15/01/10

La camisa nuoba i la lhabandarie



CAMISA
You sou ua camisa nuoba
Bengo eiqui para me lhabar
Mas senhora lhabandarie
Nun ye, para me deixar stragar.

Tengo estas riscas bien bibas
Bien certicas i dreitas
Por isso senhora lhabandarie
Nun las quiero ber deçfeitas.

Beia só este tecido
Todo cun cuonta i medida
Por isso trate-me cun atençon
Senhora dona lhabandarie.

LHABANDARIE
Para mi sós cumo las outras
Armada an camisa mimada
Entra yá naqueilha maquina
Nun seias tan cumplicada.

Era l que me fazie falta
Andar eiqui cun çtinçones
Entra, i yá naqueilha maquina
Nun me cries confusones.

Mira para esta mimada
Destas que m´apareçan poucas
Lhiebas cula senhora léxibia
Cumo lhieban todas las outras.

CAMISA
Léxivia nun puodo you ber
Porque me fai alergie
Ye que me straga las riscas
Oh! Senhora lhabandarie.

LHABANDARIE
Calha-te mas ye culas riscas
Yá nun te puodo oubir mais
Para mi sós cumo las outras
Eiqui sodes todas eiguales.

CAMISA
Mas isso puode alhá ser
Nessa maquina nun entro nó
A mi! Senhora lhabandarie
Tenes que me lhabar a mano? Bó.

LHABANDARIE
A mano? Isso ye que nó
A mi tu nun m´arreganhas
Entra yá naqueilha maquina
Que eilha te trata de las manhas.

CAMISA
Na maquina nun entro nada
Cumigo ten que ser a mano
Mira pa la mie eitiqueta
Que alhá esta la andicaçon, catano.

LHABANDARIE
Deixa alhá a ber essa eitiqueta
Para acabar cula confuson, catano
Se alhá stubier marcado
Anton you te lhabarei a mano.

Desta beç tubieste suorte
La eitiqueta assi l dezie
Mas é porque stou bien çpuosta
Senó nien la eitiqueta te balie.

Stá bien camisa mimada
Acabou la confuson, catano
Entra naqueilha bárrela
Que you te lhabo a mano.

CAMISA
Pus assi sta melhor
Nun me faltaba mais nada
Que ua camisa cumo you
Nun fússe bien stimada.

LHABANDARIE
Para tu séres bien stimada
Strago you las mies unhas
Tan formosas i beilhas
Que quedan cumo gatunhas.

CAMISA
Deixai alhá senhora lhabandarie
Ye assi que ten que ser
Fuste feita para me serbir
Por isso serbe-me cumo debe ser.

Nun te bais a arrepender
An teneres procedido desse jeito
Fuste feita para assi fazer
Por isso fai l trabalho perfeito.

José António Esteves




La Pita Assassina



Treze de Dezembre de 2007. Tortulhas, nuosso cumpanheiro de la Quadrilha, scribe l testo "La pita porquei atrabessou la strada?". Para quien nun se lhembra, Tortulhas pegou nua lhona antiga i manginou repuostas de pessonas mais ou menos afamadas. You achei grácia i tambien fiç ua brincadeira cul assunto: "Mais ua pita que atrabessou la strada".
Lhembrei-me de esto hoije anquanto nabegaba na anternete i çcubri ua ambora ne l jornal El Pais, subre ua pita que anda pulas rues de Barcelona a matar pessonas, que ampeça assi: "Yá bi muitos crimes, mas nanhun cumo este. Nun hai nada que justefique la perséncia de ua pita ne l meio de la cidade ("He visto muchos crímenes, pero ninguno como éste. No hay nada que justifique la presencia de una gallina en medio de la ciudad").
Stou-bos a anganhar. La notícia ye subre ua nobela polecial que stá a ser screbida ne l twitter, subre ua pita que, nun solo ye capaç de atrabessar stradas, cumo ye capaç de matar pessonas. La stória ye cuntada zde l punto de bista de l detetibe, que la bai ambolbendo cun reflexones cumo esta: "Sou stranho. You sei. Agrada-me la stética de la muorte. Inda mais quando la bítima ye ua rapaza nuoba i guapa. La andeble frunteira antre l bien i l mal". ("Sóc estrany. Ho sé. M’agrada l’estètica de la mort. I més quan la víctima és una noia jove i guapa. La dèbil frontera entre el bé i el mal").
Para quien nun sabe, l twitter ye ua mescla antre rede social i micro-blogue. An cada mensaige, podemos screbir até 140 caracteres i podemos seguir (ler) quien quejirmos. Al ampeço parece cumplicado screbir (i até seguir) ua stória an pequeinhos cachicos de 140 caracteres, mas talbeç por esso, nun cunsegui rejistir a la curjidade. Se achardes anteressante i nun bos amportardes de ler an catalan, podeis seguir la cuonta ende.
Al que parece, l twitter nun ye la única ferramienta ousada an l spriença Tambiém se recuorre al google maps (adonde podemos ber ls sítios de las muortes), l facebook i l flickr. Hai tambien un prémio pa l purmeiro lheitor que çcubrir quien ye l creminal (parea alhá de la pita, ye claro). Para quien solo gusta de ler an formatos cumbencionales, nun hai porblema: acabada la spriença, la cuonta salirá an lhibro.




13/01/10

Ética i binóculos



La mais defícele de todas las artes ye bibir. Nun hai manuales, nun hai prebisones l cien por ciento ciertas, todo ye amprebisible. La Ética ye l ramo de la Filosofie que se que trata de la arte de bibir, tenendo cumo oujetibo mássimo la felcidade.
Nin todas las pessonas son felizes de la mesma maneira, cada un de nós ten que çcubrir ls sous oujetibos (i muitos demúdan cul tiempo), i saber fazer las scuolhas an lhibardade (i esso amplica cuncéncia i repunsablidade), de acordo cun ls sous balores i sin perjudicar a naide. Dezito assi, até parece simpres, mas na prática, ye muito cumplicado.
Se bibir ye tan defícele, faç-me ua cierta cunfuson ber pessonas a julgar l modo cumo las outras bíben. You acho que quando bibimos de acordo culs nuossos balores i sin le fazer mal a naide, naide ten l dreito de mos julgar. Mas hai quien nun antenda las cousas de la mesma maneira i biba cul dedo andicador sticado, siempre a julgar todo mundo.
A perpósito destes pensamientos, bou-bos a cuntar ua cuonta que li hai algun tiempo nun lhibro de Fernando Savater, chamado Ética Para Um Jovem, mui recomendable para todos, andependientemiente de la eidade que téngan. Bou a citar de cor, porque nun me lhembro an que stante tengo l lhibro.
Ua bielha telfonou un die para la squadra i dixo: «Benie debrebe, stán uns rapazes znudos, a dar banho nun riu delantre de mie casa». Ls polícias alhá fúrun i mandórun ls rapazes bestíren-se i íren-se ambora. Eilhes obedecíren, mas passado un cachico, repitírun la façanha uns metros mais arriba. La tie, cumo inda ls bie, tornou a telfonar para la squadra. Ls polícias mandórun ls rapazes ambora, agradecírun a la tie i tornórun pa la squadra. Poucos minutos despuis, l telfone tornou a tocar. «Ls rapazes cuntínan a dar banho ne l riu, znudos, ye ua pouca bergonha». «I adonde stan eilhes desta beç?». La tie alhá splicou onde eilhes stában. Spantado, l poliícia de serbício dixo «Mas esso ye mui loinge de la buossa casa». «Teneis rezon», respundiu eilha, «mas se you ponir ls binóculos, inda sou capaç de ls ber».
Cada qual que tire las sues cunclusones. You, ne ls últimos tiempos, tengo-me lhembrado muita beç desta cuonta.






Casamento Gay



Cada cousa bai pe l mundo
I pe l nuosso parlamento
Çcute-se cun unhas i dientes
Essa cousa de casamento.

Casamento entre dous homes
Ye ua cousa que nun ten jeito
Cua mulhier ye mais guapo
Siempre mete outro respeito.

Mas cada un ye que sabe
L porbeito a tirar de la fama
You digo que nun ten jeito
Dous homes nua cama.

Se yá nun se bie cun buns uolhos
Eilhes andaren só misturados
Cun que uolhos ls bamos a ber
Quando stubieren casados.

Até se çcute l dreito
De filhos puoder adotar
Se nun son capazes de ls fázer
Cumo ye que ls puoderan criar.

Debe ser cada cousa an sou lhugar?
Adonde ye que nós chegaremos
Cun tan pouca bergonha.
Que mundo fui que nós criemos

You nun tengo nada contra
Nun ls quiero ber anfadados
Só me parece que ye bergonhoso
Dous homes séren casados.

Entre eilhes quiero you dezier
Que nun l´ancuntro nenhun jeito
Un home cua mulhier
Parece-me muito mais perfeito.

Que fazie-sen l sexo entre eilhes
Inda bá que nun bá
Agora séren casados
Miu Dius! Cumo l mundo stá.

La natureza fizo macho i fémia
Ye assi que you acho?
Para acasalar macho cun fémia
I nunca macho cun macho.

Ó alrebés, fémia cun fémia
Que tamien nun ten jeito?
Se las deixen, cumo las fázierun
L mundo série muito mais perfeito.

Stamos no último lhugar ne l mundo
Naquilho an que ye mesmo porreiro
Agora naquilho que ye bergonhoso
Yá stamos nós ne l lhugar purmeiro.

Bi dues mulhieres na telbison
Que se beisaban cun prazer
Buien champanhe i todo
Cul que staba a acuntecer.

You nun cunsigo antender
Que essa cousa ten graça
Casar-se homes cun homes
Nun passa dua trapaça.

Nun beio cumo ciertas cousas
Eilhas se puoden fazer
Ó you nun antendo nada
Ó nun ye mesmo para antender.

Fázei alhá l que quejierdes
Que a mi tanto me faç
Misturai-bos a buontade
Mas deixar ls ninos an paç.

Ó anton se ls quereis
Teneis que ls fazer entre bós
I nun stardes aspera
Daqueilhes que fázemos nós.

Puodereis tirar prazeres
Que dessas cousas you nun sei?
Agora girar-des ls filhos
Nien cun decreto de lei.

(Çculpai i buns prazeres)

José António Esteves




Adonde stan ls puntones?



Adonde stan ls puntones
Eideficados outrora
Cun sudores de Eimbierno
Que ne l Berano
Nun habie tiempo?
Piedras sculpidas a cinzel
Cun sonidos acarriadas
Cun carinos puostas
Cun calhos forteficadas
Cun sudores regadas.
Ls ribeiros chóran
Máquinas amenáçan
Çufinones arríncan
Ls pies deséian
Ls uolhos quieren.
Adonde stan ls puntones
Para cuntar cuontas
De remanses, de miedos
De lhobos a la nuite
An stórias de seranos?
Çufínan-los las máquinas
Lhieban-los las manos
Agarradas a la stória
I de ls guapos puntones
Nun queda mimória.
You quiero passar
Por piedras lisicas
De las ninices d´antiempos
Atrabessar ls ribeiros i
Acerquita ber ls rumiacos
A mirar-me an sous speilhos.


MYRA, de Maria Velho da Costa


MYRA ye un remanse de Maria Velho da Costa, salido an outubre de 2008, pula eiditora Assírio & Alvim. Nun bou eiqui a falar de l remanse, deixando l coincer la cuonta a quien tubir curjidade.
A cierta altura de l lhibro (pp. 214-218) fala-se de algo que mos ye familiar. Ua tie, de nome Eufrosina [stranho nome para ua mirandesa!] bibe na region de l Puorto, andonde faç lhimpezas. Ten ua caterba de filhos, antre eilhes la pequeinha Bebel [Maribel], criança que stá antregue a ua tie que ten ua casa de prostituiçon [pedófila] de luxo i adonde eilha ye serbida nesse altar als diuses mais eimundos. A cierta altura la rapazica canta ua cantiga, que l remanse trascribe assi:

«Mira-me Miguel
Como estoy de bonitinha
Xaia de burel
Camijinha de estopinha.

Bamos a la cama
Bamos a dormir
Eu le pongo a manta
E eu le bou candir.

Baila, Pedro, baila
Senhora quiero pão
Baila mais um pouco
Que logo t'lo darão.

Tengo três obelhas
e una cordera
quiero me casar
e não atcho
quem me queira.

Mira-me Miguel
Como estoy de bonitinha
Xaia de burel
Camijinha de estopinha.»

I pronto, eiqui queda. Nun fago eideia adonde Maria Velho da Costa fui a saber de la cantiga, assi tan corrumpida i screbida de modo tan stranho. Tamien nun antendo qual fui la eideia deilha de poner eilhi, ne l testo de l remanse, la lhetra cumpleta dua cantiga / dança mirandesa, mas mal screbida. Talbeç un die you pense mais nestas i outras preguntas, sendo que las repuostas até puoden ser antressantes acumparando la lhetra de la cantiga i l que se passa ne l remanse. Quien quejir, que leia l remanse i que diga algo. An qualquiera causo, ye ralo ber la nuossa tierra i algo aparecido a la nuossa lhéngua an obras destas. Tamien assi...





11/01/10

EEileiçones n’Associaçon C. i R. Nial de la Boubielha




Stan cun marcaçon las eileiçõnes pa ls Cuorpos Sociales de l’Associaçon (Mesa d'Assemblé, Direcion i Cunceilho Fiscal) pa l die siete (7) de l més de Febreiro de 2010, pur bias d'ancerrar este mandato.
Las eileçones an qualquiera strutura ourgánica son i siempre fúrun ouportunidades que naide debe perder ou çperdiçar, tamien assi ye i siempre fui n’Associaçon C. i R. Nial de la Boubielha.
Las eileiçones agora marcadas son un momiento amportante que ls associados ténen de dezir l que anténden i quieren pa l próssimo triénio (trés anhos), se quieren demudas ou la cuntinaçon, l feturo stá assi an sues manos.
Se dantes era amportante partecipar na bida de l’Associaçon, agora nun l ye menos, dende to ls associados debien aporbeitar l tiempo até alhá para dar un jeito a sues lhidas para nesse die nun faltar, la bida de la nuossa Associaçon nun s’aguanta se ls associados stubíren de cuostas biradas, cuidáren que eilhes nun cúntan ou de l mesmo modo pensáren que l sou boto nun fai falta.
Andentro de l’Associaçon todos ls associados son eiguales an dreitos i deberes, andependientemente de partecipar muito ou pouco, la porfisson, l’eidade ou l pensamiento que tenga çque cumpra cul stabelecido ne ls statutos.
L’Associaçon C. i R. Nial de la Boubielha percisa de l’anterbençon i partecipaçon de ls sous associados cumo un percisa de pan pa la boca, bibe dies d’abandono, stá antriçada na caleija de l’andefrença de muitos, hai que partecipar para assi cuntinar a dar l sou melhor ne l porjeto global de l assossiatibismo.
A miu ber, ir als cumbíbios, fiestas, jogos, cursos de lhéngua mirandesa i eibentos culturales quando bien calha, nun sustitui botar i dar l sou querer an atos eileitorales i mesmo çponiblidade para fazer parte de ls Cuorpos Sociales
Eilegir ls Cuorpos Sociales ye un ato de deber i cumpanheirismo culs i ls feturos eileitos mas tamien un ato de respeito a la mimória daqueilhes que anfeliçmente yá mos deixórun cumo para aqueilhes qu’inda stan antre nós, que parriba de trés dezenas d’anhos tubírun la feliç eideia de criar esta Associaçon.
Eilegir i dar l sou cunsentimiento ye un modo de mantener l’Associaçon atiba, ye un ato de cunfiança ne l feturo que se quier que seia pur muitos anhos, nun l fazer ye rebelar zanteresse, ye deixar muorrir-se algue que mos dou muita alegrie i proua, mos oufereciu an fiestas i cunfraternizaçones momientos ancumparables.
Eiqui deixo un chamamiento cumo associado zde la purmeira hora, que siempre gustou de l'Associaçon, de ls associados i de ls cumbíbios, para fazer un sfuorço, benir i botar.

La niebe cai

La niebe cai
De l cielo cinzento
Apuis dá-le l biento
I peç que se bai

Nun se bai, nó
Solo apanha delantreira
Peç que fuge
Ye niebe cisqueira

A puis que coalhou
I que l aire se calhou
La niebe que caie
An beilado benie

I you que yá quantá
Que nun bie nebar
Dixe: desta beç, bá
Si me bou a regalar

Apuis na jinela
Quedei a ouserbar
I a screbir un testo
Para todo cuntar

Para cuntar a amigos
A mius filhos i miu tiu
Adonde stán nun neba
Mas diç que fai friu

Agora solo spero
Que nun gele porriba
Senó caímos–mos todos
Naqueilha resbalina

HAI NIEBE NE L PRAINO



Acendei l lhume tie Adelaide
Para que faga buona brasa
Stá a nebar ne l praino
Nun se puode salir de casa.

Puode-se spreitar a la jinela
Haber cumo eilha cai
Tan mansica, i tan branquita
Cun essa brancura que trai.

Un ancanto sien eigual
Eigual al de l´outro die
Ua bista zlumbrante
Pena ye, ser eilha tan frie.

Nun se l puode buotar la mano
Que deixa un angaranhido
Inda joga a las boladas
Aquel que ye mais atrebido.

A las boladas, an brincadeira
Ua brincadeira eilegante
Pus quando un ye nuobo
Nun se mos pon nada delantre.

Agora you yá nun m´atrebo
A buotar l nariç buora de casa
Que lhougo me pinga la monca
Tengo que me arrimar a la brasa.

Quedo-me mas ye a la brasa
Arrimadico todo l santo die
Recuordando las marabilhas
Que noutros tiempos you fazie.

Si, quando you era mais moço
An tiempo que yá passou
Que moço tamien you fui
Agora me lhembro you.

Agora que yá stou bielho
Yá nada puodo you fazer
Nestes dies que cai niebe
Quedo lhougo a tremer.

Mas gustar deilha si gusto
Que ls gustos inda nun s´acabórun
Yá me lhebórun quaije todo
Mas ls gustos nun me lhebórun.

I cumo tengo buonos gustos
Nun me canso de la mirar
Esta marabilha sien fin
Que hai! Quando stá a nebar.

Assi a la purmeira bista
Eilha ye tan marabelhosa
Mas tamien se un se finta
Bira eilha tan peligrosa.

Tamien dá ls sous prejuizos
I hai a quien l faga çfeita
Mesmo assi you gusto deilha
Deixa ua paisaige perfeita.


José António Esteves

10/01/10

« Lhato » an beç de « baldo »



Tengo por bezes l’ampresson
que hai pessonas de la mie tierra,
Sendineses cumo you,
que lhougo s’aflígen
quando ua Cumbençon mos diç
que ye preciso screbir :
« lhibro » an beç de « libro »
« Lhibardade » an beç de « libardade »
i mais outras palabras assi :
« lheite, lhino, lhuna, lhana... »
cun esse mesmo sonido que an
“polho, filho, mulhier, malha...”
I a perpósito dessas palabras
que haberie que screbir cun « lh- »
ne l ampeço an beç de « l- »
dízen i pregúntan :
« Porque hemos de las screbir assi
se nun ye assi que falamos ? »

Puis...!
Tamien you nunca prenunciei
porque tamien sou sendinesa
« lh- » ne l ampeço de las palabras.
Mas usar essa grafie
até para nós Sendineses
porque serie un porblema ?
Ye que la letra « agá »
- ye assi que se chama –
puode tamien corresponder
a un sonido mudo...
Quien ye que nun l sabe ?
Anton...
porque Haberiemos de Heisitar ?

I por outro lhado
sei que Hai tamien
ua rezon...
mais personal...
" Tue bó,
dixo-me muita beç mie mai,
era de Bila Chana
mas mesmo an Sendin,
depuis de casada,
cuntinou a dezir
« lhato » an beç de « baldo » ! "

I quando mie mai se pon a falar
cumo falaba mie bó,
mie bó Ana
de Bila Chana,
nun só m’apercebo
que ciertas palabras
- alguas -

son defrentes
cumo me dou de cunta
que nessa tierra tamien se usa
esse sonido « lh- »
an beç de « l-»
ne l ampeço de las palabras.

I you quando scribo
esta nuossa lhéngua
que ye l Mirandés,
you que tamien sou
de Sendin,
quiero assi i todo
que la mie fala
seia ua houmenaige
a todos ls que la falórun
antes de mi.
Éran eilhes de Sendin
i tamien de outras tierras
cumo Bila Chana
la tierra de mie bó Ana.

Mas inda bos quiero dezir...
Só tengo pena dua cousa
mas nun ye desse sonido “lh-”
ne l ampeço de las palabras
porque a mi
esso nada m’aflige !
Ne ls eisemplos que mie mai dá
de las palabras que mie bó usaba
que nun éran de Sendin
mas si de Bila Chana...
« lhato » an beç de « baldo »
ye la palabra que mais la marcou
i esso nun ye d’admirar
até quier dezir muita cousa...

Nunca se m’alhembra
antretanto,
podeis acraditar,
de la oubir tamien citar
estas por eisemplo :
« lhibro » ou «lhibardade »...
Mas siempre :
«lhato» an beç de « baldo » !
I a mi
ye esso na rialidade
que mais m’aflige.
Si, ye esso !

Mas nun squeci, Abó:
« lhágrimas »…
i « lhuto »…
Era assi que tu tamien dezies !






09/01/10

Cunferéncia an Miranda de l Douro

Acunteciu ne l passado die 27 de Dezembre, mais ua cunferéncia subre la Lhéngua Mirandesa (comemoraçon de ls dieç anhos de l'oufecializaçon). Desta beç an Miranda de l Douro adonde teimosamente se fala ua lhéngua que nun las dues oufeciales de Pertual.
Gustei daquel cumbíbio que durante arrimado a ua hora i meia trinta pessonas benidas de bários puntos de l Paíç, oubírun cun muita atençon l ourador Amadeu Ferreira que cun todo aquel antusiasmo cun que yá mos abituou, mos trasmitiu la mensaige, to l sou saber i ambestigaçon subre la Lhéngua Mirandesa.
Na mesa stubírun tamien persentes, l nuobo persidente de la Eidelidade Mirandesa, Dr. Artur Nunes, que tamien falou, cumprometendo-se cun ls persentes a dar l'ampurron neçairo para que la lhéngua mirandesa seia mais coincida i dibulgada fazendo chegar a quien besita Miranda la mensaige de qu'esta tierra tamien ye Pertual, que ten ua eidentidade própia, ua cultura, tradiçon, música, gastronomie i raízes seculares.
Acradito que se rialmente l nuobo persidente Artur Nunes se ampenhar mui seriamente na dibulgaçon de to la riqueza cultural de l Praino Mirandés, acradito que cunsígamos dar un salto qualitatibo i quantitatibo, doutra forma penso ser mui defícel, mas haba sprança.
Falórun tamien alguas pessonas de la plateia que mui ambora alguas nun tenendo eilhi raízes tamien gústan de las tradiçones, lhéngua i música mirandesas qu'eilhi benírun ne l firme perpósito de dar l sou cuntributo i ancentibo a todos quantos lhúitan para que se baia an frente cun to la cultura mirandesa.
Nun sendo you mui anterjeitado pa la scrita, bou a poner ne l Blog Froles Mirandesas ls bídeos que relátan al bibo l qu'eilhi se passou. Anton bamos alhá a ber.




L Camboio de serbício


1

Por orde spressa de l Führer,
L camboio de luxo spressamente feito pa l Cungresso de l Partido an Nuremberga
Recebiu l nome simples de CAMBOIO DE SERBÍCIO.
L que quier dezir que
Aqueilhes que l agárran préstan cun esso un serbício
Al pobo alman.

2
L camboio de serbício
Ye ua obra-prima de la técnica ferrobiaira. Ls passageiros
Ténen apartamientos pribatibos. Pulas lhargas jinelas
Béien ls camponeses almanes a lhaboriar ls campos.
Se por acauso sudássen nesse momento
Poderien dar banho
An cabinas cubiertas de azuleijos.
Un sutil sistema de lhuzes premite-le
Ler a la nuite, de pies, sentados ou deitados, ls jornales
Cun las grandes reportaiges subre ls benefícios de l regime.
Ls bários apartamientos
Quemunícan antre eilhes por lhinhas telifónicas
Tal cumo las mesas de ls grandes
dancings an que ls clientes
Puoden pedir a las mulhieres de las mesas bezinas
L précio que québran.
Sien salir de la cama ls passageiros tamien puoden
Lhigar l rádio, que trasmite las grandes reportaiges
Subre ls erros de ls outros regimes. Cénan,
Se assi l deseáren, ne l sou apartamiento, i fázen las sues necidades
An retretes rebestidas a mármole.
Cágan
Na Alemanha.


Bertolt Brecht

Jornal CONTRABANDO

[Acaba de salir l n.º 1 de l jornal Contrabando. Trata-se dun jornal screbido an pertués, spanhol i mirandés, i adonde la nuossa lhéngua sal cun dues fuolhas. Neste númaro cun esta crónica-cuonta que publicamos abaixo, ua notícia subre las fiestas de l solstício de ambierno ne l Praino i ua anterbista cul Angenheiro Domingos Amaro, 1.º diretor de l Parque Natural de l Douro Anternacional. Para quien quejir ber l jornal i tamien las fuolhas de la Fala Mirandesa - Ua Frol Raiana, baia a www.contrabando.org]




L BOLO DE LAS PALABRAS

[02] Bilhar de Tortuyas


Eiduarte yá nun era capaç de se arrastrar para casa, mesmo eilhi al lhado. Sentado a la selombra i ancostado al tuoro dun frezno, adonde zde moço gustaba de drumir la séstia, mal se daba de cuonta de l remenar de las bacas, fura-se-le la fuorça de ls braços para arroixar las moscas que se le apegában a las fridas cumo semesugas. La sue Marie habie salido para San Pedro de la Silba a saber de ajuda. Passáran dous dies i inda nun tornara. Bien le dixo que nun fura, que alhá se habien de amanhar. Mas a Marie palpitaba-le que aquel mal era defrente, a la bista de ls febres i de las chagas i bechocas negras que se abrien por todo l cuorpo i nahun unto sien sal an casca de cebolha assada era capaç de adundiar.
- Deixa, que nistante bengo. Se nun fur, solo daran pula nuossa falta na missa de l deimingo que ben. Bien sabes que somos nós que tenemos de ir a tener cul mundo, que yá nien l cura acá ben. Puode ser que l barbeiro tenga por alhá algue pilma que te pinte, que an dies de mie bida bi un mal assi.
Eiduarte nien le respundira, tapado cul capote na fuorça de l berano. Tenien la segada a meio i, se nun sanasse, iba a ser custoso arregressar pan pa to l anho. Agora, eilhi staba, stiraçado na yerba, mal bendo i pouco oubindo. Solo ls delores nun parában de chubir i abaixar por el, formigueiro armado de subelas que se anterrában até la raíç de l’alma. Lhembraba-se dun pastor de Palaçuolo que passara cul tagalhico a retouçar pula ribeira de Tortulhas abaixo i le dezira que andaba un mal mui grande por todos ls pobos, a puntos de se cuntar que an Sendin la eigreija mal passaba de meio als deimingos. Cumo stamos parqui zbiados, puode ser que la malina nun chegue acá.
De l ramon de ls freznos colgában-se brugos al dindon, agarrados a filos a mo de aranheira i corrien-le l cuorpo al modo que abaixában. Marie aparecie-le delantre cun ua barrilica d’auga, mas nien eilha se la achegaba nien el tenie fuorças pa la agarrar, i aqueilha sede ponie-lo a arder an claro. Agora, Marie iba-se ambora i nun le balie, i eilhes que siempre fúrun tan ounidos. Bibien solicos naquel bilhar de Tortuyas, apuis que l redadeiro casal se morrira i l solo home nuobo se fura a stremundiar, bestido culs benairos dun fraile que puli se morrira uns anhos atrás, que l trabalho mal se le daba. Debo de star a deleriar cul febre, pensou, cumo se l pensar i todos ls sentidos se tubíran buolto an boqueiros por adonde ls delores le antrában i salien. La nuite bieno mais cedo, dixo a saludar un scuro que le nacie ne ls uolhos cumo un suonho.
L deimingo apuis, l cura mandou giente a Tortuyas, puis nien Eiduarte nien Marie benírun a missa. Esta, achórun-la stendida ne l camino, yá meio quemida de ls lhobos. Eiduardo cuntinaba ancostado al tuoro de l frezno cumo se drumira. Lhebórun las baquitas para San Pedro i quedórun pa la eigreija, l mesmo ye dezir pa l cura. Este, na prática de l deimingo apuis, nun parou de falar de l castigo de Dius puls pecados de ls homes. Purmeiro, dezie, fui l rei de castielha que todo roubou, queimou i çtruiu na sue passaige contra esse rei D. Fernando que botaba l pobo a perder, metido cun mulhieres pecadoras i querendo reinos que nun le pertencien. Apuis fui aqueilha peste, negra an sues feridas i negra de fame, que lhebaba las aldés a barrer, animales sien duonhos i casas sien naide. Tortuyas zapareciu por castigo de Dius, arrematou l cura, i que naide se atente a ir alhá, que la muorte anda puli cumo pragas de l Eigito. De hoije an delantre passará a ser tierra de muorte, adonde ls lhadrones se han de scunder, feitos cul diabro: la fuonte que alhá quedou, deixai-la tamien pa ls lhadrones que sue auga quedou ambenenada cun tanto pecado i malina. Al oubir, las ties apertában-se an sues capas i ls homes an sous capotes, pessinando-se i chorando de zaspero, delor i fame. Fui perciso que passáran cien anhos para que alguien eilhi tornasse, nun tiempo an que solo quedara la lhembráncia de la fuonte de ls lhadrones, que cuntinaba a manar sue auga clarica cumo zde l ampeço de l mundo.
Amadeu Ferreira

08/01/10

YE ANHO DE REGAHO


Las peinhas ban chenas de marafolho ye anho de regaho!

Preguntas de Un Operário Lhetrado

Quien custruiu Tebas, la de las siete puortas?
Nos lhibros ben l nome de ls reis.
Mas fúrun ls reis que transportórun las piedras?
Babilónia, tantas beçes çtruída,
Quien outras tantas la recustruiu? An que casas
De la Lima dourada morában sous oubreiros?
An l die an que quedou pronta la Muralha de la China para onde
Fúrun ls sous pedreiros? La grande Roma
Stá chena de arcos de triunfo. Quien ls arguiu? Subre quien
Triunfórun ls Césares? La tan cantada Bizâncio
Solo tenie palácios
Para ls sous habitantes? Até la lhegendaira Atlântida
Na nuite an que l mar la angoliu
Biu afogados gritar por sous scrabos.

L moço Alexandre cunquistou las Índias.
Solo?
César benciu ls gauleses.
Nin sequer tenie un cozineiro al sou serbício?
Quando la sue armada se afundou Filipe de Spanha
Chorou. I naide mais?
Frederico II ganhou la guerra de ls Siete Anhos.
Quien mais la ganhou?

An cada páigina ua bitória.
Quien cozinaba ls festins?
An cada década un grande home
Quien pagaba las çpesas?

Tantas histórias
Quantas preguntas.

Bertolt Brecht

07/01/10

Nun culpes las bordas

Nun culpes la bordas, riu
De l tou correr anraibado
I de las lhuitas por ti trabadas.
Las bordas i la cama
Son braços que t'ampáran
Nas defíceles caminadas.

Acalma!
Calmo sós speilho
Adonde las tuas bordas
Se miran
Se peinan
Te beisan.

Atenta riu!
Las tuas bordas
Que cun puosse tomas
Cumo tues
Acagatadas i houmilhadas
Un die, te lhargaran
I las tuas fúrias
Solo lhamaçales sujos
Seran.

Gusto de niebe

Siempre me agrada, la niebe...
Siempre gustei muito de spertar cun niebe: Abrir la puorta de l quarto que daba para uas scaleiras de piedra, caras al Sierro, uolhos meio cerrados de la lhuç clara, todo branquito, árboles muita beç tamien eilhas cargadas de branco.
Yá habie dito a mie mai muita beç, tomara que nebasse!
Fazie falta, responde-me siempre eilha;...apuis you quedo siempre un pouco zeiludida.
Hoije si hai ua pouca, nada que me mate la mie buntade tan grande, mas cumo l cielo inda stá cun un quelor çfrente, puode ser que benga mais.
You si quiero retener las cousas i ls sentires deiqui mas anque you nun queira deixar, eilhes bán-se zbotando. Cumo tal, you datrás sabie ber ne l cielo se eirie a nebar mais i agora stou naqueilha, cumo quien diç, benirá mais niebe ou mais auga que la zbote de beç?
Ye cun isso i outras cousas. Onte ajuntemos-mos a quemer ls reis, porbar l fumeiro na nuite de Reis. Fui un serano bien passado an família, pequeinha, que stá todo mundo porende a fuora a tocar la bida. Éramos seis i fumos quemendo i dando lérias. Fui un cacho de nuite bien passada para que la nuite nun rinda tanto als uossos na cama. Ye pena que la giente yá nun se ajunte a seranar.
Apuis passórun ls Pandorqueiros de Santo Amaro, la pormeira nuite. Yá perdi la cuonta de ls anhos que you nun oubie ls chocalhos de las Pandorcas i que nun staba no die de Reis acá. Las eimages benírun-me andebles, mas senti ua grande eimoçon i tornei l tiempo de nineç i de rapaza. Nun ye la mesma cousa, mas bal l sfuorço de mantener las tradiçones. Sali a la rue i inda fui al pie de l eigreija a dar bibas a Santo Amaro. Deiqui a delantre i anté l die catorze, tornarei, chuoba ou nebe, eirei a las pandorcas.
Nun cadernico screbi an traços lhargos l que eran las pandorcas de la mie nineç a partir de las stórias que miu tiu i Naçimento iban cuntando. Qualquiera die screbirei subre isso.

06/01/10

Assi se passórun las fiestas porqui



Depuis de quemido l polbo
Isso fui ne l die de consuada
Benírun las fritas i las rabanadas
Para que nun mos falta-se nada.

Tamien se buirun uas pingas,
Sien se fazer nenhun barulho
Mas lhougo souturdie, die de Natal
Mos ampanturremos cul buolho.

Ampanturremos-mos cul buolho
Fui a la grande i a la francesa
Cumo éran fiestas de Natal
Tubimos,, muita fartura a la mesa.

La sumana passou bolando
Sien nós de conta mos dar
Fui anton que dixe ua bielha
I l anho bielho yá se stá a acabar.

Stourórun anton uns foguetes
Dixe ua, l que haberá de nuobo.
Mas dixe ua de ls funcionarias
Ye que chegou l anho nuobo.

Abriu-se ua garrafa de champanhe
I stourórun muitos mais foguetes
Anton dixe la nuossa funcionaria
Ne l dous mil i diç yá bós antrestes.

Buiu-se anton la champanhe
Todo cun muito buns modos
Cun passas i lhambiçquices
Que chegórun para nós todos.

Mais uns dies de çcanso?
Pus, quedemos ampantorrados
De repente benierun ls Reis
A trazer-mos alguns recados.

Para cumprir la tradiçon
Anfeitórun porqui la corriça
I dórun-mos miuto que quemer
I nun faltou ua buona chouriça.


Nun sei se is Reis benirun d´ouriente
Porque isso you nun bi.
L que si bi, fui las cousas
Que mos dórun porqui.

Fúran assi las fiesta astanho
Cumpriu-se bien la tradiçon
Fui assi que bibimos las fiestas
Cun muita alegrie i muito ounion.

Estas fiestas yá s´acabórun
Deixemos las cousas cumo stan?
Mas bós nun bos zanimeis,
Que yá ben ende l S. Sebastian.

Ancerremos assi esta quadra
Cun muita alegrie, i muita paç
I porqui quedaremos sprando
Haber l que la bida mos faç..


José António Esteves

Lhembráncias dua lhiengua squecida

Eiqui queda mos un bidio, al último que saliu de Camin de Cantares dal passado sábado. Mirai cume al tiu se recorda de cume se falaba dantanho, i cume se quedou triste de ber que yá sabie pouco de la lhiengua de los sous.


05/01/10

Las lhabadeiras de Pertual


Fui la leitura de «Lhabadeiras de la mie tierra »que Amadeu Ferreira eiditou ne l sou blogue Fuontes de l Aire ne l die 31 de Dezembre que m’anspirou alguas reflexones acerca de l tema (sério!) de las mulhieres que antigamente lhabában toda la roupa que habie para lhabar mas siempre a la mano an cundiçones que nós todos hoije (tanto homes cumo mulhieres) nun seriemos se calha capazes de anfrentar cumo eilhas anfrentában particularmente an alturas de l anho cumo esta an que mos ancuntramos agora : l Eimbierno, palabra mas subretodo rialidade que naqueilhes tiempos para alguns i tamien alguas (ou muitos i tamien muitas...) até se cunfundie cula palabra « anfierno ».

Mas nun ye nó nessa rialidade dura i trágica (de que a muitos de nós inda se mos alhembra i a mi por bies de la mie eidade i de l miu percurso menos assi i todo que a outros que aqui scríben) na qual ansiste ou sequiera amenta un de ls cinemas pertueses de ls anhos 30, 38 eisatamente, que percuraba pul cuntrairo dar ua eimage eidílica ou mui cunsensual de la sociedade pertuesa de la eipoca cun lhabadeiras que lhabában la roupa nua ribeira ende pa ls lhados de Mafra (mas la defrença cun las outras tierras, las de Miranda por eisemplo, nun era assi mui grande), quiero falar de « A aldeia da roupa branca » de l cineasta Chiança de Garcia, cula atriç Beatriç Costa para citar ua de las mais cunhecidas que partecipórun na rializaçon desse filme.

I esse « cliché» de lhabadeiras pertuesas que dan la ampresson de séren las mulhieres mais satisfeitas de l mundo i capazes de lhabar nun die só la roupa dua aldé anteira (al punto de dormíren depuis inda melhor a la nuite!! Digo esto subretodo an relaçon al que bou a dezir agora) até passou las frunteiras : ye l tema dua cançon de 1955 (Podeis oubi-la ne l Youtube cantada porYvette Giraud) que passaba nua telbison francesa tamien mui cunsensual nesses anhos an que la França tubo antre outros persidentes de la república l general De Gaulle, cul títalo de « Les lavandières du Portugal » (Las lhabadeiras de Pertual) que até parecie que daba a antender que quaije todas las mulhieres pertuesas (ou anton muitas) se dedicában al oufício de « lhabadeiras », eideia que tornou a aparecer dous anhos mais tarde cun un filme que tenie eisatamente l mesmo títalo i que fui rodado tamien an francés.






Anque nunca tenga bisto esse filme que ye puls bistos ua quemédia (para rir anton sabendo quien ye un de ls atores percipales chamado Darry Cowl, acradito que si ), bonda ber ls cartazes para mos darmos de cunta que l objetibo tamien nun era ansistir subre las cundiçones de bida i de trabalho que anfrentában muitas mulhieres pertuesas nessa altura por bezes até para subrebibir; cundiçones bien mais defíceles an muitos casos que an muitos outros países ouropeus nesses anhos de la ditadura salazarista que durou… quei ? Quaije meio seclo !? Só para quien quier, giente !

I an 1967, la cançon cantada antre outros por Yvette Giraud inda debie de star na mimória coletiba de muitos i muitas an França. Ye assi que aparece outra beç l refran dessa cançon de 1955 «Et tape, et tape avec ton battoir » (I bate, i bate cul tou palo*) ne l álbun « Astérix légionnaire » (Asterix legionairo) adonde se bei un centurion romano satisfeito de la bida el tamien puls bistos – Estes romanos son boubos ! - que usa tamien un palo para bater na roupa para la lhabar assi melhor (Era assi que muitas mulhieres lhabában la roupa an França inda nun hai muito tiempo quando inda nun habie las máquinas que hai agora para l cunforto de todos: sfregando-la mas usando tamien un palo que serbie subretodo pa las pieças mais gordas); i canta esse centurion, al mesmo tiempo que lhaba, l eiterno refran modeficado solo para eibitar anacronismos cumo podeis ber : « Les lavandières de Lusitanie, et tap, et tap, et tap… » (Las lhabadeiras de la Lusitánia, i bate, i bate, i bate…)


An todos ls casos este tema de las lhabadeiras pertuesas « dá panos para mangas » cumo se diç an Pertués. I an mirandés se calha tamien.
Mirai, tamien nun sei que nome se dá a esse palo que úsan las lhabadeiras (Mas solo an França ?) para cunseguir lhabar melhor la roupa… i para que quede mais branca que branca… (Esto tamien ye para rir)
Nun quedeis tamien admirados se na cançon francesa anque se amente an Pertual (i na « ville de Setubal »…) aparécen palabras spanholas (mas ningua pertuesa !) cumo por eisemplo « hidalgo » i dígan que se bebe an Setúbal (até las lhabadeiras bében !), « manzanilla »… Mirai, para ciertos Franceses algo ancultos dezir « Pertual » ye cumo dezir « Spanha »… Que cada un de bós deia l sou parecer i diga l que pensa… se quejir!
Depuis s’inda ls hai que nun sáben porque me passou pula cabeça andar a perder mais ua beç tiempo a screbir estes… « passatiempos »... que quéden anformados que esto ye tamien l resultado dua cierta deformaçon porfissional. Un stá siempre a querer daprender mas a ansinar tamien algo… a falar Mirandés ? Nó, nun serei la pessona mais andicada cumo sabeis… mas para daprender siempre mais uas cousicas que bálen l que bálen cumo por eisemplo ansinar tamien a falar francés. I porque nó ? (An francés dezimos : « Et pourquoi pas ? » Ye fácele, anton nun ye ?)


Anton buonas nuites i Bun Anho 2010 cun muita música, cinemas, testos, salude, anspiraçon i tamien porque ye amportante: roupa bien lhabada i mais branca que branca… Yá sabeis agora l que ye preciso fazer !



An to las nuites de Reis




Antes de m’adelantrar na cuonta, ende ban las mies çculpas pur ousar este sítio para falar de ls mius a si a modos d’houmenagiar la mie família, puis nun tengo l dreito de m’aporbeitar.
Mas l que bou a dezir son solamente cousas que me quedórun de garotico.
Tamien se nun fusse assi quedarie ancerrada esta gana que tengo de falar, i nunca serien lhembrados, eilhes tenien i ténen muito balor, ambora als mais bielhos yá nun stéian antre nós. Por muito que fale deilhes nunca será l bastante de todo l que mérecen, puis fúrun i son un cacho de mi
Era questume na nuite de Reis miu tiu Manuol Einácio, armano de mie mai i casado cun mie tie Marie do Céu, armana de miu pai mais ls filhos Gregoiro, Nacimiento i Lucrécia apuis de cenar ir a seranar a nuossa casa (apartaba-las solo un palheiro duns lharegos).
Dezir que la lhigaçon amorosa de las nuossas famílias era mi fuorte, cuido que yá benie daquando eilhes éran todos moços, i nada ou quaije nada se passaba que nun fusse cul coincimiento de todos, ls dies de nomeada, las matáncias de ls cochinos, bendimas, colheitas, dies de frauga, çquilas todo era terminado na quemun, a tornajeira i a botar mano.
Quantos a la bida de ls garotos se nun stabamos nua casa stabamos noutra, quando teniemos ganas de quemer pedimos pan adonde stubissemos.
I muitas fúrun las nuites de Reis (antes de se scapáren pa l’Argentina) que miu tiu Manuol (puis era siempre tarefa del) mos dou l prazer de saborear uns chouriços que apuis d’ambrulhados nun papel pardo que benie cul polbo seco de l soto i atados cun filo (baraço) assában ambaixo de l borralho cula calor de la cinza na chamineia.
Calientes i stufados, cortados a las rodaixas anriba de fatilas de pan de la fogaça de trigo, cousa melhor nun habie, era de quemer i chorar pur mais.
You de pequerrico nun sabie çfrençar muito se ls Reis éran Santos ou giente de fuora, metie todo ne l mesmo saco, l que sabie era que chouriço pingando ne l pan nun habie siempre, mas nun faltában na nuite de Reis, guardados de perposito, lhambie-me i essas nuites nunca se me barríran de la mimoria.
Las nuossas casas, sien m’agabar, de pan i chicha nun éran las mais necitadas i nesta temporada de Reis inda las baras stában chenas de fumeiro, puodie nun haber chabianos i chouriças curadas desse anho mas las tabafeias esso quemien-se to ls dies.
Quando miu tiu Manuol cuidaba que ls garotos (al todo siete) yá dában parte fraca, botaba-mos a dar ua ou due buoltas alredror de casa i ende stabamos nós prontos a cuntinar esse fiesta
Cuonto-bos eiqui esta cuonta, quien sabe talbeç bós tamien tengades na lhembráncia uns seranos passados nua nuite de Reis culs buossos pais, armanos i armanas culs tius i ties, primos i primas an paç i harmonie.
You só mais tarde ye que bien a saber de la jornada de Gaspar, Belchior i Baltazar i que tamien éran Magos, mas magie magie era l sabor de l chouriço, la calor benida de l tiçones andendo ne l strafugueiro i de la familia nesse tiempo.
Tiempos que alhá ban, las cuontas nun las squeci i ls atores trago-los siempre cumigo

04/01/10

De la Bioléncia



De l riu que todo arrastra se diç que ye biolento.
Mas naide diç biolentas
Las marges que l cumprien.

Bertolt Brecht

Pssaige de teçtemunho als mius nietos



Só porque alguns assi l quieren
Nun mos podemos nós calhar
Para bien de la nuossa lhéngua
Tenemos nós que la seguir a falar.

You yá stou a quedar belhico
Passo-bos l teçtemunho a bós
Segui cun eilha palantre
Tal qual cumo fazimos nós.

Yá you ardei esta lhéngua
De ls mius antrepassados
Por isso bos pido a bós
Para nun quedardes calhados.

Tu Catrina i tu Joana i Felipe
I tamien l miu pequeinho Juan
Tu Tiago i Luís, daprendei las lhiçones
Que ls buossos porsores bos dan.

Lhiçones de Mirandés, pus stá claro,
Que ye esta la nuossa lhéngua
A ber se sodes bós capazes
De nun la deixar muorrer a míngua.

La muorte ye siempre triste
Por isso nun la deixeis morrer-se
Agora queda por buossa conta
Ajudai-la bós a bibir.

Ye isso que spero de bós
I ls que la stais hoije a studar
Quiero que la sígades studando
I nun bos squéçades de la falar.

You daprendi cun mius pais
Que daprendírun cun mius abós
Mas agora deiqui palantre
Quien ten que falá-la, sodes bós.

La torna yá queda puosta
Ye solo seguir arando
Nunca bos ambergónhedes deilha
Segui-la siempre falando.

José António Esteves




Pequeinha crónica



Para mal de ls nuossos pecados, l anho passado, l chamado 2009 nun s’ampenhou muito an ser defrente de ls outros mais atrasados, ne l que toca a çfardanices.
You até dirie que se portou bien pior ne l que toca a la chaga social que ye la fame.
Anfeliçmente hai muitas outras malinas sociales cumo la sida, las gripes As i outras, l cancer malino que tamien me deixan stremecido merecendo atencion i nunca quédan squecidas, mas destas bibo cun fé que un die destes quando spertar yá la ciéncia ten ua respuosta, i s’inda nun scamugimos estas malinas ye porque nun çcubrimos ua malzina, cuido you que será ua queston de tiempo.
Mas la fame anquemoda-me, strampalha-me ls sentidos porque para acabar cun eilha nun ye percisa sperar que la ciéncia çcubra la respuosta, yá quantá la hai, stá nas manos de ls tius i ties d’hoije dar un arrodion ne l stado de las cousas, este stado de paçmaceira cumo se mira pa la fame yá stá peçtilento, cumo se fusse moda
Nun querendo poner esta alantre las outras malinas que la sociadade ten de agarrar puls cuornos, para mi bira la pior porque ye un fruncho que hai muito se podie sprimir, tratar.
Nun sei se ten haber culas mies ouriges, mas siempre mirei para esta chaga cumo la zgráçia pior de la houmanidade. Assi tengo que arrenegar (dezir mal) subre l anho 2009 an nome de ls que ténen fame i de ls que passórun a tener i el nun fui capaç de demudar para bien, nun fui capaç de ser melhor que ls anhos dantes del.
Deixou-mos ua hardança pior, la fame na mie rue, na mie cidade, ne l miu paiç, neste mundo ye sentida por muitos mais que ne ls outros anhos. Eiqui cuido you que cabe bien l que l pobo questuma dezir andubimos de cabalho para burro, nada daprendimos, de nada mos serbiu la spriéncia, i quando assi ye nun cáben agabones.
Adonde l anho que ancerrou hai poucos dies se m’asparece que nun fui muito defrente fui que cuntinórun a meter n’algibeira ls que mais tenien, i a squecir-se de dar un cibico de las farturas als que mais percísan, ls que tenien muito passórun a tener mais, ls que andában a las códias, yá nien las forfalhas ténen ciertas.
Quando stou cun estes azedos matino an toda la giente an giral, mas mais ne ls ninos probes. Para un nino ye malo nun tener que bestir, que calçar, nun tener cama, mesa, casa, nun tener pai, mai, armanos, nun tener un cuolho de cunsuolo, nun tener amigos mas tener fame i nun tener quemido, ye l redadeiro stado de probeza, ye penúria.
I hoije ninos i ninas, tius i ties, bielhos i bielhas, son cada beç mais nesse stado de fame-penúria, que cumo bandos zbalidos sténden la mano por un rascanho, por un muordo d’algue, por un caldo para calcer la tripa i calhar ls strondos de l stómato.
Estas gientes sien nada, son salidos l mais deilhes de famílias sien trabalho, donde quedórun zarredados sien saber porquei, quedórun sobrando porque la ganáncia i cegueira d’ajuntar mais riqueza assi quier, apuis de spremidos cumo l angaço nun lhagar.
Ténen por riba la çcunfiança de la mesma sociadade que ls subertiu, que deilhes se squeciu i ls mira cumo chupistas, cumo strobilhos.
Se tubir que dar algua palabra de bien nun sou capaç de la dar a quien ten ls çtinos de l mui paiç de l mundo, tengo que la dar a las gientes que an associaçones houmanitairas todo fázen para atamar esta mancha, esta cotra.

Porque hai quemido que bonde para todos, assi haba çtribuiçon justa, que alguns nun strágen tanto.





03/01/10

Quien sós tu, outra beç?

Quando la jinela se cerra i se streforma nun uobo
Ó se çfaç an stilhaços de cielo azul i magenta
I l miu mirar ten rezones que l coraçon nun frequenta
Por fabor diç-me quien sós tu, outra beç?

Quando l tou oulor me lhieba a las squinas de l bislumbre
I to la berdade an ti ye cousa ancierta i tan lharga
Quien sou you para negar que la tue perséncia me arrastra?
Quien sós tu, na eimensidon de l zlhumbre?

Las redes son passageiras, las arquiteturas de la fuga
De to l'auga que cuorre, de to l biento que passa
Quando ua tela se rasga upo a la lhuna la mie copa
I beio nacer ne l speilho mais ua angúrria

Quando l telhado s'abre i se cunfunde cula lhuna
A apuntar-me l camino melhor do que qualquiera streilha
Naide me faç dubidar que fuste siempre la mais guapa
Por fabor, diç-me que sós alguien, outra beç?

Quando la jinela se cerra i se streforma nun uobo
Ó se çfaç an stilhaços de cielo azul i magenta
I l miu mirar ten rezones que l coraçon nun frequenta
Por fabor diç-me quien sós tu, outra beç?

Jorge Palma



[An pertués:


Quem és tu, de novo?

Quando a janela se fecha e se transforma num ovo
Ou se desfaz em estilhaços de céu azul e magenta
E o meu olhar tem razões que o coração não frequenta
Por favor diz-me quem és tu, de novo?

Quando o teu cheiro me leva às esquinas do vislumbre
E toda a verdade em ti é coisa incerta e tão vasta
Quem sou eu para negar que a tua presença me arrasta?
Quem és tu, na imensidão do deslumbre?

As redes são passageiras, as arquitecturas da fuga
De toda a água que corre, de todo o vento que passa
Quando uma teia se rasga ergo à lua a minha taça
E vejo nascer no espelho mais uma ruga

Quando o tecto se escancara e se confunde com a lua
A apontar-me o caminho melhor do que qualquer estrela
Ninguém me faz duvidar que foste sempre a mais bela
Por favor, diz-me que és alguém, de novo?

Quando a janela se fecha e se transforma num ovo
Ou se desfaz em estilhaços de céu azul e magenta
E o meu olhar tem razões que o coração não frequenta
Por favor diz-me quem és tu, de novo?]



Que puodo you fazer pul mirandés?




Quando demuda l anho ye questume mirar al para trás a fazer un baláncio de cumo todo corriu ne l anho que acaba.

Al bater de la meia nuite tamien ye questume comer ubas passas i pedir cousas, deseios, botos, you sei alhá, ponendo-mos a sperar algo de la suorte.
Mas cuido que l mais amportante ye mirar al palantre i preguntar quei podemos fazer, naqueilhas cousas que tamien depénden de nós, inda que un cachico solo seia. I la pregunta a que you aperpongo que cada ua/un de nós responda ye la seguinte:


Astanho, an 2010, quei puodo you fazer pula mie lhéngua, l mirandés?

Bou a daprender a falá-la melhor i a falá-la mais?
Bou a daprender a screbi-la melhor i a screbi-la mais?
Bou a fazer por ansinar alguien a falá-la, inda que seia solo un cachico?
Bou a ancentibar ls que la sáben falar cun quien cumbibo a falá-la siempre?
Bou a studar mais i melhor la sue stória i la sue giente, bien cumo la sue cultura?
Quei bou a fazer pa la dibulgar antre quien nun la conhece ou ten eideias arradas a respeito deilha?
Bou a falar culas pessonas mais antigas que guárdan la lhéngua i l sou saber i a registrar todo l que sáben i l que me dízen?


Muita pregunta cumo estas cuido que mos podemos i debemos de poner. Cada ua/un respunderá por si i qualquiera repuosta positiba será buona. Tenemos que lhebar a mais giente esta lhuita i l resultado tamien depende de cada ua/un de nós, inda que seia solo un cachico bien pequerrico, mas el ye amportante, porque naide a nun ser nós l puode fazer.
Tenemos que ser práticos i nun cuidar que las cousas siempre aparécen feitas i que nós nun fazemos falata. Ye anganho, fazemos muita falta i la nuossa upa cunta muito.




Fago las pazes



Porque nun oubo
Quando me falas
Porque nun beio
Quando por mi passas
Nun me percures
l que stou a pensar
Porque you nada
Te puodo splicar

You sou l que puodo
I nó l que quiero ou debo
I na lhuita que cumigo trabo
You nun ganho nien perdo

Zambaínho la spada
Para me ferir
Pongo l scudo
Para nun ser atingida
Lhuito a sangre friu
An lhuita renhida
Nesta guerra
A que ando a fugir

I quando al fin percuro
Las bandeiras de bitórias
Çcubro ls mius çtroços
Colgados de las mies glórias

Al fin you paro
Quiero antender
Este zantendimento
Que comigo trabo
Sien querer
De drento para fuora
I de fuora para drento.
Mas a seguir
Fago las pazes cumigo
Sien ressantimento.

01/01/10

Tanta frol

Pintura de Balbina Mendes
nun stou muito cierto, mas peç me que ye qualquiera cousa de arribas eilhi para Fermoselho

Diç que este tiempo de anho nuobo ye buona altura de parar para purmeter que nun se torna ou que se bai a que si, para ber l que stube mal ou bien, para botar cuontas i assi. Buono, par'isso nun serie perciso sperar pul fin de l anho, ua altura qualquiera serbie, mas yá que ye para botar cuontas you tamien le bou a botar las mies, i buonas stan de botar, nun méten muito cobradeiro de cabeça: 2007 - 301 scritos; 2008 - 430 scritos; 2009 - 681 scritos. Isso mesmo, 1412 scritos an dous anhos i meio, siempre a medrar, l último anho quaije dous scritos por die, ou nuobe cada cinco dies, ou más de cinquenta por més, que isto yá se sabe, las cuontas de statística dan par'onde un quejir, pos'que todos sabeis la cuonta de l quemiu l pito el solo i apuis na statística daba meio par'el meio pr'al amigo.


L que ye cierto ye que yá stá eiqui muita frol i stou capaç de apostar, singelo acontra drobado, que muita más inda ha de star, nun sei adonde isto eirá a parar, mas çcunfio que, al menos un parágrafo de la stória de la lhéngua, ou muito me anganho ou queda por cuonta destas froles.


Adonde nun m'anganho nada ye na proua que tengo que me déixedes ter parte nesta quadrilha de giente tan baliente i çtemida; you stou cumo l outro: stribado an bós, puode benir quien quejir que nun hai quien m'afronte!


Bun anho para todos, cun muita fuorça i muita salude, i, fágades las cuontas que fazirdes, l cierto, l cierto ye que las froles han de ser cada beç más!