21/09/10

LA ÚLTIMA MORADA




Eilhi teneis mius amigos
Por adonde habereis de passar
Confunde-se l rico i l pobre
Todo a la tierra ben a parar


Bós que passais puli mirai
Ua spultura zerta
De frie tierra cubierta
La cara de buossa mai
Que cousas la muorte fai
Subre ls reis i ls mendigos
Mirai ls bastos jazigos
De tanta famílha honrada
Negra puorta frie antrada
Eilhi teneis mius amigos

Mirai eilhi la negra campa
Cubrindo la tal oussada
Subre la cabeira smirrada
Adonde ua cruç se lhebanta
Porquei chamais tierra santa
A tan anfame lhugar
Adonde la muorte bai lhehar
Filhos, sposas, i maridos
Ye ua antrada de gemidos
Por adonde habereis de passar

Anriba stá l bronze santo
Que toca a la fúnebre antrada
Churando cun boç maugoada
Ls entes que amestes tanto
Cai de ls uolhos l pranto
Subre la tierra que ls cubre
Eis la spultura de l nobre
Junto a prata i a la salba
A la slombra de la murcha malba
Cunfunde-se l rico i l probe

La tierra diç you criei
Todo l que ye begetal
Tengo l dreito lhegal
Quanto fago you quemerei
Ye de la tierra l nobre rei
I an tierra se há de tornar
You nun tengo outro manjar
Fui Dius que me autrizou
Bós sodes tierra, you tierra sou
Todo a la tierra ben a parar

José António Esteves

20/09/10

DIA DA LÍNGUA MIRANDESA IV

.
DIE DE LA LHÉNGUA MIRANDESA IV

.
L die de la lhéngua tubo tamien musica mirandesa cun ls pauliteiros i ls ninos de l coro, que deliciórun la giente cun sous cantares, tamien an mirandés. La saia de la Carolina fui cantada nas dues lhénguas i ye essa la que bos ponemos agora.
.

.

Yá ls habiemos oubido noutras oucasiones, mas neste die quejírun amostrar que ls ninos son l feturo de la nuossa lhéngua i para bos animar i alegrar nada melhor que esta marabilha.

AMBORA DE L DIE

.
L Praino yá ten ua agéncia noticiosa i de produçon multi-média. La purmeira agéncia de amboras an mirandés. HOIJE - L Jornal on-line de l Praino. Ls bideos de l die de la lhéngua son produçon de l HOIJE.

L PICANÇO ASSOBIADOR


Miu tiu Abaristo era un home mui buono, mui trabalhador i todo, anté mos querie muito i todo, mas a las bezes tenie assi uas maneiras mui angraçadas. Bede solo ua ô dues que you bos las cunto,ua beç andaba el arar la huorta de l prado culas bacas, i mie madrina andaba delantre de las bacas, mie madrina para quien nun sabe era la mulhier del, cumo iba deziendo andaba el a arar la huorta, i you staba culs bitelos eilhie cerca i staba cun el, mie madrina mandou-me andar delantre de las bacas anquanto eilha fazie outro serbiço. Anton tiu Abaristo ampeçou a assobiar ua moda dels dançadores, el para esso tenie jeito, un picanço de la cabeça burmeilha que staba na puonta dun carbalho ampeçou a assobiar la miesma moda que miu tiu assi a modo de fazer pouco del, durou un cacho la moda que miu tiu quando ampeçaba ua cousa tenie que la fázer bien feita. Mas l dito picanço nun se calhaba, i miu tiu yá staba a quedar anfadado cumigo pensando que era you que l staba arremedar, calha-te yá, dixo, qu´inda te chego cula guelhada, bô, dixe you, you nun bos fiç nada, praquei me stas tu arremedar anquanto you assobio, mas you ninchequiera sei assobiar, anton quien conho ye, tu nun oubes quien assobia a par cumigo, sei-bos alhá you ye que nun sou. Gracinda dixo el, sós tu, sou you l quei, que me stás arremedar, bá, ba nun seias tuntico home, you nin sei de quei stás tu a falar. Anton miu tiu dixo, scuita, i ampeçou de nuobo assobiar, i lhougo l picanço ampeçou tamien assobiar atrás del, oubiste agora, oubie, mas you nun assobiei bai a prócurar quien t´arremeda, i ampeçou-se a rir cumo ua tuntica, que lhougo you ampecei a rir-me tamien de la ber rir a eilha, i quien era capaç de parar de rir. Quien nun se rie, nin
l´ancuntraba gracia era miu tiu Abaristo que cada beç se anfadaba mais, anton mie madrinha mirou pal carbalho i biu l picanço a assobiar, consante tiu Abaristo assobiaba, i dixo, Abaristo para de assobiar, lhougo l paixaro parou tamien, mas ua tentatiba i l paixaro tornou acompanhar la musica, pronto yá sei quien t´arremeda, bô, i quien ye, ye aquel picanço que stá eilhie no carbalho, fazírun de nuobo la proba i resuoltou, anton atirou-le cun seixo i picanço bolou, pronto acabou-se la fiesta. Mas l tiu Abaristo nun l achou graça al concho de l picanço, i ampeçou a scarbalhar contra todos ls paixaricos que passaban puolie. Cumo ua nunca ben sola, inda staba outra pa l acuntecer a miu tiu, se nó bede bós. De anfadado que staba tiu Abaristo fui-se als cigarros, metiu la mano ne ls bolsos mas la pouca suorte fizo cun que nun ls tubie-se, scrudinhou ls bolsos todos, mas nada de cigarros, l que sie ancuntrou fui uas quantas priscas i un cachico de papel que mie madrina tenie, d´ambrolhar l toucino, mas para grandes males grandes remedios, i tiu Abaristo gastou quaije ua hora para ambrolhar aquilho todo, zambrolhar las priscas ua por ua depuis puso aquel tabaco todo ne l tal papel, buolta praqui buolta palhi, pus miu tiu era assi todo tenie que ser bien feito, depuis daquel trabalho todo i de star todo tan amanhadico, bieno ua airiçada i lhebou-le l tabaco dua sola beç. Miu Abaristo quedou cul papel na mano un cibico cumo quien nun mata cuchino, i dixo pal papel, bai tu tamien caranho, i atirou l papel al air que zaparciu fazendo ondias ne l air, mie madrina ye que nun era capaç de parar de se rir. Quien tube suorte cun todo aquilho fúron las bacas que miu tiu parou lhougo
d´arar e alhá bai el para casa butando fumo puls uolhos, naqueilhes anhos mais prossimos naide l puodie amantar naquel die, nin ne l dito picanço, nin nels cigarros que nun fumou. Passado anhos yá you habie benido de la tropa, inda l´amantei naquel picanço assobiador, mas nun me dou ganos de l bolber amantar. Hoije nun sei porquei ye que lhambrou d´aqueilha sufraije e bos la cunto a bós, mas nun l digueis nada a miu tiu. Agora sie yá bos la puodo cuontar quel yá nun me diç nada. Ai dies bien cruels na bida, cumo el miesmo dezie muitas bezes, i aqueilha manhana fui demais para un home solo…

José António Esteves

DIA DA LÍNGUA MIRANDESA III

.
DIE DE LA LHÉNGUA MIRANDESA III
.
Ende teneis la apresentaçon de ls LUSIADAS an mirandés, la parte final de la anterbençon de Francisco Niebro, yá la puso Abelhón, por esso a seguir a esta parte de la apresentaçon, iede a ber l bideo de Abelhón, un pouco mais abaixo eiqui ne l blog.

.

Hai las palabras de l presidente de la Cámara repetidas, mas nunca son de mais ls agradecimentos a quien tanto trabalho tubo nesta senara, que fui la traduçon de ls LUSIADAS, para la nuossa lhéngua.

Hei-de...



Chegas-me Outonho
a saber a Setembre,
a çpedir-se
de ls beranos prenhados de lhuç,
que me stonhan la piel znuda.

Chegas-me Outonho
an cousas perdidas
ne la ancerteza de ls dies
ancierta la bida,
ancierto l Eimbierno...

Sorbo-te Outonho,
gulosa,
anquanto l miu cuorpo ye die,
nuite l miu suonho,
anquanto ne l miu rugaço
coubíren las fuolhas
que se me çprenden de l manto.

Hei-de cunsolá-me
cun las abes redadeiras,
suberbibientes al caer de la fuolha,
molhadas pulas purmeiras chubas,
rejistentes als çponeres...

Hei-de,
ne la mie alma,
antrar ne l Eimbierno,
sentindo

las quelores de l Outonho...



Diálogo Corto


- Yá acabeste l testo? - preguntou.
- Nun me preguntes esso - respundi - sabes mui bien que un testo nunca stá acabado.

ls Lusíadas i la fiesta de la lhéngua


L manar de las palabras assi dezidas ceba rius i acachona morredeiros.
Un bien haia al poeta.

19/09/10

Die de la Lhéngua Mirandesa cun l salimiento de los Lusíadas un Mirandés



You nun bi l telejornal mas andube a scudrinhar i apanhei mais l cachico que bai para todo l mundo ber.

DIA DA LÍNGUA MIRANDESA II

.
DIE DE LA LHÉNGUA MIRANDESA II

.
Nun ye fácele grabar todo i muito menos fazer un bideo para bos amostrar, porque tenemos poucos meios para fazer esso, mas tamien nun podemos fazer bideos mui grandes se nó nun teneis tiempo de ber todo. Fazimos este pequeinho trabalho de la palhestra que dou Amadeu Ferreira, a purmanhana i que tratou de la stória de la lhéngua i de las defréncias cun las outras lhénguas. Porcuremos amostrar-bos estas passaiges de la palhestra porque pensamos que son l percipal para saberdes un pouco de l que fui.
.

.

Tamien houbo ua bejita als sítios mais signeficatibos de la cidade, a la tarde fui la apresentaçon de lhibros nas scuolas i a la nuite un berdadeiro festibal de cultura para to la giente i la apresentaçon de ls LUSIADAS an mirandés. Yá bos amostraremos un bideo de l coro anfantil de Miranda que ancantou ls que alhá stubírun.
Bá, ide tamien a ber l HOIJE, porque tols dies ten mais amboras de to l Praino.

La fuorça de l associatibismo





Muitas bezes chego a pensar que sou perbileijiado, mas esso nun bonda tamien hai de la mie parte muito anteresse an star persente nestas cousas.

Onte pula tarde tube l perbileijo de star na cerimónia d’abertura de la 27ª Seixaliada, eibento, çportibo, cultural i associatibo que la maiorie de las pessonas yá conhece, que l’Outarquie de l Cunceilho de l Seixal pormobe.

I fui nun terreiro que, para alhá de ser muito coincido, tamien diç muito als associados de l'Associaçon Cultural i Recreatiba Nial de la Boubielha (ACRNB), na Quinta da Marialva-Corroios, spácio adonde zde alguns anhos a esta parte, l'Associaçon ten feito ls sous eibentos, l Magosto i ls Jogos Tradecionales ne l 1º de Maio.

La cerimónia fui ua fiesta d’anchir ls uolhos, muita giente, muita quelor, música i subretodo muita manisfestaçon çportiba, stában repersentadas quaije todo las modalidades, fruito de la posiçon geográfiaca ser eicelente. Las Seixaliadas son manifestaçones de bida, bida trazida até eiqui puls clubes, pulas associaçones çportibas, culturales i recreatibas, pulas scuolas, pulas famílias, pulas Juntas de Freguesies de l Cunseilho.

Pequeinhos i grandes, homes i mulhieres, çportistas i dirigentes que dan l sou melhor, que dan l sou tiempo para alhá de las oucupaçones porfissionales, porque quieren ber la jobentude fuora de las nuitadas, lhibres de bícios i de fumaças, para que se bíren pa las corridas, pa l andebol, fotebool, pa la sgrina, xadreç, damas, pa la nataçon, pa la cunca, pa la música, le naça l gusto pulas artes, puls lhibros, quelóquios , cinema, que téngan ua culidade de bida sana anquanto jobs. Ye sembrar agora para ganhar ne l feturo, para que haba bielhos cun salude, que seia giente mais sabida, giente cun mais cultura i eiducaçon.

Agora durante quatro sumanas, spargidos pul Cunseilho son lhebados a efeito torneios, corridas, jornadas, ancuntros an quemunhon culas populaciones este eibento seia çfrutados por milhares i milhares de munícipes, i la fiesta seia plena i alhargada i ende se fáran las cuontas, l ancerramiento.

Sien poner an dúbedas l que de buono se fai i fai-se muito por esse Paiç afuora, este Cunceilho neste campo de l çporto, cultura i associatibismo nun ten pareilho, de manos dadas culas populaciones, i de cabeça alhebantada, fizo i cuntina a fazer camino. Ténen sido muitas las manifestaçones d’agrado al lhargo destes anhos. Que assi cuntine para bien de ls que scolhimos eiqui bibir i para bien de Pertual.

I de la quemunidade Zeníziense i sous recendidos fúrun muitos ls que tomórun esta oupçon, you que porqui ando hai mais de trés dezenas d’anhos sei l que falo, puodo dezir que muitos stan lhigados al çporto, a la cultura i nas atebidades porfissionales. Ye guapo i inchemos de proua, quando bemos ls nuossos cunterráneos antegrado i a fazer pul çporto i pul associatibismo.

L’Associaçon Cultural i Recreatiba ten la sue morada nesta Freguesie i Cunceilho, i ls sous associados ua berdadeira paixon pul associatibismo, i a probar-lo stan ls muitos anhos que mos ajuntamos i l’ounidade que tenemos, dende esta crónica fazer sentido.

L associatibismo ye ua causa tan nobre que todos le debemos reberéncia.




18/09/10

DIA DA LÍNGUA MIRANDESA I

.
DIE DE LA LHÉNGUA MIRANDESA I
.
Que melhor para bos dar ua eideia de l que se passou onte a la nuite an Miranda de l Douro, ne l die de lhéngua mirandesa, que poner eiqui las palabras de JÚLIO MEIRINHOS, galardoado pula Cámara cul títalo de Cidadon Hounorário de la cidade. Nun puodo poner todo l que dixo porque me stragórun la grabaçon, mas por un lhado fui buono, porque quien quier saber todo, que pieda l testo, porque para oubir “in sitio” deberie tener ido alhá.
.

.
Mas chega bien esta pequeinha parte de l que falou, para ber que bien fala i para saberdes un cachico de l que fui l dar la chiçcadlica que acendiu la lhuç de la nuoba yera de l MIRANDÉS cumo lhéngua. Fui JÚLIO MEIRINHOS, deputado nessa altura, que apresentou l porjeto na Assamblé de la República, que recoinciu l mirandés cumo segunda lhéngua de Pertual.

…sien tropicones,… siempre!



Calhórun-se ls paixaros, las águilas de las arribas parórun sou bolo ne l alto de l cielo, l´auga de l riu parou de correr, las árboles arreculhíran sues fronças, ls grilhos i ls ranacalhos çquecírun sous cantos, l sol scundiu-se atrás de nubres, la lhuna deitou-se cedo, las streilhas cerrórun ls uolhos ne cielo húmado...

Todo parou para que se acendíssen belas i se cumemorásse l die an que ua lhéngua zorra fui aporfelhada por sou pai.
Naquel die eimocionou-se cun l pormeiro abraço...


Tamien onte l caírun lhágrimas cara abaixo cun ls poemas que l dedicórun, las cantigas que l cantórun, cun las risas, cun ls sonidos que yá eran de la sue giente, cun ls recoincimientos feitos a quien por eilha perdiu nuites i dies i anhos...


Eimocionou-se quando un fidalgo que nunca l´habie falado, la arremedou an sou çcurso…
I que bien la arremedou, i que fouto fui an sou ampeço de fala, al pie de tanta giente que siempre la falou i agora la scribe...

I falou de ti, siempre de ti i de todos ls porjetos que naçírun para que tu medres, lhéngua mirandesa…

Calhou-se l Praino, les reloijos parórun naquel ouditório, calhou-se la nuite, para que se oubira la música salida de tues antranhas atrabeç la çanfona, la rabeca, la gaita de foles, la fraita, l bombo, l rialeijo, la caixa.

Cantórun ls moços i,... ancantórun.
Cantórun ls ninos cun l feturo, afinados.

Fui un die an que se acendíran mais uns fachucos para que camines sien tropicones,… siempre!...




Ne l berde



Bou a caras al mar
ne la quelor ls tous uolhos
i alhá me quedo
sien me dar de cuonta
de que l mundo
nun cuorre, que bola.
Alhá sinto las óndias a sgodar-me ls sentidos,
apanho búzios para ls poner ne la oureilha
para quando loinge,
ls stribe a la cara,
an fiestas de beije madreperla.
A las bezes persinto an tous uolhos
cardumes tristes,
perdidos an lhabirintos,
a fugir la lhuç
para se scundéren ne las perfundezas ls corales,
a angurriáren-se cun la fame,
nesse mar de salinas
relhuzientes cumo mica.
Apuis,
miras-me cun la lhebeza las flores,
cun la prefundeç ls beneiros de muntanha,
a manar na naciente
a tembrar de priessa...
La quelor ls tous uolhos

ye de yerba ourbalhada
ne l cerrado ls deseios...



17/09/10

LA CUONTA d´EIDUARDO




Quando l garoto tirou la tapadeira del panelo i biu que se habie arrebantado l chabiano, quedou sien saber l que fazer: ô ir a la eigreija a chamar a sue mai, ô quedar-se an casa áspera qu´eilha beniesse. Mas l garoto nun era pra pensar. El era mui retardado, tuntico ante, parece que habie quedado assi lhougo de pequeinho, ó ua molestia qualquier l habie apanhado inda nino, ó yá naciu assi, nun sei bien l que tube.L que sie sei ye que l garoto, cumo era tratado por todos miesmo por sue mai, nun ataba nien zataba. Inda iba culas baças i todo mas nun falaba cun naide, i tamien naide l antandie solo sue mai l iba cumprandendo. Bibien les dous solos yá muitos anhos çque murrira l pai. Antón dessa beç sue mai l dixo: - Mira Eiduardo, que era assi que se chamaba, olha you bou a missa i quedas eiquie i bás oulhando pula panela que stá a cozer un chabiano i ua chouriça. Nun ls bulhas que se baia cozendo debagar. Assi fui, mas la mai demorou-se un cachico i lhume iba-se apagando. Anton i garoto resulbiu juntar un pouco ls tiçones que nun pronto ampeçórun a arder mas fuorte, anté que se arrebantou l chabiano. Quando l garoto tirou la tapadeira i biu aquel purparo, nun pensou dues bezes curriu lhougo a l´eigreija a chamar a sue mai. Antrou bien na hora que l cura staba a lhebantar la hóstia. Antrou eigreija drento, dezindo: -Á mai, onde stá mie mai? i ampeçoron lhougo uas ties “calha-te!”, “ chite!” dezírun outras. La mai oubiu i tamien dixo “xite!”. I respundiu l garoto: - Nien chite nien chote, arrebantou-se l chabianote no pote. Se querei benier beni, se nó como-lo you solo. I saliu eigreija fuora i sue mai de trás del “aspera!, “áspera!”. Ye l speras.

José António Esteves

16/09/10

…de la redadeira metáfora



Poderie dezir-bos quien fui, quien quiero ser, mas nesta hora, neste sfregante an que scribo, hai l'agora i agora nada mais sou que las letras qu'eiqui deixo, nesta squina de casa, nesta squina de fuolha branca straformada nua pantalha frie i ancapaç de bos fazer chegar l miu perfume, de bos amostrar las lhágrimas nas manchas marcadas pula tinta sborratada ne l papel, de bos fazer sentir l ameroso de l papel de seda, de bos fazer chegar l sonido de las fuolhas a passar antre ls dedos, ua atrás de l'outra, culas lhetras a caras a la mano squierda porque solo assi quedaran amanhadas para meter ne l'ambelope. Pouco bos amostra la pantalha cun sue friaige natural...
Eiqui, neste grano d'arena adonde me sento, sou l que quedou de l poema que l poeta me dedicou. Li-lo i reli-lo, birei-lo i birei-me d´alrobés i a el de piernas parriba, para ber se l´antendie to las metáforas. Parei na redadeira... i, nun fui capaç!...
Culas manos a tembrar deixei caer l poema al riu, alhá ambaixo, ne l sítio an que las faias dán muita grima. Alhá se scapou l poema cula metáfora birge, adonde la mie alma nun fui capaç d'antrar.
Fugiu-me cul que resta de mi metido nua metáfora que l'auga de l riu sborratou i que jaç ne l fondo de l mar, ambuolto an oucas berdes, arrolhado por cada balanciar de las óndias, até que un die sala, agarrado a un remo dun pescador.
Hei-de quedar na ansustentabelidade de la redadeira metáfora, para me sintar nua sílaba de l poema!



UA CUONTA


PERDÍRAN-SE LS MACHOS

Ua beç an Palaçuolo. Un rapaç fui-se a percura duns machos que se l habie perdido, fui haber al cerrado de la freixenosa nun seia que l tubie-se dado na cabeça de iren pali. Ye un pouco loinge dixo, mas nestes cauos tengo que cunsiderar todas las pusseblidades, buscou l cerrado todo i nada, andubo pe ls montes anté fui haber a las huortas, quien sabe a las bezes puodien tener ido para alhá. Mas nada tamien nun staban . Caralho de machos parece que ls tragou la tierra. I agora que fago you, cumo bou you para casa sien ls machos, i quei l digo a mie mai, nó, nó nun puodo ir, tengo que ls ancuntra.
Dou buoltas i mais buoltas, mas ls machos nada de aparcer, l sol yá iba alto, yá debien ser ende las dues ô las três de la tarde i nada d´ancuntrar l conho de ls machos.
Parou un pouco para piensar, i chegou a ua cuncluson. Sabes que mais que se fodan ls machos bou mas ye a nius.
I assi fizo tirou toda la tarde a buscar ls nius i anté tube suorte qu´ancuntrou un de fulhecra, mas nun tenie nada, mais parcie bielho. Nun zanimou, anda qu´inda hei-de ancuntrar un cun paixaricos.
Animado cula eideia d´ancuntrar ls paixaricos quien sabe uns gaios que son grandes, i benie miesmo a calhar, yá you pudie ir para casa, anté yá l parcie, que yá l staban a saber, mas bô, furon cuchos ls gaios niechequiera uns cuquelhados que yá serbien bien.
El bien buscou mas defenitibamente aquel nun era l sou die de suorte, nien para paixaros nin para ancuntar ls machos inda dou mais uas bulotas mas nada, nin ua cousa nin outra.
Cumo se staba a fazer de nuite, i tamien yá tenie fame, si, que isso de andar un die anteiro pul termo miesmo sien que seia a paixaros, era cansatibo.
Pronto dixo, bou para casa i que seia l que Dius quejier cun mie mai, nun sou oubrigado a ancuntrar ls machos.
Quando chegou a casa yá staban todos mas preocupados cul rapaç que culs machos. Antrou dou las bunas nuites, i dixo lhougo sue mai a Zé tu ancuntres-te ls machos? You nun senhor? Mas ancuntrei outra cousa melhor? À, si, i quei era? Era un niu. Caramba que suorte tubies-te, i quei tenie perguntou la mai. Ô era bielho, ô andaba a fazer.
Pus si que tubies-te suorte!
Mas nós tamien la tubimos que ls machos yá stan na loija benieran eilhes solos para casa.
Cundanidos yá pudie you buscar? Pronto bai a lhabar las manos i ben a quemer l caldo que
s´arrefece.
I assi fui la stória, cun final feliç.
Aparcirun ls machos, i l rapaç ancuntrou un niu…

José António Esteves

15/09/10

L mirandés na SIC, porgrama Boa Tarde de 15/09/2010

ESTADO SOCIAL

.
STADO SOCIAL
.
Esta ye ua çcusson que se debe fazer i nada melhor que fazer-la an mirandés, porque la tierra de Miranda mantubo siempre ua forma de bibir muito próssima de l que deberie ser l Stado Social, mas l Praino fui sendo aculturado durante séclos pula gobernaçon dominante i ne ls últimos anhos la aculturaçon fui inda maior, yá que passou de la altaraçon de las relaçones sociales i de l modo de bibir, para la mentalidade de la giente, que yá pensa cumo ls senhores i ls serbidores de l que dízen ser l Stado Social.
L Stado Social nada ten a ber cun ua gobernaçon, que cumo ls senadores romanos, ténen todo mundo a trabalhar para eilhes, pouco sobrando para l pobo. La giente yá nun defende l Stado Social, mas ls que bíben a querer mantener l Stado, sperando tamien eilhes un lhugar a la mesa desse Stado.
L Stado Social nun l puode ser, se ls que stan ne l sítios de mando, se preacupáren mais an gastar que porduzir. Naide puode gastar ou çtribuir l que nun ten. Naide puode pensar bibir para mandar ne ls outros i çtribuir l que ls outros ajúntan. Para l Stado ser Social, nun puode haber quien nun trabalhe i nun porduza bienes que acrecénten riqueza.
L Stado Social, solo l será quando fur de todos i todos podíeren partecipar i dar la sue oupenion an lhibardade. Quando todos tubíren dreito al que precísan para bibir cun denidade.
Ampeçou la çcusson…

Passados que son onze anhos

Die de la lhéngua mirandesa

Passados que son onze anhos de la apersentaçon i botaçon de l Porjeto Lei que reconhece ls dreitos lhenguísticos de la quemunidade mirandesa, naide puode negar que fui un grande passo dado alantre.

Este Porjeto que fui apersentado n’Assemblé de la República, fui fruito de muito trabalho i ampeinho de pessonas que sabien de la ourige de la lhéngua, l balor patrimonial, sentien la necidade, sabien de la gana de l pobo mirandés tener l sou falar reconhecido na lei.

Fui tamien un modo de afirmar l conhecimiento yá recolhido puls ambestigadores que de hai muitos anhos datrás benien ponendo a çcubierto aqueilho que l poder de las leis i l poder cultural se negaba i tenie miedo de reconhecer.

Nun fusse assi, ou seia nun perponendo l sou reconhecimiento cumo lhéngua oufecial, a la lhéngua nun le sobrarien grandes cundiçones de se mantener. Fui sien dúbedas nanhuas la repuosta cierta para que la lhéngua puoda parar de arresbalar pa l abismo, adonde se mantenie, fuorça de muitas cundiçones i demudas nas redadeiras décadas na region de Miranda.

S’hoije la lhéngua ten muitas çficuldade an se mantener cumo lhéngua de comunicaçon de lhidas, de lhéngua d’afetos, por bias de la globalizaçon i de l spargimiento de las famílias, se ten çficuldades an s’amponer a la par de l pertués ne l ansino i an decumentaçon oufecial, por bias de l Stado nun tomar las sues respunsablidades, se ten çficuldades an ser antendido i screbido cun las reglas de la Cumbeçon, cumo serie se nun tubira sido oufecializada.

Solo ye pena tener sido tan tarde, puis ls stragos yá éran muitos.

Mas cumo todo na bida mais bal tarde que nunca, i ende stan hoije las anstituiçones ampenhadas an dar dibulgaçon, pormober eibentos para que esse die nun caia ne l squecimiento, seia ua fiesta, para fazer mais ua jornda cultural, de sclarecimiento i aporbeitado para alhebantar i pormober este património.

Assi nós steiamos motibados i ganhos para dar l nuosso melhor, aqueilho que sabemos i podemos a este falar, fazendo siempre algue, falando i screbindo porque esse ye la cuntribuiçon que la lhéngua percisa.

Solo assi staremos prestando houmenaige, a todos aqueilhes que dantes i apuis de la apersentaçon de l Porjeto Lei, arrefucírun las mangas, bencírun ls atalancadeiros i fazírun cun que yá mereça l respeito de todos.

Nun bonda hoije star oufecializada, se a eilhas nun mos antregarmos de coraçon i alma, se nun l’ousarmos ne l die a die, se nun l’ousarmos nas relaçones anstituçionales se nun le dirmos l lhugar a que ten dreito.

Stan de parabienes, l’Outarquie de Miranda de l Douro, i todos aqueilhes que s’ampenhórun an lhebar por alantre esta jornada, l die de la lhéngua mirandesa.

14/09/10

Nien ui, nien ai !


Á Rui !
Para donde fui
L nuosso bui ?

Ai,
Á mai !
Preguntai a pai !

Tou pai ?!
Quien sabe l que fai
I para donde bai !


Teneis rezon, Mai !
I çpuis, carai !
Que naide diga a Pai :
Nien ui, nien ai !

Ai, á Rui,
Á Rui !
Para adonde fui
Tamien tou pai ?
Bai a saber, Rui,
Bai !

Bá, Mai,
Sossegai !
Se calha l bui…
Stá cun miu pai !
El bai
I yá l trai !

Quien, Rui,
Quien l trai :
L bui
ou mas ye tou pai ?
Mas, á Mai…
á Mai !
Nien ui, nien ai !



La fronça de la amisade



Besitei-te ambuolta an soudade
A ti amiga de lhargas batailhas
Que custruírun la amisade
An alicerces de fuortes murailhas.

Hoije
A apartá-mos
Pormetimos nun star
Tanto tiempo sien mos ber
Para que mais bezes
Ls nuosos uolhos réguen
La fronça de la amisade...

Cúmpramos la pormessa,
Cun un café, a peto seia
I un copo d´auga, talbeç
Buídos sien priessa
Muita beç...

Citaçon De l Die

Nien to la loucura ye genial, nien to la lhucideç ye bielha.
Chico Buarque

[An pertués:

Nem toda a loucura é genial, nem toda a lucidez é velha.
]

13/09/10

POESIA

.
MIRANDO PAR’EL…

Surbendo la malga de caldo,
Cula mano trémula d’eidade,
Arramaba nais que surbie,
Caíesse-le la denidade.

El que fura tan baliente,
Para durar a l’eiternidade,
Alhi staba cumo pedinte!
Ajuda pedie por caridade.

Chegar a bielho ye galardon,
Mas nó desta maneira.
Belheç tamien ye solidon,
Acabar sien eira nin beira.

Mas para alguns nun ye assi
Ándan listos até morrir,
Porque l’habie de tocar a el
Tener que tanto sofrir?

Iba-se a rebuoltar?
Contra quien i porquei?
Tenie que se cunformar,
Porque esto tamien ye de lei.

Ye lei de la naturaleza,
Nada buona d’antender.
Ten que ganhar fortaleza,
Para cuntinar a padecer.

Qual será sou pensar?
Que l’eirá na eideia?
Talbeç nien el saba…
I a mi?! Nien eideia…

12/09/10

Die de la Lhéngua Mirandesa - 17 de Setembre




Eiqui bos deixo l porgrama de l die de la Lhéngua Mirandesa, que bai a ser ne l die 17 de Setembre.
Nesse die faç anhos que l deputado Júlio Meirinhos apersentou, na Assemblé de la República, l porjeto de lei que apuis bieno a ser aprobado i dende resultou l recoincimiento legal de la lhéngua mirandesa.
Serie buono que bien assinaláramos esse die i que muita giente partecipasse nas einicitibas que ban a tener lhugar, an special na sesson de las 21 horas. Ende, para alhá de l salimiento de Ls Lusíadas, haberá muitas nobidades.

Ua cuonta

UA CHIÇCADLICA NA SENHORA DE L NASO


La Clemantina era ua rapaza mui guapa, se nó de las mas guapas de Palaçuolo, sendo assi nun tardou que l Chico Nucêncio arrepara-se neilha.
A ajuntar al qu´eilha era de guapa, tamien era filha de ua de las buonas fertunas dalhá, naquel tiempo esso cuntaba muito. Por essas, i por outras cousas que çcunheço l tal Chico nun perdiu tiempo i fui apertando las cousas cula Clemantina.
Assi son las cousas, nuobos cumo éran nun l pensórun dues bezes pal fazer.
Diçque fui na Senhora de l Naso que la cousa acunteciu. Eilhes fuoran a la fiesta cumo nuobos que éran puoli andubierun bendo cousas que nunca habien bisto, i fazendo cousas que nunca habien feito, depuis de la fiesta benirun para casa mas la Clemantina ampeçou-se a ancuntrar mala, nun sabie l que tenie, nada se l´assentaba, todo l que quemie l botaba lhougo fuora andaba a quedar procupada, mas quei me passa dezie eilha para cun sous butones, mas la cousa nun passaba, bastaba ber la quemida que tenie que zaparcer lhougo pal curral.
Sue mai yá nun staba a gustar nada de l que staba a ber, i sien l dezier nada a eilha fuisse a tener cul barbeiro que la fuosse a ber nun fuosse algua cousa mala.
À Senhor Juquim querie que me fuosseis a ber la mie Clemantina qu´eilha nun stá nada buona. Bô! Anton quei l passa algua cousa que quemiu que l fizo mal. Nun bos sei dezier, l que sei ye
qu´eilha nun stá buona, nada s´assenta.
Stá bien, Tie Ana, stá bien, lhougo que çpache estas barbas bou alhá.
Pronto, yá quedo mas çcansada, mas oulhai ide cun jeito qu´eilha nun sabe que you bien eiqui.
Deixai por mie cunta, sei cumo fazer las cousas.
L tiu Juquim fui anton a casa a falar cula Clemantina, ancuntrou-la ne l curral, i dixo, oula Clemantina que tal stás diçque que nun tenes andado bien. Nun ye nada senhor Juquim ye solo un mal star lhougo passa.
Nun sei non, nun serie melhor que you disse ua miradela you quedaba mas çcansado, i depuis nun custa nada yá que stou eiqui.
Bós ye que sabeis, tanto se me dá. Mas bamos anton pal subrado que stamos mais abuntade, i assi fui,
Yá no subrado l senhor Juquim fui procurando, anton yá muitá que stás assi cun esses gomitos, quei tenes quemido, algua gluseima quemiste.
Nun senhor nun quemie nada, esto passa-me zde l die de l Naso, zde esse die que nun tornei andar buona, balha-me Dius nun sei l que se passa cumigo.
Scansa nun há de ser nada, i alhá nun quemiste nada, sie di-me se quemiste algo, quiero saber todo, ó nun cunfias no senhor Juquim.
L senhor Juquim para quien nun sabe era l Barbeiro de S. Pedro De la Silba, qu´era mui antandido an todas las maleitas, naqueilhes tiempos era assi, éran ls barbeiros que fazien de doutor, mas bamos al qu´antressa,
Staba el a procurar a Clemantina cumo tenie sido ne l Naso Se habie quemido algo fuora de la cunta, el yá staba a çcunfiar l que tenie Clemantina, i fui procurando cousas, mira será que nun arranjeste alhá un rapaç, pus l tou caso parece-me que ten algo haber cun algun rapaç.
La Clemantina quedou un cachico burmeilha i nun respuondiu a la pergunta de l barbeiro, el mais cumbancido quedou de l que se passaba, buono puodes falar a buntade ye un segredo miu i tou.
Anton eilhá l dixo quaije a churar nun fui nada. Fui solo ua chiçcadlica na senhora de l Naso, mas s´assi se fazen ls garotos. fui solo ua chiçcadlica nada.
Pus fazen, fazen. Ye a las chiçcadlicas que essas cousas se fazen, i tu stás ambaraçada, mas nun
t´apuquentes todo há-de ser bien tenes que tener cuidado cun ciertas cousas.
Mas you yá l digo a tue mai l que se passa para tratardes de las cousas, cul tou rapaç.
I assi fui La Clemantina staba miesmo ambaraçada. Graças al senhor Juquim soubesse la berdade tratórun de las cousas i la Clemantina casou-se cun Chico Nucêncio. La pouca suorte fizo cun que l garoto se perdisse, mas benieran mais i todo quedou bien.
Alhá bibiran sue bida felizes. A las chiçcadlicas claro.


José António Esteves

11/09/10

Banda de Gaitas ”Roncos de l Diabo” Stubírun na Fiesta de l Abante

Banda de Gaitas ”Roncos de l Diabo” Stubírun na Fiesta de l Abante
Esta Banda de Gaitas, na Quinta de la Atalaia, cun dous memorables cunsertos, un ne l palco Abante Triato die 3, outro ne l palco Solidariadade die 4 de Setembre, ambos pequeinhos pa la yá grandiosidade projeçon de la mesma, que de cunserto an cunserto catiban cada beç mais fanas, que se çlocan de ls mais bariados puntos de l Paíç i de para alhá frunteiras, para oubir bien d'acerca to la jobialidade que ls sous cinco eisecutantes trasmiten cun aqueilhas gaitadas que tan bien saben afinar, colocando ls mais aficionados an cumpleta loucura, cumo acunteciu ne l palco Abante Triato, cun ambason de l mesmo, deixando assi mais ua beç stória na Fiesta de ls Quemunistas cun eilogio público dun de ls ourganizadores que bieno al Palco aclamando la Banda “Roncos de l Diabo”cumo a melhor ne l momiento la nible Nacional i ua de las melhores la nible anternacional cumo mostra un de ls bídeos eisibidos. Este, motibo mais que suficiente para que Caçareilhos i l Praino Mirandés, se sintan honrados cula persença dun eilemiento ouriundo de l'aldé que fizo stória cun gaiteiro. Ua banda que, i dada la sue polibalente anspiraçon i caratelísticas poderá atuar nas mais dibersificadas situaçones, tales cumo an palcos, terreiros, arruadas, eibentos relegiosos cumo sendo procissones, etc.

Praias de Diuses…



L altenoble iba baixando la sierra an remissacos, antre oucaliptos i pinhos, mui berde se acumpararmos cun la sierra antre Monchique i Aljezur. Sierra guapa, anque scadal çque mos apareciu la tabuleta de l cunceilho de Aljezur, alrobés de l berde que ye para trás, na region de Monchique.
Chubimos al Castielho de Aljezur, aquel que fui l redadeiro a ser cunquistado als mouros. Guapas bistas se abistan dalhá.
Apuis fui l remissacar a caras a Sagres pul cuorpo daqueilha sierra i, an cada priega de la sue saia mos aparecie l´ einauga beije cun rendas brancas a sbolaciar fuora de l´auga, arena fina i la scuma de l berde fantástico daquel mar de la Cuosta Bicentina.
Ua marabilha aquel mar i aqueilha paisage!
You adoro l mar i todo l que el me dá: lhiberdade al mirá-lo, lhiberdade quando nel entro, lhebeza de mobimientos quando nel me abinturo i l´abraço.
L mar de la praia de ls Caneiros, mais calente que las de la Cuosta Bicentina yá me sabe de cor:
Ls mius miedos, las mies abinturas, ls mius géstios i la sue auga yá sabe an que músclo me debe sgodar para salir d´alhá campante.
Onte you staba arreciosa de las sues óndias i el dixo-me: mas se an Júlio stabas tan abintureira, porquei andas agora acagatada de mi se you nun stou mais quemilon?!
Cun estas palabras acabei por antrar i alhá andube a nadar i a dar poulos a cada beç que la óndia era alta. Até l nadador salbador Bruno yá sabe até adonde puodo ir! Siempre son mais de binte anhos, era Bruno un garoto a acumpanhar sou pai i you ua joben mulhier.
Agora hoije que besitei muita praia de la cuosta Alentejana cun mais cuidado de l que tube siempre que por alhá passei an biaije, drobo-me para cun tanta belheza, pula perserbaçon de la natureza i sobretodo por todo aquel termo quaijeque natural.
Algarbe, you cuntino a perferi-te porque la tue auga ye sien cumparança mais calentica, eicencial para mi que sou ua parreca, mas tengo a dezi-te i sobretodo als algarbios, que son las praias Bicentinas ua cousa de diuses, un paraíso, sien acumparança cun mais qualidade que las buossas. Quanta boubeira fazistes i l pior, inda cuntinais a fazer!
Apuis, al modo que íbamos antrando an mais ua praia, cada ua mais guapa que la outra, puse-me a pensar que tenemos un paíç guapíssemo, cun muita potencialidade an to ls domínios, i, cumo ” Velhos do Restelo”, cuntinamos a nun acarditar an nós própios, deixando assi fugir ouportunidades que outros países aporbeitan.


09/09/10

LAS CUNCERTINAS NA FIESTA DE L NASO

.

Para bos animar un pouquito i porque nas fiestas de l Praino se toca toda la culidade de musica, pongo-bos este bideo de l grupo "amigos do Vitó" que animou la tarde de l die uito de la fiesta de l Naso. Ne l HOIJE stá outra moda deste grupo de cuncertinas. La cuncertina tamien fui mui usada an tierras de Miranda i l rancho anfantil de Sendin inda la usa nas sues danças.




La gaita nun fui l percipal strumiento musical cumo muita giente pensa, tamien l'eideia que se quier passar de que la maiorie de la giente fui siempre probe i que ne l Praino poucas pessonas haberie, nun ye berdade, la stória ten miles de anhos i la bida ne l Praino tamien. Solo un eisemplo, para haber ua eigreija an cada tierra, tenie que haber giente para ser precisa i para la fazéren, mas esta ye ua stória que hai que fazer...

Ténen las tues palabras


Puodes zbiar muntanhas cun tous feitos, ser un porfissional de cuorpo anteiro, puodes ser todo l que seias, mas seran las palabras que deixas screbidas que eiran perpetuar la tue mimória, la mimória de l tou pobo i la bida de la tue lhéngua.
Yá ls tous uossos seran cinza, la tue chicha puolo, la tue alma lhuç a ancendiar ua streilha, mas eilha, la palabra, será siempre fincon adonde pousen siempre ls mouchos to las nuites, las cotobias to ls dies, marco giodésico dadonde se abistarán to ls pobos que tu canteste cun ls sonidos de l soletrar de sílabas.
Teneran las tues palabras la dureç de l diamante bruto que cun nada se puode riscar, para perpetuaren la tue lhéngua i la tue cultura; al mesmo tiempo, tenerán la lhebeza dua smeralda nun peito de alabastro, la transparéncia de l´ auga de las fuontes i de l berde de l termo na primabera, para que l seia stramitida toda la belheza .
Ténen las tues palabras l correr sereno dun riu, adonde zaguórun ribeiros apressiados que caírun zamparados an cachoneiras, a scumar de susto.
Ténen las tues palabras la fuorça dun mar cun óndias de marés bibas que toda la arena de la praia son capazes de arrastrar.

Ténen las tues palabras l bigor de las muntanhas cun sues fragas que l aire bai alisando cun assopros, para formar balhes, adonde se deita la nata que fazerá medrar mais palabras ne l feturo.
Teneran las tues palabras la tue eisséncia, porque de palabras sós, pula palabra te dás i pulas palabras trabas batailhas.




08/09/10

PULAS ARRIBAS

.
Ne l testo anterior tenie tamien un retrato de l pruno, tamien hai quien l chame prunho i brunho, podeis ber cumo la troca de l p i de l b ye própia tamien de la nuossa lhéngua, mas nun fui por esso que fiç este acrecento al testo donte, ye que fui eimendar alhá ua palabra i apagou-se-me l retrato de l pruno, bengo a poner-lo agora eiqui i acrecentei mais dous del i outros dous de l mostaquel, para Faustino quedar cun mais auga na boca.




pruno - brunho




mostaquel
.

PELAS ARRIBAS

.

PULAS ARRIBAS A POR SABERES…






Éran por ende las nuobe de la manhana, yá you habie porparado ua leira de la huorta i sembrado las nabiças, que habie que aporbeitar la tierra star de lei, quando toca la campanina de la puorta. Acabado de tomar banho, mirei pula jinela i bi a Jesé Miguel, un studioso de las cousas de la tierra, begetariano i todo, para irmos por ende a saber de plantas i semientes, para l studo que anda a fazer.
- Mas, porque nun abiseste antes, agora yá faç calor…
- Se não pode ir, paciência, vou ver se pode ir o seu primo Abílio Passareiro comigo, mas gostava pelo menos que visse o que aqui tenho.
- Por hoije l trabalho agrícola yá acabou, entra...


Traí un libro cun l studo mais cumpleto que bi subre las castas de las ubas de Pertual. Stubimos a ber até horas d’almuorço i almoçou cun nós, cumo era begetariano, solo comimos cousas de la huorta i alguas colhidas na hora.
Acabado l’almuorço tenie mesmo que ir cul por las arribas a ber las nuossas castas de las binhas bielhas i cumparar-las culs nomes de l libro. Abílio Passareiro pareciu-mos la cumpanha purfeita i ala a por saberes.


Solo castas eidentefiquemos 24 i acumparemos-las cun las de l libro, muitas staban alhá i agora yá sabemos l nome mirandés i l dado puls antendidos. Nun bou eiqui a dezir-bos todo, porque se nó sabiedes tanto cumo nós, mas bamos a poner todo nun libro...
Tamien fumos bendo outras plantas i páixaros i todo quedou registrado.
- Ah Abílio, mira para essa planta, parece ua almexeneira braba…
- Será abrunho…
- Ye miesmo almexeneira braba, ben a ber.
- Ye miesmo, sei outra noutro sitio, bamos a ber se ye eigual.
Cul jipe lhougo cheguemos, la almexeneira parecie eigual, mas las almeixenas nó…
Jesé Miguel, antendido nessas cousas, cunfirmou que éran dues bariadades çfrentes de la almexeneira eibérica.
- You inda sei adonde stá outra culas almeixenas maiores i que yá fui anxertada, diç Abílio.
- Bamos alhá a ber, que esto ten que quedar registrado…
- Ende stá l pruno que fui anxertado cumo podeis ber, mas ls rebentos brabos yá ténen almeixenas i son maiores, diç Abílio.


Cuntinemos la ronda pulas arribas i mais ua nuoba casta.
- Bino de Spanha, ye la que dízen que se chama Roriç, miu pai chamába-le Madrilena, diç Abílio.
Sboleixa un paixarico i digo you:
- Ye ua rabialba, ten l rabo branco…
- Ah Zé, sabes cumo se chama la rubialga negra, hai dues, ua parda cul rabo branco i outra negra cul rabo branco tamien.
- Nun sei, mas nun será la mesma?
- Nó…
- Mas ye rabialba ou rubialga?!
- Cumo ten l rabo branco, albo de niebe será rabialba, la giente ye que fui dezindo rubialga… la branca i negra ye fiebierno...
- Fui solo para ber l que dezies, porque ls que ándan agora a anelhar ls páixaros, que inda onte stube culhes, dezírun-me que nalguas tierras de Pertual tamien le cháman rabialba.


Cuntinemos a tirar retratos, a screbir, a falar i Jesé Miguel parou nua oulibeira culas azeitunas mui pequerrichas i perguntou?
- É um zambunho. Não é!?
- Não, diç Abílio…É uma oliveira, que como dizemos nós quando ficam assim, que alhentelhórun, quer dizer, ficou com as azeitonas cumo perdigons.
- Ah Abílio, cumo quieres que l home antenda, alhentelhórun i perdigons
- Que ficaram as azeitonas pequenas, como lentilhas, gametas…
- Andar com vocês é mesmo melhor que estudar nos livros, diç Jesé Miguel.
- Mas não notou no que disse o Abílio quando nos mostrou a ameixoeira brava, retorqui eu…
- Não…
- Então não disse, enxertou o pruno
- Tem razão, mas agora entendo… prunus é o nome latino de algumas fruteiras brabas…pois, por isso falais mirandés… vem do latim… tem graça!!!


Muito mais haberie que screbir, mas cumo diç Tiegui, nunca saberemos mais mirandés que un mirandés de la raia i you acrecento, do que l pobo que l fala…Deixai-los falar, que eilhes son un manatial de anformaçones, mas sien se dáren cunta, porque las palabras sálen i a las bezes, nien eilhes sáben que las dezírun.

mostaquel rúcio de l Praino

pruno alhentelhórun fiebierno rubialga perdigons (dizie Abílio que era porque quedórun cumo chombos de caça) gametas

Sendin, 03-09-2010

07/09/10

Chobiu !



Miu Amigo,

Puode la bida parecer por bezes
ua rotina,
ua detestable rotina
que mos aniquila,
mos çtrui
mos angulhe
mos trasforma an nada,
nada que seia antressante,
nada que mos deia ganas
de bibir
i de rir…
de rir !

Mas hoije chobiu
depuis de dies i dies de calor antenso
i de sequidade!
Sentimos-la benir, la chuba,
esse eilemento andispensable
sien l qual serie ampossible bibir !
Cumo ye que las arbles i las plantas
durante todos estes dies
aguantórun tanto tiempo sien eilha ?
Mas sei bien que las hai que nun aguantórun.
Stában tan sequitas
culas fuolhas atroçmente pálidas
i prontas a tornar-se palha,
palha i yerbas secas
que l biento lhieba
i que l sol queima
eirremediablemente !

Mas chobiu, miu Amigo,
chobiu !
I l aire tornou-se bien mais fresquito,
fresquito i agradable…
soudable !

Que marabilha
aqueilhas nubres claras i brancas,
aqueilhas manchas de azul antenso
ne l meio deste nuosso cielo
inda tan cinzento i carregado…
carregado d’auga, miu Amigo!

I l miu morconeiro…
(I dezir qu’inda nun hai muito
só me lhembraba de dezir : pessegueiro !)
Mas l resultado ye l mesmo
se furmos a ber,
Amigo,
porque l qu’antressa
nun ye la palabra ;
son las fuolhas guapas i berdes dessa arble
que de momento
inche l miu hourizonte…

Mais que la palabra
l que mos antressa,
si !, Amigo,
ye ua promessa
de nuobos fruitos :
morcones ou pêssegos…
l que tu quejires !
i ua Primabera,
ua Primabera,
Amigo,
que tornará
que tornará siempre
mesmo que yá acá nun stéiamos !

I se yá acá nun stubirmos
para ls ber i ls saborear
esses fruitos de la Primabera…
adonde staremos, Amigo ?

Adonde staremos ?

Fáltan-me…

Siempre me fai falta mais ua palabra, ó porque nun sei ó porque nun se me lembra.
Inda pensei tirar la que sobra ne la cuonta de Tortulhas i mataba ls dous coneilhos cun la mesma caiatada: resolber l miu porblema i poné-lo a el ne ls cuornos de la lhuna de la popularidade… Apuis achei que era melhor nó, porque afinal de cuontas, poderie correr l risco de la cuonta deixar de tener sentido.
Assi me quedei cun la falta de palabras, ua sede que darie para acabar cun l´auga de l scorrepicho de la lhagona arteficial de l Naso… Muita palabra nun me darie, a abaluar pula auga que se sume pul cimento nun eizolado. Si me bondarie se tubísse las oucas i ls ranacalhos, mas que se bai a fazer!...
Assi me quedo cun la febre a chubir, pula falta de palabras que pudíssen dezir todo l que me bai andrento…
Quédan-me siléncios apertados an letras que, soltradas, para nada serbirien; sóbran-me fuolhas brancas dun lhibro que nunca serei capaç de screbir; fáltan-me oulores de l termo, cun que prefume ls testos de dies sien primaberas…

Mira l riu…


...apuis mira l riu que cuorre sereno alhá ne l fondo, augas berdes que al chegar a la fin de la caminada se misturarán ne l berde de l mar i mar serán, rebuoltas augas a scumar la raiba de la derrota de tener deixado de ser riu i al mesmo tiempo a bibir la lhiberdade de nun tener bordas que l´apérten las tripas.
A las bezes sintes-te riu, outras bezes sintes-te mar i outras hai an que te sintes ua lhagona sien auga, adonde ls ranacalhos teneran que furar ne l lhodo para guardar an sous foios las cantigas de beranos strelhados de souturdie.
Mira l riu, tanta beç castanho a arrastrar l que la mundiada l deixou an sous braços, sigura l riu, atraca l barco para que nun se çfaga an cachos, serena l cielo que amenaça outra mundiada…
Chacualha l riu que se te muorre n´alma, alhebanta belas, andreita l barco, nabega ne la corriente que tenes que eimbentar…


06/09/10

Setas

Canhiças

Quien deia ua ronda pula aldé de Zenízio inda las ancuontra.

Que sei you, se calha tamien pul termo, mas estes retratos que saquei fui n’aldé. Bielhas, si senhor, mas alguas deilhas bien dreitas, resistindo cumo sentinelas a la portarie na l’antrada percipal de l regimiento, mesmo que l aquartelamiento yá nun tenga tropa, tamien ls casales yá nun tenen buiadas, mas alhá stan ne l sou posto d’atalaia, pribando de salir ou antrar na cortina, lameira, lhata, binha, huorta, casal ou curral.

Las canhiças que se ponien nas rodeiras, tenien la funcon de bedar, fechar l’antrada nas tierras cun paredes, muitas bezes feitas de ls galhos que se cortában quando se zgalhaba ls freznos, mas nun serien las mais conhecidas, porque ls carros de bacas tamien tenien canhiças, que éran mais eilaboradas, que s’outelizában an bários serbícios, cumo acarretar lheinha, feno, manolhos, sacos, piedras i muito mais. Las canhiças ousadas puls pastores para fazer ls chequeiros, quando ls ganados drumien na tierra cul perpósito de las stercar i se demudában to las nuites, serien las menos conhecidas.

Hoije an die, las canhiças que bemos son teçtemunhos dun outro tiempo, porque naide se bota a fazer ua canhiça de ripas de madeira, dá trabalho i se fur feita d’arame i fierro ye mais fácele, dantes fazien-se cul que habie. Ls carros de bacas zaparcírun i poner l ganado a sterca la lhata muito menos.

You gusto de sacar retratos a estas cousas que subrórun de todo l que era dantes i bai zaparcendo, mais que nun seia çpenhícan-me la mimória.




Cerrado de las Almas - na Carreira


Antigo curral - de tiu Dabid


Caleija de las Eiras




Caleija de las Eiras - a la puorta de tiu Lázaro



Carro de bacas - stá ne l huorto de tiu Alcino a la sue puorta

La cançon de l senhor de la guerra

Eisiste alguien a asperar por ti
Que bai a cumprar la tua mocidade
I cumbencer-t'a bencer
Mais ũa guerra sien rezon
Yá son tantos ls ninos cun armas an la mano
Mas splícan outra beç que la guerra gera ampregos
Oumenta la porduçon
Ũa guerra siempre abança la tecnologie
Mesmo sendo guerra santa,
Caliente, morna ó frie
Pa quei sportar quemida
Se las armas dan mais lhucros an la sportaçon?
Eisiste alguien que stá a cuntar cuntigo
Pa lhutar ne l tou lhugar
Yá que nessa guerra nun ye el quien bai a morrer
I quando lhoinge de casa, ferido i cun friu,
L'einimigo tu speras
El stará cun outros bielhos
A ambentar nuobos jogos de guerra
Que guapíssemas cenas de çtruiçon
Nun teneremos mais porblemas cula superpopulaçon
Bé qu'ouniforme guapo fazimos pa ti
Lhembra-te siempre que Dius stá de l lhado de quien bai a bencer
L senhor de la guerra nun gusta de ninos

(A canção do senhor da guerra - Legião Urbana [Renato Russo])

05/09/10

Cien palabras


Cuontas de cien palabras, nien ua más nien ua menos. Screbí ua cuonta de cien palabras purfeita i ganhei l purmeiro prémio. Las pessonas lien-la cun ganas i çcutien-la ne l café. Anterbistas al rádio i als jornales. Hollywood querie-la adaptar al cinema. Fui anton que alguien çcubriu que habie screbido “porque” an beç de “por que” i agora sobraba-le ua palabra. Tirá-le ua derramaba l’aranheira que tanto me habie custado ourdir. Tirei-le un adjetibo, mas nun ten l mesmo cherume. Ls críticos yá nun dan fé de mi, zmarcórun l’anterbista na talbison, i Tarantino deixou de m’atender l talfone.
Sacada d'eiqui

04/09/10

L jornal HOIJE i José Almendra nun son nien puoden ser squecidos

[Eiqui queda la anterbista a José Almendra, salida ne l Jornal Nordeste na 1ª sumana de Maio de 2008, aporbeitando-se esta publicaçon para dar ls parabienes a José Almendra pul sou trabalho, subretodo pula proba de rejisténcia que ten dado i, antes de mais, ye desso que nós percisamos.
Esta ye ua de las muitas anterbistas que ténen salido na Fuolha Mirandesa / Jornal Nordeste, an que tengo tubido lo cuidado de anterbistar todo mundo que ten mais peso na lhéngua i na cultura mirandesa. De muita giente inda spero la repuosta a las preguntas que le bou ponendo, mas l tiempo ajudará.
Se bien mirardes, yá na mie antroducion a la anterbista se diç de la spetatiba subre la possible antrada de José Almendra ne l campo de la lhiteratura, algo que para mi ye defrente de un jornal. Sei que saber nun le falta seia ne l domínio de la lhiteratyura oural (relegiosa ou cebil) seia an outros domínios. Bamos a sperar que mos deia essa posseblidade, assi mais se anriquecendo la nuossa cultura i la nuossa lhéngua. L miu apoio será total.]





Nuobas sprienças na prática de dibulgaçon de la lhéngua mirandesa: José Almendra manten, hai muitos meses, un jornal birtual diário an mirandés, chamado HOIJE.


Cada beç mais l mirandés ten benido a star persente na blogosfera, sendo yá muitos ls sítios na anternete i subretodo, a mais i a maior zde hai mais ou menos un anho para acá, ls blogues screbidos an mirandés. De las bárias sprienças que por alhá puoden ser bistas – puode cunsultar-se ua lista an http://frolesmirandesas.blogspot.com/ – pareciu-mos specialmente antressante la scritura dun jornal birtual diário an mirandés. Quien tubo l’eideia i la ten benido a manter de pies zde hai muitos meses ye José Almendra. L jornal chama-se HOIJE, i a cada die trai l que de mais amportante se bai passando na bila mirandesa de Sendin i tamien noutras tierras de l cunceilho ou respeitando a la lhéngua mirandesa.
José Almendra ye posor, agora reformado, i adbogado, natural de Sendin. Cumo anda na casa de ls sessenta, cunta por muitos ls anhos que ten dedicado a la cultura, al associatibismo i a la melitáncia política. Ye daqueilhas pessonas a que, diç quien l conhece, naide cunsigue ser andifrente. Zde hai muito que le benie a dar amportança a la lhéngua, mas solo hai mui pouco tiempo decidiu dedicar-se de alma i coraçon a la scrita i a la dibulgaçon i defénsia de la lhéngua.Inda nun se le conhece essa bena, mas ye possible que benga tamien a antrar pul camino de la lhiteratura mirandesa. Bamos a aguardar i a ber até adonde este sendinés mos cunsigue surprender i porbocar.
Cuidamos que einicaitibas cumo la de l jornal HOIJE ou outras aparecidas se debien de multeplicar. Eilhas puoden lhebar a todo l mundo l que se passa nas nuossas tierras, datrás tan eisoladas, i puode ser ua lia antre todos ls eimigrantes stéian adonde stubíren. Por esso eiqui traiemos l sou eisemplo que, ouxalá seia seguido por outras pessonas. Talbeç assi, un die destes, cunsígamos chegar a un jornal birtual diário de todo l praino mirandés i screbido an lhéngua mirandesa. Ye assi que se bai andando camino.





JN - Cumo tubiste l’eideia de fazer salir un jornal diário birtual an mirandés, a morar ne l SAL (http://www.sendim.net/)? Achas que ye pula anternete que passa l zambolbimiento de la lhéngua scrita?
R - L’eideia apareciu cumo todas las eideias: quando l home percisa: mesmo sien se dar de cunta, pensa i l’eideia aparece. Percisábamos de algo assi para dar a coincer la nuossa tierra i la nuossa lhéngua i l SAL era l melhor, l’anternete ye l melhor meio para esso, penso you. Se mos dirmos al cuidado de ber, ye na anternete que scríben ls percipales scritores de l mirandés.

JN - Porque cunsidras amportante screbir l jornal an mirandés? I las pessonas léien bien l mirandés?
R - Screbir an mirandés era l percipal, por dues rezones: ancentibar las pessonas a ler i a screbir mirandés; ser ua cousa nuoba, an anformaçon, porque tornaba las pessonas mais curjidosas. Por aqueilho que las pessonas me dízen, i son muitas – l HOIJE ten mais de 200 leitores diários -, anténden bien i gústan que scriba an mirandés. You digo siempre que ye d’acordo cun la 1ª. Adenda, l que ajuda muito ls sendineses, que nun ban muito cun l «lh» an ampeço de las palabras.

JN - L jornal ten solo a ber cun la bila de Sendin ou ye l’eideia de que trate de outras amboras?
R - L jornal ten a ber cun Sendin, an purmeiro, mas todas las nuobas amportantes de l cunceilho i de la nuossa lhéngua fázen tamien parte de las amboras. Las tierras alredror de Sendin ténen l sou lhugar i yá houbo nuobas de quaije todas.

JN - Ye fácele amanhar assunto para cada die? Quel ye l método que questumas seguir?
R - Para mi, que tengo yá muita spriença de fazer jornales, por bias de bários cursos de formaçon nestas cousas, nun ye defícele, l defícele ye tener tiempo para screbir i star ne ls acuntecimientos. Cumo l retrato ye l mais amportante, saco l retrato a todo l que beio nesse die i tengo an atençon ls ditos, ls usos i l que se passa. Se nun puodo star arranjo quien me tire ls retratos i m’anforme de l que se passou.

JN - Cumo ye que las pessonas ténen reajido? Ban a tener cuntigo para tratar assunto ne l jornal, por eisemplo?
R - Las pessonas ténen reajido mui bien, i mira que hai pessonas de todos ls cuntinentes que todos ls dies ban a ber l jornal. Yá bai habendo pessonas que me cháman als acuntecimientos i, se bou a algun, lhougo pregúntan se bou a tirar ls retratos pa ls iri a poner na anternete.

JN - Que pensas de la situaçon de l mirandés i cumo cuidas que se poderán resolber ls sous porblemas?
R - L porblema de l mirandés ye solo politico. Hai ye que tratar de criar un Anstituto ou algo aparecido i onde sten las pessonas ciertas. Mas ten que tener un statuto própio i ligado a ua Ounibersidade.

JN - Cuido que l mais grande porblema será la fala. Que pensas que se debe de fazer para arrepassar essa deficuldade de l arreculo de la fala, subretodo na giente nuoba?
R - Ls nuobos ténen que ser chamados a partecipar. Eilhes quíeren i ban lendo todo. You falo cun eilhes i nun stan tan fuora cumo se cuida. Mas ls partidos inda son associaçones de l seclo passado. Todo chega cun l tiempo. Nós ye que yá bamos passando i queriemos ber esso yá, mas la bida ye assi i nós se furmos dando l nuosso melhor yá fazemos l que debemos.

JN - I qual debe de ser l papel de las anstituiçones? Dében falar i screbir tamien an mirandés?
R - Esso debie de ser oubrigatório. Pul menos ancentibar i deixar screbir als que quejíssen. La regionalizaçon era l mais amportante i proibir ls que son contra la nuossa lhéngua de eisercer cargos políticos ne l cunceilho.

JN - Que pensas, por eisemplo, dun porgrama de ansino de la scrita de la lhéngua para adultos?
R - Esso era mui amportante, mas nun meter ouportunistas nesso, senó nun se bai a lhado nanhun.

JN - Cumo cuidas que se poderien antressar ls moços i moças pula sue lhéngua ou la culpa ye de ls adultos que nun son capazes de se la trasmitir?
R - La culpa ye de ls políticos. Esses ye que ténen l poder i cundiciónan todo. Se a un por ansinar panteminas le dan ourdenado, cumo ye que bamos a dezir-le a un moço ou moça, que quier fazer algo i nien para el míran, que l mirandés ye amportante?

JN - Sei que l tou antresse pula lhéngua mirandesa ben zde hai muitos anhos. Cunta-mos essa cuonta.
R - Ampecei an 1977 i an 1984 fago l purmeiro jornal cun alguns testos an mirandés. Que bicho tan grande apareciu!, chamórun-me de todo, anté de analfabeto. You que criei cursos de alfabetizaçon por todas las tierras de l cunceilho. You que fui l purmeiro cordenador de la D.G.E.E. Tamien eiqui, quando ampeçou a ser amportante, l cordenador tenie que ser doutor, i you, nese tiempo, nun era. Mas cuntinei cumo porsor. An 1987 fui cumo persidente de la Assemblé Munecipal que partecipei nas Purmeiras Jornadas de Lhéngua i Cultura Mirandesas. Hoije bou screbindo l mirandés. Yá me ampéçan a chamar doutor, a alguns inda le custa, mas ne l tribunal ye assi que trátan ls adbogados i alhá ten que ser. Naide ne mandou, cun 48 anhos ir para la Ounibersidade. Mas andube siempre a scuola, cinco anhos i sien fabor, sou licenciado an dreito i fiç todos i mais alguns de ls eisames neçairos…

Anterbista de Amadeu Ferreira

SQUECÍRUN-SE DE TIU ALMENDRA

.
Ende teneis la pag.80 de l libro que amostrou Faustino, squecírun-se de tiu Almendra, por esso bengo a dezir-bos que tamien ye un de ls que mais scribe mirandés...


Nun bos squeçades de ir tols dies a las amboras de l Praino:
http://www.sendim.net/noticias/hoije/noticias_titulos.asp

.

Inda l lhibro de l 11º Festibal



Antegrado ne l 11º Festibal Intercéntico de Sendin, realizou-se un Curso de Einiçiaçon a la Lhéngua Mirandesa (31 de Júlio i 1 d’Agosto), que fui muito dibulgado nun solo an blogues i sites n’anternete, ne ls meios de comunicaçon scrita i an special nun lhibro cul títalo i alusibo al própio Festibal.

Este Curso, ua einiciatiba de la Lhéngua Mirandesa dado pul porsor i ambestigador Amadeu Ferreira fizo ua lhigaçon perfeita als demais eibentos culturales porgramados para esses dies cumo fui l causo de l lhançamiento de lhibros i discos ne ls balones de la Cooperatiba Ribadouro, einiciatiba de Sons da Terra/Associação da língua Mirandesa.

An quaije todo, apuis, fazemos la nuossa reflesson, i ne l rescaldo de ls acuntecimiento la nuossa cuntabelidade de las cousas, ye l que stou fazendo agora, zde yá bos digo que fui mais ua de las muitas i buonas spriéncias que tube neste berano an questones culturales. Ls Sendineses fázen cousas, fazén-las bien i sáben recebir quien ls besita, sien poner an causa l sprito spitaleiro que todo l pobo stramuntano ten, l’ampeinho que las gientes de Sendin bótan ye straourdinairo, benga dadonde benga seia pa l que fur.

Stando you ne l Curso de Einiciaçon a la Lhéngua Mirandesa, quedei cun lhigaçones a muitas de las pessonas que alhá stubírun i hoije me cúntan quanto fui anriquecedor, oubir falar de la Lhéngua i Cultura desta region. Pa la maiorie de ls alunos, benidos de tierras de baixo, fui la purmeira beç que tubírun un cuntato direto cul porsor i cun leitores i falantes, de l porsor tubírun la fala, l’apersentaçon i ansinamiento an todo al que toca a la Lhéngua, de ls falantes i lheitores la zmestificaçon de ls sonidos, de las palabras i de las bariantes lhénguisticas. I nun fui perciso muito tiempo i todos yá acumpanhában dun modo scurreito ls saludos que tenemos, ls agradecimientos, las çpedidas, las horas, l tiempo, ls testos que ende fúrun por eilhes dantendidos i lidos. Puode dezir-se sien dúbedas nanhuas que apuis de tener coincimiento de la sue ourige, la lheitura i l cuntato cun falantes son las cousas melhores que hai pa la Lhéngua.

Todos ls alunos tubírun l perbileijo de quedar cul lhibro alusibo a este Festibal, que para alhá doutras anformaçones, ten un testo cul títalo de “O mínimo sobre a Língua Mirandesa” de: Amadeu Ferreira, cul mapa de la region i 13 fuolhas adonde stan muitas percuras i las sues repuostas alhargadas, que quienquiera fai subre la lhéngua. Esta lhiteratura screbida ye de grande balor i cuido que naide stá çpensado de ler i saber.

Ajuda muito tener estes coincimientos.





03/09/10

La salida


Sento-me ne l chano, doce cumo miel
Camino-te çcalça, sentindo tue piel
Bestida de nubrinas, de benairos çpida
Sinto-te por drento, choro-te na çpedida.

Stendo ls mius braços nun abraço einfindo
I assi quedo, pensando quedar cuntigo.
Ah, se tu soubiras l que me duel l peito
Quando me bou, siempre deste jeito!

Mas hei-de bolber, pormeto-te i juro
Para ancostar l barco an porto siguro.
Dedos cruzados beiso, selando la pormessa
Para que me esperes, me abraces sien priessa.

Ah, tierra querida se me quejisses tanto
Quanto you te quiero, i te deixo an pranto
Prendies-me ua lhançada, a la argolha de la bida
Nun me deixabas ir i dabas-me guarida!


… ne l cuorpo sábio de mulhier madura


Hai ua música que se me antreduç ne l cuorpo i me ambade esta sala an óndias de sublimaçon, antreduçe-se ne l aire, antreduçe-se ne l alma, pinta de lhuç l telhado a acumparar cun l cielo strelhado, ambergonha la lhuna que yá sinte ambeija de ls fachucos de lhuç que deiqui sálen.

Todo ye mágico nesta madrugada i, de tanto sentir la magie, apetece-me debedi-la cun amigos asseranadores tardiegos. Miro pal telefone mas apuis paro. Nó, yá ye tarde para telfonar… Bou buendo esta madrugada acumpanhada dun whisky i de Tchaikovsky.
Tchaikovsky fai marabilhas ne la mie alma; l whisky apenas sirbe de cumpanha ne l siléncio, quaijeque nada, mesmo nada, an buona berdade.
L que puode ser ua buída que dou al cuorpo se la música clássica ye ua borracheira pa l´alma, neste ermo adonde até puodo abrir las jinelas sien que naide sperte, adonde l cielo ambeija estes sonidos, porque isto ye mais que cielo, que cielo i to las streilhas, l carril mourisco, la lhuna i l sol que deiqui a poucas horas nacerá neste hourizonte de la lhina de las muntanhas de la mie nineç.
Que ye ua buída i un cielo strelhado, acumparado cun esta música que me lhieba para l´oulimpo d´outros diuses, de tantíssemos diuses…
Que ye ua lhuna, acumparada cun esta sinfonia que me chega a mi sola, sola you i la madrugada, cun sonidos que me fázen nacer alas, bolar i apuis pousar ne las nubres de algodon, cama cun lhençoles de setin, bordados a seda.

Agora tocan cun bigor ls anstrumientos, para lhougo a seguir séren dóndios cumo ls filos de ls capielhos de l bicho de la seda spargidos na moreira, séren cumo un riu de praino correndo ne l outonho de la bida.

Todo ye mágico nesta madrugada cun oulor a feno. Todo ye siléncio ne la mie alma para sorber estes sonidos que me bénen de simples altefalantes mas que me straportan para salones cun eicelentes acústicas, adonde l sonido me chegue puro i nó cun pequeinhos uocos deste simples eiquipamiento de bídio.

Ah! Mas you sou capaç de ir para loinge, até qualquiera salon de qualquiera parte de l mundo; sou tamien capaç de bolar pal termo a oubir ls paixaricos mandados pul reissenhor, músicos que nunca se cánsan.

Hai ne l copo la metade de l Whisky i nien sei se l´eirei buer.
Que ye l Whisky acumparado cun outro CD que bou a poner ne l pequeinho prato?!
Nada! Nada mais que l einútel apénç, ne l cuorpo sábio de mulhier madura!...



01/09/10

AI QUE RISA...

.
Ai que risa
Tie Marie Luísa!
Cun tanta risa,
Dou un peido i
Rumpiu la camisa.
Tie Marie Luísa...
Que risa!

An reloijos de lhuna

Çque spormantei l berdadeiro siléncio
an que me bou,
deixei de temer la muorte.
Que mais puode ser la muorte
que un siléncio prelongado...
aquel siléncio
an que l reloijo que l puode marcar
ye un reloijo solar
punteiro dergido al cielo,
sien tic-tac.
Çque coinci l berdadeiro siléncio,
deixei de tener miedo de la bida,
de la bida que come l siléncio...
Cunto-me ne l reloijo de arena,
ua a ua
se deixa tumbar,
a cuntar ls sigundos,
sin bruido de punteiros,
nien cucos a spreitar.
Ye nesse marcar de tiempo
sien tic-tac de solidones
que me nácen ourquestras de siléncios
an ondias que me lhieban al cielo
cumo que ne la redadeira biaige,
cun l tiempo cuntado
an reloijos de lhuna...
Que mais será la muorte
que un siléncio,
onde l cumpasso nun bén de l´arena,
nien de l sol,
mas solamente de la lhuna,
dadonde mire l mundo cun poesie,
donde cuntinarei a fazé-te poesie,
calma, serena,
la mie,
biba,...
grabada pul aire
ne las dunas de l miu siléncio
...

Anda, nun páres!

Anda
Nun páres
Nien que te pareça
Que ls tous pies
Stan colados
Al chano que pisas.
Ri-te
Mas ri-te muito
Nien que naide te beia
Las risas.
Ri-te
Ri-te anque solo seia
Andrento de ti
Mas ri
I sobretodo
Ri-te de ti...
Solo assi
Bibirás bien cuntigo
Te perdonarás sien peniténcias
I an tous pesares
Solo berás
Pequeinhas cumenéncias.
Ri-te...