08/02/10

Ls Zenizienses an Fiesta
















Ls Zenizienses, sous decendientes i amigos a bibir an Lisboua i alredores stubírun onte die 7 de Febreiro, mais ua beç armanados ne l sprito de pertença, de ounion, de partilha i amisade a comemorar la fiesta de la Senhora de las Candeias. Este die cuntina a ser pa ls Zenizienses l retornar a las ouriges i a lhembrar l die de fiesta na aldé que siempre acontecie ne l die dous de Febreiro, adonde nun faltaba l grande lhume de cepos apanhados culs carros de bacas pul mordomo i pula mocidade que fazie l ancanto de ls garotos i calcie nuobos i bielhos. Hoije esse lhume an Zenízio cuntina a ser grande i ls cepos cuntinan a ser apanhados pul mordomo i pula mocidade, mas culs tratores.
Astanho i cumo tamien yá ben sendo habitual alguas de las pessonas, ampeçórun a chegar a l’ Eigreija Paroquial de Bal de Figueira, a las onze i trinta de la manhana para fazer l derradeiro ansaio de ls cânticos pa la missa i para cumbersar un pouco culs amigos. Apuis fúrun chegando las restrantes i al meidie, alhá stában todos para assistir a la celebraçon de la missa pul Sr. Padre i amigo António Morais natural de Bila Chana.
La missa an memória de todos ls que yá mos deixórun fui dezida an mirandés pul sr. Padre António, assi cumo las lheituras. Ls cânticos fúrun cantados an pertués i an mirandés, acompanhados a la biola por Isabel Serras i Carlos Vaqueiro. Na sue prática l sr. Padre António Morais çtacou l’ amportança de la lhéngua mirandesa que la maiorie de nós daprandiu an pequeinhos i que ye l grande elo de lhigaçon desta quemunidade que fai cun que las lheituras, l Eibangeilho i alguas cantigas séian an mirandês, cousa que nun acontece nas missas an Miranda. Isto ten un segnificado mui amportante i nun se pode deixar perder, porque ye l fermiento que fai cun que la familha Zeniziense eiqui steia reunida mais ua beç, ounida na alegrie i ne l amor de Cristo para comemorar la fiesta de la Senhora De las Candeias.
La parte spritual cuntina a ser amportante pa la maiorie de ls Zenizienses i amigos, mas cumo las pessonas son un todo, nun quedarien cumpletas se nun tubíssen an die de fiesta un buono almuorço i l cumbíbio culs amigos.
Assi, çpuis de la missa la fiesta cuntinou ne l restaurante, adonde ls Zenizienses i amigos saboreórun un buono bacalhau assado, seguido de un lhombo de cochino. Para terminar nun podien faltar ls doces, la fruita i l café. Durante l almuorço nun faltórun las cumbersas an mirandés que lhougo mos lhebórun pa l eimaginairo de la nuossa anfáncia i de la mocidade, lhembrando ls bailes i ls namoricos que quaijeque siempre acontecien nesses dies. Apuis de la sobremesa i de l café Isidro Miguel cun la sue concertina tocou uas modas animando inda mais las pessonas.
L tiempo fui passando i la hora de l’ Assemblé Giral de l Nial de la Boubielha depriessa chegou. Assi, l persidende de l’ Assemblé Valter Deusdado, apuis de saludar i agradecer a todos ls associados persentes dou einício als trabalhos, ampeçando pul purmeiro punto de l’ orde de trabalhos adonde fúrun aprobados l relatório i cuntas de l anho de 2009, apersentado pula direçon, assi cumo l parcer de l Cunselho Fiscal i tamien la porpuosta de atibidades, bien cumo l sou orçamiento pa l anho de 2010.
L’ Assemblé an seguida analisou i çcutiu ua porpuosta que tenie cumo oujetibo alterar l número de eilemientos de la direçon de l’ Associaçon de três para cinco. Esta porpuosta foi aporbada por ounamidade. La Assemblé aporbou tamien outra porpuosta cun dues abstençones i ls retantes botos faborables que muda la data de l magosto pa l segundo Deimingo de l més de Nobembre.
Cumo este anho yera anho de eileiçones pa ls çfrentes uorganos sociales, dou-se einício a la Assemblé Eileitoral, ampeçando l Persidente de l’ Assemblé Valter Deusdado, por apersentar als associados la lhista A, única lhista concorriente. Apuis l´apersentaçon seguiu-se la botaçon por scrutino secreto que tubo binte i nuobe botos a fabor i dous an branco.
Terminado l ato eileitoral, l Amigo Amadeu Ferreira, fizo l’ apersentaçon de ls quatro lhibros de Mirandés salidos ne l berano, fazendo ua referença special al lhibro de Faustinon Antão ‘’Nuobas Fábulas Mirandesas i Cuontas Sacadas de la Bida’’, falou tamien de l lhibrico ‘’Cuontas de la Dona Tierra’’ lhibro screbido por porsores i cientistas ounibersitairos, publicado pula Ounibersidade de Coimbra i traduzido para mirandés por nuobe pessonas sendo três deilhas Zenizienses.
Stá de parabienes l’ direçon de l Nial de la Boubielha, assi cumo ls outros uorganos sociales por mais este die de fiesta i tamien todos ls Zenizienses i amigos que dun ou doutro modo dórun l sou cuntributo para que la familha Zeniziense tubisse salido deiqui mais ounida, mais rica, mais solidária i cada beç mais lhiada a la lhéngua que mos biu nacer i que la maiorie de nós daprandiu cumo purmeira i la falou durante muitos anhos.
Un bien haia al Sr. Padre i amigo António Morais por mais ua beç tener stado antre nós neste die de fiesta que tamien yá ye del. À Isabel Serras pula sue çponiblidade para ansair ls cânticos i al amigo Amadeu Ferreira, que mais ua beç stubo cun nós i dou l sou cuntributo pa la dibulgaçon de l Mirandés.

Francisco Domingues

Gamones

Nacen nos cerrados a ls muntones
i an çcampados de cunceilho
nos balhes: ls gamones.
Na punta de la bordionca ua corre
i ála: ua rampa de foguetones.
Guerra de bolhacas, tardes de jóldia chena de anzonas
salen molinos i fundas i setas
i fisgas i caselas.
Las ninas: monas.
Hai corridas, hai resgalguinas
hai roma, bigardas i lapadas
i niales i esparrielhas i loujones
i calças tanta beç resgadas.
Sobra eimaginaçón … i gamones.

07/02/10

Don't feed the troll



Solo hoije soube l que era un troll de l’anternete, que fui l miu filho mais nuobo que m'ansinou: ye ua pessona an que l cumportamiento ten cumo solo oujetibo dar cuonta dua çcuçon, porbocar i anrabiar ou fazer perder la cabeça a las pessonas que stan ambolbidas na çcuçon dun cierto tema ou que screbírun un cierto testo na anternete. Cumo nun páran de porbocar, l que quieren ye que las sues bítimas pérdan la cumpostura i la buona eiducaçon i se ambuolban an agressiones pessonales.
Diç-se que las motibaçones dun troll tanto puoden ser l querer afirmar-se, cumo ua eidiologie, l fanatismo, la çacanice pura ou solo por nun tener mais que fazer i assi chamar un cachico de atençon. Diç-se, tamien, que ls mais desses trolls ténen algue caratelística mal resolbida de la sue personalidade, cumo seia algun “achaque”, zgrácias financeiras ou amorosas i até porblemas psiquiátricos. Para quien quejir saber todo subre trolls de l’anternete, baia eiqui

Ye por todo esto que se usa la spresson que pus ne l títalo deste testo: Don’t feed the troll, quier dezir, Bota l troll al çprézio (nun alimentes l troll culas tues palabras, respundendo a las sues porbocaçones).

You yá habie oubido falar de trolls ne L Senhor de ls Anielhos, mas esses son outros, que nada ténen a ber culs trolls de l'anternete. Son criaturas cun calantriç de pessonas, anque sien séren pessonas, i que perténcen al folclore scandinabo. Aparécen cun bárias formas, mas todo mundo stá d’acuordo an que la sue caratelística mais amportante ye séren pouco anteligentes i duráren pouco tiempo.

Aperpongo eiqui que, an mirandés, le pássemos a chamar facanitos de l'anternete.





06/02/10

ISTO YE QUE BAI UA CRISE


SEGUNDA PARTE

Assi bai l nuosso querido Pertual
Bibindo esta grande agonie
Cun tantas trocas i baldrocas
Que bibimos an democracie.

Scuitan eiqui, i eilhi
Nun fázen mais que scuitar
Qualquier die, assi por esse andar
Yá nien se puode telfonar.

Todos saben qu´assi ye
Mas até arranjar outro modo
Bibimos nua democracie
I an democracie bal todo.

Dizen que bibimos an crise
Mas hai cousas que nun antendo
Cumo tenen tantos lucros, alguns
Por aquilho que se bai bendo.

Fázen-se grandes fertunas
Por da acá aqueilha palha
Mas nun chega a ningun lhado
Toda la pessona que trabalha.

Hai que apertar bien l cinto
Que las bacas stan fracas
Senó l denhiero pa ls politicos
Daonde ye que tu l sacas.

Si, qu´esses tenen qu´angordar
Apesar de starmos an agonie
Fázen-se trocas i baldrocas
Porque bibimos an democracie.

Son estas i outras cousas
Que la nuossa democracia ten
Mandamos calhar ls outros
Quando la cousa nun mos cumben.

I assi, alhá bai un probe çpido
Na democracie al amporrónes
Bai serbindo de cabide
De l chapéu de ls figurónes.

José António Esteves



Son l mesmo

Quando se fala na Fiesta de l die “Dous de Febreiro” i de la “Fiesta de Nuossa Senhora de las Candeias” pa ls de la mie tierra (Zenízio) stamos a falar de la mesma cousa.
Dantes siempre festejada ne l die 2 de l més de Febreiro, cumo se puode ber l die de l calendairo tenie tanta fuorça que ralo éran ls que la chamában doutro modo, era l "Dous de Febreiro" para todo l mundo. You solo bien mais tarde ye que bin a saber que esse die era tamien die de Nuossa Senhora de las Candeias, se calha porque dába mais balor a la fartura de l quemido que nesse die se ponie na mesa, al bailo i a la fogueira ne l terreiro a la Capielha (al centro de l’aldé) do que a la missa. Mas tamien naide puodie lhebar a mal you gustar mais de l adbertimiento, era neste tiempo que ls ganados dában mais que fazer, las canhonas párien i birában ganados taludos, ls dies éran malos, anubrados, de muita chuiba i fuortes nubrineiros, nebones i geladas, esta fiesta benie mesmo a calhar para un squecer ls dies que passaba anchapuçado i anrezinado.
Pur outro lhado, era ne l bailo que s’arranjában nuobas amizades cun outras rapazas i rapazes de fuora, porque las que tenie acá, pastores i pastoras ciertas stában, i digo-bos-lo you, eran amizades que quedában para siempre, que mos serbien quando íbamos a sues tierras i fiestas. Era tamien l tamanho de la fogueira, aquel munton de cepos a arder i las çhiçpas a salir de ls stouros que m’amboubában, porque lhumecos esso fazie you pur adonde calhaba. Las lhambiçquices que quemie nesse die, porque era die de fiesta i nuossos pais alhá dában cinco crouas, l pan de ló, ls arrebuçados, ls cupicos d’aniç de la tie doceira, porque chica, botielho, chouriça, bocheira i stufado de canhono íba-se quemendo to l anho. Peçque me stou a ber, apuis de cenar botabamos-mos aqueilha rua de Belharino abaixo nua fujida a ber l que chegaba mais de brebe al arraial.
L Dous de Febreiro era un die einegualable para mi, i cuido para to l mundo de Zenizio.

Ninos de lhugar ningun

Naide chora al miu lhado
Nien you choro, sien alento
Cumo puode alguien chorar
Se auga nun ten por drento!

Sou suberbibiente de mi
Nien sei porque deba ser
De tantos tombos, yá morri
Nien you sei se stou eiqui
Que nien pedi para nacer

Sou suberbibiente dun paíç
Que nun sabe se me morri
Outros me ban a lhebar
Para mundos loinge deiqui

Sou un suberbibiente
Nua tierra que çconheço
Mai, naide chora comigo
La bida an que solo nun çqueço
L andrento de tue barriga!...

05/02/10

ISTO YE QUE BAI UA CRISE



Isto ye que bai ua crise
Cun tan grande bandabal
Miu Dius l que le fázen
Al nuosso querido pertual.

Assi bai la nuossa democracie
Al saber de las buntades
Porque stamos an democracie
Bibimos al saber de las maldades.

Uns puixan pa la squerda
Outros puixan pa la dreita
Mas parece que naide s´antressa
An fazer la cousa bien feita.

Quando la cousa nun l cumben
Jesé Socras diç que se bai a demitir
Pus anton que se demita de beç
I que l pobo buolba a decidir.

Dórun-re la purmeira beç
Ua maioria al pimpon
Mas cumo aldrabou ls purtueses
Na segunda mostrorun-le un carton.

Que se candidate de nuobo
Se el ye assi tan bun fregués
I l pobo, que ye quien decide
Cuorrirá cun el de beç.

Mas ls outros nun son melhores
Que tamien fázen todo mal
Que benga un çcunhecido
I mos mostre quanto bal

Que bengan eiqui a estas froles
Que ye todo an miandés
Anton bereis cumo la cousa
Eilha andreita de beç.

Nun subestimes la boç de l pobo
Que cuntigo tan bien se cumportou
Que l pobo ye soberano?
Pus quien t´abisa sou you.

José António Esteves

04/02/10

Hourizonte…

Hai palabras que un diç todos ls dies
i todos ls dies las repete.
Talbeç la poesie seia outra cousa…
Ye cumo mirar para dentro de las palabras
i ser capaç de las poner a falar
ou pensar
mas para dezir cousas
que ban inda mais loinge que nós
até hourizontes çcunhecidos
hourizontes stranhos
hourizontes sien fin…

Hai quien se perde
Hai quien nunca torna…

Miro pal hourizonte
i cada beç que penso que m’aprossimo…
hai siempre esse hourizonte
sien fin i eiterno
i tamien stranho
que me diç…

Percura tamien dentro de ti :
Ye ende que puodes ampeçar
a atar ls dous laços,
esses dous laços
que bos fázen tomar cunciéncia
a bós ls homes
que tamien fazeis parte
de l hourizonte anfenito
l hourizonte sien fin
l hourizonte…
que tamien stá dentro de ti !

…

Burgalesa


1. «Burgalesa», ye l títalo dua de las modas de l redadeiro CD de ls Galandun Galundaina, de que eiqui tengo benido a screbir i de que inda screbirei mais algues bezes. L folheto que acumpanha l CD diç-mos subre essa moda: «Esta música assinala purfeitamente l repertório de anfluença castelhana. Cantiga recolhida por André Meirinhos an pie de sue bó de las saias Arminda [que Dius la perdone] de Samartino. Inda hai quien tenga ido a moler granadura al molino de Zé Abilho, na Raia».
Nun hei bisto esta moda an cancioneiros mirandeses publicados, mesmo l de António Maria Mourinho, l que, a cunfirmá-se, ye un amportante cuntributo para las recuolhas desse cancioneiro. L títalo i la lhetra de la moda, lhougo mos mándan pa la cidade castelhana de Burgos, que chegou a ser capital de l reino de castielha. Esso faç lhougo suspeitar que se trate dua moda de l cancioneiro dessa region ou al menos amportada de l Norte de Spanha, i desso fumus a saber, ousando solo la anformaçon que mos dá la anternete.


2. Nun fui defícele çcubrir ua moda de l cancioneiro spanhol chamada Adiós Espolón de Burgos, yá arrecolhida hai uns anhos an Villarrobledo (Albacete), i grabada pul grupo Orégano an 1981, que la cunsidra cumo folclore burgalés, anque nun tenga sido arrecolhida nessa region.
Oubi un cachico de la grabaçon i la aparecéncia de la música ye tan grande que nun podemos deixar de cuncluir que ye la mesma moda. Assi i todo, hai defréncias i la anterpretaçon de ls Galandun Galundaina parece-me mais eilaborada i melodiosa. Trata-se dua moda mui simples dun gusto popular mui pronunciado.
Quanto a la letra de la cantiga tradecional spanhola, nun la conheço toda, mas la purmeira quadra ye assi:

Adiós Espolón de Burgos,
recuerdos tengo de ti
que quise a una burgalesa
y ella no me quiso a mí.

Quien quejir puode ir eiqui a ber.
Cumo puode ler-se, la letra remete lhougo para un sítio romántico, adonde se stá bien i própio para namorar, l “Espolón de Burgos” [espolón: molhe, paredon, presa, que se questuma ber nas bordas de ls rius para segurar las augas], que ye ua alhameda [Paseo del Espolón] mui amblemática de Burgos ne l centro de la cidade menumental, para algues pessonas ua de las abenidas mais guapas de Spanha i que queda al lhado de l riu Arlanzón [afluente de l riu Arlanza, este de l riu Pisuerga i este, por sue beç, de l riu Douro], que debide la cidade al meio. Al falar ne l Espolón de Burgos, an sentido amoroso, apunta para ua referéncia romántica, l que puode ser ua seinha de l tiempo an que la cantiga fui feita ou, al menos, cun esta bersion, talbeç l seclo XIX [ua ambestigaçon mais fonda poderá lhebar, assi i todo, a outras cunclusiones].


3. Nun ye deficele cuncluir que la moda fui traída de Spanha palas tierras de Miranda, mas la letra fui eiqui adaptada, talbeç an Samartino adonde fui arrecolhida i yá que alhá quedaba l molino de la raia de Zé Abilho. Tamien nun ye defícele cuncluir que la cantiga, al menos na bersion que mos ye apersentada ne l CD, nun tenerá muitos anhos, talbeç de la purmeira metade de seclo XX, yá que fala ne l molino de Zé Abilho, que ye dessa altura. Eiqui queda la lhetra toda, tal i qual cumo saliu ne l CD.

Adius Raia Pertuesa
Recuordos lhiebo de ti
You quije ua burgalesa
I eilha nun me quijo a mi

Eilha nun me quijo a mi
I cun outro se casou
Agora anda preguntando
Las bidas que traigo you

Las bidas que traigo you
Nun te las puodo dezir
You quije ua burgalesa
I eilha nun me quije a mi

Se me quieres screbir
Yá sabes miu paradeiro
L molino de la raia
Zé Abilho molineiro

Na cantiga mirandesa bei-se que la spresson «Espolón de Burgos» ye sustuída por «raia pertuesa» l que rima bien cun «burgalesa», sendo portanto ua sustituiçon natural. Assi i todo, apersenta ua cuntradiçon al mantener la palabra «Adius», puis esso apunta para alguien que se çpide de la raia pertuesa, mas quedamos a saber que esso nun se bai a passar yá que, na redadeira quadra, se diç que l paradeiro de l sujeito de la cantiga ye l molino de la raia. Inda que mais nun fusse, bundaba esta palabra para baler cumo pisagada de la cantiga oureginal que fui adotada i altarada. Assi i todo, la palabra «Adius» era eissencial para mantener l carátele romántico de la cantiga, ne l causo la doble tristeza de quien se bai i al mesmo tiempo fui recusado pula rapaza burgalesa. Nas quadras dous i trés ye possible que todo tenga quedado armano a la cantiga oureginal. Yá la quadra quatro todo andica que ye antegralmente mirandesa, nun solo pul tema, mas tamien porque ende se perde la repetiçon de l redadeiro berso na quadra seguinte, cumo se dá na trés purmeiras.
Esta moda amostra un de ls modos de cumo se fazie la adaptaçon de las modas traídas de Spanha, l que ye mui amportante pa l sou studo: adptaçon de la lhetra a las cundiçones lhocales, cun acrecento de algun ou alguns bersos a puntos de la cantiga passar a tener sabor mirandés, assi mais facelmente se anraizando. L pobo nun se lhemita a mantener l que amporta, mas modefica, faç altaraçones, antroduç cousas que ténen a ber cula sue bida i cul sítio adonde bibe, l que amostra bien l carátele bibo de la tradiçon, bien al alrobés de l que muitos «puristas» cúidan.
Algo mais, i amportante, hai que acrecentar: anque tenga anfluença spanhola, la cantiga nun apersenta ls mínimos feitiços de la lhéngua castelhana, l que amostra que fui trabalhaba por un poeta popular que adominaba bien la nuossa lhéngua.


4. La anterpretaçon de ls Galandun Galundaina subretodo ne l uso de las bárias percuçones i de la çanfona parece bien al son de la moda. A la ua, la percuçones dan un cierto aire al molino, de que se fala, i als sonidos que alhá se pássan, cun sou andar arrastrado i monótono, mas lhougo a seguir la música mos agarra para un refran solo strumental que ye ua moda de baile fantástica, a que ye defícele rejistir parado, agarrando an ritmos cun ua fuorça algo aparecida [mas defrente] al repasseado, i esta parte ye sclusibo mérito de la anterpretaçon i ourquestraçon de ls Galandun Galundaina, a agarrar la raíç de la música i dança mirandesas. Al oubir este refran nun ye defícele manginar moços i moças ne l própio molino a beilar, quando se ancóntran para moler l pan. Bien sabemos que ls molinos, subretodo ne l eimbierno, faltoso de trabalhos, éran sítios de ancuontros de pessonas, desso mos dando cuonta muitas cantigas.


5. Queda eiqui un radadeira nota, que ye tamien ua curjidade, ne l Cancioneiro de la Vaticana aparece alhá un tal Pero Garcia Burgalês, cun catorze cantigas de Scarnho i Maldezir, alguas deilhas antegralmente pornográficas, a un nible mui alto, a amostrar que esses burgaleses i burgalesas, an matéria de amores, yá ne l seclo XIII nun deixában ls sous créditos por manos alhenas.

Amadeu Ferreira




L resto chupa l dedo

Anton cumo ye que puode
neste tiempo de tanta crise,
queréren dar mais a la Madeira,
s´eilha yá melhor bibe.

A ber se alguien me splica
barbaridades tamanhas;
será para fazéren mais foios
i quedáren sien montanhas?

L chefe ye zbocado
i lhieba la del adelantre;
fai siempre todo l que quier
apuis l paiç que se abante.

Isto assi nun ye hounesto
i anté me causa delores;
sendo ua ilha i pouco mais,
quieren mais que ls Açores?

Assi nun ye nada justo
i até me dá zassossego;
uns queréren lhebar siempre
pal resto chupar l dedo?

You yá me quédo porqui,
esta ye la mie oupenion;
mas nisto nun percebi
l que quier la ouposiçon.

03/02/10

UA ROSA NUNCA MUORRE



Ua rosa nunca muorre
Nien tan pouco la sue gloria
Mesmo agora que Dius la lhebou
Quedara-mos siempre na memória.

Ua rosa nunca muorre
La rosa que tamien tu biste
L que fui que acunteciu
Para me deixares assi triste.

Ua rosa nunca muorre
I esta só Dius la lhebou
Mas ne ls sous lhibros i nobelas
Grande riqueza mos deixou.

Ua rosa nunca muorre
A esta rosa, you la querie
Na bida muito m´animou
La Rosa Lobato Faria.

Ua rosa nunca muorre
I esta só l mundo deixou
Mas la sue grande gloria
Cun nós eilha quedou.

Ua rosa nunca muorre
I esta un dia you cunheci
Qu´eilha me dou un beisico
Deilha nunca mais me çqueci.

Ua rosa nunca muorre
Mesmo stando you a morrer
Eilha me dou un beisico
I you bolbi a bibier.

Ua rosa nunca muorre
I you tamien subrebibi
Cumo me deste un beisico
Nun me puodo çquecer de ti.

Ua rosa nunca muorre
Bibe para mos dar alegrie
Que tue alma çcanse an paç
Rosa Lobato Faria.


Que çcanse an paç tue alma
Ls anjos te fagan cumpanha
Cumo na bida tu me fazieste
Cua alegrie tamanha.
Rosa Lobato Faria

José António Esteves

Abre de par an par

Deixa que you entre
ne l tou siléncio
para que na tue miolha
çcubra mistérios i çcanse.
Amanheça you ende,
costielhada a ua pinga d'ourbalheira,
cristalina, relhuziente,
cun raiares lilases i alaranjados
dun amanhecer de Agosto
i alhá quedarei l die todo,
la bida toda.
Abre-me l ferrolho
de la puorta de l templo,
esse, adonde
las gestaçones son eiternas,
las palabras nácen de beneiros,
las curas se fázen sien milagres
i, d'adonde
mánan mananciales
capazes de regar stepes,
restrolhos, zertos.
Abre-me las portaladas
desse jardin de streilhas,
adonde
custelaçones son beilarinas
i l Carril ua ourquestra.
Abre de par an par
las puortas de l paraíso,
a la mie alma bagamunda.

02/02/10

100 Dies i 200 Euros


You bien digo que las pessonas gustan de númaros redondos. Inda hai poucos dies ampeçáran a comemorar ls cien anhos de la República, yá stan a abisar-nos que hoije se comemoran cien dies de goberno. I you que me squeci de comprar las garrafas de champagne para festejar la oucasion!
Mas yá torno a este assunto. Purmeiro, quiero cuntar-bos ua stória berdadeira que acunteciu cun amigo miu. El outorizou que you la cuntasse zde que nun dessisse l sou nome i, por esso, bou a chamar-le Pedro. Hai cinco ou seis anhos, Pedro tenie duas contas an dous bancos defrentes. An l Banco A, chamemos-le assi, Pedro recebie l salário i pagaba las contas. An l Banco B, chamemos-le assi, Pedro depositaba de beç an quando uns tostones (quinze, binte ouros), yera ua spécime de micro poupança. Un die, Pedro apercebiu-se que debido a "ouperaçones de manutençon de la conta", l Banco B andaba - cumo dezir esto? - a roubá-lo. Anton, an ua bela tarde, Pedro foi al Banco i pediu para canceláren la sua conta i debolber-le l denheiro que alhá tenie (duzientos ouros, mais ouro menos ouro).
Cun ua grande simpatie, la ampregada alhá foi splicando que l cancelamiento de la conta tenie alguns "custos". Purmeiro, yera perciso pagar uns cartones que l miu amigo nunca pediu i nunca recebiu. "Dében haber ido parar a la buossa morada antiga", splicou la rapaza. Apuis, cumo la conta serie fechada, yera perciso pagar tamien ls cancelamientos desses cartones. Pedro inda tentou ampedi-la de fazer ls bários desfalques que eilha iba presentando, sin sucesso. Saliu de alhá, deç minutos apuis, cun pouco mais de metade de l denheiro que alhá staba depositado.
I pronto, yá acabei de bos cuntar la stória de Pedro i puodo buoltar al assunto cun que ampecei este testo: ls cien dies de l segundo goberno de Jejé Socras. Para comemorar esta oucasion única, foi anunciada ua medida para oumentar la natalidade an Pertual: l Stado bai passar a dar duzientos ouros a cada bebé que naça. Como, bai a dar-los als pais? Claro que nun, porque esso serie arrespunsable i ye perciso defender l supremo antresse de las crianças. Se l denheiro fuosse pa ls pais, eilhes gastaban todo an fraldas, lheite, comida ou até an la eiducaçon de ls filhos. Stá mais que bisto que ls pais nun son pessonas de cunfiança. Hai que dar l denheiro an anstituiçones cun muito mais credibilidade cumo, por eisemplo, ls bancos.
Anton, será assi: por cada bebe que nacer, seran depositados duzientos ouros nun banco scolhido puls pais, que poderán alhá depositar mais denheiro. L denheiro solo poderá ser lhebantado pul sou titular, quando este tubir mais de dezuito anhos i la scuolaridade oubrigatória cuncluída.Esta medida nun solo oumentará la natalidade cumo oumentará la buntade de ls moços an studar.
You até ya stou a bisualizar la felicidades de ls moços que an 2028 furen al banco lhebantar ls ciento i poucos ouros de la conta (que l resto serbiu para çpesas de manutençon) para tomar un café cu ls amigos (se chegar, ye claro).
Quanto a mi, esta medida faç-me lhembrar duas cousas. La prumeira ye la stória de l miu amigo "Pedro". La segunda ye que tengo de ir a comprar mais perserbatibos.

Beilo

Fuorte l strelhumbre
que mius pensamientos lhieba
doce la música
que me fai bolar.
Beilo.
Lhebe l silénço
que me trai l tango
caliente l cumpasso
que me fai sangrar.
Beilo.

L milagro de Nuossa Senhora de las Candeias





Diç-se que un cundanado a muorrir-se cua cuorda ne l cachaço pur haber muorto un bezino fui lhebado de la cadena para un cabeço, para le ser aplicada la sentença cumo era questume fazer cun todos ls que éran cundanados a la muorte

Las gientes de l lhugar acumpanhou-lo i íban chamando-le de nomes.
Mientres chegados al sítio adonde habie de ser eisecutada la sentença, l cundanado botou las redadeiras palabras a que tenie dreito, i alhebantando ua eimaige de Nuossa Senhora de las Candeias dixo:

- Mais ua beç afirmo la mie einocéncia, i Nuossa Senhora de las Candeias que aplique l castigo al berdadeiro matador.

Nesse anstante caiu muorta ua pessona que staba ne l meio de la multidon.

L pobo lhibartou l cundanado i lhebou-lo als ombros debuolta al lhugar

(Cuontas que l pobo cuonta)

01/02/10

L PROBE GATO

.
L PROBE GATO

Era ua beç un gato
Que era de Jesé Tato.
Caçou un rato,
Comiu-lo nun prato.
Nó, fui nun lhato.
Nin fui nun Lhato,
Nin fui nun prato,
Que nun tenie prato nin lhato…
El nun era rico,
Era probe l gatico.
Dou-me tanto duolo.
Comiu-lo no suolo…

República i Res Publica


Como todos saben, ampeçaran las comemoraçones de l centenairo de la República. Las pessonas gustan muito de númaros redondos, cumo son cien anhos bale la pena fazer ua grande fiesta, mas se fússen nobenta i nuobo ou ciento i un, naide lhigarie muito a la República. La palabra "República" ben, como saben, de l lhatin Res Publica, que signefica cousa pública. Nesse caso, nun antendo porque se çcute l Orçamiento de Stado i la República cumo se foussen duas cousas defrentes. L orçamiento ye ou nun ye la geston de la cousa pública? I cumo se gere, hoije, la cousa pública? Ye sbaratada por média dúzia de ampresairos que se ancarregaran de oufrecer ampregos als menistros quando eilhes abandonáren ls sous altos cargos, anquanto l pobo cuntina a apertar l cinto. Mas hoije nun me apetece falar desso.

Talbeç balha pena lhembrar que la Democracie (l melhor de todos ls sistemas, apesar de las suas amperfeiçones) nun ye possible apenas nas repúblicas. Países cumo Spanha, Bélgica ou Anglatierra, solo para dar alguns eisemplos, proban que la Democracie puode eisistir an monarquias. Apesar desso, sou republicano, porque me repugnan duas cousas an la Monarquia: l cargo de xefe de Stado ye hereditairo i ye bitalício. Esto signefica que se tubirmos un rei louco, cumo yá acunteciu an la nuossa História, tenemos que sperar que el muorra i, cumo se esso nun bastasse, a seguir tenemos que lhebar cun un mandato de un filho sou. Claro que an las repúblicas, tamien corremos l risco de tener un xefe de Stado que nun stá a la altura de l cargo. Mas nesse caso, basta-nos sperar que el acabe l sou mandato (an l pior de ls casos, será an 2016). Mas hoije nun me apetece falar desso.

Talbeç balha la pena referir que ls eidiales monárquicos que referi (poder hereditairo i bitalício), nun stan assi tan arredados de ls dies de hoiie cumo esso. Se antendermos l poder nun sentido mais alhargado, bemos an Pertual muitas pessonas chegar a lhugares de poder i a fazer duas cousas: arranjar maneira de alongar l sou poder, se possible, até la muorte; arranjar "tachos" pa ls sous filhos. Un die, inda me hei-de dar al trabalho de folhear l Diário de la República a ber quantos políticos arranjaran amprego pa ls sous filhos an l Stado, a ganhar bien, i a "fazer tarefas" que nun se ancaixan an l sou purfil. Mas hoije nun me apetece falar desso.

Apetece-me falar ye de ls scultor eborense João Cutileiro, autor de un menumento dedicado al 25 de Abril, que nun ye nada mais que ua pila ereta. Diç esse senhor que stá an la hora de mudar l busto de la República, porque ye demasiado parecido cul busto de la República Francesa. A mi, cheira-me que el quier ye que l Stado Pertués le faga ua ancomenda. A esse perpósito, lhembro-me de un bídeo retirado de la série Herman Enciclopédia, recientemiente eiditada an DBD. Nel, l salazarista Diácono Remédios queixa-se de l Busto de la República i de todo l genérico de la série. Puodes ber ende:




Yá que falámos de bustos, quiero-bos dezir que gusto muito de l busto de la República francesa (la "Marianne"), que anspirou muitas "atualizaçones" cun retratos de mulheres guapas , cumo ye l caso de la lindíssima Laetitia Casta. Eiqui bos deixo anton esses dous bustos, para acabar este testo an beleza. Literalmente.

....ye un borrachico!





Muitas éran, anfeliçmente, las bezes que s’oubie esta spresson
Quantas bezes botadas acuontra probes cuitados que nun tenien adonde caier muortos, que zgraciadamente la bida só les reserbou canseiras i açumou cun penúrias.
Esta spresson tenie muito mais de peligroso do que a la purmeira bista se pensa, quaije siempre dita pur giente que staba bien na bida, i que la dezie quando le cumbenie. Dita siempre de nariç arrebitado era acumpanhada de risica sínica ne ls beiços i géstios perjunçosos que anlhodában l carátele de l bisado, quando yá andaba nas rues de la amargura.
San Pelágio nun se cansaba de dezir als amigos, dai-me la mano quando stubir ambaixo porque ye quando perciso, quando stubir bien na bida nun fai falta, ora eiqui stá un bun eisemplo que nun era seguido por quien botaba baboseiras destas i gustaba de cagar anriba de ls outros.
Quantos botában alguns quartilhos pulas gorjas abaixo porque nun tenien mais nada, aceitában ua bota de bino an troca de scabar balados de binha, aceitában arrincar touça dies anteiros pur ua pinga d’augardiente, scachában piedra cula purmessa dua fogaça para matar la fame als sous. Quaije siempre daqueilhes i para aqueilhes que quando nun percisában de la fuorça de sous braços dezien, ye un borrachico.
L dius Baco debie andar muito acupado, ende pulas décadas de 50 i 60 de l seclo datrás, nun tengo nada haber cula bida del, mas será quel nun staba a par de todo, nun sabie que la maiorie daqueilhes que afogában las sues maugas na taberna ou dega éran giente dina cumo ls demais, tenien sentimiento i nun tenie ajudas de naide, só que habien nacido probes! Nun tenien un pingo d’azeite para temprar las patatas ne l prato, anquanto outros alimentában ua candeia de azeite alhumbrando de die i de nuite, l anho anteiro a pie de l altar de l Santo!
Fazie que nun bie, ou tamien s’adbertie i alinhaba neste fandango?
Estes tius, you coinci alguns, éran la bundade an pessona sien la pinga, nun fazien mal a ua mosca, amborcában uns cacharros para agarrar fuorças, squecer las agrúras de la bida, ancuntrar l perdon de sues ties i oulhar ls filhos.
Culpa de séren assi nun tenien.

31/01/10

Nals cien anhos la Republica

Nals cien anhos la Republica, al senhor persidiente dixo-mos que s’habie ido mui adelantre cun aceitar las defrenças, que ye isso un dals deberes la republica. Senhor persidiente, nos nun pecize-mos republica pr’aceita las defrenças que ten l resto dal peis cun nos. Sera, que bos i las eideias la republica mos pudeis aceitar mesmo pur cumpleto ?

S’anton ye, fazei cun que l’ansino’l mirandés seia berdadeiramiente de dinhidade republicana !

Sera que quereis tanta’l zafiu ?

Dende, que biban las Tierras de Miranda i’l resto dal Peis, biba la Republica !

Ambudos

Todo me ambai quando bolo pa l einfenito;
todo me ancanta quando ls mius uolhos
se abintúran an biaijes pula natureza.
Todo na natureza me fai andar,
tal peixe ambudado na auga de l ribeiro.
Bolando nas alas de ua abeilha
you bou cheirando ls puolos de las flores
i cun eilha cato l miel
para te serbir an zeiunos.
Anque la mie boç desafine
que nien canha rachada
you canto cula chínchara
ua sinfonia
que te sirbo a la nuite;
cun l paçpalhaç
sou capaç de ansaiar
bolos rastreiros a la yerba de cerrados
acabadica de cortar,
ambudando-me ne l oulor a berdura
que te mando an airico lhebe.
Miro l mar i nel nado
para me ambudar cun las quelores
de corales, adonde me quedo
para cheirar l iodo de las berduras,
percurar charrascas,
nadar cun peixes i,
cun eilhes partir para outros mundos.
Ambudos eiqui i eilhi,
ambudos de mi i de ti,
de l que sós i eras,
de Berano i Outonho,
de l Eimbierno anfadonho
que, achando-lo tristonho,
me ambuda
porque l pinto de Primabera.

SER POETA

.
SER POETA

Son assi ls poetas, la boç deilhes i de ls outros, eirreales a las bezes, mas que ancóntran ne l aire las palabras que muitos dízen sien las screbir.

Esto screbi-lo you ne l jornal de parede que you fazie, na guerra, an Angola, fui an pertués, mas cuntina atual tamien hoije, an mirandés. Quando la lhibardade bai sendo menos, estas palabras ándan mais ne l aire.

SENTIMIENTO

Triste mundo
Tan bagabundo,
Que me corrois,
Que me çtrois,
Que me deixas
Culas mies queixas.
Se nun me cumprendes,
Se nun m’atendes,
Ajuda eirei percurar
I se nun l’achar...
Hei-d'ancontrar,
Nin que seia la muorte,
Para m’ajudar
I miu martírio acabar.


Almendra

LS TOUS UOLHOS SON DE LS TALES


Ls tous uolhos son de ls tales
Que s´ancontran sien abiso
Mas Dius só fizo ls tous
Por saber l peligro que fizo.

Esses tous uolhos tan guapos
Son de l quelor de l ciúme
Que queima l miu mirar
Cumo las chamas de l lhume.

Mesmo assi you miro neilhes
Fago-te eiqui, you un abiso
Porque eilhes son aqueilhes
Que cun ourgulho, Dius ls fizo.

Por isso nunca ls scondas
Nien culs óculos mais cátitos
Porque ls tous uolhos son daqueilhes
Que stan siempre, siempre bunitos.

Son bunitos i meiguitos
Que prendem l miu oulhar
Nunca scondas ls tous uolhos
Que l bunito, ye para apreciar.

Debes traze-los a çcubierto
Para se béren melhor
I deixar que seian bistos
Por quien ye bun apreciador

Que nesse grupo stou you
Que beio esse ancanto de ls cielos
Que quando you miro para eilhes
Eilhes cegan-me, de tan bélos.

Ye por isso que miro para neilhes
I para esse tou guapo mirar
Por isso cousica guapa
Tu nunca ls debes tapar.

Deixa-me que you mire esses uolhos
Que fui cousa que Dius fizo
Pus esses tous uolhos son de ls tales
Adonde un bei, tan guapo paraiso.


Estes bersos you ls dedico a todos ls uolhos que béien este jardin de froles marabelhosas. Assi cumo a las Anas, a las Adelaides, a las Einés, a las Eirenes a las Alcinas, a las Carmos, a las Binas. I a todas las Mirandésas que fázen este jardin de froles tan grande que yá apanha l mundo anteiro. Oubrigado a las que me confortan cun cousas tan marabelhosas. I a las qu´inda nun s´atrebirun a dar la cara, deixe-le eiqui un cumbite para que apareçan que séran siempre bien recebidas. You bos stou a sprar. Oubrigado.

José António Esteves

30/01/10

Un manancial a parir

Fechan-se debagarico las jinelas de l rostro,
portaladas a passar l ferrolho al die
que passou correndo.

Porquei será que tan pouco ls uolhos se ancontran!?
Porquei será que ls carreirones de ls dies
se anobielhan contra las nuites
sien que nuite inda seia?!
Porquei será que las ancruzelhadas de las bidas
son atalabancadas tanta beç!

Béngan portaladas abiertas,
béngan suonhos.

Nun quiero caminos para caminar,
nien carreirones, nien filo para seguir.
Nun quiero caminos ancalcados pul tiempo
i nun quiero un filo que me lhiebe
a paraiges sien salida.
Tengo gastos ls dedos,
la fuonte de l alma amubida,
las palabras zlidas.

Traçarei caminos i,
cun la brime acharei outro beneiro
i un manancial nacerá,
para parir bida
a cascalhar an suonhos,
a ceçar an dedos,
a remolinar an palabras.

À! BACIELHO


À! Bacielho, À! Bacielho
Nun t´ancontrei, sou sacana
Mesmo assi you stou feliç
Pul dares l cielo a Ana.

Tamien te digo a ti Ana
Que passei por Atenor
I por mais que buscasse
Nun ancuntrei l tal amor.

Nun sei se staba alhá
Nun te zminto a ti.
L que you quiero dezier
Ye que you nun l bi.

Quando por eilhi stube
Se you l tengo ancuntrado
Nun haberie necessidade
De l percurar noutro lhado.

Depuis inda you ancuntrei,
Esse tan falado amor
Mas para tu saberes
Nun fui an Atenor.

Eilhi botei l barro a la parede
Mas nun sei que se passou
Decierto you nun fiç bien
Porque el nun s´agarrou.

Cielo, ancuntrei alguas bezes
Mesmo sien star l bacielho
Mas sien saber porquei
Depuis perdiu-se-le l brilho.

Agora nun sei adonde stan
Nien l cielo, nien l amor
Talbeç un die destes
Tenga you, que ir Atenor.

Haber s´ancontro algun cielo
Que noutros tiempos nun bi
Talbeç aba alhá algun bacielho
Que te subrasse a ti.

José António Esteves


Malinas - Malzinas


Tomilho


Malinas – Malzinas de yerbas
(Doenças) (Remédios caseiros)

- Zde muito tiempo, siempre que m'aparecie ua yierba de chá, apuntaba-la nun fexeiro. Passado algue tiempo dei-me cuonta que nunca era capaç d'atinar para me serbir deilha, porque you coincie melhor las malinas.
- Anton botei-me a poner purmeiro (oudenar)las malinas i apuis las malzinas, i assi chego mais debrebe.
- Partilho cun bós alguns causos (nun ten nada de cientifico) muitos mais i melhores saberes ándan pur ende na sabedorie de l pobo, esse si sabe de las cousas que fázen berdadeiros milagros.


Acalmar –Mançanielha (camomila) Cidreira; Chá de Príncipe
Acalmar ls nérbios (Nervosismo)-Hourtelhana-pumienta; Cidreira; Tília; Berbena; Lúcia Lima; Macela; Salba(salba)
Ácido úrico-Frezno (fuolhas de frezno)
Aire ne ls antestinos(Gases no intestino)-Finolho; Yerba Mercurial
Almorródias (hemorróidas)-Serralha (bolsa-se-pastor); Gil Barbeira; Ourtiga-Branca; Palo d’Arco(casca)-Malbas (lhabaige)
Anemias-Siete Sangrias; Ourtiga-Branca
Anciedade-Mançanielha(camomila)
Anfeçon de l bexiga (Infec. na bexiga)-Fiel-de-la-tierra
Anfeçon de ls renhones (Inf. dos rins)-Pie de Cereijeira
Anflamaçones (contra, combate)-Yerba-doce; Cengibre
Anflamaçones na gorja (Inf. na garganta)-Chá de Cadeeiro
Ansónias-Tília; Berbena; Macela
Andejeston-Frol de laranjeira
Anxaqueca-Berbena
Asma-Alecrin; Ouriegano
Anginas-Abenca; Ourtiga-Branca
Antestinos-Ourtiga-Branca
Berrugas (varizes)-Uba de l monte; Gil barbeira
Bexiga-Carqueija; Tília, Heiparicon androsema; Barba de milho
Bisícula-Mentrasto
Bronquite-Yerba-doce; Alecrin; Frol de carqueija
Brónquios (bronquites)-Ouriegano; Abenca
Çfuira (diarreia)-Hortelhana-pumienta, Corriuola (corriola); Ourtiga-Branca
Colesterol-Hibisco; Carqueija, Tomilho salseiro, Frezno(frezno); Uba de l monte -Ourtiga-Branca, Fuolha de Nuzeira; Ourtiga-Branca
Cólicas (ne ls ninos)-Yerba-Doce, Hourtelhana-pumienta; Maçanielha; Chá de Cena; Cidreira
Colite-Salgueirinha
Catarro-Sabugueiro
Coraçon-Carqueija; Chá Berde; Tília
Custipaçones-Lhimon; Hourtelhana; Yerba Amarielha; Sabugueiro
Delores d’oubidos-Maçanielha
Delores de barriga-Ouriegano; Finolho
Delores de cabeça-Hourtelhana-pumienta, Tília ; Alecrin; Maçanielha; Cidreira;
Delores de gorja (garganta)-Gengibre, Candieiro
Delores de stomáto-Lhimon, Yerba-doce; Houtelhana-pumienta; Carqueija; Maçanielha; Ouriegano, Tomilho salseiro, Chá Príncepe; Lúcia Lima; Macela; Yerba de San Roberto; Malbas; Mentrasto
Delores Mentruales (Delores mentruales)-Uba de l monte
Depresson (depresson)-Salba (salba); Yerba-amarielha
Diabetes-Fiel-de-la-tierra; Scoba branca (flor de giesta); Carqueija; Scoba Braba
Digeston (ajudar)-Diente-de-lhion; Limón; Yerba-doce; Hourtelhana-pumienta, Gengibre, Carqueija; Malbas; Ouriegano
Eimagrecer (adalgaçar)-Gil Barbeira
Fortalecer l pelo-Cabalinha
Fadiga-Macela
Fraqueza-Salba (salba)
Fígado-Mentrasto
Fridas-Yerba-lhoba(cula raiç, tuoro, froles i 3 fuolhas)
Frieiras-Candieiro
Gastrites-Yerba de San Roberto
Gordura (celulite)-Uba de l monte; Gil Barbeira
Gripes-Gengibe, Frol de Carqueija; Sabugueiro
Heipatite-Diente de lhion
Heipertençon (Tenson alta)-Hibisco; carqueija
Heimatomas (La sangre pisado)-Siete Sangrias
Lhabar barizes-Malbas; Palo d’Arco(casca)
Lhabar ls uolhos-Mançanielha
Maçadas ne l cuorpo (Lesões)-Siete Sangrias
Mal meijar (retençon de urina)-Pie de Cereija
Mala circulaçon (mala circulaçon)-Chá Berde; Frezno(freixo)
Mala respiraçon-Yerba-doce, candieiro
Maleitas de l coraçon-Hibisco
Maleitas de la piele (malinas de la piel)-Macela
Mimória (falhas)-Tomilho; Rusmenino (Rosmaninho)
Náuseas (ataca)-Gengibre
Nérbios –Tília; Carqueija
Oureia (Ureia)-Scoba Braba
Pinga (gota)-Alecrin; Diente de lhion; Sabugueiro
Piedra ne ls renhones (pedra nos rines)-Carqueija; Urze; Quebra piedras
Piel cun gretas-Candieiro, Tomilho salseiro
Pneumonies (Pneumonias)-Frol de carqueija; Frezno(freixo)
Pouca gana de quemer (falta de apetite)-Alecrin
Palpitaçones-Frol de laranjeira
Prison de Barriga (prisão de bentre)-Chá de Cena; Yerba Mercurial; Finolho
Próstata-Urze; Site beias
Queimaduras-Sabugueiro
Queda de l pelo-Abenca; Termuntelo
Refluxo ácido-Carqueija
Renhones (rines)-Heipericon
Rematino-Ouriegano; Diente de lhion; Salgueirinha; Ourtiga-Branca
Rouquidon-Tomilho salseiro; Carqueija;
Sgotamiento (esgotamento)-Salba (salba)
Sinusite-Yeba-Doce
Spina (coluna)-Ouriegano; Salgueirinha
Spirros-Corriuola
Stress-Berbena; Lúcia lima
Strigleceridios (Estrigleceritos)-Uba de l monte;
Sudores de nuite (suores noturnos)-Salba(salba)
Tenson Alta-Ourtiga-Branca
Tosse-Carqueija; Abenca; Sabugueiro
Toberculose-Cabalinha; Diente de lhion
Tosses nerbiosas-Frol de laranjeira
Úlceras- Yerba de san Roberto
Zarranjo de l stómato-Gengibre
Zarranjo de ls antestinos-Mentrasto;
Zmoler (Mala digeston)-Yerba de San Roberto; Boldo

29/01/10

Para que hei-de ser

Porque serei letra ou palabra
Se you frase nun sei custruir
Porque balbucio ls sonidos
Se you nada te sei dezir

Percuro nas palabras
Ua forma de chegar
A un çtino
D'adonde acabo por tornar

De las benas fuge-me la paixon
De las manos fuge-me l carino
De la boca fuge-me l beiso
De ls pies fuge-me l camino

Para que sou you l que sou
Se l que sou you nun sei ser
Porque me sfaqueio
Sabendo que bai a doler

Para que hei-de ser palabra
Se palabra nun sei screbir
Para que serei manhana
Se you l'hoije nun sei bibir

Para que scribo
Se nien sequiera you bou a ler

Nun gastes las palabras

Nun gastes las palabras
An çcursos sien sentido
Nun te canses an caminadas
Por caleijas sien çtino

Chegan-te bózios de gente
An retombares na lunjura
Cun pedidos de ourbalho
Neste mundo de secura

Naide quier las palabras
Sien ua mano a calcer
Naide quier ua fuonte
Sien auga para buer

Naide quier las palabras
Que l aire lhiebe a correr
Naide quier un celeiro
Sien pan para quemer

HOIJE - Las amboras todos ls dies an mirandés

.
Tols dies las amboras an mirandés ne l:
http://www.sendim.net/noticias/hoije/noticias_titulos.asp

Esta ye la ambora de hoije, die 29-01-2010:

XI FESTIBAL DE SABORES MIRANDESES


Yá stá todo purparado para mais ua eidiçon de l Festibal de Sabores Mirandeses a rializar de 12 a 15 de Febreiro, an Miranda de l Douro. Mais ua beç la cultura, la tradiçon i la gastronomie ban a star persentes neste que ye yá un eibento de refréncia na region strasmuntana. Para alhá desso, este festibal ye un “motor amportante pa l zambolbimiento de l municipio”, diç l persidente de la Cámara, Artur Nunes. Acrecentando inda, “qu'esta ye ua ouportunidade pa ls nuossos agricultores bendéren i al mesmo tiempo dáren a coincer l sou porduto”. A par de l fumeiro ls bejitantes ban inda a tener l'ouportunidade de saborear la buona chicha mirandesa, pus cada die de la feira ye dedicado a las raças que stan repersentadas ne l cunceilho. Zde la bitela mirandesa cula famosa posta, l cordeiro mirandés i l cochino cun todos ls sous deribados. Tamien la música tradecional bai a ser ua persençia custante culs gaiteiros, tamborileiros i queda claro, ls pauliteiros.

28/01/10

SOPAS DE TCHERRIÇ

Las sopas de “tcherriç” era un prato mui ousado an Bomioso i que se fazie tamien an alguas casas de Sendin i Mogadouro. Nós ajudemos a fazer las sopas muitas bezes, inda que l nuosso trabalho fusse solo cortar l pan i botar un pouco de miel nua malga de sopas antes de l botar l sangre i l “tcherriç”. Sabemos l questume de Bomioso, porque la armana de l Pe. Fracisco era d’alhá i fazie-las todos ls anhos i nós cumo bezinos éramos siempre cumbidados a la matança de l cochino i a comer las sopas de “tcherriç”.
“Matança que nun tubisse sopas nin era matança”, fazer este quemer “nun ye tan simpres cumo la d'outros quemeres de la matança”, garante António Monteiro, Gran-Mestre de la Cunfrarie de ls Quemeres i Beberes de Trás-ls-Montes i Alto Douro. Mas l melhor ye splicar cumo se fazíen las sopas i que nós bimos fazer muitas bezes: “cúozen-se las chichas, nun pote de fierro, al lhume, quaije tol die (chouriço de baca, persunto donde l cochino batie l rabo, galhina bielha, chicha de baca…) i outeliza-se depuis essa auga para amolecer l pan. Junta-se inda l sangre bien cozido i sfarelado. Tiran-se ls cherrelhones al cochino i fázen-se nun pote de fierro, al lume. Depuis de feitos, ajúnta-se a un pouco de unto de l que queda ne l pote, azeite i deixa-se ferber i ye esta cumbinaçon (unto mais azeite) que se bota por riba de las sopas (nun ye preciso muito) i que al botar faç “tcherriç”, donde l nome de las sopas de “tcherriç”. Sabemos que an Bomioso i Mogadouro se diç “tchis” por bias de l son que faç al ferber i al botar por riba de las sopas. Zde que se mata l cochino até que se pindure l fumeiro, hai quemeres defrentes i las sopas tamien nun son bien eiguales, yá que las de “tcherriç” solo se comíen a la nuite ou ne die an que se fazíen las tabafeias, ls chabianos i ls chelreones. Las de l’almuorço nun lhebában “tcherriç” nin sangre, nestas la auga de las chichas ferbe, noutro pote de fierro, cun fideu i garbanços i bota-se todo an riba de l pan.

Las oureilhas de l coneilho que you mesma habie purparado !

Ten un nome que faç pensar ne l cielo i zde l die an que la cunheci quedei bastante admirada. Biba, anteligente i guapa tamien. Só ten la quarta classe ou se calha nien esso mas puls bistos nun ye un problema para eilha, mesmo quando precisa, « quando ls mius patrones me píden porque gústan que seia you a oucupar-me tamien de l apartamiento que ténen an Paris i porque sáben que sou capaç de poner todo rapidamente an pratos lhimpos. I desse apartamiento, un até puode ber la Torre Eiffel !»… Apanha anton l camboio durante mais de meia hora i depuis l metro para ir até essa capital de l paíç para adonde eimigrou hai yá uns quarenta anhos. Yá nun me lhembro bien, you que me pus agora a falar dessa mie Amiga, que eidade tenie quando un die, quaije solica i só cun ua pequeinha mala adonde só trazie algua roupa para se bestir, « zambarcou » cumo muitos ne ls arredores dessa capital dun paíç adonde falában ua lhéngua que eilha inda nun cunhecie porque nunca la habie daprendido i tamien porque naide le habie ansinado . Nun tenie mais de 25 anhos, pouco mais de 20 !
- Mius pais nun tenien denheiro i inda tenien filhos para criar. Ampregórun-me cun quinze anhos cumo criada nua dessas aldés de las Tierras de Miranda – Chegou-me a cuntar mais dua beç essa mie Amiga que ten un nome que lhembra l cielo. Cunta, splica… i dixo-me ua beç ua cousa que nunca mais se me saliu de la cabeça :
Era you la cozineira. Daprendi cedo a cozinar. I quando era preciso fazer un guisado de coneilho por eisemplo, habie chicha para toda la família, cumo siempre, i todos quedában cunsolados. Mas you cumo era la criada, i tamien porque precisaba de comer yá que quedaba a trabalhar alhá to l die, tenie que me remediar cun l que me dában… i l que me dában era l que sobraba cumo acunteciu muita beç, nunca se me squeciu!... Éran las oureilhas de l coneilho que you mesma habie purparado… Las oureilhas, por acaso! Las oureilhas que nenhun deilhes querie !

Ten un nome que lhembra l cielo la mie Amiga i un die tengo que le mostrar este miu testo i tenemos que cuntinar a cumbersar, you i eilha, nessa mesma aldé de las Tierras de Miranda adonde an tiempos fui criada inda eilha talbeç nun tubisse quinze anhos, ou tamien cumo yá mos acunteciu mais dua beç, a meia hora de la capital que ye Paris, adonde inda hoije cuntina a bibir i a trabalhar « porque inda hoije precísan de mi para poner todo an pratos lhimpos » cumo gusta puls bistos de dezir.

I gusta de ler mie Amiga cun nome que lhembra l cielo i tamien cumo me chegou a cuntar : « Nun gusto de perder muito tiempo delantre de la telbison mas adoro oubir l rádio porque hai ua cousa que me “facina particularmente” (i quando diç esto parece que yá nun ye an mirandés ou an pertués que stá a falar mas si an francés) : ye oubir crónicas i nobelas que son lidas por bezes por bárias pessonas porque you, ye preciso dezir la berdade, bou lendo só als pouquitos, cumo puodo, mas tento siempre ir até al fin… Mas custa-me assi i todo. I assi, oubindo l rádio,ye cumo se fusse capaç de ler cumo se fusse ua pessona que ten studos, cumo ua pessona que tenga daprendido a ler cumo you tenerie gostado de daprender…

Yá la oubi falar muita beç mie Amiga i quedo siempre facinada you tamien. I sei que se le tubíssen dado la possibelidade de studar cumo a mi feliçmente me acunteciu, talbeç por haber benido pa la França cun nien sequiera cinco anhos… l que serie hoije mie Amiga ?

Ua streilha ?

Ua streilha por acaso!

Porque na realidade, l que sei i stou cumbencida desso ye que para mi yá ye ua berdadeira streilha, mie Amiga. Si ! Ua berdadeira streilha !… mie Amiga que ten un nome que faç pensar ne l cielo !

27/01/10

Quanta selombra!....

Quanta selombra
A scurecir
La lhuç dua mulhier
Dius…
Quanta selombra!

Que puosse
Que boubeira
Amor nun puode ser!
Quanta mais bai a morrer
Anté que beia
Quien debe
L que todo mundo
Puode ber!

Mais ua
Ua mais
Que la lhuç perdiu
Daquilho que fui
Sue lhuç an ais!

Adónde la polielha nun fai açágos

Cousas guardadas nua arca, recordaçones dóndias dun tiempo de primaberas, cheiros doces de frutos de un tiempo, daquel tiempo an que las streilhas ancendiaban l ouniberso, daquel tiempo an que trapos se guardában para tapar outros cuorpos ou para amostrar tiempos idos.
Rebolbi las arcas para que l cheiro a bós apanhasse aire. Un die hei-des amostrar la grandura de ls xambricos, ls linos, cambraias de algodon an beç de licras. Tiempo benirá na que las flores cairán i haberá frutos fecundados por buossas abeilhas yá tardiegas, para que l bístades ls algodones an beç de licras i outros filos sacados de plásticos ou de petrólio.
Tamien you gustarie de me acarinar ne ls mius panhales, nos xambricos i nas ambultas...
Fazímos-te ua capa castrada de lhana i ua ambuolta cor de bino i ua touca, bordados a seda, mui lindos i a acumparar cun la capa. Eras mui fraquita quando naciste, mas quando te batizemos, cun quinze dies yá stabas mais gordica, ibas mui linda, mui pimpona.
Nunca cheguei a ber nada de l que fúrun ls mius luxos porque outro cuorpo habien de cobrir lhougo a seguir, para que l friu i la pobreza se atamásse. Nunca ls cheguei a ber, ua beç que fusse, mas pulas çcriçones siempre ls bi i, agora a screbir, stou a bé-los: La ambuolta carmin bordada i cun bicos bordados na punta de baixo, l gorro eigual cun ua pelica branca de coneilho, todo a acumparar cun ls castrados de la capa cun castricos de la mesma quelor carmin.
Nunca precisórun de arca nien de nafetalina que l matásse la polielha, mas na arca de l miu pensar eilhes siempre quedórun, a cheirar a lheite de amor que inda que bolsiado nun azeda.
Apuis, fui cuntinando a remexer na arca, xambricos i casaquitos de un i outro, lheite que anquelustrou cedo de mais i que nun l pude dar muito tiempo, nos tiempos de corridas acontra l tiempo, mas que inda mexendo agorica, todo me cheira a lheite i l sinto l toque de piel fina de seda.
Andube mexendo nas arcas adónde la polielha nun ye capaç de fazer açágos...

Cun ua flor de patalhobo

Dedico-te palabras, declamo-te bersos. Cun la alma znuda te scribo, te mando cartas pul l aire sereno, para que las leias quando las chíncharas bolen rasantes als cerrados por segar, crabiados de goibos cor de rosa i perfumados de madressilba.
Cuntesta-me, cuntesta-me ua beç que seia! Bien podies cuntestar-me, para que l mius pulmones podíssen resfolgar fondo l tou aire i que na tue carta benisse algun desse oulor.
Manda-me ua carta perfumada cun xaras, daqueilhas que tenes i adonde yá nun chego; puode ser cun scobas, se xáras nun tebires a modo, scobas amarielhas de oulores amargosos i fuortes. Mas, anque te custe,...manda-me ua carta a la moda antiga, ua carta de amor, screbida pula tue mano, caligrafie zenhada an papel de berdade i ambelope de colar cun la cuçpinha.
Scribe-me ua carta, colga-la nas streilhas, ua carta de amor cun ua flor de patalhobo.
Anque la mano te duola, scribe-me. Uas letras que seia!

26/01/10

MIRANDÉS DE GEMA




Sou Mirandés de gema
Cun gusto falo l Mirandés
L Castelhano i l Aleman
I tamien l Pertués


Sou un cidadon ne l mundo
Mas tamien sou Mirandés
I tamien sou Pertués
Isso you nunca confundo
Mesmo ne l poço más fondo
You arranjo stratagema
De arranjar un squema
Para falar l Mirandés
I lhembro-bos mais ua beç
Sou Mirandés de gema


Falo trés lhénguas oufeciales
I un cachico dua outra
Ambora sendo cousa pouca
Pus an nada son eiguales
Antendo las cousas prencipales
Sou un buon canabrés
I tamien de quando an beç
Falo para to mundo oubir
I para nun me confundier
Cun gusto falo l Mirandés


Pe l mundo andube perdido
Sali para ganhar la bida
A las bezes fui dibertida
Outras quedei ziludido
Un ciclo yá concluido
Aqueilhes anhos yá nun stan
Mas outros anhos beniran
A trazer mais confuson
De falar çqueci anton
L castelhano i l Aleman


Cula bida que bibi
A las bezes cumplicada
Yá you nun sei quaije nada
Esto ye mesmo assi
L que nunca me çqueci
Fui de falar l Mirandés
Sou un buon fregués
Falo a tuorto i a dreito
Scribo l mirandés deste jeito
I tamien l Pertués


José António Esteves

25/01/10

Spressones populares

Spressones que ándan na boca de l pobo. Quando las palabras nun s’ajéitan, las pessonas sácan d’alguas spressones, que só pul queilhas dízen yá ye todo.

Eiqui quédan alguas

La cuorda quebra siempre pul lhado mais fraco
La fuonte yá secou
La giente ata l burro cumo l dunho quier
La pita que spanta purmeiro ye la duonha de ls uobos
Fui la pinga d’auga que faltaba
La lhéngua ye l chocalho de l cuorpo
La mintira ten las piernas cúrtias
L’oucasion fai l lhadon
La palabra ye prata l siléncio ye d’ouro
L’ounion fai la fuorça
Auga mole an piedra dura, tanto bate até que la fuora
Amigo de l’onça
Armado até ls dientes
Anda arrastrando las alas
Botar ua piedra ne l causo
Son cumo perro i gato
Perro que ten mais dun dunho muorre de fame
Cada pobo ten l gobierno que merece
Cada un dá l que ten
Perro que lhadra nun muorde
Casa de ferreiro speto de palo
A cabalho dado nun se mira l diente
Chober ne l molhado
Queluobra que nun anda nun angulhe sapo
Cousa sien pies nien cabeça
Cousas de l’arco de la bielha
Poner ls puntos ne ls is
Stá cula cabaça na lhuna
Come berças i arrota a………
Atalhar l mal pula raiç
Cuçpir ne l prato que comiu
Dius l dou Dius l tirou
Que seia l que Dius quejir
Yá la formia tem catarro
Dar cuonta de l recado
Dar cuorda pa la pessona s’anforcar
Dou-le ua manzica
Donde menos se spera ye que nun sal nada mesmo
Dius ajuda quien cedo s’alhebanta(madruga)
Debagar cul andor que l santo ye de barro
Debagar que tengo priessa
Drume cumo un anjo
Ye melhor perbenir que arremediar
L redadeiro que fala ye l purmeiro a lhebar
Na guerra de tiu i tie naide mete colher
Son cumo la chica i l uosso
An tierra de ciegos quien ten un uolho ye rei
Meter la biola ne l saco
Anquanto ls perros lhádan la carruaige passa
Faga chuiba faga sol
Son la farina de l mesmo saco
Filhos crecidos trabalhos redubrados
Gato scaldado cun auga caliente, de la frie ten miedo
Stória de la carochinha
Poner auga frie na ferbura
Lhabar la roupa çúzia
Lhebar la cousa a fierro i fogo
Mais bal un páixaro na mano que dous a bolar
Manda quien puode oubedece quien ten juizo
Marie bai culas outras
Matar la queluobra i amostrar l palo
Matar dous coneilhos dua sola paulada
Nun hai nada melhor que un die apuis l outro
Nun stá eiqui mais quien falou
Nun meter la colher ne ls negócios de ls outros
Nun perde pur sperar
Nien todo l que relhuç ye ouro
Nun caleijo sien salida
L apressado come crudo
L bui suolto se lhambe todo
L bun julgador pur el julga ls outros
L uolho de l dunho ye quien angorda l ganado
L peixe muorre-se pula boca
L que nun mata angorda
L que ls uolhos nun béien l coraçon nun sente
L çúzio falando de l lhabado
L tiro saliu-le pula culatra
Uolho pur uolho diente pur diente
Adonde hai fumo hai lhume
Adonde judas perdiu las botas
Ye un uosso duro de rober
Para un bun entendedor, meia palabra chega
To ls páixaros cómen trigo só l pardal ye que las paga
Anda cula piedra ne l çapato
Botar pimenta ne ls uolhos
Puode tirar l cabalho de la chuiba
Poner la mano na cuncéncia
Pur causo dun suldado nun se acaba la guerra
Percurar l’agulha ne l palheiro
Pular la canhiça
Puxar la brasa a la sue sardina
Quando un burro fala l outro abaixa las oureilhas
Quien ama l feio guapo le parece
Quien t’abisa tou amigo ye
Quien brinca cul lhume acaba queimando-se
Quien cun fierros mata cun fierros muorre
Quien merca tierra nun erra
Quien spalha bientos cuolhe termientas
Quien anda a la chuiba molha-se
Quien muito drume pouco daprende
Quien nun oube cunseilho, oube cuitado
Quien nun quier barulho de cabaças, nun carrega dues
Quien nun s’ampimpona a el s’anjeita
Quien pensa nun casa
Quien pregunta quier saber
Quien muito percura cusculhiçe quier fazer
Quien puode puode, quien nun puode sacode
Quien ten boca bai a Roma
Quien ten telhado de bidro nun joga piedra no bezino
Quien bai l biento pierde l assiento
Quien bai pa l aire perde l lhugar
L respeito ye buono i cunserba ls dientes
Se l cunseilho fusse buono nun serie de gráçia
Se nun gustas come menos
Segredo guardado a siete chabes
Ser apanhado culas calças na mano
Un uolho ne l cura i outro na missa
Un uolho ne l burro i outro ne l cigano
Ua mano lhaba la outra
Ua canhona ruin bota un ganado a perder
Bai nun pie i ben noutro
Bán-se ls aneilhos quédan ls dedos
Ber culs própios uolhos
Bibendo i daprendendo
Se nun puodes bencer pul talento bence-lo pul sfuorço




-Muitas outras spressones populares hai i son oubiedas pur to ls lhados, tamien an miradés, falado i screbido

24/01/10

Nun drumirei

Sigo mirando na nuite ls carreirones de formigas, agora que çcansan de sues canseiras i stan a ancalcar no celeiro ls granicos i forfalhas, naqueilhas çpensas de muita sala, sien máquinas, sien almairos.
Manhana lhougo cedo tornarán al trabailho, sien que la canseira l chegue a la cotra de las cuostas.
Beio yá l carreiron, uas para trás outras palantre, por sfregantes parece que paran, mas nó, ténen lhénguas que nun antendemos.
Zbiei ls uolhos i nun beio yá las formigas.
Tengo friu i achego-me al lhume. Debrebe drumirei naqueilha squina de l scanho, adónde la lhuç de la chama, mais fuorte que la lhuç de la candeia spetada na parede anfulhinada, me pon la cara de quelor aburmelhada. La lheinha chilra al mesmo tiempo que la auga sal caliente i mancha la piedra. Ye lheinha que stá molhada pula ambernada, na ramalhada al lhado de casa i que se mistura cun la seca para que esta rinda más un pouco.
Stou a ancomeçar a tener medorra por causa de la pouca lhuç i de la calor.
Nó, nun quiero ir inda pala cama, ye cedo i alhá sinto solidon. Eiqui al menos l lhume fai-me cumpanha.
Staba cun tamanha solidon antes de eiqui haber chegado!...
Tenie ancustado al oubido un charrascon grande, daqueilhes cun que se oube l mar. Si oubi l mar, mas el nun me amostrou las arenas, las augas nun me refrescórun i las gaibotas nun staban ne ls fragones. Bolbi triste cun aquel mar.
Anton tomei l camino de las formigas i eiqui stou a spera que las tues angúrrias me arrólhen, la tue piel corticeira de ls calhos me benga a fazer fiestas na mie cara. Eiqui stou, cumo un gato, anrebulhada na punta de l scanho a tue spera, a spera de l tou rugaço pequeinho mas adonde you me aquemodarei. Ben, preciso de fiestas angurriadas!
Stou a quedar cun suonho mas nun me drumirei sien que me cantes la cantiga de l ró ró…

Hai dies

Hai dies an que sou todo
Outros hai
An que nun sou nada

Hai dies an que l miu peito
Por todo bibra
De tanto amar
Hai dies an que çfeito
Triste
Sin jeito
Ye friu glaciar

Hai dies si
Hai dies nó

Hai dies an que me miro al speilho
I me apetece mirar
Mas outros hai
Porque será
Que sendo you la mesma
You me buolbo
Para nun mirar

Hai dies relhamposos
Hai dies scuros

Hai dies an qu'abraço la bida
Cun risas i cantigas
Loucuras i ousadies
Mas ah, tengo dies
An que la bida me atafanha
I me amoucha
Quiero cantar
I quando la boç se solta
Solta-se a chorar

Hai dies que son sfregantes
I hai sfregantes que son dies!...

Fraile cornudo



[Ye ua mala questume calharmos-mos subre l que oubimos i lemos, yá eiqui l dixe bárias bezes, yá que esso aparece muita beç cumo andefréncia delantre l que de buono se fai na nuossa tierra, seia l que se scribe, seia l que se canta, séian outras manifestaçones culturales. Uas bezes por ambeija, outras por çcuido ou outras rezones, essa ye ua tendéncia que hai que cumbater. Assi tengo feito i este ye mais un testo pensado anriba l redadeiro CD de ls Galandun Galandaina, houmenaige al sou talento i al sou trabalho pula nuossa cultura.]



1. Fraile Cornudo ye la moda cun que abre l redadeiro CD de ls Galandun Galandaina i talbeç ua de ls mais antressantes que alhá mos aperséntan. Para quien nun ten l CE puode oubi-lo eiqui http://www.myspace.com/galandumgalundaina. Son ousados cumo strumientos bozes, çanfona, sino, bombo, rabeca, fraita, tamboril i bouzouki [strumiento de cuordas, mui popular na música tradecional de la Grécia, i an tiempos mais achegados a nós amportado por grupos folk eirlandeses, eiqui tocado por Luís Peixoto].
La letra ye un chamar a beilar, nun ambiente an que ha de haber muita giente alredror, de grande galhofa i buona çposiçon, an que possiblemente todos báten palmas, tócan l que ténen a la mano i cántan l refran [esta ye la tonadica de l fraile]. La purmeira strofe amostra lhougo esse ambiente.
Fraile cornudo
Hecha-te al baile
Que te quiero ber beilar
Saltar i brincar
I andar por el aire.


Apuis de antrar a beilar el solo [l fraile ye la purmeira pessona], lhougo se le pide que busque, antre la giente que stá a ber, ua cumpanha para beilar cun el, debendo apuis beilar ls dous:
Busca cumpanha
Que te quiero ber beilar
Saltar i brincar
I andar por el aire

Ende béilan un cacho l fraile i la cumpanha i apuis nuobo cumbite a que deixe la cumpanha eilha sola a beilar:
Deixa-la sola
Que la quiero ber beilar
Saltar i brincar
I andar por el aire


Este baile puode tener ua duracion sien fin, cun todo mundo a antrar ne l baile al zafio, ua pessona de cada beç i apuis buscando cumpanha sien parar. António Maria Mourinho [Cancioneiro, pp. 568-570] apersenta la cantiga antre las «danças de dois», dezindo a cierta altura: «A dança é mesmo um desafio, competição, em que individualmente ou em par, se demonstram habilidades coreográficas dos bailadores e a sua resistência. A canção é acompanhada de pandeiros, pandeiretas, farrinhos, castanholas, conchas e palmas, até se esgotarem os bailadores no terreiro.» I na fin: «Repetem-se estas letras, até se acabarem os bailadores.»
Esta ye ua moda i dança que stá al modo dua cultura quemunitaira, an que partecipa todo l pobo i cada un ye spurmentado a beilar delantre de todos, sendo estes modos de antegraçon na quemunidade que se repíten an ciertas circunstanças. Nesse sentido, ancaixa bien na cultura i bibença mirandesa.
Bei-se que la letra ye de anfluença spanhola, puis muitas de las palabras inda aparécen nessa lhéngua, l que lhedou a alguns erros i bariaçones ne l libreto de l CD, an que la letra apersentada nun ou noutro causo nun corresponde al que se canta, tenendo de ser screbida cumo quedou eiqui, arriba.
La anterpretaçon de ls Galandun Galandaina, ende ancluída la scuolha de ls strumientos ousados, ye de las mais bien cunseguidas que aparécen ne l CD. L ritmo bibo i l ton de zafio an que las palabras son dezidas, dan-le a la cantiga ua quelor caliente, mui biba i animada, al son de l que la letra cumbida i de l que le corresponde a la tradiçon de la cantiga.
Inda ne l folheto que acumpanha l CD dá-se la anformaçon de que la moda le fui ansinada pula tie Eliodora Ventura, mai de ls armanos Meirinhos, i que tan amportante papel ten an outras modas de l CD. La letra ye armana a la que António Moutinho (cit.) arrecolhiu an Dues Eigreijas an 1950.


2. A perpósito de la spresson «fraile cornudo», saco de ls «Sermones del célebre loco del Hospital de Inocentes de San Cosme y San Damian» de la cidade de Sebilha (1869) l seguinte: «... se dice fraile cornudo, porque todos son hechos de carneros; todos son unos berracos, hablo con los Maestros, Padres gordos, que si se quitan la capilla, tendrán más cuernos que la vaca de Lora. Ahora veréis de qué descienden estos frailes cornudos, que andan con nosotros, que nos comen la comida, el almuerzo y la cena, y nos matan á palos, y parece que nos andan sirviendo y acompañando; parece que nos besan, y nos venden.»
Hai inda que acrecentar que la palabra «brincar» que aparece na cantiga ten de ser antendida ne l sentido purmeiro que la palabra ten an mirandés, que quier dezir «saltar, poular». Assi i todo nun puode squecer-se l sentido sexual que tamien ten, l que nun puode deixar de antroduzir na cantiga un sentido inda mais «picante», cousa que l pobo associaba siempre als frailes i curas, cumo tamien se bei noutras cantigas que l CD apersenta.
L própio CD de ls Galandun, ne l folheto que l acumpanha, dá ua anterpretaçon de la letra, ne ls seguintes termos: «La crítica feita al clero ye un manantial de músicas i quadras na tradiçon mirandesa.» Cuido que esso ye cierto, anque, cumo beremos, la ourige i uso de la cantiga seia algo defrente. Mas cuido que nun puode haber dúbedas de que la cantiga solo se anraizou na tradiçon mirandesa por essa rezon anticlerical.


3. Trata-se dua cantiga cun muitas bariantes na sue letra i muitos nomes, spalhada por todas las regiones de Spanha, subretodo de l Norte, sítio de adonde possiblemente se spalhou, yá que siempre fui mui fuorte la eimigraçon para las regiones de Stúrias i Lhion, seia pa las minas, seia para trabalhos de agricultura sazonal. Assi i todo, al que pude ber, la bersion mirandesa ye subretodo achegada a las bersiones çamoranas, de modo que la tese mais simples ye que haberá benido de eiqui acerca, desta region cun la qual las tierras de Miranda tenien un cuntato permanente.
Ne l mais de ls sítios trata-se dun baile que se fazie an bodas i fiestas particulares, quando todo mundo yá iba caliente i que era un zafio a beilar, an que las pessonas éran chamadas ua a ua. An muitos sítios toma l nome de Las jeringonzas del fraile i an muitos outros ye anfantil.
Francisco Gómez Ortín [Las jeringonzas del fraile] çcubre teçtemunhos an Stúrias, La Rioja, Burgos, Çamora, Salamanca, Stremadura, Madriçl, Toledo, Ciudad Real, Gerona, Lérida, Tarragona, Sebilha i Jaen, Múrcia i Cartagena. Aquel outor apersenta las bersiones que l baile i cantiga ten nesses bários sítios i podemos ber que solo la de Çamora ye aparecida a la Mirandesa, nun deixando dúbedas de adonde esta haberá benido: Que la quiero ver bailar, / saltar y brincar, / y andar por el aire. / Esta es la tonadilla del fraile, / fraile cornudo, / que a la calle se sale desnudo. Las heipóteses que pon António Maria Mourinho [cit.] solo fáien sentido porque el nun tenie tanta anformaçon cumo hoije tenemos, dende que se haba cuncentrado na ourige burgalesa.
Apunta Francisco Gómez Ortín que ls outores stan de acordo que se trata dun tema de al menos ampeços de l seclo XVI i haberá sido de tema relegioso sien amentar an nahun fraile, nome que talbeç solo se haia ajuntado a la letra ende pul seclo XVII. L nome deste nun se sabe porque haberie sido ajuntado, mas talbeç porque la palabra fraile rima cun baile, mas subretodo por bias de las tendéncias de l pobo contra ls frailes, curas i assi, que nesse tiempo andában pulas tierras a pedir i anchien la pança puli, mas todo esso nu passa de çponeres.

Amadeu Ferreira





20/01/10

Ua huorta cumo un carinho

Pulas arribas, puls carreirones...


An binte, trinta ou quarenta anhos
hai tanta cousa que mudou !
Hoije, nistante se bai al riu
Depriessa se bai a la huorta

Mas nun te squeciste, puis nó,
las horas que passábamos ?
Íbamos a cabalho na burra
i nunca mais chegábamos !

Quando de manhana cedo,
inda nun éran las cinco …
“ Queda-te mas ye na cama
i deixa-los ir a eilhes...!”

- I nó, dezie anton miu pai,
ir cun nós até le faç bien
Tamien quiero que daprenda
Tamien quiero que saba

Inda era you mais nuobo
Inda nun tenie dieç anhos
i fui quando ampecei
a regar i a scabar

Ls tiempos son outros
bien sei, stá todo a mudar
mas tamien bai a gostar
de mos acumpanhar

- Faziste bien, pai, d’ansistir
A las cinco de la manhana
inda nun era de die
i la rue inda staba frie !

Mas habie que caminar
i siempre acraditar
para depuis ampeçar
siempre a abaixar …

Pulas arribas, puls carreirones
Até que l riu mos aparecie
mágico i fabuloso i alhá abaixo…
la huorta agarrada a el !

Era ua biaige até nós mesmos
misteriosa i eicecional
Era l Ouniberso, abó !
i tu, feliç até nun poder mais !

Íbamos a ber tou brinco D’ouro
scabar i tamien regar
depuis de quaije dues horas,
dues horas para alhá chegar !

Mas que guapa la Natureza !
Un paraíso de plantas
de sabores i d’aire puro
I l riu para eilha se ber !

Nó, Abó,
até que you muorra…

Puodo you ber mais cousas
tamien guapas i fabulosas
mas la tue huorta…
cumo un carinho, Abó,

nunca la squecerei !

Ye an ti nuite


Ye an ti nuite que me znudo de benairos,
me deito sub l mirar de lhuna
i me smiruolhas l alma znuda.
Ye an ti nuite que felina tremo de delareios,
me bistes cun tou cuorpo cálido
i you te cubro de rosas rubras.
Ye an ti nuite
que scapo a scatrapulhar un cabalho alado,
bestida cun la tue piel,
anté l einfenito de las galáxias.
Ye na madrugada fresca que buolbo,
bestida de seda fina,
cun grinaldas de madressilba
i, ye ne l rumper de l aurora,
roixo i laranja de cielo caliente
que sperto abraçada a ourbalho,
an oulores a tierra.
Biciosas hieras ancarrapitadas,
fronças fuortes de ls mius dies,
cun eilhas me acobielho
an palabras que nun digo,
an ais que nun solto,
an bolos que nun dou.
Ye an ti nuite
que de mi mesma me lhiberto.

19/01/10

Flor d´Eimbierno

Flor d´ Eimbierno
Tu sós singela
i registente a la gilada;
drumes an cama de niebe
perfumando la madrugada.

Amenaças l friu,
de pies anfrentas l aire de riba
i quando l çanceinho ben,
drobas-te i, nun caindo,
sales fortalcida.

Tu sós flor de l norte,
simpres i ambergonhada,
amiga quando arrecuolhes,
ua abeilha perdida
i ancarambinada.

Flor mulhier tu sós
i nisso nun hai anganho;
flor que flure cumo tu
ne l Eimbierno,
ye capaç de florir todo l anho!

Flor coraige,
you te chamo!

18/01/10

ZEZÉ DE ZAGAI



Diç l bielho ditado
Dito de ZEZÉ de ZAGAI
Un pai cuida de diç filhos
Mas diç filhos nun cuidan dun pai.

Sentindo l peso de ls anhos
Sien puoder mais trabalhar
L bielho pion carpinteiro
Cun sou filho fui a morar.

Mas l filho era casado
I la mulhier dou d´amplicar?
Tu, mande-me l bielho ambora
Que nun stou pal aturar.

L filho curaçon duro
Cun sou pai fui a falar
Bengo-te a dezier miu pai
Pal senhor se mandar.

Pal senhor se mudar miu pai
You te bengo a pedir
Porque de mie casa
Hoije bais a tener que sair.

Lhieba esta çamarra de l bui
Que you acabei de curtir
Para te serbir de cuobierta
Adonde tu fúres a drumir.

I l belhico siempre calhado
Agarrou na çamarra i saliu
Pal curral de ls buis
Fui para adonde el seguiu.

Mas un neito de uito anhos
Que a aqueilha cena assistiu
Corriu atrás de l abó, churando
Metade de la çamarra l pediu.

I l bielhico comubido
Para nun ber l neito churar
Cuortou la çamarra al meio
I dou-le metade para el lhebar.

L nino chegou a casa
L sou pai fui-le perguntando
Para que tu quieres essa çamarra
Que tou abó iba lhebando.

Dixe-le l nino al pai
Un die you bou-me a casar
I l senhor bai a quedar bielho
I cumigo bai a morar.

Puode ser que acunteça
De cun nós, nun cumbinar
I este metade de çamarra
Bou a dar-te para tu lhebar.

José António Esteves

MIRANDÉS - CANAL HISTÓRIA - 20H - Hoije

Buonos dies,

Para quien puoda ber,
hoije, a las 20 horas, passa no CANAL HISTÓRIA un programa sobre la Lhéngua Mirandesa.

Un abraço a to l mundo,

17/01/10

Alguns dezideiros subre l més de Janeiro


L corte de un madeiro



-Janeiro geladeiro
-L’auga de l més de Janeiro, bal deinheiro
-L més de Janeiro caliente trai l diabro ne l bientre
-Al lhunar de l més de Janeiro, se cunta deinheiro
-An Janeiro, un cochino al sol i outro no fumeiro
-Ls dies buonos an Janeiro págan an Febreiro
-Ne l die binte de Janeiro, l die ten ua hora pur anteiro i quien bien cuntar, ua hora i meia bai ancuntrar
-Se quieres ser bun arbelheiro, semeia no creciente de Janeiro
-Janeiro grilheiro nun anche celeiro
-An Janeiro chube-te al outeiro. Se bires berdejar, bota-te a chorar. Se bires terrear pon-te a cantar.
-An Janeiro mete oubreiro
-L més de Janeiro buono pa la baca malo pa la saca
-Ne l minguante de Janeiro corta l madeiro
-Se percisas para tue casa madeiro, corta-lo ne l minguante de Janeiro
-L lhunar de Janeiro, ye claro cumo un maron(carneiro); mas alhá ben l de Agosto que le dá pula rostro
-Nun hai lhunar cumo l de Janeiro nien amor cumo l purmeiro
-Dies buonos an Janeiro angánhan l home an Febreiro.
-Chuiba an Janeiro sien friu, bai dar riqueza ne l stio
-Ne l més de Janeiro chube-te ao outeiro para ber l nubrineiro
-Pescada de Janeiro, bal pur carneiro
-Sol de Janeiro, siempre baixo ne l outeiro
-Truniada an Janeiro, nien bun lhameiro nien bun palheiro
-An Janeiro acende la fogueira i assienta-te a lareira
-Calça branca an Janeiro seinha de pouco deinheiro
-Janeiro geloso trai un anho formoso
-Janeiro molhado se nun cria pan cria ganado





L nubrineiro nua tarde de Janeiro