na fímbria do mar.
Sua pele macia era sumaúma
Sua pele macia, da cor do jambo,
Sua pele macia cheirando a rosas
[...]
E ela disse que não !
[...]
Tocaram uma rumba – dancei com ela
e num passo maluco voámos na sala
qual uma estrela riscando o céu.
E a malta gritou: « Aí Benjamim! »
Olhei-a nos olhos – sorriu para mim,
pedi-lhe um beijo, la la la la la
E ela disse que sim !
L que pensar de todo esto?
You, ua cousa: quando l tiu esse de Santa Comba mandou centenas i milhares de jobes sembrar terror nas cidades, bilas, aldés, selbas i sabanas dessas tierras angolanas, an special zde 1961, l anho tamien an que Viriato da Cruz eiditou l sou poemairo, adonde ben l poema «O Namoro», todos ou quaije todos esses moços debien de haber recusado dua maneira ou doutra; ou se tubíssen aceitado de ir até aqueilhas tierras çtantes, tropicales i calientes tamien, aceitában mas era para melhor sentir la poesie que habie nesses testos africanos i naqueilhas gientes ...
Oulhando las rapazas angolanas (i inda sulteiras...) ne ls uolhos tamien, sunrindo para eilhas... i pedindo-le un beiso...
La, la, la, la, la...
I eilhas dezindo que si !
I eilhas dezindo que si !



