11/10/09

Marie






…las mesmas faias ne l Penedo Amarielho. Talbeç stéian mais amarielhas por tener medrado l mofo ne ls eimbiernos, çque se scapou d'alhá.
Chama-se Marie, cumo tantas outras daqueilha giraçon an que nun ser Marie qualquiera cousa, era ralo.
Las mesmas rues, la Praça cun chano çfrente. Pisa-se melhor, mas sien saber porquei sentiu soudades de ls paralelos de la Praça, adonde le quedórun tantas bezes ls tacones de ls çapatos.
L mesmo jardin, las arbles mais altas i cun tuoro mais bielho, cumo eilha.
Rebobinou l filme i biu-se cun fato de calças i xambre branco, cun flores brancas na cabeça, ramo de laranjeira nas manos, seinha de bergindade.
Noiba cun calças si, que era perciso rebolucionar ls questumes ampedernidos; i bien lhargas cumo ditaba la moda an tiempos de reboluçon.
Nunca habie sido capaç de fazer isso antes, ser rebolucionária, tal era la represson cun que siempre bibiu. Essa cousa de se alborotar contra las mentes atrasadas anque nun le faltasse la gana, nunca fui capaç. Siempre tubo las alas cortadas rentes…
Cuntinou a mirar, atenta a to ls pormenores.
Faltaba-le muita cousa, nó a la cidade, mas a eilha.
Al menos se ls pais, que se fúrun ls dous no mesmo anho, nun se tubíssen scapado deiqui, eiqui tenerie que benir al menos a poner ua flor, de quando an beç.
Quedórun-le solo las eimages, cumo que an speilhos de cristal a camináren para casa, pa la casa que yá nun ten.
Bibe cun la bide sticada anté mais nó, zde eiqui, anté adonde bibe.

Chubiu a las murailhas i caminou por eilhas.
Reconheciu las piedras d'adónde caiu scaleiras abaixo, aqueilhas a la antrada de la cidade.
Mirou l dous i biu-lo a la pormeira. L carreiron para caminar que la cumbida a un passeio mas que nun ten tiempo.
A dreitos al Fresno yá nun hai ls cantacucos. Eironie de l çtino, ls cucos tubírun que scapar, eilhes que tíran l nial a to ls paixaricos. Hai homes mais fuortes que la stória de ls cucos.

Sentou-se nua splanadica, acerquita dadonde bibie. Staba feliç, nostálgica al mesmo tiempo.
Pediu un cacho de bolha doce, un cacho al drobo. Pediu tamien un café. Anterrou ls dientes cun raiba, daqueilha raiba que sentiu acontra eilha, por tan pouco tener benido al sou nial.
Que se amólen ls diabetes, que se amole la balança, que se amole todo. Comiu cumo se yá sentisse fame de dies.
Que s´amole todo, falou an boç alta, stou-me a lixar para todo.
Comiu até la derradeira forfalha daqueilha bolha, tan mirandesa cumo eilha.
Sorbiu l café… i eilhi quedou a mirá-se a jogar l ringue apuis de almuorço, a la bolada quando nebaba…

Quedou a sonhar i a rebelar retratos.


Dedicada a Marie de Lurdes, screbida yá hai uns anhos


10/10/09

L bruxedo anfernal



Fuorte carraspana you apanhei
Neste demingo passado
Dórun las bruxas cumigo
Achei-me an casa deitado


Bós ende senhor bino
Nun bos admito chalaça
Nun bos métades cun quien passa
Deixai-me cun miu çtino
Nun me tumbeis ne l camino
Que you nun bos anquemodei
Fuste tu que you bien sei
Acunteciu sien abiso
Por cousas que l bino fizo
Fuote carraspana apanhei

Cheguei eilhi al baladinho
Al mancebo de l migalha
Quando ua pata me falha
Lhougo eilhi perdie l camino
Bou i meti de çofino
Cai drento dun balado
Eilhi quedei sparnacado
Sien me poder lhebantar
Passei la nuite a beilar
Este demingo passado

Bou lhebantar-me nun podie
À cumo la cousa stá
Las patas dezien anda alhá
Mas la cabeça nun querie
Era asneira que ferbie
Falaba solo cumigo
Quando me lhebanto i sigo
Meti pula ribeira fuora
Que bai a ser de mi agora
Dórun las bruxas cumigo


Tan pouco fazer-me mal
Fui l que mais admirei
Na porçon que calculei
Quinze quartilhos i tal
Mas l bruxedo anfernal
Cercaba-me por to l lhado
Por eilhas fui agarrado
Traie-me de lhado a canto
A las trés horas i tanto
Achei-me an casa deitado

José António Esteves




Dous sentires















...metiu la chabe na puorta, pousou la carteira, azimbrou cun ls sapatos pul sobrado i deixou-se cair no sofá.

Staba cansada de ls miolhos i de ls nerbos de la bida moderna a que cháman stress, an correries i apitos ne l meio de ls carros parados, canhos de scape a botar fumo, apertos no camboio adonde nun habie campo para resfolgar, raciocínios rápidos para nun falhar nos sous afazeres porfissionales...
Tirou ls ócalos para nun ber l puolo que habie para lhimpar, fizo ua cena a las priessas porque ls filhos tenein que quemer por stáren a medrar. A eilha tanto se le daba quemer ou nó, solo querie çcansar.
Dou un banho i oubiu música clássica sien se anquemodar cun l pote que staba para lhabar.
Cerrou ls uolhos i pansou an sue mai i sue abó.
La mesma tela pintada de la bida dua mulhier; nun tanto por nerbioso ou cobradeiros de cabeça mas si pula canseira de l peso de l arado ou de la fouce, ambaixo de l rechino de l sol, l die anteiro. Cun l puolo garrado al cuorpo cun ls sudores de dies seguidos, alhá cuntinában an casa la lhabuta de l die, a aquemodar ls cochinos, las bacas, fazer la cena, lhabar las malgas de l caldo quemido a priessa, para botar ls uossos anriba l xaragón.
Nun percisában de tirar ls ócalos para nun béren l puolo nos mobles: a la ua, porque nun tenien ócalos i a la outra, porque nun tenien mobles. Chegában las camas, la mesica adonde se metie l bacio para mejar de nuite, la arca de la roupa de la cama, la arca de la roupa de la gente, un lhabatório para lhabar l nariç a la pormanhana, l almairo de la lhouça, la mesa de quemer i scanhos para çcansar.
I para que mais?
Quanto mais, mais trabalho pa la mulhier...
Lhembra-se-me de oubir a mie abó dezir quando benie mui cansada: ui,... que rija me sento! I eilhi quedaba un cachico no scanho, a arranjar fuorças para abantar l sol de soutordie, ... sien música... Rija, porque l cuorpo se l deixaba cair zamparado, tal era la canseira.
...you... a oubir la música, cun l cuorpo azimbrado anriba de l sofá, staba a arranjar fuorças para abantar l nerbioso de soutordie...




09/10/09

L scapulairo




Ye mui atreita a chiçpas, dezie-se…
Assi era. Muita beç la fúrun a buscar al cerrado ou a qualquiera outro sítio de l termo cumo se stubira muorta apuis de algua chiçpa le cair al pie. Nien andar cun l trobisco le balie i la ouraçon a Santa Bárbela, tampouco. Quedaba loinge de ls freixos, nun se arrimaba a ningun silbeiron que fusse, çque oubie l pormeiro atruono, cun la treboada a rundar inda quaijeque an San Martino.

Eilha nien logra salude, parece un cacaforro. Aposto que ten sido de l eifeito de las chiçpas que le han caído mui acerca deilha, dezie la gente. Cuitada de la mulhier, nien las ouraçones a Santa Bálbela le ténen balido, arrematában!...
Seia l que fur, nunca facelitando, dizie mie abó Ana, hai que fazer algo. L que serie se eilha nun rezasse a Santa Bárbela i nun trazisse cun eilha ls ramos de trobisco; a la cierta yá ua le tenerie abierto la cabeça, cuitada,... balha-mos Dius.

I fui por querer fazer algo para fastar las chiçpas, cumo se fura un apara raios que mie abó Ana me prendiu cun ua sigurança, por drento na camisica, ua bolsica cun algo benzido drento, a que chamaba l scapulairo.
Quando mudaba la camisica, alhá tornaba a spetar na lhabada, la bolsica branca. Si, mie nina, para que steias portejida de todos ls peligros, dezie –me.

A el mos agarremos todos cierta tarde na scuola. Fizo-se scuro de repente. La lhuç que mos chegaba atrabeç de las jinelas era la de ls relhistros; eimediatamente a seguir oubien-se ls atruonos que mos gelában l sangre que corrie nas benas streiticas de ninos.
Eili quedórun todos, cumo se fússen spigas nua garanheira, a ruoda de mi i de l scapulairo…
Nun sfergante, ua lhuç cegou-mos, un stalhido anxordou-mos i un cheiro a queimado atafanhou-mos.
A la ruoda de l scapulairo, sentimos un aperto ne ls coraçonicos que batien que nien l de ls paixaricos quando son tirados de l nial.
Ui cuitada de tie Marie de la Cruç, boziemos, quando bimos aquel feixe de lhuç a antrar an sue casa, ua casa baixica adelantre de la scuola.

Corrimos para alhá, nun se me lembra se naquel sfergante, se un cachico apuis.
Stában a merandar, ls dous. Quedórun brancos que nien la cera de l´eigreija. A tie Marie de la Cruç custába-l a resfolgar.
Benie a dreitos a eilha la chiçpa, dezie la gente i nós tamien, inda todos junticos por bias de l miedo que benisse outra.

Lembra-se-me mui bien que pula parede abaixo a dreitos a eilhes habie l riscadeiro branco na parede negra de fulhin. Apuis an cierto sítio habie un saco de lhana colgado na parede i ende birou i spetou-se ne l chano de la casa, terreira cun chano de tierra.
Tie Marie de la Cruç, morriu-se doutra cousa qualquiera, nun die sien treboada, mas la gente inda hoije diç quando deilha se fala: you tengo para mi que las chiçpas fúrun la causa de eilha nun lograr salude.
La mesica adonde eilhes stában a merandar tengo-la you que me la dou l sobrino deilha, sabendo que you gusto de cousas antigas i cun stória.




La fala an purmeiro



[Testo publicado na FUOLHA MIRANDESA - Jornal Nordeste de 7 de Outubre de 2009]



La léngua sin scrita bola,
Bai-se cumo ua airaçada;
Pouco bal la scrita sola,
Se por naide ye falada.
Fonso Roixo [Quadra 124, de L Purmeiro Libro de Bersos]


Esta quadra diç bien l que penso subre la relaçon antre la fala i la scrita dua lhéngua, an special de la lhéngua mirandesa. Las lhénguas ampéçan por ser fala i solo apuis, a las bezes muito tiempo apuis, ye que ampéçan a ser screbidas. Esso quier dezir que la fala ye la raíç, la madre de las lhénguas i ye por esso que estas se muorren quando la fala se calha. Quando falamos de la fala nun stamos a cuntar cun uas palabricas de beç an quando, mas cula fala de l die a die, eilemiento eissencial de quemunicaçon antre las pessonas, seia na família i na sociadade, seia ne l quemércio, seia an atos anstitucionales, cebiles ou relegiosos.
La berdade ye que ne ls redadeiros cinquenta anhos la lhéngua mirandesa ten benido, als poucos, a perder terreno an relaçon a la fala, ne l cunfronto cula lhéngua pertuesa. L pior de todo ye que tamien la família fui deixando de ser l centro de ansino de la lhéngua i de prática de fala de la lhéngua antre pais i filhos. Esta situaçon yá fui analizada muita beç, son coincidas las rezones i tamien se conhécen las cunsequéncias pa la subrebibença de la lhéngua. Hai que le dar la buolta a esta situacion i ye agora l tiempo, inda stamos a tiempo. Todo ten que ser feito zde un porgrama central, puosto an prática zde la Cámara Munecipal i que ha de chegar a todas las partes de la sociadade, aplicada de modo sistemático, sien paraige, yá que ten de ser un porgrama para durar muitos i muitos anhos.
Un programa de la fala ten que deixar bien clara la amportança de la fala, l ámbito de l sou uso i ls ancentibos a esse uso. Solo ye possible todo esto se la lhéngua mirandesa fur declarada pula Cámara cumo la 1ª lhéngua oufecial de l cunceilho de Miranda de l Douro, sendo l pertués la segunda. Solo esta declaraçon trai cun eilha todo un porgrama an termos de ansino para un nuobo i mais alhargado uso de la lhéngua. Esse ansino ten de ampeçar puls funcionários de la Cámara i de las outras anstituiçones de l cunceilho, yá que la lhéngua mirandesa ten de se alhargar a todas las pessonas, inda que béngan de fuora. Até hai pouco tiempo era mal bisto quien falaba mirandés, mas ten de benir un tiempo an que ten de ser mal bisto quien nun fala mirandés, subretodo quien nun faç nanhun sfuorço para l falar. Claro que nun se puode oubrigar a naide, que tamien ende ten de haber lhibardade, mas nun poderá ser bisto cun buns uolhos quien çpreziar esta lhéngua que ye la marca eidentitária de la tierra de Miranda i l sou percipal recurso cultural i eiquenómico. Todo esto eisige deceplina i rigor, i puode nun ser pacífico, al menos al ampeço. Mas nunca se fizo nada a sério sin ser por un camino de seriadade.
Yá se ten dezido que agora se anda a screbir mirandés a mais. Nun ye berdade. L mirandés inda se scribe mui pouco i l mais de las bezes scribe-se mal, porque las pessonas nun ténen l cuidado de l studar cumo debe de ser. Por esso, hai que tener bien claro que l mirandés ten que se screbir muito mais i muito melhor. Bonda dezir que ye ralo haber decumientos de la Cámara i de las Juntas que séian an mirandés, quando la regra debie de ser al alrobés: todos ls decumientos oufeciales habien de ser an mirandés, anque tubíran de ser traduzidos para pertués. Para que assi seia hai que criar cundiçones i esso lhieba l sou tiempo. Até agora la fala mantubo-se por ua cierta spuntaneidade, mas todo ten que ser cada beç mais porgramado, cumo se passa cun todas las lhénguas, mesmo las grandes lhénguas cumo l pertués. Esso quier dezir que las cousas ténen que ser zambolbidas de riba para baixo, tenendo an cuonta que la atual strutura de la populaçon de l cunceilho yá bai scapando al eizolamiento i a la ruralidade pura, ye cada beç mais letrada. Hoije la lhéngua passou defenitibamente pa la cidade de Miranda i esso ten de ser cunsidrado un eilemiento decisibo pa l renacer de la lhéngua, tamien ne l que toca a la sue fala.
An próssimos númaros cuntinaremos a zambolber esta eideia de la criaçon de un nuobo porgrama pa la fala de la lhéngua mirandesa. Puode ser que quien ten meios para esso l puoda agarrar i lhebar a la prática, sendo cierto que se nun l fazir assumirá las sues repunsablidades stóricas.

Amadeu Ferreira

Aperpongo als Boubielhos




Boto eiqui este zafio, mas naide l puode lhebar a mal, porque yá l fiç ne l siítio de l’Associaçon NIal de la Boubielha i este sítio yá ye tan familiar para todos cumo se fusse la nuossa casa.

La mie perpuosta ten muito a ber cua prática, ou seia la falta deilha, de ne ls nuossos ancuontros nun se falar mirandés. Nun ousamos la nuossa lhéngua mai para quemunicar, cumbersar uns culs outros. Ye berdade que cun nós stan muitos que nun la sáben falar, mas tamien son muitos que la daprendírun an pequeinhos, ls queluostros i purmeiros arrolhos recebírun-los de sues mais an mirandés. Ua cousa ye cierta, se ls que la sáben falar nun l fazíren, anton nun solo eilhes nun la tréinan cumo ls que stan alredror la daprénden.
Las lhénguas ténen de ser faladas, necítan d’uso, l mirandés tanto cumo de pan pa la boca.

Nós Boubielhos tenemos-la ancerrada, i perdemos estas eicelentes oucasiones pa la zanferrujar uns culs outros, tenemos esta riqueza i se nun la falamos nun trasmitimos esta daprendizaige, esta riqueza cultural que fui dada puls mais bielhos. La cuntinaçon de la fala depende de ls que la sabemos falar, (bien ou menos bien) i quien sabe se la scrita tamien.

Bamos anton a falar mirandés ne ls cumbíbios, fiestas, ajuntouros, jogos, almuorços, siempre que dous stubíren a la cumbersa que seia nesta lhéngua tan guapa i tan rica an spressones que stan solo a nuossa spera para séren zancalhadas.




08/10/09

Nuossa Senhora de l Naso



Nuossa Senhora de l Naso
Hoije bos bengo anquemandar
L que sobrou deste home
Que ye pa la Senhora l guardar.

Fui só isto que sobrou
Daquel terrible acidente
Dai-le agora la buossa bençon
Que l teneis a la buossa frente.

La buossa bençon bos pido
Para almiar ls caminos
Deste cachico de home
Culs buossos poderes debinos.

Neste die anternacional de l eidoso
Senhora, nós bos benimos a besitar
I bos queremos pedir
Haber se mos podeis ajudar.

Agora que yá somos belhicos
Mie Senhora, mie Senhorica
A ber se la Senhora mos puode dar
Na nuossa bida ua ajudica.

Se nun fur muito you pedir
I la ajuda nun se bos acabar
Pido-bos tamien la buossa bençon
Pa l miu querido lar.

Botai ls uolhos por Bumioso
A ber se la cousa muda
Que stá alhá l lar de S. José
A percisar de la buossa ajuda.

Pido pa las sues funcionárias
Diretores i diretora
Tamien para todos ls outentes
Mirai por todos agora.

Mirai por nós Senhora de l Naso
Ajudai la nuossa bida
Que sien la buossa ajuda
Seguro que stará perdida.

Somos ciento i tal pessonas
Antre ls outentes i quien cuida de nós
Eiqui stou you mie Senhora
Anquemenda-los a todos, a bós.

Mirai por nós Senhora de l Naso
Percipalmente por quien bos aborrece
Nós quedaremos mui felizes
I l S. José bos agradece.

Agradece el, i agradecemos-bos nós
Eiqui naide pensa l cuntrário
Oubrigado por nos acolherdes
Hoije eiqui ne l buosso santuário.

Tamien pa ls outros lares
You bos pido mie Senhorica
Que eilhes bien merécen
Tamien ua ajudica.

Pa ls outros que alhá quedórun
I pa ls que stamos neste lhugar santo
Pido-bos you Santa Senhora
Tapai-mos a todos cul buosso manto.

Stendei-mos Senhora l buosso manto
Para todos poder-mos passar
Só assi ye que la nuossa bida
Tenerá rezones para eilha brilhar.

Oubrigado Senhora de l Naso
Por mos fazerdes cumpanha
Que assi cula buossa ajuda
Esta giente bien s´amanha.

Yá me bou you a çpedir
Mas queda eiqui l miu coraçon
Que you yá bou fortalecido
Cula buossa proteçon.

Mais ua beç muito oubrigado
Por neste die mos acolheres
Cumo siempre Santa Senhora
Cumpriste culs tous deberes.

José António Esteves



Triato an mirandés



Cumo acabei hai pouco de reler la farsa de que mos falou nestes dies Fir, aqui bai tamien un pouco de triato... a modo de quemédia !


- Falar pertués, mirandés,
russo i jabanés:
esso ye l que you querie!
Mas quedar to l die
al pie de ti, Marie,
cousa mais buona nun bi!

- Puis yá quantá que l sabie!
Mas ye que nun puode ser assi:
tu nun bés l miu home, eilhi?!
Jasus Marie!
Bai a saber d’outra tie
i deixa-me an paç a mi
senó ye el mas ye
que te l bai a dezir a ti !




Quien canta...



...Cantabas...

Mas cantabas tanto i tan bien que nien sei que fuorça que te ampuxaba para esse cantar.
Talbeç fusse ua maneira de botares para fuora las raibas que senties ou para me fazeres fiestas cun la tue ancumparable boç. Hai muito modo de fazer fiestas anque you guste mais de las fiestas de carinos.
Cantabas fado ou outra cousa que fusse i cun esses fados botabas para fuora ls sentimientos; lémbran-se quaije que todos ls que cantabas, de Amália muitos... i dezien: "eilha canta cumo Amália Rodrigues". You tamien achaba i inda acho, mas you sou suspeita, sou tue filha...
Dezie tiu Cloudino: "Foda-se! Nun haberá naide que la mostre na Eimissora Nacional, para que la óuban cantar?! Ye un açago esta boç quedar eiqui antre quatro paredes!"
Quando me dizes que yá nun cantas nada, you si te dou rezon se acumparar cun l antes, anque nun te l diga!...
Cumo se me lembra de ls seranos an que tu cantabas i que apuis cantában tamien outros de la família, cumo seia tiu Balmiro, abó Ana, Ougénio, mie madrina i you. Dezie abó Abelino para mi: "Canta bien, mas ten ua bozica que nun se oube de Ourrieta Barriga a Ourrieta Rabo"...
I quando iba la família toda a cantar ls Reis i a anquemandar las almas!??
Cumo me lembra de ls santalhos adonde mos santábamos nos cerrados, cun un lhumico adelantre i de te oubir la tue boç de reissenhor. Acababas siempre de l mesmo modo apuis de la derradeira nota; mirabas para mi i dezies, cun modo triste, " quien canta sous males spanta".
A las bezes inda penso que se calha indo alhá, berei ls carbonicos i la cinza no chano i, se bien calha oubirei l retumbar de la tue boç acontra ls cabeços de la Tapada!...
Si, oubirei siempre la tue boç a retumbar ne ls mius sentidos i mirando para trás ne l tiempo desses fados, assi i todo, you agora ancontro que tube ua anfáncia feliç i tu deste-me esses carinos cun ls fados que me cantabas!...
A las bezes inda me cantas uas cantiguitas i se abó Abelino te oubisse se calha dezie-te l mesmo que a mi, mas mira,... bai cantando!...
Al fin inda dizes muita beç: "Quien canta sous males spanta"!




Frente al Douro


Agora frente al Douro ancontro la serenidade,

L coração aquieta-se debagaroso na certeza

De l'hora de l'antrega, al ritmo doutras miradas...

Ouserbando augas qu'hab´´itan outros leitos.

Centeilhas de sol coladas por nubres de Outonho,

Nun ampeço de Ambierno solo primabera tardie

depónen an mies manos la dádiba antecipada

Çpertando l suonho qu'an óndias einebria...

Serena l riu nas piedras an pie a las arribas

I prende l miu mirar para alhá de l hourizonte...


S:)

------------------------------------------------------------------------

"Frente ao Douro"

Agora frente ao Douro encontro a serenidade,
O coração aquieta-se lento na certeza
Da hora da entrega, ao ritmo doutros olhares...
Observando águas que habitam outros leitos.

Raios de sol filtrados por nuvens de Outono,
Não início de Inverno só primavera tardia
depõem em minhas mãos a dádiva antecipada
Despertando o sonho que em vagas inebria...

Apazigua-se o rio nas pedras junto às arribas
E prende o meu olhar para lá do horizonte...

S:)

07/10/09

Berdades d’onte i d’hoije





Muitas son las bezes que dou cumigo a zmanchar eideias bielhas. Cumo se fusse un boubo, i quien sabe se até sou (de boubo todos tenemos un pouco), remunio las ralhatinas i sermones que miu pai i mai me dában dantes: ….mas la bida ye assi tenemos que forrar, l die de manhana naide l sabe, que será de nós se nun tubirmos uns garbancicos….
I que mais oubie you, forrar agora para assegurar l feturo, pula purmeira pessona, pula segunda, pula terceira de l persente de l andicatibo i na purmeira de l plural.
L “bós i eilhes” yá nun tenie muito sentido para mie mai, que siempre iba dezindo qu'eilha nun tenie nada a ber cumo se gobernaba nien cumo se gobernarie la casa de ls outros.
Forrar, palabra i spresson tanta beç oubida i daprendida, sien qu'esso diga que tenie que se passar necidades, fame ou ganas de chicha de pan i de outras cousas, lhambisqueirices de fiestas i feiras yá nun era bien assi.
Ansinar a forrar, era l sentido berdadeiro de dar buona eiducaçon, cumo respeitar ls mais bielhos, ajudar ls que percisában, nun mintir nien çfamar a naide, la mai i l pai star arriba de todo. Tener ourientaçon i tino, nun ser gastador era ser bertuoso, tener culidades buonas.
I nesse tiempo de ls mius inda mais balor tenie porque mos benie de la lhabuta i de l sfuorço, las cousas nunca nacien atrás de la puorta, naide daba nada a naide, (para recebir ua lhatica de lheite an puolo, çtribuida pula cungregaçon de l’Eigreija era perciso nun tener sequiera caçuolo para lhamber). Para tener ua bida folgada salie de ls calhos nas manos i de sudar las sopicas agarrado a la rabela ou tocar un tagalho.
Las ajudas que se tenien, benien de l çurro i de l sebo, un ajudaba a durar mais la xambra i l outro l calçado (unta cun sebo l calçado i durará l drobado)
Forrar era un deber dantes porque las cousas éran scassas, ye un deber d’hoije porque hai de todo, mas tamien porque puode nun haber manhana.
You penso muito nisto.




06/10/09

Perdida ne l zerto







Perdida ne l zerto, triste, dezolada
percuro l camino pa la mie morada.
Nun l'ancontro an lhado nanhun,
ando a la deriba, sin rumo, sin direçon,
percuro alento pa l miu coraçon.
Perdida antre pantasmas, ancontro-me sola,
nada mais me resta de l qu'arena i polo.
Un zanobelhar de sentimientos, termientos,
angústia, tristeza i solidon,
solo ls centeilhas de sol calécen miu coraçon.
Percuro miu puorto d'abrigo,
un cais adonde atracar,
perciso ancuntrar miu barco
qu'anda a la deriba ne l mar.
Mas l biento de l norte que teima an assoprar,
Tira-me las mies fuorças, nun me deixa abançar.
Presa nas dunas, nin sei an que lhugar,
perdi miu rumo, perdi miu pensar.
Yá nun tengo mais fuorças, nun cunsigo lhutar,
perciso dun abrigo adonde puoda çcansar.
Percuro ua streilha que me sirba de guia
mas la nuite ye scura i ne l zerto ye frie.
I tu miu amigo que nun conheces miu coraçon,
achas que nun puodo star perdida,
ne l meio de la multidon.
Cuncordo cuntigo, tenes to la rezon
mas essas pessonas nun me tíran de la solidon.
Se al menos you podisse miu barco ancuntrar,
seguirie miu rumo, eirie para outro lhugar.
Mas, stou perdida ne l zerto,
nua nuite sin lhunar!



Mais que polberino




...caminabas mais aguda que un polberino.
Chubies las scaleiras de fuora an cantarie, dues a dues i abaixabas-las de l mesmo modo.
Dezie-me bó Ana na cozina quando oubiemos l strondo, "mira, yá se caiu"!...
Naide te bie tumbada nas scaleiras,... caies cumo ls gatos, siempre de pies.

Agora, cun tous passos andebles, andas-te siempre a cair i dás mais que tiempo para te béren anquanto te anrebulhas, te biras de todos ls modos, para te alhebantares.

Zabafas muita beç quando las piernas nun te quieren rodar: "Isto fui castigo que Dius me dou por nun tener pacéncia para caminar al pie doutra gente porque andában debagar. Anté me ponie malica de la rezina..."

I sigues caminando al passo de muitos outros, muito mais debagar que muitos, anquanto puodas algo, mas siempre rezungando que yá nun puodes...

Carai, a l que chegamos, zabafas!...



Mulhier de cuorpo anteiro




Mirabas-te na auga de l ribeiro ou de la fuonte para beres l berde de ls tous uolhos, speilhos sien tinta i sien queixilho.
Medreste sien tiempo para medrar i assi i todo ls tous braços bundában para arrodiar l trigo seco i atá-le la garanheira.
Las scaladas que ousabas para chubir als uolmos, a pelar fuolha, anquanto ls uolhos drumien la séstia, salírun de la fornada an que te naçírun ls braços.

Colgabas ls dies a la antrada de la cozina para que te alumiássen las nuites, quando la lhuç de la candeia nun chegaba para beres ls pontos de las meias i camisolas que fazies para to la família.
Soltabas l die i nun le dabas tiempo para çcansar porque debrebe el aparecie anriba l cabeço de l Naso a ri-se para ti.

Fuste mulhier, fuste forno, fuste çafra, arado, çadon.
Fuste pie d'amigo an sigurança, an carinos fuste seda, an rejistença pardo, an frescura algodon.
Fuste mulhier de cuorpo anteiro.

Quando l´Eimbierno tardiego se te arrimou, baliste-te de dues guelhadas que habies guardado, a quien chamabas de cumpanhas, amigas para siempre, a caminar ua de cada lhado.

Caminas cun eilhas, cuostas drobadas, uolhos berdes a mirar l chano. Reconheço-te pul puolo que se alhebanta quando caminas a arrastrar ls pies.
Beio bien l puolo!
Beio-te cumo tu te bies quando te mirabas no ribeiro, cumo se fura un speilho.
Beio la tue eimage, sien percisar de speilho.




Pathelin




Ampeçou ne l die 1 i cuntina até die 18, l quarto festibal de Triato Amador de la Malaposta, ne l Centro Cultural cul mesmo nome (http://www.malaposta.pt/), situado an Olival Basto, acerca de Odivelas.
L spetaclo que abriu l festibal fui «La Farsa de l Mestre Pathelin», screbida an França ne l seclo XV, por un outor que çconhecemos. Cumo gusto muito de l testo, telfonei para reserbar antradas, mas anfeliçmente, la lotaçon staba sgotada. Para cumpensar, fui a reler la pieça, eidiçon cunjunta de las Edições Colibri, de l Instituto Português das Artes do Espectáculo i de la Delegação Regional da Cultura do Alentejo, traduçon de Mário Barradas zde la berson de Guillaume Picot. Puodo dezir que me adberti bastante i que ye un testo dino de figurar na Stória de l Triato. Ye ua de las pieças mais amportantes de la época i ye cunsidrada la prumeira quemédia francesa. Solo ye pena que nun se saba quien l screbiu. Deixo-bos ende un resumo para berdes se gustais.
L abogado Pierre Pathelin i la sue tie Guillemette stan sin denheiro i solo ténen roupas bielhas. Anton, Pathelin arranja un stratagema para cumprar panho para fazer roupas nuobas: besita un bendedor, Guillaume Joceaulme, agaba-le la família i ls panhos i scuolhe l panho mais caro. L bendedor faç de cuonta que corta seis metros, mas solo corta cinco i ajusta un précio muito arriba de l balor de l panho. Pathelin cumbince l bendedor a bendé-le fiado i cumbida-lo a ir a comer un parro an sue casa, adonde le pagará ls panhos.
An casa, Guillemette queda surpresa i assustada cun las artimanhas de l sou home, mas acaba por apoiá-lo. Quando l bendedor aparece para recebir l denheiro i almorçar, Pathelin fiaç-se de malo, «deleria» i Guillemette cunfirma que el se stá quaije a morrer. L bendedor nun ten outro remédio senó ir-se ambora.
La cousa nun acaba eiqui. Guillaume ten un criado pastor, Agnelet, que le guardaba ls canhonos i matou uns quantos para quemer a las scundidas. Anrabiado por haber sido anganhado, Guillaume çpide l pastor i abisa-lo que tenerá de respunder puls carneiros an tribunal. Agnelet percisa de un adbogado i bai a casa de Pathelin. Pathelin acunseilha-lo a fazer de cuonta que ye simprico de sprito i a respunder a todas las preguntas cun «bé».
Chega l die de l julgamiento. L juiç, apressiado, pide-le al queixoso que sponga l causo. Quando se purpara para l fazer, Guillaume bei a Pathelin i mistura la stória de ls seis metros de panho cun la stória de ls carneiros roubados. L juiç nun antende nada i anterroga l pastor que solo respunde «bé». L juiç absuolbe l pastor i bai-se ambora. Feliç por haber ganho l caso, Pathelin pide-le a Agnelet que le pague. La repuosta nun se faç sperar: «bé».
Trata-se dua fuorte crítica a dues classes que tenien, naqueilha altura, muita amportáncia an França: ls comerciantes i ls homes de Leis. Mas la crítica stende-se, de cierta forma, a toda la sociadade, yá que todas las personaiges angénhan las outras (este tipo de antriga yá eisistie an la Comédia Clássica i stende-se até ls dies de hoije). Resumindo puode-se dezir que «anda mei mundo a anganhar outro meio». Muito atual, nun bos parece?



L Pelubrino



Rue de la Tafona, mostra-se na pláquia de la squina. Las frajoneiras spreguíçan-se na manta de farrapos calcendo las cascas al rechino sien preacupaçon de cáncaro de piel para apuis se abríren cumo ambuças saludando ls diuses, soltando ls titos anfileirados i acocados nas conchas de las bainas. Manos sabedoras i ancaliadas çarándan i dan pancadicas secas, soudando aires amerosos, ancarreirados i certeiros para que na ancruzelhada de la rue assópran las cascas pa l chano i píngan ls granicos carnudos anrriba de la manta de farrapos.
Ti Marie saluda l tiu que passa sien le dar amportança, mantenendo l çarandar, cantando al santo que assopra aquele airico que lo mantenga i nun zbia ls uolhos de la manta para ber tumbar ls granicos, puis un cachico apuis puode nun tener aquel airico que tan bien faç la lhimpa.
Defronte, la cortina de tiu Antonho Sales, cun ua hourtica: guindilhas, pumenteiros, quatro ou cinco tomateiros era l que restaba, l restro yá purparado pa la sementeira de nabiças c'uns munticos de stierco spalhados. Nun repente i delantre: las folharascas béilan al sonido de l remolino fuselado, filando ls palhacicos i l stierco que la bruxa ancandila i mexolenga ne l caldeiron de la fuorça de l aire, un pelubrino. Arrebulha la manta cun la çaranda andrento i solo ten tiempo de se stribar a la squina de la casa. La ambrulhada ampeça i todo l que aparece delantre ye arrastrado i rebolbido nun fuso maior que las casas. Ls sous uolhos ban mirando ls açagos que l pelubrino fai arramando. Nun repente, la rapazica sal debaixo de la baranda de piedras i ye arrebolhada naqueilha mostrengada de cousas. Ua fugida zanfrenada i nun sfergante ten ls pies de la garotica agarrados, inda yé arrastrada mas consigue tener ls pies firmes an tierra.
Ti Marie manten la garotica bien juntico a sou peito, spantando sous miedos, anquanto bai rezando a sou Santo, Santo Antonho i se acalma. Stranha, nien un choro, nien un saluço, nien un ai! Debagarico, bai-la fastando i oulhando pa la sue carica: un piçcar de uolhos repetidos cun la boquita zlhado. La garotica, tornou-se mulhier, tubo un filho mas quedou siempre cun la marca, l piçcar i sticar la boca al lhado, gaguejando, Ti Marreiras.

05/10/09

Lhona – Antemidades antre abó i nieto







Un cierto die l abó i sou nieto fúrun-se a dar ua ronda pul termo. Passado un cacho al garoto dou-le ganas de mejar i assi fizo, botou-se a renobar l’auga de la azeitunas. Cumo diç l dito “quando meija un mirandés méijan dous ou trés”, l pai-abó tamien le dou la gana, i fizo l mesmo.
Cumo to la giente sabe, ls garotos son mui curjidosos i este nun se quedaba atrás. Cuçquinhou-le algue i dixo a sou pai-abó:
- Pai-abó quando pesa l miu pipi?
- Bó…que queston ye essa!? arrespundiu-le.
- Ye só para matar ua curjidade.
- Bien, yá que percuras, assi a miu ber debe pesar uas cien gramas.
- I quanto pesa l de miu pai? cuntinou l garoto.
- L de tou pai ende arrimado a trezientas gramas mais cousa menos cousa.
Este pai-abó yá mi çcansado cuidaba que la curjidade queda por ende. Mas nó.
-I quanto pesa la de pai-abó?
- Mira, you nun sei al cierto, mas debe pesar uns cien quilos (kg), porque inda esta purmanhana you i tue mai-abó la quejimos alhebantar i nun fumos capazes.





Muda de bida





Muda de bida se tu nun bibires sastifeito
Muda de bida, stás siempre a tiempo de mudar
Muda de bida, nun debes bibir cuntrafeito
Muda de bida, se la bida an ti nun ceçar

Ber-te a rir you nunca te bi
I a cantar, you nunca t'oubi
Será te ti ó pensas que tenes... que ser assi?

Ber-te a rir you nunca te bi
I a cantar, you nunca t'oubi
Será te ti ó pensas que tenes... que ser assi?

Mira que la bida nó, nun ye nin debe ser
Cumo un castigo que tu tenerás que bibir

Muda de bida se tu nun bibires sastifeito
Muda de bida, stás siempre a tiempo de mudar
Muda de bida, nun debes bibir cuntrafeito
Muda de bida, se la bida an ti a ceçar




[ An pertués:

Muda de vida se tu não viveres satisfeito
Muda de vida, estás sempre a tempo de mudar
Muda de vida, não deves viver contrafeito
Muda de vida, se a vida em ti não latejar

Ver-te sorrir eu nunca te vi
E a cantar, eu nunca te ouvi
Será te ti ou pensas que tens... que ser assim?

Ver-te sorrir eu nunca te vi
E a cantar, eu nunca te ouvi
Será te ti ou pensas que tens... que ser assim?

Olha que a vida não, não é nem deve ser
Como um castigo que tu terás que viver

Muda de vida se tu não viveres satisfeito
Muda de vida, estás sempre a tempo de mudar
Muda de vida, não deves viver contrafeito
Muda de vida, se a vida em ti a latejar]





Angúrrias


Angúrrias
yá ampeço a tener las purmeiras angúrrias
Angúrrias
ampéçan-me a nacer las purmeiras angúrrias
Angúrrias de chorar
Angúrrias de sunrir
Angúrrias de cantar, ampeço a franzir
Angúrrias de chorar
Angúrrias de sunrir
Angúrrias de cantar
Angúrrias de sentir
Angúrrias....



[An pertués:

Rugas
ja começo a ter as primeiras rugas
Rugas
começam-me a nascer as primeiras rugas
Rugas de chorar
Rugas de sorrir
Rugas de cantar, começo a franzir
Rugas de chorar
Rugas de sorrir
Rugas de cantar
Rugas de sentir
Rugas....
]


04/10/09

Retrato




Destes bersos naciu un home tardiego. Un die
colgou las antigas ferramientas metafóricas ne ls ganchos
de la parede a la falta de salgueiros lhíricos, zlhigou la lhuç
suable de las eimaiges, i mirou la nuite
cul sou sangre na parede. Antrou an contramano
pula borda de ls dies, cuidou eisistir ne ls zastres
mas la suorte quijo siempre qualquiera cousa
cun el. L sou Outonho dura l menos que puode
assi i todo ye ende que el queda la bida anteira.

Calece ls uolhos al sol de Nobembre, fuolha
de lhuç caída ne l chano.

Passa, sinte-se l topar de la piedra, nun adelantra
pegar ne ls aires, ls sbarrulhos abánan amblemas
i apledían pula caída.

Fernando de Castro Branco, Marcas de Verões Partidos.
Traduçon para mirandés de Amadeu Ferreira





02/10/09

Ne l cielo




Hai palabras an mirandés
inda mais parcidas cul francés
do que cul própio pertués :
« cielo » por eisemplo.

Bonda juntar un « o »
i solo nun segundo
ye cumo se percorríssemos
1000 quilómetros de çtáncia !

Neste caso :

L que un home faç
niun páixaro ou abion
ou até un fogueton
ye capaç de l fazer …



oulhando pal cielo ...
pa las nubres i pa las streilhas...
i eimaginando ...
que el tamien puoda ser un die…

abion… páixaro…
ou mesmo fogueton…
i bolando…
cumo eilhes …

ne l cielo !



La Belheç

An houmenaige a las pessonas de eidade, de que hoije se fizo l die, publico eiqui este trés testicos screbidos hai pouco mais de dieç anhos. A essa giente todo debo, i acumpánhan-me a cada die, porque falar de la belheç ye tamien pensar na bida i na muorte, i nada hai de mais amportante do que esso.
Ls testos fázen parte dun lhibro, que inda aguarda publicaçon, que se chama
LA BELHEÇ - Scritos dun bielho subre bielhos, tierras de bielhos i eideias bielhas.
Ye de todos ls mius lhibros aquel por quien tengo mais carino. Stá struturado cumo l diário dun bielho, yá ne ls idos anhos 50 de l seclo binte, quando you naci. Eiqui deixo l que stá screbido an trés desses dies.






(XIII)
Tengo l chapéu cun tanto sebo que se me slúbia nas manos. Cumprei-lo pa me casar. L més de Maio ye andiabrado, até quando nun cai alhá la Trindade. Por esso, serie tan malo quedar sin chapéu cumo quedar sin cabeça. Miro pa l chapéu i yá quaije que nun se le bei la quelor. You debo de star aparecido. Mas quien mira para mi son ls outros.

Cumo ua fábrica, ls uolhos fázen las cousas i las pessonas. Solo de mirar, nácen mundos. Se Nuosso Senhor l soubisse nun habie tardado seis dies a fazer l mundo, nin se habie cansado tanto. Se las pessonas soubíssen que ls uolhos tenien mais fuorça que Dius, yá haberie scuolas para ansinar a mirar.
Cad’un faç ls outros quando mira para eilhes. Cad’un ye feito quando ls outros míran para el. Se stubisse solo ua pessona ne l mundo nun haberie naide pa la fazer, mirando-la. Nun eijistirie.
Fui tamien assi que Dius naciu: fizo un home para mirar para el. Cul mesmo antresse, lieba almas pa l cielo: anquanto miráren para el, nun se muorre.

Star solo nun ye un morrer-se, ye nun nacer.
Morrer-se un, ye quando yá naide mira para nós.




(XIX)
L’auga ne l poço, l bino ne l pipo, l pan ne l queixon – todo s’acaba. Tamien la bida.

Quando algo se acaba, ampeça algo: acaba-se l pan, ampeça la fame; acaba-se l pipo, ampeça la gana; acaba-se l’auga, ampeça la seca; smágan-se las ubas i scuorre l mosto pa l pilon. Se todo ampeça ye porque nada rialmente s’acaba. Acaba-se la bida, i l que ampeça apuis? La muorte nun puode ampeçar pus nun ye nada: morrer-se un ye asperar que nun acunteça nada, cumo quien se deixa ir.

Bibir ye ampeçar algue cousa, seia l que fur i nin que nun sirba para nada. La serbentie nun cunta. Quando se perde la gana d’ampeçar, ampeça-se a morrer. Quando s’ampeça a preguntar pula serbentie de las cousas que s’ampéçan, ampeça-se a morrer.




(XXI)
Pa que sirbe un sacho? Pa que sirbe un arado? Pa que sírben ls çapatos? Pa que sirbe un bielho?
Siempre la mesma pregunta: pa que sirbe?
L que nun sirbe para nada, bota-se pa la rue. Solo stroba. Nun hai campo para todo. L mal ye que l que sirbe ó nun sirbe, depende de quien dá la repuosta: uns arríncan l jóio, mas outros ségan-lo para se lo dar a las mulas.
Passo ls dies sentado ne l puial de piedra de la rue: quien passa mira para mi. Sirbo para esso. A las bezes pongo l chapéu an riba de ls uolhos i miro por baixo. Quien passa pensa que stou a drumir. Assi, las pessonas míran i pénsan. Tamien sirbo para esso. Quando se ban todos pa l termo i ls garotos quédan porqui, sirbo pa le cuntar cuontas i, a las bezes, mandá-los star quietos quando son mi zanquietos.
Quando ua pessona passa la bida a preguntar, “para que sirbe?”, puode quedar cun un porblema mui grande: chega a bielho i nun aguanta ls delores de la repuosta.
Solo scribo anquanto ándan pul campo. Se me bíssen a screbir, preguntában-me lougo: para que sirbe esso?

La mais grande libardade ye fazer cousas que nun sírben para nada.


Fracisco Niebro (Setembre Outubre de 1999)

01/10/09

Las mies palabras




Muita beç son bózios de drento de mi
de tristeza ou raiba, de amor, alegrie
ou outras cousas tales, assi.
Outras bezes las mies palabras bénen
que nien frechas
de las almas de ls outros.
Scarafuncho-le ls sous sentires,
fago-me atriç,
ancarno la figura
i bózio cumo se l bózio fura miu...
Bezes hai tamien
que nun hai naide nien nada
que nun seia l miu sprito bagamundo i sonhador
que se pon a eimaginar...i, nesse eimaginar,
de la mente passa al coraçon
i las palabras bénen-me an cachoneira,
cun riata lharga;
ls dedos son uns bulhediços
que nun son capazes de parar.
Dende, sal l poema ou la cuonta
cumo se fura berdadeira,
screbida cun paixon
cumo se stubisse grabada
hai que tiempos na mimória!
I sal cun paixon...
Siempre paixon,
causo cuntrário las palabras chégan amobidas
i anterro-las nas perfundezas...
Ls poemas uocos...
Las cuontas tolhidas...




De scuro nó!






Nun me bístades de cinzento
I de negro nien pensar
Besti-me de rosa ou amarielho
Besti-me de la quelor de l cielo
Ou de la niebe a relhampar

Besti-me cun quelores bibas
L negro nun ye para mi
You gusto de quelor i bida
Bonda pouca me restar
I de scuro nun la quiero pintar

De negro nó!
Quiero que nas mies angúrrias
Steia la lhuç reflectida
De las quelores que bestir
Que me fágan squecir
Las marcas de la bida

De scuro nó!


(Sendo l die de l eidoso, ye ua pequeinha chamada de atençon pa l modo cumo las nuossas eidosas se bísten, siempre de negro ou mui scuro, l que cuntribui para quedáren mais tristes).
Gusto muito de ber ls eidosos bestidos cun quelores claras).



Poema al idoso







Se miu andar ye heisitante
i mies manos trémulas, amparai-me.
Se mie oudiçon nun ye buona, i tengo de me
sforçar para oubir l que bós
stais dezindo, percurai antender-me.
Se mie bison ye amperfeita
i l miu antendimiento scasso,
ajudai-me cun pacéncia.
Se mie mano treme i arramo quemido
na mesa ó ne l suolo, por fabor,
nun bos anraibeis, tentei fazer l que pude.
Se me ancuntrardes na rue,
nun fágades de cuonta que nun me bistes.
Parai para cumbersar cumigo. Sinto-me solo.
Se bós, na buossa sensibilidade,
me birdes triste i solo, simplesmente partilhai cumigo un sunriso
i séiades solidário.
Se bos cuntei pula terceira beç la mesma stória
nun solo die, nun me réinhades, simplesmente oubi-me.
Se me cumporto cumo nino, cirquai-me de carinho.
Se stou malo i sendo un peso, nun me abandónedes.
Se stou cun miedo de la muorte i tento negá-la,
por fabor, ajudai-me na perparaçon para l adius.

(Outor Çconhecido)




Se meu andar é hesitante

e minhas mãos trémulas, ampare-me.
Se minha audição não é boa, e tenho de me
esforçar para ouvir o que você
está dizendo, procure entender-me.
Se minha visão é imperfeita
e o meu entendimento escasso,
ajude-me com paciência.
Se minha mão treme e derrubo comida
na mesa ou no chão, por favor,
não se irrite, tentei fazer o que pude.
Se você me encontrar na rua,
não faça de conta que não me viu.
Pare para conversar comigo. Sinto-me só.
Se você, na sua sensibilidade,
me ver triste e só, simplesmente partilhe comigo um sorriso e seja solidário.
Se lhe contei pela terceira vez a mesma história num
só dia, não me repreenda, simplesmente ouça-me.
Se me comporto como criança, cerque-me de carinho.
Se estou doente e sendo um peso, não me abandone.
Se estou com medo da morte e tento negá-la,
por favor, ajude-me na preparação para o adeus.

(Autor Desconhecido)

Eras que nunca squemos (1-Out.-1966)






La máquina de l camboio acababa de dar ls últimas, botou l sou redadeiro silbo i la staçon de Santa Apolónia ende staba amponiente, eisótica, abierta a recebir ls muitos benediços que cumo you pula purmeira beç eiqui chegában. Éran arrimado a las siete de la manhana de l purmeiro die de l més d’Outubre de l anho de mil nuobe cientos i sessenta i seis (1966).

Era perciso bencir la çtáncia que bai até la Doca de la Marina (ne l Terreiro de l Paço), cousa que un “fraca figura” (fracote), mas cun pie delgeiro que las fugidas atrás de l ganado, de las bacas, por caminos i carreirones para algua cousa habien de serbir na lhambida calçada Lisboeta. Calças de pana puxadas arriba, jiqueta de cotin i bolsos atafulhados, agarraba pula mano la fardela cun meia fogaça i un cibo de chica mais l chouriço, na outra la mala de carton cumo se fusse de beç pa las Américas.

L airico friu que corrie daba-me na çofineira, l oulor benido de l frescor de la baixa-mar de l Mar da Palha, era stranho mas fuorte i abundante, cumo l cheiro de ls bárdios, de l feno de ls cerrados, cumo l de las tierras lhabradas, de las huortas cun frajones i tomateiros, de l mosto, cumo l stierco de las loijas, mas este era nuobo i çfrente l bastante para nunca mais l squecer i l ajuntar a tantos que çfrençaba, acolhi-lo para siempre, quedou-le tan familiar que inda hoije gusto i siempre que puodo m’arrimo pa l sorber.

L die atrás, tamien a la purmanhana habie agarrado la carreira, que paraba a la Capielha de Santa Cruç (Zenízio) para chegar a la Staçon de Camboio an Dues Eigreijas i fazer un die i ua nuite de biaige.

Scapaba-me de mie tierra, nun m’ampuntou, mas tamien nun fui traiçon de la mie parte, gustei siempre deilha, cumo tierra de ls mius, de las mies bibéncias, alegries i tristezas, adonde you passei cachicos buonos de mie bida culs amigos i amigas. Salir fui assi a modos de cumbina, nien eilha quedaba anraibada nien you, i la berdade ye que inda hoije penso neilha to ls dies i eilha stá siempre de braços abiertos para me recebir quando alhá bou. Iba-me a percura doutra bida, de melhor feturo, ua bida mais lhimpa que aqueilha que ende lhebaba, qu'eilha nun me podie dar.

Fai hoije quarenta i trés anhos (43), tornei-me mancebo, eilemiento de la strutura melitar mais antiga de Pertual.










Die nacional de l eidoso

L prometido ye debido. Prometi bolber an brebe al nuosso praino i se depriessa l dixe mais depriessa l fiç, anfeliçmente para cumprir un deber de buono cidadano, acumpanhar un amigo a la última morada.
Bárias fúrun las cousas que m’antristecírun neste die: la muorte d’alguien que mos ye próssimo, l sufrimento ne l rostro de cada un, mas l que mais me perturbou fui ber tanta giente eidosa de las bárias aldés que fazírun queston de stáren persentes para un último adius. Durante la missa de cuorpo persente, quedei de pies, bien alhá ne l fondo de l’eigreija i, por un cachico, squeci l momento pul qual staba persente, para mirar la multidon de pessonas eidosas persentes na cerimónia. Quedei triste i dezolada. L’eigreija staba chena i, por mais que percurasse, nun ancuntrei un moço ó rapaza, un adolescente, ne l meio de tanta gente, era un quadro triste, pintado de preto, solo cuorpos drobados de tantos anhos bibidos. Antendi ende l tan bielha que stá la nuossa populaçon Mirandesa. Diran alguns, fúrun las scuolas qu’ampeçórun i ls moços stában nas aulas. Tomara que tubíssen rezon mas nada desso acuntecie, las aulas inda nien sequiera tenien ampeçado, eisistie solo giente de rostros chenos d’angúrrias, marcados pul tiempo i pul pesado trabalho dua bida anteira. Este ye l cenário que puode ser bisto an qualquier de las nuossas aldés strasmuntanas. Solo eidosos ende stan i, de cada beç que l deber de buonos cidadanos ls chama para ua destas cerimónias, acradítan, cun pena, que l sou die stará próssimo.

Deç hai muitos anhos, que la gente nuoba parte a la percura dua bida melhor, solo ls eidosos quédan i muitos deilhes zamparados, sin família, sin cuidados, abandonados. Eilhes que tanto dórun, que tanto trabalhórun pa l bien star de ls sous filhos.
Serie buono que l mundo mudasse i mirasse pa ls nuossos eidosos cun mais carino. L eidoso ye un nino que percisa de cuidados redrobados i cuntinua a tener la sperança de bibir junto de l sous familiares. Anfeliçmente bai-se perdendo cada beç mais l sprito de la família, ls sous balores.

Ancuntrei, neste berano, nun lhar dua aldé de Bergáncia, alguas pessonas eidosas de las nuossas aldés Mirandesas, de Paradela, de Bilar Seco, de Miranda i se calhar de mais alguas. Chocou-me la çtáncia a que stában de sues casas, pus eisísten bastantes lhares ne l nuosso Praino mas sobretodo, chocou-me saber qu’aqueilhes pobres bielhos, an fin de bida, fúrun ende puostos i, passados alguns meses, inda naide conhecie ls sous familiares. Quedei de coraçon çpedaçado quando bi ls sous oulhares tristes, çtantes, siempre a la percura de ber alguien antrar por aqueilha puorta para ls lhebar pa la sue casa.

Inda hai pouco, la nuossa amiga Francisca Carvalhal, screbiu an Froles Mirandesas, un testo subre l tema: Eimoçones – L amor. Ua de las çcriçones tocou-me particularmente, adonde eilha dezie: “L Amor puro ye aquel que sentimos puls filhos…” . “L Amor puls Pais deberie ser tamien assi, mas muitas son las bezes que aqueilhes que mos amórun tan zantressadamente i mos dórun todo l que tenien, son ne l fin de la bida un strobilho pa ls filhos”.
Na rialidade la belleç ye un fardo pesado, ls familiares nun ténen pacéncia i, percipalmente, amor para cun l eidoso que stá a sou lhado. Ye stremamente custrangedor mirar ne ls uolhos dun belhico(a) i ber l sufrimento que sinte al ber ls sous filhos, que criou cun tanta deficuldade, por quien tanto trabalhou, ls abandonáren. Nun pássam mesmo de strobilhos.
Diç-se que nun hai regra sin eiceçon, alguns deilhes inda puoden cuntar cula ajuda de l filho ó filha, que nun partírun a la percura dua bida melhor mas ye mui ralo, ua grande maiorie queda antregue al sou çtino, a la sue solidon. Dezireis bós, mas agora eisísten lhares! Lhugares frius, çprobidos d'amor, de carino.
Ua cousa ye cierta, solo se antende l balor que se ten, quando se perde.