13/03/11

Parabienes a la Geraçon a la Rasca

Ls miles de moços qu'anchírun la Abenida de la Lhibardade i outras praças de las maiores cidades pertuesas, amostrórun que se preocupan cul sou feturo i l çtino de l paíç i que ye urgente lhutáren contra la precariadade lhaboral, por ua maior justícia social i melhores cundiçones de bida.

Estas manifestaçones de ls moços pertueses, que nacírun spontaneamente atrabeç de l “facebook”, senefican que ls moços nun se reconhecen nas struturas partidárias. Por esso, estas dében cumbidar las ourganizaçones de mocidades, partidárias i nun partidárias, a la reflexon subre l sou papel na sociadade, subre las cunsequéncia dua série de zeigualdades sociales i de falta de solidariadade social, que ye necessairo reber i reformular.

Cun estas manifestaçones ls moços spalhórun l fuogo de la mobelizaçon popular i de la mudança social i política i dórun un eicelente eisemplo d'anterbençon política de la sociadade cebil, aprobeitando las redes sociales para dibulgaçon i çcusson de las sues eideias, i custituíran-se cumo ua fuorça eirreprimible de mudança.

Parabienes a la Geraçon a la Rasca, que se manifestou cun eilebado cebismo, cun deciplina, cun sprito de toleráncia i de partilha i assi mostrou que sabe anterpretar la bida social i política, que quier reinbentar un feturo melhor i que ye ua “geraçon de la mudança”, que lhuita por maior justícia social.

Leonardo Antão

12/03/11

SUMIANDO LA HUORTA DE LA BIDA




Estes son para un amigo lhabrador
Pula sue forma de sumiar
Agora yá ten la cara anrugado
I modeficado, de cula bida lhuitar

L sacho ye sua arma mais potente
homem, de manos calejadas
L cansaço ye ambisíble na sue cara
Mas nun temendo las jornadas

Sue spriência merece un bun troféu
porque cedo l lhabrador se lhebanta
De nuite inda pula madrugada
Puis ye quando l galho canta

Tomar café, muitas bezes apressado
piensando ne ls sous afazeres
porque isto de ser lhabrador
nun tomas café quando quieres

Piensando alhá ne l sou trabalho
cumo se el nun fússe un patron
Nun hai reloijo que cuntrole
l sou hourário de eimoçon

L Sol ye l sou calandário,
seia an que tiempo fuor
Cada staçon suonha sue cuolheita
que sumiou cun amor

Cun fé respeita, i trata la tierra
Sue spriência merece un troféu
siempre gemendo bida fuora
al lhabrador you tiro l miu chapéu,

José António Esteves

11/03/11

La Lhabandeira

...


La nuoba papo arruçado
Gurbata negra las bielhas
Por bezes atrás l arado
Letecidade nas canielhas.

Tarabielho l paixarico
Salta, poula, sbolácia
Siempre más un cachico
Nun baile que mete grácia.

A menear-se la purmeira
Guicha, lista i espabilada
Naide bola na praineira
Ua moda tan bien beilada.

No suolo bai spenhicando
L sustento la beiladeira
Rabo dreito balanciando
Siempre a bulhir lhabandeira
.
...
Alcides Meirinhos

Cumpartilha






Se nun cumpartilhares, apuis nun te queixes.

Hai quien diga que ye siempre buono cumpartilhar las anformaçones, i talbeç tenga rezon, puis assi puode-se eibitar algun amargos de boca.

Se nó mirai este eisemplo, l que este tiu tenie eibitado:

-Un tiu antre ne l chuveiro para se lhabar, anquanto la sue tie acaba de l fazer. Nesse anstante tócan a la puorta. Apuis d’alguas çcuçon para saber quien bai atender, la mulhier ziste porque el nun bai i eilha acobre l cuorpo cua toalha i decide-se.

Lhougo que abre la puorta bei l sou bezino assientado nas scaleiras, este malandro, sien perder tiempo diz-le:

-Dou-le mil ouros, se deixar caier la toalha!

La tie quedou un cachico a pensar na perpuosta, i resolbe-se a quedar znuda, deixando caier la toalha, l bezino botou las manos al bolso i dou-le l pormetido i mandou-se dende para fuora.

Lhougo que la tie cerra la puorta, l sou tiu d'alhá de l chuveiro percura:

Quien era?

-Eilha arrespundiu:

Era l nuosso bezino.

Anton el dou-te ls mil ouros que me debie?

- Moral de la cuonta:

Se cumpartilhares anformaçones a tiempo puodes eibitar sposiçones zounestas.

ANCANTOS DE LA SEGADA


Noutros tiempos, nó mui loinge destes d´agora, era mui bulgar, por altura de la segada, que se faç ne l més de Junho i julho. Era bulgar dezie you, ancontraren-se dezenas i dezenas de segadores pul ermo, cantando al miesmo tiempo que segában l trigo ó l çanteno subre un sol scaldante de berano.
L sol inda nun staba mui alto quando las gientes de Palaçuolo i de ls sous bisinos de Augas Bibas i tamien ls de Prado Gaton, secalha tamien las de l praino anteiro. La çfrença ye que nalguns sitios se faç mais tarde que noutros. Mas a sue hora todos se metien a camino para dar einício a mais un die de segada .chapéus de palha na cabeça, roupas de las mais bielhas que oubisse, foices nas manos i didaleiras, que éran alguns de ls acessórios que fazien falta para se segar l pan.
Las fouces, puis sien eilhas nun se cortaba, las didaleiras, éran por mor de proteger ls dedos. Puis sien eilhes buolta i meia alhá iba un cacho de l dedo, se nun fusse todo.

Éran tiempos bien defíceles ls daqueilhes tiempos. Habie fame, habie deficuldades por todo l lhado. Mas eiqui ne l nuosso praino serie talbeç de ls piores sitios. Nua region que bibi sclusibamante de la agricultura, cumo se diç na giria que éran “nove meses de Ambierno i três de anfierno” éran ditos dezideiros, mas bien berdadeiros. Nun habie tiempo para reparar se staba cierto ó eirrado. Nien se piensaba ne ls sfuorços acrecidos. Que habie que fazer, puis l pan nun speraba, que habie tamien que l lhebar pa las eiras. Para depuis l trilhar. A nun cuntar cun algun bareio, cumo inda chegou a acuntecer, que atirou toda la cuolheita por tierra nun se aporbeitou nada, a nun ser las formigas que anchirun las sues spensas. Nó nun se puodie arriscar, i habie que fazer l tal sfuorço acrecido. Mas nien todo era assi tan mal assi, que por buolta de las nuobe ampeçaba la roznadeira de las burras, i era seinha que l quemido staba por perto. I alhá benien las ties, cun todo l que houbisse de melhor. Puis era nesses tiempos de segada quando se quemie melhor i mais, pus buolta i meia yá se staba a quemer, s´assi nun fusse, nun se aguantarie la giente.
Yá mos dezien ls mais bielhos que habie muita alegrie i nós ls mais nuobos acreditabamos porque sabiemos que assi era. I era essa alegrie, i ounion i cumbíbio que só assi se puodie lhebar por delantre tan ardua tarefa. Claro que tamien ajudaba muito la calabaça, que andaba siempre a ruodar de mano an mano. Quando a la nuite se benie para casa habie siempre un que tenie rigaleijo, i buotaba uas modas. Claro que era só el ampeçar a tocar que habie lhougo a quien se l lhebantasen ls pies, i toca a beilar. Claro que nun puodie ser muito tiempo pus manhana ye outro die, i hai que ir a passar pulas brasas.
Las ties mais bielhas era a quien l tocaba la garfada mais grande, puis tenien que amanhar l quemido para star a punto soutuordie, i inda tenie que tratar de ls cuchinos, de las bacas, i de ir a la fuonte, i inda nun se puodie squecer de regar la salada d´alface, se nó nun haberie salada para naide. I nesses tiempos era tan buono ua saladica, i que bien que sabie. Anton las ties nun se puodien çcuidar, i tamien eilhas tenien la sue parte nesses sfuoços que habie que fazer. Mas cun tanta alegrie, la giente se squecie de las amarguras para quando stubisse todo pronto. Termida la segada, ampeçaba l´acarreio, quanto a mie inda mais trabalhoso, puis ende teniemos que salir cedo para chegar tarde, i muitas bezes sien merenda. A las bezes dezie-se nun ye preciso lhebar nada, que l carreto ye perto i lhougo beni-mos? Mas quando la cousa cuorrie mal i habie que passar la manha toda alhá, ye que éran eilhas. You nun era muito de cair na sparrilha, que metie siempre un códio ne l bolso falso de la giqueta, alguas bezes era l que balie para mie i miu pai que el tamien nun era esse de salir sien las alforjicas, por mor de lhebar la bota, i de camino iba tamien l cacho de pan. Mas pul si pul nó you pessonalmente gustaba mais de la segada.
Era assi la segada an Palaçuolo i Augas bibas i tamien an Prado Gaton, arriscarie anté a dezier que serie assi pul praino todo.

De la trilha pouco puodo dezier, principalmente de la trilha culs trilhos, muito ambora inda s´ousassen ne l miu tiempo, inda era pequeinho de mais para abaliar l que se passaba, sabie que era miuto trabalho mas pul miu lhado era só andar anriba de l trilho. Depuis de las trilhadeiras si gustaba era muito trabalho mas era só um die quando muito dous, para quien tenie mais pan, i todo quedaba prosto. Mas nun s´acabában ls trabalhos, que aparcie lhougo outra cousa que fazer. Mas hoije quedo-me cula segada, i astanho yá la çpachei.



José António Esteves

Çcurso - Almeida Garret

"L qu'amporta al pobo que trabalha i suda i chora, que l sou trabalho seia deborado pul duque ó pul banqueiro; que l sou sudor seia bubído pul marqueç ó pul grande fabricante; que las sues lhágrimas séian scarnecidas pul baran de l'alto de l sou castielho, ó pul rebatedor de cima de la sue burra?"




[E que importa ao povo que trabalha e súa e chora, que o seu trabalho seja devorado pelo duque ou pelo banqueiro; que o seu suor seja bebido pelo marquez ou pelo grande fabricante; que as suas lagrimas sejam escarnecidas pelo barão do alto do seu castello, ou pelo rebatedor de cima da sua burra?"]

Côrtes: Discursos Promunciados pelo Deputado

J.B. de Almeida Garrett,
Nas sessões de 9 e 12 de Outubro de 1837

Ls tous uolhos éran...


Coinci-te nua nuite scura dun Eimbierno lhudrigueiro, nua rue sien alcatron, atolhada de buostas i meijos de bacas. Mais arriba, ls pinhos picados habien chupado l que habie de ser sustento de trigueiras apuis que juntos apodrecíren. Ásparo al pisar mas al menos un pouco mais seco que aquel lhudrigueiro, mais fuorte que qualquiera cholo que se atremetisse a atrabessá-lo.

Apuis, un lhume a almiar l que la candeia nun era capaç, l friu ne l sobrado a tembrar, las mantas de la cama pesadas, arrates i arrates na friura de ls fierros a sigurar l xaragon de cuolmo remexido to ls dies a la pormanhana, l´auga gilada ne l labatório azul, l baciu ambaixo la cama.

An tous uolhos habie urgéncia, mas, an tous olhos, habie tiempo para essa ourgéncia.

Ls tous uolhos éran cumo lhagonas a arramar, de tiempo, dun tiempo que te faltou antiempos mas que als poucos, granico a granico, fuste apedurando an tous uolhos para que pudísses ber l que nun biste quando l tiempo te faltaba, quando ls tous uolhos eran ribeiricos apressiados, a arramar auga de sou coudal, nua corrida de bida a botar no riu que te serbie de cama.

Fui-se gastando l´auga de ls tous uolhos, ne l tiempo arramado na priessa de ls mius.
Hoije miro l mundo i sinto ne ls uolhos oucas, dua lhagona a nun achar l´auga de l tiempo que perciso i penso no tiempo que çperdicei an boubadas.

Secálha tamien tu sentiste l mesmo, anque you tebisse achado, nesse tiempo, que ls tous uolhos éran ua lhagona de tiempo a mirar para mi…


10/03/11

UA MULHIER-MAI

Ne l die 8 de Márcio comemorou-se outra beç l Die Anternacional de la Mulhier.
Nestes radadeiros cinco dies stube adonde nun tenie antarnete nin cumputador, pul que solo agora meto eiqui esta espece de poema dedicado a la mulhier-mai.

UA MULHIER-MAI

Tenermos ua mulhier-mai fui siempre ua necidade de la nuossa bida.
Siempre tubimos necidade d'ombros para çcansar l peso de la nuossa stória.
Tenermos ua mulhier-mai ye tenermos outra bida sin nada mos eisigir an troca,
Tenermos ua mulhier-mai ye tenermos un brício d’amor gratuito i puro.
Tenermos ua mulhier-mai ye tenermos un campo de flores an permanente Primabera .

Ua mulhier-mai ye aqueilha ajuda que todo l home necessita ne ls momientos d'ansucesso, d'angústia, de derrota i de solidon.
Ua mulhier-mai çgasta-se para alebiar l peso de las nuossas asneiras.
Ua mulhier-mai acuolhe las lhamentaçones de l'home, que carrega l peso de la delor.
Ua mulhier-mai ye l coraçon de l'home, la sue casa d'acolhimiento.
Ua mulhier-mai stá siempre acerca de nós, mesmo quando mos afastamos deilha,
mesmo quando bibemos de cuostas buoltadas para eilha.

Ua mulhier-mai stá siempre a la nuossa spera.
Ua mulhier-mai ampara-mos i fai de nós un nino que stá siempre acerca de al sou peito.
Ua mulhier-mai fai de nós un canhonico anichado ne ls sous bracicos.
Ua mulhier-mai stá siempre a percurar zbiar-mos de las piedras de l camino.

Ua mulhier-mai ajuda-mos siempre a lhiebantar quando caímos.
Ua mulhier-mai ajuda-mos a ajudar,

A todos zeio qu'ancontreis ua mulhier-mai.
Leonardo Antão

09/03/11

Cuncurso de Cuontas de Natal 2010 - Resultado

Cumo pormetido, eiqui stamos a dar amboras subre l cuncurso de Cuontas de Natal 2010, de que fumus nomeada(o)s cumo júri.

Ampecemos por ler cun atençon todas las 20 cuontas, abaluando l domínio de la lhéngua mirandesa, ne ls sous bários nibles, la sensiblidade de cada outor(a), l modo cumo agarraba l assunto i respeitou l tema aperpuosto, la riqueza lhenguística que demustrou i l lhado mais specialmente lhiterairo.

L júri quier-le dar ls parabienes a todos ls partecipantes, puis aparecírun a cuncurso cuontas mui bien screbidas, que dórun un amportante cuntributo pa la lhéngua i la lhiteratura mirandesas. Por essa rezon, l júri cuida que era amportante haber mais cuncursos destes i deixa essa requemendaçon a la admenistraçon de l blogue.

Dada la deficuldade an scolher ua sola cuonta, tubimos que andar por stadas, para mos aprossimarmos de l oujetibo. Assi, purmeiro scolhimos 10 cuontas. Apuis, dessas 10 scolhimos 3 cuontas. I destas trés, por fin, scolhimos ua sola deilhas. I la cuonta scolhida cumo ganhadora deste 1º cuncurso Cuontas de Natal 2010 fui

La Mona Negra, de Alcides Meirinhos

Queremos-le dar ls parabienes a Alcides i ancentibá-lo a que cuntine a screbir, puis muito l mirandés i todos nós tenemos a ganhar cun esse sou trabalho.

L júri,

Alberto Bautista

Alcina Pires

Amadeu Ferreira

Bina Cangueiro

Franscisco Domingues

08/03/11

Diário dua gripe-premonia anunciada


Parte I
Catorze de Febreiro, die de namorados! Raios i coriscos, esses fazedores de dies, ambéntan siempre un die para esto ou para aqueilho. Acho que inda nun anbentóran l die de la muorte. Quinze horas, chega la muorte anunciada, l tilefone toca: morreu-se seu sogro. Arrima todo i raspa-te para casa l mais debrebe que podires. Manela stá de rastros, tengo que star l mais acerca possible. Aporbeito l camino para casa i fago ls telifonemas pa las rapazas. Tenemos que mos ajuntar l más debrebe possíble. Chego. Lhágrimas suoltas, abraço caliente, apertado i calhado que nun calece nien atama l delor de coraçon, mas serena l delor. Arrimar las cousas, l mínimo neçairo. Salida, seis de la tarde. Hora de punta an Lisboa. L tiempo stá steporado, ua hora para agarrar la A1. Auga i mais auga, benga a chober. Friu, muito friu, zde la salida até Bila Flor. Cheguemos. Meia nuite i meia. Biaje lharga. L friu regela.
Eigreija de Candoso, stendido un sue urna, stá an paç, l Tiu Juan. Nuite chubiosa i regelada. Dues la manhana. Tenes que te ir a calcer i a quemer algue cousica. Bah, bamos alhá. Deficele combencir. L lhume amerosa l friu mas nun atama l delor. Nun se drume. A las quinze horas será l antierro. La logística i la bida cuntina. Ai que alimentar ls nuobos i tamien ls mais bielhos. L lhume cumbida al mais prático: cómpran-se bifanas i ua marrana i la cousa queda simpres. Sudor i l friu: suda-se a tratar de todo mas ls cinco nietos, an eidade de crecer atáman la fame i tamien ls outros.
Apuis l antierro cada un ten quer ir a sue bida. Ls mais nuobos, pa l’ounibersidade, ls mais bielhos, pa l trabalho. Nós quedemos mais uns dies. Semana defícele. L tiempo cuntina ásparo.
Bempuosta, die dezasseis, mais ua muorte. La suogra de miu armano. Dezassete, l antierro. Mimória yá nun tenie para dies tan brabos. La niebe cai an falhiscas que mais parécen folharascas. Regela-se.
Sexta, dezuito, Bila Flor, missa por alma de Tiu Juan. L tiempo i l temporal fázen stragos. Seis de la tarde, tiempo de bolber a Lisboua. Cuntina chubioso i friu. Meia nuite i meia, cheguemos. Dies atribulados. Fin de sumana para çcançar l possible i se possible. Segunda será die de trabalho.
Segunda, binte i un, l trabalho ampeça cun la normalidade possible. La bida ou se pensa ou se bibe. L melhor ye ir bibindo pensando.
Quinta, die binte i quatro, quarenta i uito anhos. Parabienes, ainda sós moça. Las ninas son fantásticas, aníman la cousa.



Parte II
Sexta, die binte cinco, apuis l almuorço, Rua de Sant’Ana à Lapa. Purmeiro arrepelo.
- Acho que stou a chocar ua baliente gripe!
- La Framácia ye eilhi. L melhor ye atacar yá. Bah, l melhor ye ir alhá!
Antigripine. Dous de cada beç. Tuosse, chá… chá i tuosse! L fin de semana bai passando. Esto bai a passar. Nó, nun passa. Ampeça l febre i l mal star. La cousa nun passa, mas passa l fin de sumana.
Segunda, die binte i uito. Bamos al doutor. Era doutora. Las queixas: sudores frius, febre. Ua gripe. Uas carteiricas de puolos para tomar quando tubir febre. Apuis, manhana yá debe de star melhor. La nuite foi defícele. Ls sudores, ls tremores nun me dan çcanso. Troca de pijame, trés bezes la nuite toda. Ancharcado. Bou aguantando. Mas Manela… Nun çcansa i al outro die ten que trabalhar. Quedo la manhana solico ambrulhado ne l cobertor sien gana para nada. Tenemos que ir outra beç al doutor. Nó. La doutora dixo dous dies. Mais ua noite fodida. Tembraba cumo baras berdes. Sudores… mudas. La cousa nun passa.
Quarta, die dous de márcio. Telifono para la salude 24. Bamos yá a mandar un fax para l Centro de Salude de sue área, baia alhá que ten cunsulta.. Cheguemos alhá. Nó, nun hai consultas. Eilhes nun sáben que eiqui nun hai consultas dessas? Grande merda, la Salude 24. Bamos outra beç a las Ourgenças de l Spital Particular. Nun era la mesma doutora. Scuitou-me. Stá cun ua preumonia. Bai a sacar un RX, apuis quando stubir pronto torno a chamá-lo. Puis, eiqui stá bien marcada la selombra. Batéria ne l pulmon. Al ataque cumpremidos. Deiqui a dous dies bai al sou médico assistente para el lo ouserbar i ajustar la medicaçon. La cousa cuntina negra. L febre i ls tembraduros nun me déixan.
Antes de l sol raiar solta-se la sinfonie de l cuorpo. Strumientos sien maestro i batuta: tuosse sien mais parar. Suabes traques ajúdan a la fiesta i spilrros a acumpanhar. Róncan motas na rue… Mais un spilrro para sparbar. Que harmoniosa ourquestra. Silenço… trés tuosses de trombone, sudores sien parar. La Senhora batéria ten fuorça pa caminar neste cuorpo tan capaç. Marie, que fuorça! Bataries antiaéreas prontas pa l ataque. An ayunas para l stómado atamar. Apuis l mata bicho: un, dous, trés, quatro,… Al ataque, batéria…tu bás t’amolar. Assossega un cachico. Nun t’anquemoda se fur a aspirar arriba? Nó. Eiqui nun te oubo. Antre lhençoles ampeça l sudor. Lhebanto-me a tremelicar. Un banho delgeiro pa l sudor lhimpar. Dezie l doutor: la batéria scapa para un lhado i nós atacamos por dous. Bamos a ber se nun ten scape. Ye la caça de l gato i de l rato.
Lembra-se-me l jogo de l lhenço que mi mai me fazie: caliente… caliente… morno… friu… gelado…sento-me ne l sentalho delantre l lhume… stás a arder… pongo la mano ambaixo l talho i … eilhi stá l lhenço. Fiesta… achei-lo… palmas!
Ancapaç de aguantar la chábina… tembra l miu cuorpo i antre tuosse i traques inda te premites uas graçolas. Solo falta música para beilar: ls quatro an fralda i dous an camisa. Miu pai assi dezie. Uito dies ye muito tiempo, carai! L cuorpo treme, la tuosse seca nun çpega i la mi cabeça stalha. Mete l tremometro ambaixo l braço. La puntica stá mui frie… Spera que apite... Debe ser l camboio a chegar a la staçon de Ruolos. Trinta i nuobe cun dous de febre. La cousa bai. Outra beç de biage. L friu regela, l aire silba, camisola anterior ancharcada. Miras tue mai, de saiote delantre a poner-te l unto antre trapos ne l al peito. Esto ye mui forte nun se puode fazer muita beç.
Demingo, seis de márcio, doze horas quinze minutos. Stou solico un casa. La mie cumpanha fui a missa, a rezar pula cierta para que l sou home quede buono. Sou un cachico eireije. Mas lhembra-se-me quien yá se foi i me gustaba muito. Ls delores ne l peito ban passando pa las cuostas. Será que esta cousa, até l nome le squeci, ten miedo de ancarar cun un home? Yá me bieno a la mimória: batéria, sua Senhorie!
Diç Amadeu Ferreira nun de ls sous blogues: “… ajustar cuontas cula bida, nun sabendo bien l que esso ye, será solo bibir, puis la muorte puode passar a la nuossa puorta i se mos acha debalde puode mos agarrar…”
Segunda, siete de márcio, horas, zanuobe. L febre yá se fui, l cuorpo stá assossegado, la nuite fui bien drumida. Batéria, stás fodida. You bou a ganhar.



Ambelhecer


Antes, todos ls caminos iban.
Agora todos ls caminos bénen.
La casa ye acunchegadora, ls lhibros poucos.
I you mesmo purparo l chá pa las pantasmas.

Mário Quintana


[an pertués:

Envelhecer

Antes, todos os caminhos iam.
Agora todos os caminhos vêm.
A casa é acolhedora, os livros poucos.
E eu mesmo preparo o chá para os fantasmas]


Hoije die uito de l més de Márçio, die anternacional de la mulhier, mas nun debie ser assi, to ls dies debien ser dies de la mulhier.

Assi talbeç to ls dies:

Dezíssen l tou nome

T’ouferecíssen froles

Te fazíssen festicas

Te díssen carinos

Te díssen beijos

T’anchíssen de afetos

Te dezíssen que te quieren muito

Te dezíssen que sós l centro de l mundo

Que sien ti naide sabe bibir

Que yes quien perdona

Que yes quien ama

Que yes quien deseia

Que yes mai

Que yes cumpanheira

Que yes namorada

Que yes cunfidente

Que yes todo na bida.


(A todas las mulhieres, séian associadas, scritoras deste blogue, cunterráneas, amigas, lheitoras)

07/03/11

La Caminada (ficçon)



Siempre que bolbie als lhugares d'antigamiente, sentie-se assi cumo se stubisse a afundar-se nun mar de recordaçones que l lhebában nun tornar al passado. Andube ls caminos doutros tiempos, que yá nun éran ls sous, i nun éran ls miesmos que conhecira. Staba todo demudado. Aonde datrás éran caminos i passában pessonas, agora habie yerbas altas i carbalheiras. El tamien demudara, i l tiempo demudado fugi-le.
Sentar-se eili a la selombra daquel uolmo, adonde tanta beç stubira a ripar fuolha nas manhanas prateadas de Primabera, oubir l telhincar de ls badalhos de las bacas qu'íban pa ls cerrados, sentir estas mudanças, i la çtáncia que las aparta, era anternecedor, mas al miesmo tiempo ferie-lo por drento. Sentie-se anquemodado, cumo se un alfinete atrabessado ne l peito l afogasse. Percurar aqueilha fuonte d'auga clarica i corriente, si!... La fuonte staba alhá, ambergonhada, scundida antre silbas i mato, parcendo miesmo querer scapar de las pessonas, para nun ser bista naquel abandono. Star mudado, querer mudar, era l grito de ls siléncios abafados, era la rebuolta dua bida por bibir. Cada momiento porjetaba-lo ou ne l abismo ou nua doçura çcuncertante. Querie bibir, aguardaba l milagre. Apaixonara-se, i aquel lhugar tolhie-le ls mobimientos. To ls dies passarie por eilhi, mas zde aqueilha data, todo serie defrente. Siempre que se aprossimaba, la pulsaçon altaraba-se i el tamien. Depuis sentaba-se, la respiraçon assossegaba, i l'ansiadade smorecie. L'ouséncia ye que pesaba. Purmeiro, ambadie-lo ua tristeza que chegaba a cubrir l sol nun die de Berano, depuis, l'ancerteza atiçaba-le l zánimo. L feturo, siempre persente anterrogaba-la sien paraige, bamos!... bamos!... I corrie a fazer mais preguntas sin repuostas. Tu ai?.., l que sabes de l'amor? Nun quiero saber. Falórun-me nisso, ye cumo ua peste, apega-se. I quedaba sin repuosta. Mira!...un die falamos nisso. Quando?...Quando?...Angelina era assi, einigmática. Ancuntrara-la un die a fin de tarde, benie zanimada, momientos antes quaije arrebentara, alguien la ferira. Fechaba-se nas ancertezas, nas dúbedas, carregaba la çcunfiança.
Anton nun respundes? i nun respundie. Fausto quedaba sin mais palabras, lhemitaba-se a repetir, Quedarei a la tue spera.

Válter Deusdado



Las baquitas mirandesas



Stando you culas mies bacas
Ne l cerrado bien çcansado
I arreparei nua cousa
Qu'inda nunca habie reparado.

Bi que la Laranja era castanha
Cul pelo bien relhamposo
I alhá andaba eilha
Cun aquel sou aire meio manhoso

La Castanha tamien alhá staba
Que de castanha nun tenie nada
Era mais a dar al negro
I la marrafa que bien le quedaba

I arreparei que la Lhoura
Tamien nun tenie nada a ber
Tenie l pelo acastanhado
Cumo ua baca mirandesa debe tener

Mirei pa la Cordeira
I bi que de cordeira nada habie
Que era ua baca bien grande
I pa l trabalho bien serbie

Arreparei na Andrina
Que staba mui alborotada
I bi que staba touronda
I la cereija neilha saltaba

Anton tube ua lhembrança
Nun sei cumo aquilho fui
I pus-me a magicar
Que tenie que la lhebar al bui


Que nien por artes mágicas
Benie un bui cerrado arriba
I fui adreitos a la Andrina
I saltou-le lhougo para anrriba

Dous saltos bien atiçados
Purmeiro un i outro de seguida
Que deixórun la Andrina
Eilhi bien ancolhida

Nun fui perciso percurá-le
Se era assi qu´eilha querie
Porque l bui por anstinto
Sabie qu´era assi que se fazie

Arreparei para eilhas todas
I bi-le aqueilhas guedeilhas
Cumo bacas mirandesas
Tenien pildrengos nas oureilhas

Uas bacas marabelhosas
Que mos dában momentos belos
Mos dában l sou trabalho
I inda mos parien ls bitelos






Ls retraticos son de l'anternete
oubrigado a quien ls metiu alhá

José António Esteves
Lar de San Jesé bumioso

05/03/11

Cancioneiro de las tierras de Miranda


[Este artigo saliu na Fuolha Mirandesa de l atrasado 1 de márcio. Pul sou antresse, eiqui se deixa para que mais pessonas l puodan ler.]




A la ua, la special dinámica cultural que ten cumo punto de salida la música mirandesa, seia ne l sou son mais tradicional ou folclórico seia ne l jeito folk mais quemun por estes nuossos dies; a esso hai que ajuntar l haber sido feita muita recuolha, de modo sistemático i agarrando todas las sues partes de la tradiçon oural (ende habendo que çtacar l trabalho feito pul Centro de Música Tradecional Sons da Terra); al fin, nun se puode tamien squecer la salbaçon de mui amportantes decumientos sonoros (registros de bários musicólogos i etnomusicólogos que al lhargo de ls anhos fazírun trabalho de campo pulas tierras de l Praino Mirandés, a todos le subertindo ls arquibos sonoros de António Maria Mourinho); todo esso acabou por ser eissencial para un lhargo recoincimiento de la necidade de se fazer un CANCIONEIRO DE LAS TIERRAS DE MIRANDA.

L que se quier, anton, ye ajuntar, studar i dibulgar todo un patrimonho cultural que ye teçtemunho dua amportante tradiçon musical oural, nua altura an que stan mui spalhados por ende i (nun) çponibles de modo zeigual ls decumientos fundamentales pa la sue stória i antendimiento. I nun menos amportante, nua altura an que las eisigenças de ls que s’achégan a la música mirandesa, seia cumo oubintes seia cumo músicos, a esso mos oubrígan, puis sien esso ls sous studos agarraran solo ua parte pequeinha de todo este lhargo patrimonho.

Mas nun se querie que fura mais un cancioneiro, cun un manhuço mais ou menos grande de partituras, mas quijo-se ir pul caminho de criar ua obra l mais cumpleta possible, cun analze musical i lhenguística, çcriçon stórica i funcional de cada moda (cun las sues mais amportantes bariantes) arrecolhida, ajuntando lharga anformaçon fonográfica i bibliográfica. I, botando mano de las nuobas tecnologies, haberie de ser tamien ua obra feita dun modo moderno, cun formas i cuntenidos einobadores i aporbeitando las redadeiras sprienças coincidas nestes assuntos.

L porjeto fui oufecialmente apersentado pul Perjidente de la Cámara Munecipal de Miranda de l Douro, Dr. Artur Nunes, na sesson comemorativa de l Die de la Lhéngua Mirandesa, festeado l 17 de setembre de 2010, ende dezindo que se trataba dua marra pa la Cultura Mirandesa, yá que la rializaçon de l Cancioneiro de las Tierras de Miranda passarie a ser ua obra de refréncia.

Todo esso zde l ampeço staba garantido pula custituiçon dua eiqui multedeciplinar de specialistas, cordenada por Mário Correia (Centro de Música Tradecional Sons da Terra), assi custituída:

- Parte musical – Miguel Manzano (Porsor Catedrático jubilado de l Conservatório Superior de Salamanca) i María Dolores Pérez (Porsora catedrática de Etnomusicologie de l Conservatório Superior de Salamanca), repunsables pula analze musical; trascriçones musicales (partituras) por um grupo de uito alunos de Etnomusicologie de l Conservatório Superior de Salamanca, deregidos por María Dolores Pérez;

- Parte de ls testos – Amadeu Ferreira, revison ourtográfica i lhenguística, analze lhenguística, stórica i cultural de ls testos; Mariana Gomes, classeficaçon i ourganizaçon lhiterária;

. Parte de eidiçon – José Pedro Ferreira i Mariana Gomes, regras de trascriçon, formatos de eidiçon, strutura i anterfaces, bases de dados i publicaçon an lhinha.

L punto de salida pa ls trabalhos assentou nun cunjunto de decumientos ourganizado por Mário Correia, custituído por arrimado a 120 registros fonográficos (discos cumpactos), correspundendo a arrimado a 2 600 modas cun sues bariantes coincidas (471 de cantigas, 588 de remanses i cantigas de la segada, 128 de strumentales bários, 22 de toques de campanas, 631 de ouraciones i modas relegiosas, 322 de danças i bailos, 421 de lhaços de pauliteiros).

Adepuis de bárias reuniones adonde partecipórun Mário Correia, Amadeu Ferreira, Miguel Manzano i Artur Nunes, ls trabalhos de l CANCIONEIRO DE LAS TIERRAS DE MIRANDA ampeçórun yá ne ls redadeiros meses de l anho, stando agora a seguir cun buona andadura, i habendo sido stablecido un prázio de 3 anhos para acabar ls trabalhos.

Mário Correia

(testo puosto an mirandés cun ajudas de Amadeu Ferreira)




03/03/11

Frase de la sumana


Çculpai-me, mas you tengo de ampeçar por dezir que, trés anhos apuis de la hourrible crise financeira causada por ua grande fraude, inda ningun eisecutibo fui preso. I esso está arrado!

Charles Ferguson, un de ls rialisadores de l documentairo Inside Job, an la cerimónia de antrega de ls óscares




02/03/11

L balioso tiempo de ls maduros



Cuntei mius anhos i çcubri que tenerei (quaije) menos tiempo para bibir deiqui palantre do que yá bibi até agora.
Tenerei muito mais passado que feturo.
Sinto-me cumo aquel nino que recebiu ua bacie de cereijas.
Las purmeiras, el quemiu-las quaije sien se dar de cuonta mas, al ber que fáltan poucas, ruobe la carunha.
Yá nun tengo tiempo para aturar mediocridades.
Nun quiero star an reuniones adonde çfílan egos anflamados.
Anquieto-me cun ambejosos todo fazendo por çtruir quien admíran, antolhados de sous campos, talentos i suorte.
Yá nun tengo tiempo para cumbersas anterminables, para çcutir assuntos einúteles subre bidas alhenas que nin fázen parte de la mie.
Yá nun tengo tiempo para admenistrar melindres de pessonas, qu'anque de l'eidade abançada, son eimaturos.
Nun quiero fazer acareaçon de zafetos que renhírun pul majestoso cargo de secretairo-giral de l coral.
'Las pessonas nun çcúten cuntenidos, solo ls rótulos'.
L miu tiempo quedou scasso para çcutir rótulos, quiero l'eisséncia, mie alma ten priessa...
Sin muitas cereijas na bacie, quiero bibir al lhado de giente houmana, mui houmana; que sabe rir de sous tropieços, nun se ancanta cun triunfos, nun se cunsidra eileita antes de l'hora, nun fuge de sue mortalidade.
Caminar acerca de cousas i pessonas de berdade.
L'eissencial faç la bida baler la pena.
I para mi, basta l'eissencial!

Mário de Andrade (1893-1945) - "L balioso tiempo de ls maduros"




(Em Português)



O valioso tempo dos maduros

“Contei meus anos e descobri que terei (quase) menos tempo para viver daqui para a frente do que já vivi até agora.
Terei muito mais passado do que futuro.
Sinto-me como aquele menino que recebeu uma bacia de cerejas.
As primeiras, ele comeu displicente mas, percebendo que faltam poucas, rói o caroço.
Já não tenho tempo para lidar com mediocridades.
Não quero estar em reuniões onde desfilam egos inflamados.
Inquieto-me com invejosos tentando destruir quem eles admiram, cobiçando seus lugares, talentos e sorte.
Já não tenho tempo para conversas intermináveis, para discutir assuntos inúteis sobre vidas alheias que nem fazem parte da minha.
Já não tenho tempo para administrar melindres de pessoas, que apesar da idade cronológica, são imaturos.
Detesto fazer acareação de desafectos que brigaram pelo majestoso cargo de secretário-geral do coral.
'As pessoas não debatem conteúdos, apenas os rótulos'.
Meu tempo tornou-se escasso para debater rótulos, quero a essência, minha alma tem pressa...
Sem muitas cerejas na bacia, quero viver ao lado de gente humana, muito humana; que sabe rir de seus tropeços, não se encanta com triunfos, não se considera eleita antes da hora, não foge de sua mortalidade.
Caminhar perto de coisas e pessoas de verdade.
O essencial faz a vida valer a pena.
E para mim, basta o essencial!

Mário de Andrade (1893-1945) - "O valioso tempo dos maduros"




Chupar de mais, puode ser malo



A cuntinar assi, qualquiera die yá nun bota nada.
Nun de ls porgramas de telbison ne l canal de la RTP1 que ye amostrado al público to ls dies de la sumana a las dezuito horas (Portugal em Direto), porgrama feito pula beterana Dina Aguiar i toda ua eiquipa que nun le queda atrás ne l porfessionalismo, a miu ber porgrama de culidade porque amostra l paiç rial, l paiç perfundo, aquel paiç que you gusto de ber que ye nuosso, adonde ben siempre al de riba l ampeinho, l amor, l sacrefício, la dedicaçon de tanta giente çcoinhecida que trabalha, que ye l motor deste cantico a la borda de l mar puosto. Ye de le dar ls parabienes, puis poucos son ls sítios adonde nunca fúrun i poucas son las áreas que nunca topórun (falórun).
Mas bou-me al que me trouxo eiqui. Cumo siempre ban a tener culas pessonas que trabálhan an coletibo ou an particular i las botán a falar, a dezir ou screbir l que fázen i porque l fázen, quantas bezes ende stan berdadeiros artistas çcoincidos, porfessionales que dórun siempre l melhor sien pedir nada, giente que nun stá cansada de fazer l que fai, giente que son berdadeiros eisemplos a tener an cuonta, a seguir, que mos dan probas de mantener ua rejisténcia nunca dantes bista. I apuis de ls oubir quedamos cun ganas de lhuitar, de trabalhar para alhebantar la moral i l ánimo dun pobo, quedamos cun ganas de atrabeç de l’arte i de l teçtemunho passar ua mensaige.
I nua tarde destas, la repórter botou-se ne l staleiro adonde stan ls purparos pa l antruido que ende spreita (cuido que fui ne l de Torres Vedras) i percurando l que habien feito i purparado para astanho, l que n’oupenion de l repunsable serie mais eibidente i natural, era ua baca lheiteira cul purmeiro de la gobernaçon deste paiç a puxar pulas tetas. Culas tetas yá bien puxadas, la baca yá serumadica (mirradica), las spaldas sien chicha, de l spinaço sálen las costielhas cumo se fusse un canastro adonde l çamarro ten deficuldades an se aguentar de rabo çfolhado i de lheite, que ye para esso que la baca eisiste, de tanto la ourdenhar yá nun bota nien pinga. Se la baca falasse dirie, pula cierta, qualquiera die muorro-me.
Si senhora, cumo dirie miu abó, stá bie apanhada pa l’oucasion, cumo l pobo atrabeç de ls sous artistas, sien palabras da la mensaige!
I eiqui cabe bien ua cuonta que me cuntaba miu pai, serbie para me dar eisemplos de bida, cuonta que quando se casou cun mie mai, era de ls armanos mais bielhos, ardou de casa de miu abó, porque partilhas só çpuis, ua burra. La necidade i l trabalho era tanto, que la burra nun paraba, era só trabalho, éran cargas de lheinha, alforjadas de cepos, carradas de stierco, sacos de trigo i farina al molino, cun arado rachado lhabraba las lhatas para batatas, las lhadeiras para garbanços, las huortas, puxaba a la nória, todo i de quemer pouco. I nien le tiramos lheite, mesmo assi muorriu-se culs uossos i l çamarro.
Miu pai birou-se para miu abó i percurou-le, i agora?
Al que miu abó respundiu, Agora bota-le la cebada al rabo.

Fala-me...


Fala-me de nuites claras,

de çucenas,
de lírios brancos,
acabados d´ abrir.

Fala-me de ourbalheiras,
de manhanas,
de cerrados,
de primaberas
acabadas de florir.

Fala-me de l riu
a correr fondo,
de siléncios de retombos,
de sbolácios, de bolos
i todo l mais
que l siléncio puode dezir.

Fala-me...
Stou a oubir.



LA SUIDADE



Troquei cerrados i tierras
pulas lhuzes dua cidade.
I cumo recumpensa
Quedei cun muita suidade!

Suidade, palabra docica,
que mos traduç tanto amargor!
Suidade ye cumo se fusse
un spineiro cheirando a amor!

Quando la suidade m´ambala,
cul sou nome a repetir,
l silêncio tanto me fala,
que nun me deixa drumir!

A todo mundo tu l dizes
que nun mando ne l que ye tou,
mas tengo suidades tues
i l duonho d´eilhas sou you.

Gustar de ti, quien nun há de?
Aspiras a tal simpatie,
que la giente sinte suidade
se deixa de ber-te un só die.

Zprezei la tue amizade,
querie mais, i muito mais!…
Hoije sou un barco de suidade,
apodrecendo nun cais.

Nun hai palabra nanhue
tan grande quanto la suidade,
que an siete lhetras se resuma
L delor i la felicidade!

José António esteves

stan an frol las almendreiras



ban chegando a sou lhemite

ls bózios pulas praças
sien lhiturgie pa la caída

yá nun hai castielho
alto i lhargo que chegue
pa l miedo de ls tiranos

ancuolhen-se ls simpres nomes
árden an claro ls juntouros d'uolhos
son polha
suonhos i sues preguntas

stan an frol las almendreiras:
quien quier saber de l fruito?
quien puode ampedir la primabera
?

Fracisco Niebro

01/03/11

"a rasca"



Quien de nós ne ls redadeiros tiempos nun ten oubiu la spresson “a rasca” ou “a la rasca" , spresson lhigada a las geraçones mais nuobas, que e a miu ber, puis nun sou antendido nestas cousas ye defrente de geraçon rasca.

Estas spressones, son muito ousadas i bien conhecida puls mirandeses, rebélan stados d’alma, situaçones an que un se biu, amentando agora muito neilhes i sendo por bias de las nuobas geraçones, tamien mos diç qual ye stado queilha s’ancuntra.

Ancuntra-se zanimada, a cuntas cun porblemas grabes, porque la maiorie studou para un die dar l melhor a sou paiç i quemunidade i agora bei-se peada de pies i manos, ne l atolhadeiro de l zamprego.

Tenemos oubido nuobas to ls die puls mais bariados ourganos d’anformaçon para un fuorte ajuntouro (manisfestação) adonde se puoda amostrar als gobernantes deste Stado, l zanimo i l mal stado a que las cousas chegórun.

Puis you digo que onte yá era tarde, porque sou daqueilhes que pénsan que calhar nun resolbe, zmascarar, apuntar ls males i dar seluçones debe ser un dreito que debemos fazer uso, cun orde i respeitando ls dreitos de ls outros, ls dreitos stabelecidos debemos boziar alto todo l que mos bai andrento, fazer desse dreito un camino de lhuita para demudar todo l que steia mal i zbrabar camino para un mundo adonde nun tengamos só frustraçones mas si possiblidades de realizaçon de ls nuossos sunhos i deseios.

Pena ye que estas geraçones mais nuobas, que recebírun de la mie (tengo sessenta i un anhos) todas las cundiçones para studar i l mais deilhes fazírun-lo, só agora téngan spertado. Estas geraçones al lhargo de muitos anhos tubírun i inda bien que assi fui, antrada nas scuolas porfissionales, nas ounibersidas adonde daprendírun muita cousa, son hoije pessonas letradas, sabidas, tubírun lhibardade de spresson, un paiç an paç, mas squecírun-se, a miu ber, de que para alhá de ls studos hai todo un mundo que nun perdona se acauso un adrumecir.
Squecírun-se que an sociadade cumo la nuossa hai que partecipar, seia nas eileiçones, botando naqueilhes que mos dan garanties de fazer melhor, an anstituiçones cibicas, nas einiciatibas çportibas, associatibas i culturales, nas lhuitas a pie de sous pais i mais quando lhuítan para que nun acáben ls cuidados de salude, lhuitar i trabalhar por ua sociadade mais armana i justa, acabar dua beç por todas cun este noijo duns tener todo i outros nien ua códia nien ua manta.

Onte yá era tarde dezir bien alto que este camino nun ye buono, até porque lhuitar i star a pie de las nuobas geraçones i trabalhar pa la sue realizaçon porfessional ye star cul feturo. Quanto melhor fur l feturo de ls jobes melhor será ls demais.

Botei-me a screbir subre este tema, i digo que l fago cun todo l respeito puis cumo todo na bida, nien todos pensamos de l mesmo modo, you daprendi muito cedo que para se chegar a las cousas un nun se puode aquemodar, ralas son las cousas que mos bénen a las manos, hai que fazer por eilhas, la mie geraçon pode nun tener sido l melhor eisemplo, mas fui aqueilha que dixo nó a la ditadura, que s’ampuso quatro dezenas d’anos sien dreitos.

La lhibardade stá ende, mas tenemos todos que trabalhar para que seia plena i justa, se nó ye só para alguns, para outros ye l mesmo que ditadura.