19/10/09

Silbano, l cuntrabandista




Cada un ye pa l que nace.
Quantas bezes oubi dezir esto als mais bielhos.
I se lo dezien era para cunfirmar culidades, jeitos i birtudes que las pessonas tenien.
I nestas cousas d’abaluar ls outros la spriéncia de l’eidade cunta, ls anhos son aliçaces que dan buns cunseilhos, átan las puontas, chégan a falar de ls abós, filhos i nietos
Era l que to la giente dezie de l miu amigo Silbano, filho dua tie que siempre bibiu de l que mercaba i bendie cuntrabandeado de Alcanhiças ou Mobeiros.
El nunca se bai a anraibar cumigo pur screbir esto.
Hardou de la mai ligeireç bastante para calcurrear por montes i lhadeiras, sacarpas i ribeiras, sabedorie para ancuntrar i lhebar pur carreirones ciertos nas nuites scuras anté casa l fardo de cuntrabando.
Tenie angeinho para fintar ls carabineiros i fiscales, i nun se deixar caçar.Fazie-lo cun tal astúcia que muitos que tenien este modo de bida lo l’ambejában.
Nesta arte yá cumo garoto era un xefe, scolhido por todos quando alhá tenien que ír-se pur uas tortas (pan spanholo), fouçes, garfos, cacharros ou pana.
Nesta bida de cuntrabandista i fiscales trabou ua lhuita siempre zeigual, mas Silbano nunca zistie, antre l mundo de la necidade de ganhar l pan, i ls mundos d’acá i d’alhá de la raia seca, falaba l spanholo culs soteiros, l pertués culs fiscales i l mirandés quando bendie l cuntrabando an sue casa.
L miu amigo Silbano de bien nuobo tubo d’acumpanhar sue mai que bendiu todo l que tenie an nuossa tierra, eimigrado bien loinge donde nun ye fácele benir.
Hoije de l alto de ls sous sessenta anhos diç, sou un zardado de las cousas d’alhá, cheno de suidades i lhembráncias, quando ancuontro cun quien falo l mirandés.
Esse falar, ye l filo que me lhiga alhá, solo la muorte l puode cortar.
Nun quiero squecer nien perder essa ardança

18/10/09

Quelores tardiegas



...zanganhe-se quien querga ber quelores de Outonho no Praino. Tirando las binhas, que chóran pulas ubas bendimadas i que stan cun aqueilhas quelores de burmeilho i amarielho cun berde spargido i las cereijeiras de la floresta, todo ten mais bício agora.
No Berano, la seca fui tan terrible que todo queimou i spaxaracou: trampos, carbalhos, freixos, todo staba a secar, a perder la folhaige que nun sfregante se bolbiu castanha que até daba duolo de ber quando se miraba pa la Moura ou me abinturaba a ir pul termo.
Bieno la chuiba i bieno cun fuorça, a julgar pulas mies coubes que quedórun sien las caganetas que corrírun pa ls cerrados de baixo.
Cheiraba a caganetas que apestaba, dezie mie mai. Inda más que nós, quando an Agosto las fumos a apanhar al steio, percurei you. Alhá se eirie!...
Tube que le poner outras agora na scaba i la tierra quedou bien apertada. Pa le antrar las guinchas custaba, mas hai que las amimar para que téngan buonos tronchos no Natal.
Todo berdega agora, las arbles an beç de amarielhas a amostrar que se stá a arrimar ls Santos, stan agora biciosas: hai-las cun aire de muorte, aqueilhas que nun aguantórun l rechino de l sol, galhos a dreitos al cielo cumo se stubíssen a pedir quien las acuda, a pedir berde, para resfolgar i fabricar l´oxigeno.

Chegou l friu i chegou de repente, sol relhamposo, aire cisqueiro.
Cheguei cun ua túnica de seda i agora ando a catar ls casacos que me quédan porqui, yá mais bielhos, para atamar l friu.
Tenemos lhume cun rachones a arder de die i al serano, adonde se arranhólan las moscas cun miedo de l friu, bolando que nien boubicas, cumo se stubíssen ambudadas. Mala cumpanha amánhan, l mata moscas azul que nun le dá assossego.
Assi, la bida no Praino cuorre debagar, a rebusco de ubas que quedórun sien bendimar an lhatadas ou an binhas, adonde nun houbo quien puxasse als cestos. Stan mui buonas las malbasies brancas, doces i cun abiespuras mas muito mais amansiadas que no Berano.

Cuorre mágica cumo siempre la nuite no Praino. Peç que cada beç hai mais streilhas neste cielo einegualable, l nuosso cielo, l cielo que mos antende an mirandés quando cun el debedimos ls nuossos suonhos i las nuossas nuites sien suonho, an que queremos cuntar las streilhas, a ber se l suonho chega, cumo quien cunta cordeiricos.




17/10/09

L Gundoleiro

Eimaige Lhibre de l pintor Vittore Carpaccio

(Traduçon dua cuonta pa Mirandés a pedido de l outor)


L GUNDOLEIRO

Por Gareth D. Jones

La proua negra de mie góndola slubiaba calmamente pulas serenas augas de las canales. La eilegante ambarcaçon habie-me serbido bien por muitos anhos, lhebando ls passageiros pulas canales d'auga de la cidade, criadas pulas sabidas manos de giraçones de antrepassados mius.

L sol çponie-se porriba la cidade antiga, streformando l'auga nua cinta tenhida antre eilegantes casas de cantarie. Respirei perfundamente l aire fresco de la nuite.

Eisiste lhugar mais guapo que aqueilha ancrible cidade de canales? Anquanto prendien l barco, parei-me a cuntemplar, cun sastifaçon, cumo se asselumbraba l cielo de Marte.





[An Anglés]

The Gongolier

The black prow of my gondola cut smoothly through the calm waters of the canals. The sleek craft had served me well for many years, carried passengers through the city’s waterways under the guiding hands of generations of my forebears.

The sun was setting over the ancient city, turning the water to an inky ribbon lain between elegant sandstone buildings. I breathed deeply of the cool evening breeze.

Was there any place more beautiful than this wondrous city of canals? As the boat eased into its mooring I stopped to gaze with satisfaction up into the darkening skies of Mars.



Bamos a falar mirandés

[Testo publicado na FUOLHA MIRANDESA (Jornal Nordeste) na campanha FALAR YE BIBIR.]


Bamos a falar mirandés porque ye ourgente, puis la fala ye cada beç menos ousada cumo eilemiento de quemunicaçon, i la lhéngua nun queda cumpleta solo cula scrita. Puode dezir-se, sien dúbedas, que todo l património lhenguístico stá an peligro se nun se dir la buolta al stado de las cousas, tornando a la fala cun cumbicçon. Podemos fazer ua buona caminada na scrita, mas nun fur sustentada, amparada, acumpanhada, acunchegada, de manos dadas cula fala, l feturo ye ancierto i puode quedar pul camino.
Son grandes las chancadas que la scrita an mirandés dou ne ls redadeiros anhos apuis la sue oufecializaçon, berdade se diga fruito de muito sfuorço i trabalho de alguas pessonas, que bien cedo tomórun cuncéncia de l muito que habie que fazer. La sue oufecializaçon fui sien dúbeda un marco i l trabalho apuis zambolbido un trabon ne l arrebalar de la lhéngua pa l afundamiento. Quaije se podie dezir que la fala percisaba dua oufecializaçon, porque se la scrita fui capaç de dar la buolta la fala inda nun fui.
Agora, quando digo que ye ourgente tornar a la fala, tamien l digo porque eilha ten que bibir todo este oupir, este florir, ten que star al lhado nesta purmabera de la scrita. Na scrita, las pessonas botórun manos de l que tenien, Cumbençon, recuolha de bocabulairo, cursos d’ansino, palhestras, lheituras, anternete, traduçones. Cula fala tamien hai que botar manos de l que tenemos.
Tenemos pessonas que fálan, i son muitas, muitas mais que scríben. A miu ber, l que fai falta ye ua cuncéncia de l peligro que cuorre este património, fai falta ganhar las pessonas i motibá-las a falar, ajudá-las a perder l acanhamiento de falar, a ganhar baidade an falar mirandés i esso fai-se falando uns culs outros, passando la mensaige nas fiestas, cumbíbios, quando stamos culs cunterráneos, ne ls ajuntoros, an casa cula família, ne l café, ne ls jogos populares an todo l lhado.
Cuido que estas son buonas ouportunidades que nun se dében perder, son cachicos d’ouro pa la fala, se las pessonas ls aporbeitáren. Son cachicos que dan buonas upas al falar que tanto percisa. Mas tamien nun chega deixar l tiempo correr a jeito i que faga todo. Nun podemos quedar sperando que estes eibentos aparéçan, tamien las associaçones de cultura, i las pessonas mais motibadas pa la queston ténen que ampurrar las cousas, puxá-las cumo se fusse d’arreata. Assi cumo pormobírun cursos d’ansino, adonde nun solo se daprendie a poner lhetras uas apuis outras, tamien se fazien lheituras i se falaba, tamien nestes assuntos se puoden i dében cuntinar a pormober. Quien sabe se cursos para melhorar la scrita, que bien percisa puis inda muita giente nun l fai segundo la Cumbencon Ourtografica Mirandesa i sues Adendas i las lheituras i fala séren grabadas i apuis publicadas n’anternete... Alguns de ls trabalhos (crónicas, testos d’oupenion, cuontas) que bénen na Fuolha Mirandesa, habien de tener boç i salir an bídeo.
L blogue “frolesmirandesas” cumo ye an mirandés, que a miu ber se rebelou i se rebela ua berdadeira jinela al mundo, cun culidade, bien feito, adonde tantas scritoras i scritores aparcírun, cuido que serie buono fazer un sítio armano pa la fala.
An pequeinhos bídeos, çque seia un trabalho feito cun seriedade i tenendo solo cumo oujetibo ajudar a ganhar l gusto pula fala, quedar cun treino i familiarizaçon de l bocabulairo. L’anternete tamien eiqui puode i debe ser aporbeitada, puis ye un meio mui querido por muitos que queremos que séian falantes.
Isto de la fala stá loinge de quedarmos assossegados. Al alrobés, debe ser rezon de muita preocupaçon para todos nós. Ten que haber un sfuorço cunjunto de todos ls que fálan.
Faustino Antão

16/10/09

Las palhestras


Subre las famosas palhestras
Tengo lido l que bós screbeis
You quedo todo admirado
Culas cousas que bós sabeis.

Decierto teneis studado muito
Para todas essas cousas saber
Anton nun me buolbades a dezir
Que la lhéngua se bai a morrer.

Anté José Leite de Vasconselos
Que tantos trabalhos passou
Nas biaiges, por Dues Eigreijas
La nuossa lhéngua el studou.

Se esse senhor nun era Mirandés
Seguro que tamien nun l falaba
Anton porque rezon esse senhor
Ye que por esta lhéngua s´antressaba?

Puls bistos esse grande senhor
Pul Mirandés s´antressou a baler
Mais ua rezon que nós tenemos
Para nun la deixar-mos morrer.

Stou mui loinge de las palhestras
Esso bós bien l sabeis
Mas de loinge stou atento
A las cousas que bós fazeis.

I beio que fazeis muitas
I bien feitas digo you
Por todo l que stais a fazer
Muito agradecido bos stou.

Será siempre pouco
L que nós podiermos fazer
Pula lhéngua Mirandesa
Que nun se puode morrer.

La muorte ye siempre triste
Que mos fai siempre sufrir
Se sabemos que sufrimos
Pra quei deixar-la morrer.

Esta nuossa lhéngua Mirandesa
Que ben de ls nuossos antrepassados
Porquei deixá-la morrer
I nós quedar-mos calhados?

Por mie parte digo que nó
A mi naide me fará calhar
Se nun fur a screbir-la
Será siempre a falar.

Calhado ye que nun quedo
Pus se you sei que bou a sufrir
Nun me bou a quedar calhado
I bé-la a eilha a morrer.

I se eilha se morrir
A dezir-lo yá bos stou
Çculpai-me por fabor
Mas al antierro you nun bou.

Nun me iba you a aguantar
Se tubíssemos que la anterrar
Anton para quei mos calhamos
Se sabemos que bamos a chorar?

Eilha stá biba i bien biba
Nunca you la bi assi
I eilha puode quedar çcansada
Que nós inda stamos eiqui.

Eiqui a lhuitar por eilha
Ó nun fura eilha nuossa
I bós ajuntai-bos a nós
Qu´eilha tamien ye buossa.

Por todos seremos mais
Cun mais fuorça pa la assegurar
Nun bos amporteis de l que dígan
Deixai ls eignorantes falar.

Yá me chamórun muita cousa
Até aquilho que you nun sou
Mas podeis quedar çcansados
Que a calhar-me nun bou.

Claro que nun digo grande cousa
Esto ye miesmo assi
Mas digo l que miu pai m´ansinou
I inda ajunto l que yá daprandi.

Miesmo assi nun ye grande cousa
Mas junto al que miu primo pon
Mais l que bós tamien poneis
Fázemos un grande cembon.

Por esso sigo you palantre
Inda muito mais cumbancido
Miesmo que haba quien nun guste
Daquilho que you digo.

Talbeç algun die
I de tanto m´oubieren falar
Quien sabe se un die destes
Eilhes nun ban a gustar.

Por esso miesmo ye que you digo
Las buossas palhestras ténen balor
Quien bos oube junta-se a bós
I assi fazemos fuorça maior.

You d´eiqui de l miu lar
Pouco bos puodo ajudar
Tamien nun sei l que dezir
Mas digo-bos que stou a gustar.

De bos ber tan animados
Tan alegres i debertidos
Lhuitando pul nuosso Mirandés
Nunca bos dais por bancidos.

Segui culas buossas palhestras
Que me deixais zlumbrado
I para bos agradecer
Digo-bos muito, muito oubrigado.

José António Esteves



Chicha, toucino i caldico… cun fuolhas de manjerico







− Quien ye que bai a gustar
dun cachico de toucino ?
− Quien ye que bai a gustar
bai a ser abó Catrino !

− I quien ye que bai a gustar
dun cachico de marrana ?
− Quien ye que bai a gustar…
Bás a ser tu, abó Ana !

Mas abó…

Nun ye só de toucino
que gusta abó Catrino !
Mais que l sabor a unto
de l que gusta ye de presunto !

− I tu, miu amor, miu anjico,
quando ye que l comes l caldico ?
Stá tan buono i calentico !
Anda alhá, miu garotico !

− Ai, nó, nó, abó !
Nun l quiero l tou caldico,
até cun fuolhas de manjerico !

Dá-me mas ye un cachico
de pito ou de cordeirico
cun esse sabor, abó Ana,
a fuolhas de hourtelana.

Será mesmo un anjico
para te dar un beisico
tou querido ninico…

Manolico !









Hai dalgo que me diç que somes eiguales

Ber mas eiqui

15/10/09

Aqueilha rapaza

Aqueilha rapaza de piel morena
Qu’amarra ls uolhos al passar por mi
Queda tan guapa quando se ri
Qu’anté parece ua flor de çucena.

Fai dues poçaquitas na cara chena
Cousa mais guapa inda you nun bi.
Daba la bida por tené-la eiqui,
Porque sin eilha ye bibir an pena.

Todas las nuites you sonho cun eilha
Ambento carinos an debaneio
Rapaza morena, sós ua streilha

Quando mos sbarramos queda burmeilha
I you nun sei, porque a mi nun me beio
Só sei que dambos miramos de sgueilha.



Ua truquesa i uas tanazes mercadas na feira de ls Grazes


− Ah tiu, tie Marigusta!
Nien todos sáben l que la bida custa!
Yá mais dun més qu’amprestei ua truquesa
al home de tie Maritresa…
Yá se squeciu, tengo la certeza!

− Nun se squeciu, nó, tie Mariana,
el ye que ye un grande çacana!
Tamien you le amprestei uas tanazes,
cousa guapa mercada ne ls Grazes,
i nun bedes que m’aparece un die…

«Nun sei se fui you, se fui la mie tie
mas un las deixou ne l forno de tie Luzie…
Anton dixe assi pa la mie Maritresa :
Tenes que saber bien i tener la certeza,
Mulhier, de l que fazes ou nun fazes!»

I you, tie Mariana, que só querie las pazes :
«Bá, a ber assi i todo se sodes capazes
de las ancuntrar outra beç las mies tanazes,
cousa guapa i prenda de ls mius rapazes
que me las cumprórun na feira de ls Grazes!»

Mas até hoije, ah tiu que azar!, tie Mariana,
nunca mais me las tornou a dar l çacana!

Anton tamien you ampecei a pensar :

« Nun hai pessona mais anjusta
que aqueilha que nunca s’assusta
i nun pensa que la bida, Marigusta,
para ls outros tamien custa ! »

Quanto a la buossa truquesa,
Esse tiu cula sue safadeza
inda nun tenerá la certeza
se fui el ou anton Maritresa…

que la deixou, sei alhá, nua mesa …!
i até, se calha, cun lhuç acesa…!

Mas quien sabe se cun ua reza…!?!




Anda un cuorbo na berjeira



Anda um cuorbo na berjeira

A cata de la lhumbriç
La coquelhada amarradeira
Al pie del nada le diç.

Speta l bico no chano,
Alhebanta la cabeça,
L sfuorço nun será bano
La lhumbriç que le apareça.

Sgarabata cun las patas
No meio de la yerba berde
Chega a achar carrapatas
Se ua canhona las perde.

Ai cuorbo páixaro malo
Que atrais la mala suorte
Merecies era cun palo
Porque adabinas la muorte.

Anda un cuorbo na berjeira
A cata de la lhumbriç,
La chínchara na freixeira
Diç-le: “tente na raíç”.



Plataforma salude an diálogo



Marie Eirene Beiga Bicente Domingues naciu a 12 de Outubre de 1952, na fraguesie de Caçareilhos, cunceilho de Bumioso, çtrito de Bergáncia. An 1972 mudou-se para Lisboua. Eiserciu funçones ne l Menistério de la Eiducaçon durante 25 anhos. Atualmente, trabalha nua scuola particular i eiserce, an regime de beluntariado, las funçones de bice persidente de la Lhiga Pertuesa Contra las Malinas Reumáticas i de persidente de la Plataforma salude an diálogo.



La mie poesie rumpiu l siléncio i ajuntou-me outra beç als outros

Depuis daquele acidente brutal, depuis de tener oubido l doutor a falar ne l miu stado parapléigico, depuis de saber que nenhua fuorça de buntade me iba a poner a andar ó restituir la outonomie que tubira anté aquel stúpido xoque de altemobles, mirei cun raiba pa la mie metade de l cuorpo sien bida, cuidei oudiar la cadeira de ruodras.
Barafustei, preguntei un milhon de bezes al cielo”porquei you?”, afundi-me na solidon, nun querie repartir l miu sufrimiento culs mius entes queridos, julguei-me l home mais zgraciado de l mundo. Sentie-me cada beç mais zgraciado i anjustiçado, culpaba todo i todos ls que tenien cuntribuído para me faltar la moblidade i la alegrie de bibir. Ls dies i las sumanas passórun, la muralha de l siléncio crecie.
Staba buolto para andrento de mi, parecie anté sentir prazer naqueilha solidon que se stendi cumo mancha d´azeite. L que al ampeço cuidara ser raiba i culpa streformaba-se an pena de mi mesmo, un quaije prazer mórbido an que ls outros me oulhássen cun pena. Ls dies íban-se tornando anseportables. Fui nesse momento que l amigo Fracisco me lhembrou que you tenie dotes i que debie sforçar-me por ls reabibar. Dotes pa la scrita, antenda-se, poetaba, alguas rebistas tenien acolhido ne l passado ls mius arroubos lhíricos. A la purmeira dixe que nó, l pertesto era l de que nun querie streformar l miu delor an poema, publicitar que staba deficiente i anraibado cula mie cundiçon. El ansistiu, lhembrou-me grandes poetas que tenien bibido ne l anonimato i streformado l einfierno de las sues bidas nua lhírica que streformaba la bida de ls outros.
Un die surprendi-lo, pedi-le papel i l Bocabulairo Mirandés, dues sumanas apuis inda l surprendi mais quando le antreguei quadras screbidas an Mirandés. Seguírun para un jornal, aparecírun publicadas. L jornal sal to las quartas, tornei-me nun ser fortalecido, cunfiante. Çcubri la solidaridade de la poesie, l mistério de la sue quemunicaçon, que partilho culs mius amigos de l lar. La porsora Bina combidou-me para ir recitar la mie poesie a la scuola, fui ua fiesta ber las crianças quemobidas cun la simplicidade de las mies quadras. Quando sali de la scuola, acumpanhado pula pequenhada que manifestaba aprécio i respeito por un poeta de la sue tierra que screbie an Mirandés, quemobi-me a pensar que la felcidade eisiste.
Esta ye la mie berdadeira stória, an cumo benci la solidon abrindo l miu delor a la poesie, reganhando la eidentidade, deziendo nó a la solidon, quemunicando culs outros. Passei a chamar ls outros para acarinar las palabras na custruçon de l poema, recunciliei-me cun l delor oubsurdo, sinto-me bien a partilhar la poesie an Mirandés, nun solo cun quien falo an Mirandés mas cun todos ls outros. Deixei de prestar atençon a las queixas daqueilhes que fálan an solidon. Hai tantos poemas para fazer, hai tanta bida para partilhar cun ls outros!


Esto ye traduzido de l lhibro Menos Solidon. El stá nas lhibraries. S'inda nun teneis toca a cumprar, que ye por ua buona causa. Ancuntrareis alhá ls famosos de la nuossa praça. I ye un lhibro mui cumpleto. Toca a cumprar que lhebareis ua riqueza para buossa casa.




Agora l testo an Pertués


PLATAFORMA SAÚDE EM DIÁLOGO

Maria Irene Veiga Vicente Domingues nasceu a 12 de Outubro de 1952, na freguesia de Caçarelhos, concelho de Vimioso, distrito de Bragança. Em 1972 mudou-se para Lisboa. Exerceu funções no Ministério da Educação durante 25 anos. Actualmente, trabalha numa escola particular e exerce, em regime de voluntariado, as funções de vice presidente da Liga Portuguesa Contra as Doenças Reumáticas e de presidente da Plataforma saúde em diálogo.




A minha poesia rompeu o silêncio e juntou-me novamente aos outros

Depois daquele acidente brutal, depois de ter ouvido o médico falar no meu estado paraplégico, depois de saber que nenhuma força de vontade me ia pôr a andar ou restituir a autonomia que tivera até aquela estúpida colisão de automóveis, olhei com rancor para a minha metade do corpo sem vida, julguei odiar a cadeira de rodas.
Barafustei, perguntei um milhão de vezes ao céu”porquê eu?”, afundei-me na solidão, não queria repartir o meu sofrimento com os meus entes queridos, julguei-me o homem mais desgraçado do mundo. Sentia-me cada vez mais desgraçado e injustiçado, culpava tudo e todos os que tinham contribuído para me faltar a mobilidade e alegria de viver. Os dias e as semanas passaram, a muralha de silêncio crescia.
Estava ensimesmado, parecia até sentir prazer naquela solidão alastrava como nódoa de azeite. O que ao princípio julgara ser raiva e culpa transformava-se em pena de mim próprio, um quase prazer mórbido em que os outros me olhassem com pena. Os dias iam-se tornando insuportáveis. Foi nesse momento que o amigo Francisco me recordou que eu tinha dotes e que devia esforçar-me por os reavivar. Dotes para a escrita, entenda-se, poetava, algumas revistas tinham acolhido no passado os meus arroubos líricos. De imediato , recusei, o pretexto era o de que não queria transformar a minha dor em poema, publicitar que estava deficiente e zangado com a minha condição. Ele insistiu, recordou-me grande poetas que tinham vivido no anonimato e transformado o inferno das suas vidas numa lírica que transformava a vida dos outros.
Um dia surpreendi-o, pedi-lhe papel e dicionário Mirandês, duas semanas mais tarde ainda o surpreendi mais quando lhe entreguei quadras escritas em Mirandês. Seguiram para um jornal, apareceram publicadas. O jornal sai às quartas feiras, tornei-me num ser fortalecido, confiante. Descobri a solidariedade da poesia, o mistério da sua comunicação, que partilho com os meus amigos do lar. A professora Bina convidou-me para ir recitar a minha poesia a escola, foi uma festa ver as crianças comovidas com a simplicidade das minhas quadras. Quando sai da escola, acompanhado pela pequenada que manifestava apreço e respeito por um poeta da sua terra que escrevia em Mirandês, comovi-me a pensar que a felicidade existe.
Esta é a minha verdadeira história, em como venci a solidão, abrindo a minha dor à poesia, reganhando a identidade, dizendo não a solidão comunicando com os outros. Passei a chamar os outros para acariciar as palavras na construção do poema, reconciliei-me com a dor absurda, sinto-me bem, a partilhar a poesia em Mirandês, não só com quem falo em Mirandês mas com todos os outros. Deixei de prestar atenção aos queixumes daqueles que falam em solidão. Há tantos poemas para fazer, há tanta vida para partilhar com os outros!.
José António Esteves Lar de S. José Vimioso

Quelores




Quelores" Eisiste aqueilha caneta azul, Nun copo castanho. Cun canetas azules, Solo se deben screbir testos felizes! Mas hoije ye daqueilhes dies, An que las palabras Me púxan pa la felcidade andrento de la anfelcidade, Ó la anfelcidade andrento de la felcidade. Anton la caneta azul nun sirbe! Mas talbeç l castanho. Castanho ye ua stranha quelor... Nin feliç, nin anfeliç. Caliente mas quaije neutra. La beleza de l castanho depende de las tonalidades, La de l azul ye anquestionable. Anton, se calhar, L melhor ye screbir Cun ua caneta d'outra quelor, Arrimada nun copo de quelor tamien anquestionable! Por eisemplo, Ua caneta cinza nun copo de la mesma quelor. Eiqui, nun tengo dúbedas, Quelor neutra, ó talbeç nó… Oucuorre-me que talbeç seia mais ua quelor anfeliç. Nunca mais acerto! Branco i negro? Burmeilho i branco? Berde i azul? Zisto! Bou a screbir ne l cumputador, Quiero alhá saber de la quelor de la caneta! (quando l'anspiraçon stá a zero, nun se debe mirar para canetas azules.) S:)

L camino andado



L home iba solico. Yá fazira tantas bezes aquel camino, que quaije l podie fazer de uolhos cerrados. Mas hoije nun sabie bien porquei, santi-se assi meio çcunfortable. Santou-se a la beirica de l camino, anrriba dua speçe de fincon mais baixo.
Por el, l Mundo podie acabar hoije ou anton naquel die.
Çque la sue Mariana se çpediu até hoije nunca mais ancuntrou paç. Mas todo tenie a ber cun la besita que fazira a un bielho amigo, que se quedara çquecido nun lhugar para bielhos. Bieno deili çfeito. Anton l home, habituadico a tener la sue lhiberdade, bie-se agora antre aqueilhas paredes, cun quien, se assi quejira, podie zabafar, porque las pessonas hai muito que nun l oubien.
Eili, curbado, cumo se l cuorpo le pesasse cien quilos, passában-le muitas cousas pula cabeça, que el até nun se recoinci naqueilhes pensamientos.
Nun sfergante alhebantou-se i dixo par'el!... Bou-me a tocar la bida palantre. Chegou a casa, mirou pa l roupeiro adonde tenie las melhores roupas, i toca a poné-las eili a jeito. Iba outra beç a botar l fato i gorbata cumo el aquestumaba fazer als deimingos. Bá!... l'eidade nun cunta inda porriba nun tenie mal ningun, porque nun habie d´ir al bailhe, cumo fazie cula sue Mariana.

Válter Deusdado

Partiste...




Ye tan defícele pensar que partiste,

que nunca mais eirás a tornar.
Partiste, sin abiso, sin hora marcada,
sin un beiso d'adius.

Deixeste-me sola, cun mies lhágimas,
cun l miu sufrir, cul coraçon çpedaçado,
sinto falta de l tou carino, de l tou amor,
de l tou abraço bien apertado.

Nun quiero pensar que te morriste,
solo que fuste para outro lhugar
i un die, nun sei quando,
eirei te a ancuntrar.

Quedeste lhoinge de nós, de la nuossa bison
mas acradita que stás i starás siempre
persente an nuosso coraçon.

Nun te çpediste de nós,
partiste sin nada dezir,
cumo ye defícele i deloroso
nunca mais te poder ber!

Percuro-te an cada streilha
nas nuites de lhunar,
i penso siempre que na mais brilhante,
stás alhá tu para me alhumbrar.

De l miu die-a-die,
retirei la palabra “adius”,
porque adius diç-se a quien se bai para siempre
i tu nunca partirás, starás siempre eiqui persente.

Eiqui, ó an qualquier lhugar.
spero un die t'ancuntrar!..

(Para mie Mai que partiu, fai hoije un anho)

La demanda


Na cidade de l miu cunceilho, hai muitos muitos anhos datrás só habie dous abogados, sien scritório até recebien las pessonas an sue casa.

Tamien habie pur alhá muitas demandas antre armanos pur bias de las partilhas (demandas cuido que inda hoije las hai) ye assi ua cousa agarrada als bienes de raiç, passa de pais para filhos.

Dous armanos nun s’antendien pur bias duas lhatas nas Dumianas.

…que la tue lhata ye maior i melhor que las mie, bei-se porque dá mais ferranha i queda mais arrimada a casa, i toma d’alhá i d’acá i nada.

Yá l defunto de l alto de la casa de San Pedro abanaba la cabeça i tenie dúbedas se nun tenie sido melhor haber quemido uas buonas puosta de bitela an beç de las deixar, cumo assi las lhatas éran agora zirra para andáren de candeias a las abiessas, i fazer la bergonha de la família.

Un resolbiu ir-se al abogado que lhougo de pronto quedou cierto que íba a agarrar l causo.

L outro sien saber de nada, tamien batiu a la puorta de l mesmo abogado i spuso l mesmo porblema.

L abogado delantre de tal situaçon, anformou que yá habie aceite defender ls dreitos de l armano, nun puodie defender ls sous.

Mas tenie ua eideia, iba acunselhar que fusse a tener cul outro abogado de la cidade, que até se perponie ambiar ua carta de recomendaçones.

Este armano delantre de tal aceitou.

L abogado botou manos dun papel, ua caneta i screbiu la mensaige pa l camarada.

Antregou-la an manos al tiu que se botou-se a camino.

De camino, i cula curjidade afilada nun se cuntubo i abriu l ambelope

Dezie assi.

…miu stimado amigo, cumo you yá aceitei defender l armano deste home, agradecie que tu çfolhasses este que you çfolho l outro…..,

L tiu yá nun chegou a amuostrar la missiba al abogado i si a sou armano.

Fúrun-se ls dous a quemer un bun guisado de canhono feito na taberna de la tie Ginja.

La demanda quedou assi resolbida para siempre.

14/10/09

Falar ye bibir




[Testo salido na Fuolha Mirandesa de hoije, adonde salírun dous teçtemunho subre l assunto, de Faustino Antão i de José António Esteves.
Spero que essa campanha tamien se zambuolba neste i noutros blogues i an todos ls lhados adonde fur possible, para que ganhe nuobas eideias i baia bencindo.
]




FALAR YE BIBIR

campanha pula fala de la lhéngua mirandesa


Apuis de l testo que eiqui publiquemos ne l númaro antes deste, ampeça-se eiqui ua campanha para abibar i zambolber la fala de la lhéngua mirandesa, chamada FALAR YE BIBIR.
Essa camapanha será alhargada a outros sítios i eiqui eiran sendo feitas perpuostas i apersentados teçtemunhos i tamien eiremos deando cuonta de l que se bai passando. Yá hai muito mais de cien anhos (an 1884) que José Leite de Vasconcelos screbiu ne l sou lhibrico Flores Mirandesas:

Mostre-se i fale-se essa lhéngua, filha
Dun pobo que ten neilha l choto i l canto!

A todo nós se derige l anátema que stá ne l mesmo poema i nun queremos que caia anriba de nós, quando diç:

Zgraciado daquel, q’abandonando
La pátria an que naciu, la casa i l huorto,
Tamien se squece de la fala! Quando
L furdes ber, talbeç que steia muorto!

Deiqui apelamos a que aparéçan einiciatibas por todos ls lhados. Esta ye ua campanha que nunca se puode morrer i l lema FALAR YE BIBIR nunca se puode squecer.
Amadeu Ferreira




A falar se fizo esta lhéngua




Tengo-bos oubido falar muito de la amportáncia de la fala na nuossa lhéngua i nun puodo star mais d'acordo cun bós. Pus fui a falar que se fizo esta lhéngua i chegou anté ls dies de hoije.
Nun puodo star mais d´acordo cun tiu Faustino Anton, i cun todo l que mos ten dito nestes últimos dies. You tamien yá habie reparado que nun falábamos an Mirandés ne ls nuossos ancuontros. Esto you reparei de las poucas bezes que stube cun bós mas you nun me atrebie a dezir-bos nada, quien sou you para dezir nada a quien sabe mais que you?! Inda bien que tiu Faustino tubo la coraige de falar ne l causo. Pus bien antendo que ye ua falha grabe de la nuossa parte andarmos eiqui tan atarefados cula scrita, i ye bien qu´eilha eisista i que nós mos sfuorçamos tanto para seguir cun eilha palantre. Mas de nada mos sirbe se quedarmos calhados i nun falarmos an Mirandés.
Reparai. Se ls nuossos antrepassados nun mos la tubíssen falado nun stariemos hoije eiqui a aprender a screbir-la nien a dezir estas cousas. Más se só la screbimos i nun la falamos eilha acaba por se morrer na miesma. Por esso bamos a ber se arranjamos coraige i la falamos tamien. Inda bamos a tiempos de remediar la falha que tenemos tenido.
Quei hai que fazer?
Purmeiro será seguir falando uns culs outros, an Mirandés claro, nun deixando de l screbir. Falá-le siempre als nuossos pequeinhos an mirandés prencipalmente als nuossos nietos que seran eilhes a lhebá-lo l die de manhana.
Hai muitas mais cousas que se deberien fazer, mas you ende pouco bos puodo ajudar, ye quaije cumo quando iba a caça cun miu armano, el ye que lhebaba la spingarda i atiraba, a mi cabie-me l papel de alhebantar la caça para el la poder matar. Nien siempre la mataba, mas ende yá era el que falhaba l miu papel era alhebantá-la i esso you yá habie feito. Agora eiqui passa-se l miesmo. Nada puodo fazer a nun ser alhebantar la lhiebre, depuis yá ye culs specialistas que hai muitos por ende i de ls buonos.
I anton you antendo que serie bien se se cunseguisse criar un porgrama nua rádio local adonde se ponisse a todos a falar pul talfone an Mirandés i só an Mirandés quien nun falasse an Miramdés serie-le cortada la boç. Por eisemplo, un porgrama assi a la moda dun que hai na RBA l programa de l Tiu Juan que cada un dezisse l que l benisse a la cabeça siempre que fusse cun respeito, claro. L miesmo na talbison. I cumbidar las staçones de talbison a besitar l praino mas cula cundiçon de ser todo an Mirandés.
Yá para nun dezier a nible de scuolas que esso yá hai, mas debien-se criar mais cundiçones para que ls nuossos nenos criássen buntade de daprender a falar l Mirandés. Nó cumo agora, que ye todo facultatibo só bai quien quier . Caro qu'assi ls nenos nun s´ampórtan an daprender. Haberie que le dar algua cousa an troca aqueilhes que se sacrificában. Ua cousa a studar por quien de dreito i antandido ne l assunto.
Tamien antendo que balerie la pena criar palhestras culs mais bielhos de cada aldé juntamente culs nuobos, esto para aporbeitar la sabedorie de ls mais bielhos i assi iba passando pa ls nuobos la sabedorie i gusto de falar an Mirandés. Splicále als nuobos las bantaiges de falar l Mirandés.
Haberá muitas mais cousas que se podien fazer siempre falando. Quanto mais se falar mais probablidades haberá de el nun se morrer, porque el solo chegou anté eiqui porque se falou, senó yá muitá que se habie muorto para alegrie de muitos, nun sei porquei, mas que hai muitos que quieren ber l Mirandés muorto i anterrado alhá isso hai. Tamien por esso, ls que somos a fabor de que el biba, debemos fazer de todo para qu'esso nun acunteça. I la melhor maneira de l dar bida ye falá-lo que ye la fala la bida dua lhéngua cumpletada cula scrita.
Haberie i hai muitas cousas que se podien fazer, mas estas son alguas eideias que antendo que poderien traer bantaiges.
Pronto, hoije yá me quedo porqui, nó que nun haba más cousas para dezir mas quédan para outra beç, que nun se puode dezir todo dua beç.
José António Esteves




13/10/09

Esta nuite tube un suonho






Esta nuite tube un suonho
cumo ye buono poder sonhar
arrolhada nas alas de l biento,
sentindo la brisa de l mar.

Chubi i abaixei muntanhas,
atrabessei prainadas, balhes i campos frolidos,
corri, rebolei na yerba berdejante,
ancuntrei bielhos amigos
de ls tiempos de studante.

Ah! Cumo ye buono ser lhibre,
correr, poder bolar,
nun tener hora de partida
i muito menos de chegar.

Quiero ser lhibre cumo ls páixaros
que ban pra qualquiera lhugar
i se l suonho comanda la bida,
nun quiero parar de sonhar.




Un Lhion nel curaçon

Aqueste articlo achei-lo ne l caderno tierra alantre mesma fala i fui sacado de l jornal "El Comercio". Sta screbido an Sturiano.
XUAN BELLO

Asturianu soi y nada de lo llionés me resulta ayeno. Creo que la gran mentira que nos dixeron a los asturianos ye que la xente de Tres los Montes, los de más p'allá del cordal y de Payares, yeren de poco fiar, cazurros de nome, colos que más valía nun dir a por duros. Ye una d'eses mentires interesaes, d'eses que cizañen y mal meten: abonda con salir a Busdongu, dar una revolada pelas Oumañas o perdese per La Cepeda pa saber que dalgo mui antiguo, que namás almite las esplcaderas del corazón, conmueve a los d'esta parte del mundu. Cuando falo de Llión, toi falando tamién de Zamora y de Miranda del Douru en Portugal.

Soi hispanu del noroccidente, astur pa más señes, y sonme fraternos la xinesta y la l.lousa, la pizarra. Yo sé qu'hai razones históriques pa una unidá de costumes, fala y simpatía ente Asturies, Llión, Zamora y Miranda; sé qu'eses razones desconócense n'Asturies d'una manera escandalosa inclusive por dalgunos que dicen defender -y defenden- la mesma llingua que se fala aquende y allende'l puertu.

Yo recomiéndo-ys, si-yos gusten les coses del alma asturiana, un llibru de Nicolás Bartolomé Pérez, 'Filandón. Lliteratura popular llionesa' publicáu por O Limaco Edizions con dibuxos d'Alberto Álvarez Peña, quiciabes el meyor compendiu de lliteratura oral del nuesu estrictu ámbitu cultural. Nél recuéyense histories, refranes, romances, adivinaces, cuentos y lleendes de L.laciana, Sayambre, La Cepeda, Cabreira, Senabria...
El labeintu llionés tien siempre una fonte que canta en cada requexu con voz de páxaru. Perdese per él ye atopar caminos antiguos, dacuando ermos, que fai falta rozar. María Cueto ta acabante firmar un artículu na revista dixital 'Llengües Vives' mui intelixente onde se fai una llamada d'atención: ye verdá que queden pocos falantes d'asturllionés nes provincies de Llión y de Zamora, pero esos falantes son esenciales.
Esenciales polo qu'atesoraron nes sos cases de léxicu y construcciones sintáctiques, sí, pero fundamentalmente porque ye xente que fala esta mesma llingua de probes, la nuesa, y la llealtá llingüística que demostraron merez simpatía, apoyu, curiosidá, reverencia y respetu. La mio patria ye la llingua asturllionesa: confiésome, como munchos otros, de la raza de los pastores que diben y veníen y cuando podíen burllaben el fielatu.

La nueva emporada de 'Camín de Cantares', el programa dirixíu pol escritor Ramón Lluís Bande y presentáu por Xosé Ambás, trescurre nes comarques llioneses; yo sé que va ser una sorpresa pa munchos asturianos, que nin sospechaben qu'al otru llau del Cordal diera frutos una Asturies fecundo, una Asturies que nun ye político nin alministativo, una Asturies que nada tien que ver cola peste burocrático que dalgunos, que nun lleeron a Pascal nin a naide, consideren serio; una Asturies sentimentalmente superior que se llama colos nomes de la so tierra de vinu, trigu y garbanzos; los asturianos desatendimos Llión porque históricamente desatendimos Asturies. Yá sé qu'había xente interesao nesa desatención: pero nun ye disculpa nin sida.

'Un airín que tira de Llión', titula María Cueto'l so artículu en 'Llengües Vives'. Ye verdá que la xente de Formientu de Zamora, como la xente de la Llibrería Filandón d'Estorga, tiénenlo difícil, mui difícil: exactamente de difícil que nós. Pero equí siguimos garraos a unes palabres que quemen en corazón, que son duces como los figos miguelinos, que recuerden nel so ciernu inmaterial qu'un día'l mundu yera más anchu y nun yera ayenu....
Cometeránse errores y habrá que disculpalos. Habrá que demostrar que l'amor nun invade, sinón que reconcilia. Habrá que respetar voluntaes y tener en cuenta opiniones, anque nun se tea d'alcuerdu con elles.
Lo qu'importa ye que la brasa inda arde y nun hai zarnada, anque sía la del olvidu, que la anubra. El milagru, en parte, yá se dio: ún de los meyores escritores de la lliteratura asturiana del Surdimientu, Roberto González-Quevedo, fixo de L.laciana'l corazón secretu d'Asturies. Convenía facer un esfuerzu d'imaxinación pa que los últimos falantes de la nuesa llingua en Llión nun foran, nin muncho menos, los últimos; y si lo son, porque la vida ye mui brava, que polo menos tengan el nuesu consuelu.

Una vez, nun día perdíu de la perdida tierra, tuvi en Cabreira. Yá nun m'alcuerdo ónde yera exactamente: sé que falé cola última persona que vivía naquel llugar. Adeprendióme la diferencia ente'l pan nuevu y el pan seruendu. Tenía noventa y munchos años, poco-y faltaría pa morrer.
Pero la so fala yera la mía y la mía la suya. Peter Cohen, un xudíu de Nueva York, paseaba un día per una cai perdida de Brooklyn cuando sintió que dalquién se dirixía nel yidish que fora usual había cuarenta años en Cracovia a un vecín; paró ensembre con un valtu en corazón; él tamién fora ún de los que sobreviviera en Cracovia pero había cuarenta años qu'aquella llingua namás yera la de les sos alcordances.
Sonrió y gritó pa que lu sintieran:
-¿Sabéis si Abrahan, el paragüeru de la cai Cescova, punxo tienda per equí?-Esi dicen que marchó pa Israel-contestáron-y sorprendíos-.
¿Nun t'alcuerdes que tenía un llión en corazón?

Cumo assi?




Cumo assi!....

Diç l pobo que hai trés cousas que un home stá siempre a tiempo de fazer:

Ua, mercar caro i bender barato,
Outra, casar probe,
La redadeira, pagar i muorrer-se.

You acrecentarie, i nun tengo l perpósito de sustituir la sabedorie popular porque essa naide debe tener la perjunçon de l fazer porque ye sábia, que l mirandés stá siempre an cundiçones i a tiempo de fazer todo esto na lhéngua que se fala an sue tierra.
Que mal hai mercar caro i bender barato, un casá-se, pagar i nun tener priessa de se muorrer an mirandés? Nanhun. I las rezones de l fazer, son porque l sabe i puode i naide l lhieba preso.

You tengo alguns eisemplos, quando ando por fuora bárias son las bezes que cumberso cun pessonas dalhá i las antimo a falar mirandés, dízen que yá nun l sáben, que se squecírun yá quantá, que stan arredados de sue ourige, nun ban a sue tierra , mas cun algua teima, debrebe stan a falar bien i cua gráçia que mete ambeija.

Anton, las pessonas nun la squecírun, porque ua cousa daprendida de pequeinho, tan rica an spressones, benida de l bríçio, cula brancula i purficado cumo l lheite mamado, nunca se squece.
Hai si ua falta de treino, pouca motibaçon pa l fazer, falta cuncéncia coletiba. Ye berdade que todo aqueilho an que nun se mexe, apuis queda tolhido cula fala assi ye tamien, mas bonda zatar a falar i ende stan eilhes a dezir a comentar i a botar acumparanças i modos, puis nós dezimos assi i assi…. I fázen-lo chenos de sentimiento, d’amor por eilha que ls sunrisos nun páran, son teçtemunhos cumo son las angúrrias dua abó. Angúrrias criadas pul tiempo, mas bien persentes, cumo ye l’eidentitária de sermos mirandeses.

Deziran muitos, cumo assi? Ye berdade, spurmentai a puxar pur eilha i até quedais cua buona surpresa, stá todo andentro de bós.
Stamos siempre a tiempo de falar mirandés, assi nós l quérgamos.




12/10/09

Comidas i bebidas



Comi toucino
an San Martino
i truitas de Fráncia
an Bergáncia

mas de todo l mais buono
fui un bulho nun caçuolo
a que naide tiraba l uolho
… an Palaçuolo !

Para Ronaldo :
Ua malga de caldo.
Para Pelé :
Ua chícara de café.

I para ti, Ana :
Auga sana !
Auga trasmuntana !
Auga de Bilachana !

Auga, Ana,
Auga !

La bida




Porque fui esta que me dórun
Porqui la bou aguantando
Porque nun ye assi tan feia
A eilha me bou agarrando


Bou-me agarrando a la bida
Culas fuorças que me quédan
Anquanto outras fuorças médran
Pa la bibir bien bibida
Cumigo ten andado çtraida
Las maleitas m'ancuntrórun
I bibi-la nun me deixórun
Apesar de you tanto tentar
Sien eilha nun puodo passar
Porque fui esta que me dórun


Algun jeito ancuntrórun
Para me la tenéren dado
Ten sido algo cumplicado
Mas inda nun me la tirórun
Yá que me la deixórun
Anton you la bou stimando
Para nun dezir, que la bou adorando
De toda l'alma i coraçon
Ne l meio de la cunfuson
Porqui la bou aguantando


Cun eilha you bou brincando
Nas mies horas amargosas
Trasformo ls delores an rosas
I assi ls bou suportando
Anquanto me fúren deixando
Bibo you cun esta eideia
Steia you adonde steia
Siempre la hei-de stimar
Anquanto Dius me deixar
Porque nun ye assi tan feia


Se nun me tubíssen dado nada
Talbeç fusse bien pior
Agradeço you al senhor
Ne l meio de la trapalhada
Pido al santos todos dua assentada
Anquanto sigo aguardando
L resultado you bou sperando
I que seia l que Dius quejir
Pa l que dir i benir
A eilha me bou agarrando

José António Esteves




11/10/09

Salidos destas froles mirandesas



Destas froles yá nacírun
Quatro nuobos scritores
Que mos mostórun an scrita
Alguns de ls sous balores.

José António Esteves saliu-se
Cun Ls Bersos de Jantonho
Que mos mostrou un cheirico
De l que sabe aquel demonho.

Que mais tenerá scundido
An sue arca de registo
Se nun mos dezir mais nada
You yá quedo cuntento cun isto.

An registo debe el tener
Outro lhibro scundido
A ber se mos l diç a nós
Para que nun quede to perdido.

Se l ponires noutro lhibro
Yá perdido nun quedará
I nós quedaremos a saber
L que scundido ende stá.

L Purmeiro Lhibro de Bersos
Mos trouxo Fonso Roixo
El diçque que ye, you digo nó,
El nun ye ningun coixo.

Fonso Roixo só podie
Salir-se dessa maneira
Ó nun fura el un porsidónimo
De l porsor Amadeu Ferreira.

Bersos guapos el mos trouxo
L senhor Fonso Roixo
Sendo assi, nun me dígades
Que bós sodes un coixo.

Coixo bós nun sodes nada
Acabou-se la çcurçon
Porque L Purmeiro Lhibro de Bersos
A mi me dá la rezon.

Alfredo Cameirão Cun Tortulhas
Cuontas deste Mundo i de l Outro
De bien que me sabien
Até me soubírun a pouco.

Aqueilhas cuontas de bruxas
I las outras tamien
Quedórun a saber a pouco
De l bien qu'eilhas sabien.

Yá passado este tiempo
Penso ne l que mos trairá a seguir
Qu'estas fúrun tan buonas
Qu'inda hoije me stou a rir.

Nós bos stamos sperando
Tiu Alfredo Cameiron
Yá mal you puodo sperar
Pula nuoba oucasion.

I Cuontas Sacadas de la Bida
Nuobas Fábulas Mirandesas
Mos amostrou Faustino Anton
Que mos trazírun tantas belhezas.

Ten ua sabedorie sien fin
Spero que nunca s'acabe
Deixou-mos eiqui un pouco
De l muito qu'el sabe.

Botai mais acá para fuora
Para nós sabermos mais
Al screbirdes estas cousas
Ye ua alegrie que mos dais.

Yá çpuis de ler-mos este
Que mos soubo a pouco
Ye tiempo de bos percurar
Quando ye que screbeis outro.

Pronto, isto astanho fui assi
L de pa l anho bós me direis
Estes salírun destas froles
A ber se bós tamien aparceis.

José António Esteves