13/08/10
I ua jinela se abriu ne la folhaige...
Staba caliente l die, daqueilhes dies de suberrolho, cielo cargado de canícula que baixa a la tierra i todo atafanha.
Mirei l cielo para ber se habie seinhas de ua trebuada. Staba sien nubres, dun azul caliente i que bien se notaba la calor ne l sudor que me salie a correr cara abaixo.
Parei ambaixo dua árbole.
Tan cansadas stábamos ambas a dues nesta manhana de Agosto!
Nien raça d´aire. Un airico bundaba, que me alhebantasse la ruoda de la saia branca i fazísse abrir las jinelas daqueilha árbole... Nien ua fuolha bulhie, nien un pelico mexie...
Apuis mirei cun mais atento i nien aquerditaba!
Un nialico culgado cumo se fura ua cesta! Guapo, quelor de piel ne l meio daquel berde mortiço. A abri-lo al mundo, solo un buraquito, redondo que nien uolho dun barco para spreitar ls piratas. Deilhi spreita ls peligros que l béngan de fuora, l paixarico amarielho.
Puxei l galho un pouco para que nun l´ anjeitasse i, lhougo d´alhá saliu un paixarico que apuis bi que staba a chocar uobos. Cumo poderá ser isto, pensei you, chocar uobos ne l més de Agosto, cun esta calor tamanha, agora que to ls paixaricos yá anseiórun sous bolos i cúbren ls cielos, muitos ya prontos para se íren para outras tierras?
Dixo-me apuis la paixarica que la pormeira ponidura la habie quemido un lhagarto, uobo apuis uobo, un a un, cumo se fura un cuco a botá-l-los fuora a cada beç que ponie un sou.
Fui un lhagartico que me ls fui quemendo, anque pequeinho, fizo-se grande para mi quando l quije atacar i me assoprou cun un báfio que me deixou toldiada...
Nun tube outro remédio se quije ber mius ninos a medrar para que apuis que you muorra, cuntínen a bolar nestes cielos.
Quedei tan zgustosa, puis bieno-me l choque i a fin de cuontas nun tenie nada para chocar!
Agarrei-me a mi, puxei pulas hourmonas que yá me faltában, i ála a botar outra ponidura, para que neste nialico feito cun tanto amor, nacíssen ninicos felizes. Quando queremos, de todo somos capazes!
Mira, cun la calor custa-me a registir mas a la nuite bén l recio, la lhuna, las streilhas i cun eilhes dá-me la gana de cantar i apuis canto, canto, canto i registo, mirando las streilhas apuis que las fronças se abánan i l´árbole abre sues portaladas.
Cantas, cantas que bien you te oubo!
Bien haias por assi cantares, dixe-l you al mesmo tiempo que miraba l andrento daqueilha casa cun ls quatro uobicos. Quéda assussegada a chocar tous uobos i se percisares algo, you stou alhá abaixo naqueilha casa branca nó tan guapa cumo la tue.
Cumo te chamas?
Mariepiendula.
Que seias por muitos anhos, tu que sós tan guapa i lhuitadora.
Apuis fui-me i quando me bolbie para l´acenhar, un airico lhebe abriu ua jinela de las fronças de la árbole, para que la paixarica antrásse i cuntinasse sue funçon de mai.
A camino de mie casa you fui eimaginando cumo aqueilha pequeinha mariepiendula haberie custruído sou nial a birá-se subre eilha para que la sue casica quedasse cun poética de l spácio de sou cuorpo. Buoltas i más buoltas a girar para, cun ls materiales que l sou l´iba lhebando, eilha custruir ua berdadeira obra de arquitetura, you dirie até de scultura al robés, para sou cuorpo quedar an argonomie total.
Cumo serán felizes ls mariepiendulicos!...
Ne l reino de ls animales, eilha ten que ser arquiteta!
Áh, mas nesse reino, ua paixarica que canta mirando la lhuna i las streilhas anquanto l recio la refresca,...ten que a la cierta, ser poeta!...
Arquiteta, scultora, poetisa, mai, guerreira...
Dai-me ua pinguita d´auga fresca!...
Stá caliente este més de Agosto cun l sol a rechinar, las nacientes a chorar cun poucas lhágrimas, l´auga a faltar ne las torneiras de la aldé por quaijeque naide la saber forrar, agora que la ten an casa ancanhada i l cántaro nun pesa, nó porque nun seia capaç mas porque naide l splicou la necidade.
Tengo que falar cun la rapaza más bielha de Cefrino que ye antandida nestas cousas i eilha más que naide poderá splicar a las pessonas que la celuçon de la falta de auga nun ye chamar ls Bumbeiros cun la cisterna chena para que la bóten ne la mai d´auga, la celuçon stá si an furrá-la, porque l´auga ye un bien que se acaba i se acabará debrebe, se nun la gastarmos cun sentido de grande repunsablidade.
Tenará la Cámara que ctribuir anformaçon al cunceilho, (nun sei se yá le fizo) para que las pessonas sígan regras, anque parecendo simpres son eificazes para reduzir l gasto, para que puodamos deixar auga buona para buer a aqueilhes que béngan apuis de nós.
Hai que criar outros questumes mesmo até ne la rega de las huortas, huortos i jardins, outelizando sistemas de rega gota a gota, an beç de sucos chenos que debrebe se sécan por stáren an cuntato direto cun l sol. Tamien ls lhençoles friáticos dadonde l´auga bén se sgótan i, se nun se tomáren medidas mui sérias, ponemos an risco la suberbibença fetura.
Dai-me ua pinguita d´auga fresca!...
11/08/10
Relhuzientes custelhaçones
adonde pisei senaras de trigo
para ser formiga
an cerejeira de tuoro àsparo.
Eilhas doces, negras, fracas
que de tan fracas,
la carunha l salie nas costielhas.
I poucas, tan poucas!...
I guapas, tan guapas!...
Guapas, apetitosas i únicas,
cumo única ye l'einfáncia
feita d'oulores brabos...
Nun fui este l miu capulho,
La mie squina de ls siléncios
mas deiqui you puodo bé-lo,
alhá ambaixo na aldé, miu nial,
aonde siempre me chego,
debagarico...
Deiqui beio l sol a í-se,
bola caldiada
tocando l cuorpo de ls montes
adonde ls mius suonhos d'anfenito pousan.
I beio funtanairos
i beio fuontes
i cántaros ne l puial
sperando ua fala apressiada.
I beio todo,
beio todo, an nada...
Quando por fin l sol me deixa
i Bénus se me faç cunfidente,
apago ls candieiros de la rue
I beio candeias solamente
I beio ninos
i muita giente...
Giente que trabalha,
Sfarelando l pan,
sinte todo,
an troca de nada...
I depuis,
an cada casica,
cun sue jinela pequeinha,
you beio
l nacer dua streilha,
trémula, andeble, anquieta.
Atrás dessa, outras,
almiando serones
i na mie aldé you beio
relhuzientes custelaçones.
10/08/10
Bagamundiando ne l sereno
Nesta nuite an que la lhuna çposou outro lhado de la tierra i anspira poetas doutras falas, las streilhas son más relhuzientes i las aldés an custelhaçones parece que stán más acerca. Las belas que acendi andrento de poticos queloridos ténen sue lhuç a tembrar, anque l aire se tenga calhado. Apiscórun a las lhuzes celestres, aqueilhas abaixórun por sues scaleiras para ber que cousa era aqueilha na cortina dua aldé i porqui se quedórun, eilhi abaixo al pie de l poço. Las lhuzes de riba de la mesa adonde al strelhumbre scribo, stan a trembrar de tanta eimoçon de tal besita. Cháman-las para ber se you beio melhor ls botones de l cumputador, mas cumo que puxadas por ua força benida de nien sei dadonde, cumo se fússen un óbni, ua atrás la outra, bán-se scapando.
Al strelhumbre, cuntino screbindo.
Solo este cachico ten lhuç. To l resto até la aldé stá an scuridon. La mie perra deitada acerca ls mius pies, stá atenta al que se passa, nun baia algun lhobo passar acá de la canhiça.
Ls ninos de la quelónia de férias inda stan a jogar a la puorta, oubén-se sues bozes i bózios de alegrie por stáren fuora de sue ilha.
Scuito bozes de giente a la cierta de fuora, benida de Fráncia, aporbeitando l fresco até tarde, agora que nun percisan de madrugar para ir pal trabalho.
Curto, mui curto ye l més de Agosto,… dezie-me l anho passado la amiga Teresa Capadora que bibe an Bordéus: Stou to l anho a pensar ne l més d´Agosto i apuis passa tan debrebe!
L ganado yá arreculhiu al curral i l pastor colga l cerron a la puorta l quarto de drumir, para que la merenda l sperte i, inda scuro, las oubeilhas ancomécen a pacer i se fárten antes que l sol caleça.
Cada beç menos bozes, cada beç más siléncio, cada beç más ls grilhos cántan sues cantigas que me chégan a cansar de tan repetitibos séren sous sonidos, cada beç más sola, solos tamien stán ls dedos que scriben la nuite cumo la canta l moucho que al loinge se oube piar.
Las custelhaçones stan atentas a que algun nino naça, para, cumo dízen ls astrólogos, l traçaren sou çtino, cunsante stán znhadas ne l cielo a la hora de sou pormeiro bózio. Assi splícan cun l mapa astrológico, aquilho que cad´un queda no que l parece.
La aldé drumirá nun torpor porfundo até que l galho anuncie soutordie.
Sólo ls grilhos i ls mius dedos inda bagamundeian ne l sereno de la nuite…
09/08/10
Risas adiadas
A zafiá-los stában ls grilhos nesta nuite serena i sues bozes me chegában a la baranda almiada por lhanternas cun belas, colgadas de l´arble i pequeinhos castiçales queloridos subre la mesa, mercados an Stambul, dán a esta squina adonde me sento cun amigos apuis de cenar, un ambiente de antemidade.
Nun ténen cantado ls ranacalhos , talbeç porque ls charcos stéian secos, talbeç porque stéian tristes. Seia l que fur fázen-me falta. Ye cumo que ne la ourquestra fálten ls biolinos.
Agora que quedei sola an miu siléncio, agora que ls ninos de la quelónia de férias de Ibiza yá se drumiran, you quedo a eimaginar cumo serie la aldé feliç cun estes ninos to l anho.
Apuis arreculando ua porrada buona de anhos pensei que ne l tiempo an que me criei, talbeç inda fúramos an maior númaro, mas que triato nun faziemos cumo estes l fazírun hoije ne la antiga scuola porque l nuosso tablado era un tablado de l trabalho ne l termo.
Como ye cruel l mundo que nun dá cundiçones a la maternidade!
Cumo há-de haber muito nacimiento neste paíç se la grande parte de la giente joben stá zampregada ou ten trabalho precairo!!??
L´outurdie staba you a oubir las notícias ne l rádio dadonde me chegaba la boç dua senhora que dezie: L trabalho precairo multeplica-se to ls anhos, somos ls terceiros ne la Ouropa, la giente a recibos berdes( diga-se que son azules, mas quando habie amposto porfessinonal si éran berdes) medra a uolhos bidos. Ls recibos berdes son ua fraude que l própio Stado fai medrar. Cumo poderá ser tratado un trabalhador cumo andependiente se cumpre hourário, se ten patron ou un chefe que cuntrola l sou trabalho?
Cumo puode haber ninos se ls jobes ténen trabalho precairo?
Dezie la tie que habie sido criado un çucídio de maternidade para estas trabalhadoras i que poderien gozar sue lhicença, anque mais pequeinha que las trabalhadoras cun cuntrato de trabalho.
Mas será que estas mulhieres staran çcansadas an casa a cuidar de sou ninico, sabendo que l que ténen mais cierto ye séren sustituídas?
Será que alguien ousa cumprir l suonho de ser mai cun un ourdenado de quenhientos ouros i inda porriba, sendo andependiente çcuntar an cada més ciento i cinquenta i uito ouros pa la Sigurança Social? Se tebísse cuntrato çcuntarie apenas cinquenta i cinco i la çfrença siempre l iba dando para fraldas de l nino.
Haberá algua mulhier que se abinture a ser mai nestas cundiçones?? Sendo respunsable, claro que nó porque trazer un filho al mundo ye ua respunsablidade mui grande an to ls sentidos.
Desta maneira, Pertual tenerá cada beç más la populaçon ambelhecida, las aldés morriran de pasmo por falta de sunrisos, l suonho de ser mai será cada beç más adiado i muitas nunca poderan saber la magie i felcidade de sentir un ser a mexer andrento deilhas.
Ténen ls gobernantes de to la Ouropa i an particular Pertual, tomar medidas mui sérias i eificazes para que la situaçon se modefique, puis que sien ninos nun hai feturo.
Risas adiadas por un tiempo porque siempre ls jobenes hán-de lhuitar para que las risas stéian cada beç más acerca a sou tiempo...
08/08/10
Malzinas
Hai ua malzina an cada palabra que scribo que als poucos me bai lhibertando de ls uocos que tanta beç me tíran l resfolgo. Tomara you que to ls dies an mius dedos nadássen palabras cumo ls peixes nádan an rius de augas lhimpas. Hai bezes an que las palabras que quiero screbir se ambáçan cumo se fúrun magarças floridas cun l arado que ua junta de burros puxa i que por falta de fuorça pára ne l meio de la sucada.
Quiero achar torna, mas la torna nun se me ampon, ls cerros de tan ambaçados nun se béian arriba ls sucos i las fuorças me faltan para sacudir l arado que me are l termo.
Hai un nuolo que nun se me zambaraça de l peito, ua miada de uocos que nun cuorren an sou nobielho, un agastar ne l stómado que se ancuolhe, un amargoso de boca que nun çtingue ls sabores. A las bezes penso l que serie de mi se to ls dies las palabras nunca me manássen de ls dedos. Hai dies de regadiu seguidos de dies de grande sequeiro i, por más que you, cumo cundanada puxe a la nória, ls baldicos bénan siempre chenos de nada. Chenos de cousa nanhua!
Aire an uocos que se me forman i me acúpan l sítio de las risas, abandonos que me ancúlhen l sítio de ls carinos, bózios que me assústan la musa que me dita ls poemas.
Cascalhai palabras neste riu que me cuorre seco, neste zerto an que me perdo i adonde tanta beç nun abisto un ouáse, mesmo an miraige, un debaneio que me faga seguir l camino, anque apuis l camino nun seia ua naciente de auga cristalina!
Malzina de palabras you pido, nun amporta l oulor i gusto que ténga. Puode ser amargoso de maçanielha, doce i caliente de tília, acunchegante de yerba cidreira ou scitante de l chá negro.
Malzina de palabras screbidas, salidas deste bentre rasgado por prenheç amubida, de cumbersas que nun acho, de monólogos de solidon que me zourientan.
Malzinas serbidas an bules de porcelana fina...
06/08/10
UN DEMINGO NA RIBEIRA
Fumos a fázer un pequenicon
Passemos la tarde na ribeira
Cun grande animaçon
Ne l demingo fumos branear
Todos juntos pa la ribeira
Fáziemos grande braseira
Pa las sardinas assar
Cun bun bino para regar
Na gorja la houmidade
Fui a la grande i a buntade
An felicidade i alegrie
Toda la giente se dibertie
Cun grande felicidade
An Uba, na sue ribeira
Fui ne l demingo passado
Fáziemos todo animado
Tal fui la nuossa brincadeira
Un demingo a la maneira
De mos alegrar l coraçon
Fui tanta la animação
Até l sol mos deixar
Pa la mauta festejar
Fumos a fazer un pequenicon
Dezie alhá que nun fui buono
Ó que nun fui difrente
Staba todo tan cuntente
Digo alto i bun son
Siempre cul miesmo ton
Por ser cousa berdadeira
Cun chá feito de parreira
Petiscos para acumpanhar
Até la piel se torrar
Passemos l die na ribeira
Scriebo para nun me squecer
De l grande acuntecimento
Tan sprado momento
Nós quejimos cunhecer
Até l sol zaparcer
I ir el ambora anton
Pus nós nun fumos non
Tomemos lo nuosso partido
Todo fui tan debertido
Cun grande animaçon
José António Esteves
05/08/10
Monólogos de solidon (III)
Fui a serbir para Caçarelhos inda nun tenie ls catorze para trabalhar ne la laboura, no duro.
Eran mui ricos mas eran al mesmo tiempo mui pobres i pouque delorosos para quien percisaba!... Naquel tiempo era assi i, quien percisaba, a todo se assujeitaba…
Quanto l pagában de suldada?
Quaijeque l que querien i se el nun fura, outro eirie! Éran uns sumíticos! Nunca na bidas deilhes ponírun ls criados a quemer na mesma mesa que era para nun l dar l que eilhes quemien.
Ua beç fui a scabar la binha cun l amo. A horas de merenda apareciu alhá ua filha i chamou l pai para outro lhado para trás d´ua parede cun la çculpa que habie caído un cacho. Quando el fui a spreitar, estaba l amo a quemer ua tortielha d´uobos. A el nada, cuitado.
Nien sei cumo ye que el nun azimbrou cun las guinchas i se fui… You parece-me que se me tebísse a mi passado que l azimbrarie cun eilhas para que el scabasse cun las dues a ber se era capaç. Pobres ye l que eilhes éran… Regueste la hourta toda?
Si, reguei onte a la tardica.
Hai muita çfrénça de pessonas. Apuis fui a serbir cun outra famílha d´alhá, mas esses éran mui fartos i siempre quemien cun ls criados. Muito trabalho mas fartura de todo tamien tenien.
Porquei nun se scapou de ls pormeiros? Cuitado, el percisaba i apuis,… tamien nun tenie agarimo de naide!
Inda agora assi ye, mai! Ua sploraçon!...
Á, si si! Haberá de todo, cumo naquel tiempo!
04/08/10
SIN OUFENSAS
La nuossa fala merece respeito
Miesmo que haba algun erro
Nun cunsidreis cumo defeito
Ne l causo nisquiera ye un erro
Isto ye la mie oupenion
Parece-me mais palabras muortas
Aplicadas cumo spreson
Son spresones que se aplican
Sin a naide querer oufender
Son palabras que mos salen
Muitas bezes sin nós querer
Nesta época de l anho
Ouban-se, a tuorto i a dreito
Muitas palabras Francesas
Sin por isso ser un defeito
Pus ye nesta época de l anho
Que muitos, muitos bénen dalhá
Que son Pertueses an Francia
I son Franceses acá
Ye muito uso oubir dezier
Yá muitos, muitos l fazíerun
Quando se l precura a un amigo?
Anton ls buossos Franceses yá benírun
Sin por isso ser defeito
Ó ls querer oufender
Mas ye porque ten que ser assi
Ó porque assi ten que ser
Bamos-mos a deixar ls purmenores
Deixarmos-mos cumo aquel que diç
Mas essas palabras, na boca de l pobo
Ye miesmo assi que se diç
Sin por isso ls querer oufender
Als nuossos que bénen dalhá
Mas son palabras curriqueiras
Que se dizen por acá
Nun staran ne l bocabulairo
Nin ne l Francés, nin ne l mirandés
Porque son spresones curriqueiras
Que só se aplican de quando beç
Bamos a tener pacéncia
I nun fazer tanto alharido
Porque por esse camino
L mirandés si stará perdido
Ye assi que you l beio
I scribo, para nun quedar queto
Mas nun bos anfadeis comigo
Porque you sou analfabeto
I porque sou analfabeto
Dou erros ne l mirandés
Mas l analfabeto sou you
Nun me quergades tirar la beç
Cumo sei pouco de la bida
Tamien pouco se me squece
Mas bamos a tratar l mirandés
Cul respeito que el mos merece
Martelhada, eiqui, martelhada eilhi
La cousa bai nistante
Só assi la nuossa fala
Eilha irá indo palantre
Stamos todos a d´aprander
Als poucos bai salindo melhor
Que para curregir ls erros
Stá ende l nuosso porssor
L porssor i ambestigador
L porssor Amadeu Ferreira
Cun el, la cousa bai palantre
Miesmo que alguien nun querga
Anton para you me calhar
Deixo las cartas na mesa
I Biba la nuossa fala
Que se chama, lhéngua mirandesa
José António Esteves
Lar de San Jesé Bumioso
02/08/10
Curso de Einiçiaçon a la lhéngua Mirandesa (Sendin, 31 i 1 de Agosto de 2010)
Uas atrabeç de ls sous fuitos carnudos, gustosos i saborossos, outras agarróru a la semiente ua ala para que l aire las lhiebe bien loinge i assi por alantre.
Tamien assi fui cula lhéngua mirandesa ne l die 31 de l més de Júlio i ne l die 1 d’Agosto passado an Sendin pur alturas de l yá afamado “Festibal Interceltico”, ne l Curso de Einiciaçon a la Lhéngua Mirandesa, curso dado pul porsor i ambestigador Amadeu Ferreira.
L porsor mais ua beç cumo siempre ten acuntecido, cul sou saber zlhumbrou toda ua assemblé que mobida pula gana i curjidade s’antregórun de cuorpo i alma para saber mais deste património lhénguistico.
Las sues splicaçones chamórun l de riba l antresse de todos.
Cun arte, boto todo l mundo a spurmentar la lheitura i la fala, derrubando atalancadeiros i miedos, splicando la sue ourige, las caratlisticas, l sou balor cumo meio de comunicaçon i cumo património de l mundo, la sue relaçon cul passado, la cuntribuiçon pa la stória i la region, l amor que l pobo ten por eilha i bien debrebe yá nanhun de ls persentes se sentie stranho.
Sien eiceçon todo l mundo quedou cuntento i quijo quedar lhigado als demais para assi nua ouportunidade poder tornar a estas aulas i palhestras, para saber mais i ir mais loinge na daprendizaije.
Quedei cula certeza que todos aqueilhes que benírun de Braga, de l Porto, de Alenquer, de lisboua, de Cicuiro, de la Speciosa, de Sendin, de Fuonte Aldé, de Zenízio stan agora mais ricos de saber, cun coincimiento mais lhargo, i la lhéngua mirandesa menos eignorada.
Cada eibento que se faga ye mais ua semiente que se sembra, ye mais ua upa que se dá, ye mais un passo alantre para que nunca se muorra.
Las birtudes desta einiciatibas son tantas que será siempre pouco l que screbimos acerca deilhas, i quando son feitas cun carino i sabedorie cumo l fai l porsor anton, inda mais scassas séran.
Stan de parabienes todos, l porsor Amadeu, ls alunos i l Mirandés
31/07/10
LAS BUOLTAS QUE L LHEBOU
El naciu, i alhá se criou
Fui seguindo, l sou curso
Anté l die que se secou
Depuis de se haber secado
Era la hora de l apanhar
Ye chegada la hora
De mos botar a cegar
Alhá bai un pul termo
Dobradico por aqueilhas stalhas
Fazendo grietas nas manos
De las roçadelas de las palhas
De las palhas, i dels cardos
E de las gatunhas tamien
Las manos quedaban anchadas
De tantos picos que se l metien
Apierta eiqui, apierta eilhi
Abraçando ls manolhos
Cumo se fussan rapazas solteiras
Que iban quedando nels restrolhos
Lhougo depuis habie que junta-los
Cun carino i cun maneiras
Para depuis ls carregar ne l carro
I lhebalos pa las eiras
Deixa-los nun bornal
Para depuis ls spalhar
I culas bacas i ls trilhos
A las buoltas pals trilhar
Bira parqui, bira palhi
La parba hai que ajuntar
I sprar que faziesse un airico
Para depuis la lhiempar
Apartado l pan de la palha
Yá l sol queimaba cumo ua brasa
Depuis de l meter ne ls sacos
Lhieban-se anton para casa
L grano bai pa l molino
I de farina, pa la peneira
Juntasse-le auga sal, i furmiento
I queda a drumir na masseira
Depuis dua buona soneca
Al spertar, bai a cozer
Terminada esta funçon
Stará pronto para quemer
Calantico ó miesmo friu
To mundo de l gustou
Mas para el chegar eiqui
Las buoltas que l lhebou
José António Esteves
30/07/10
Canméme (Assi i todo)
Arde sturrelhado l Praino, de tanta calor!
Dá miedo un abinturá-se por touçones adrento. Las piernas quédan sgadunhadas por piornos i carqueijas, ls pies furados por carinos de gatunhas que atrabéssan las alparagatas.
Hai uns ouáses ne l meio deste zerto. Pequeinhas huortas regadas cun sudor, por manos que nunca fúrun capazes de quedar a la selombra i que mais parécen hourtas de jogo de ninos. Outras maiores, quaijeque siempre daqueilhes que se fartórun de andar pul mundo i tornórun cun sues eiquenomies i reformas a sues casas de piedra ou de alguns que porqui quedórun a tratar de sues bidas.
Pequeinhas tierras sembradas de pan zafian l´ atafanho antre touças i cerrados. Las spigas miran l chano, nua timideç i solidon de giente a quien yá l faltan piernas pa las mirar.
Dezien-me l´outurdie alhá pa las Guiras: Stamos na maior mancha de touçones que hai ne l Praino. Grande de más, dixe you que bien la beio de la mie baranda, stendida pula Malhada, Cabeça Gorda, Trabacinos i sei you por que sítios más…
Mete miedo tanto monte, aquel hourizonte berde seco a stendé-se porende afuora, sien ua mancha castanha que l sirba de resfolgadeiro i l lhibre desse atafanho de peligros.
Bai-te cunsolando Praino, Agosto stá a chegar para te traer gente que te çaracuteie, te déia las buonas horas cun bonjures i te diga que canméme gustan de ti porque canméme ye eiqui que melhor se sínten.
Assi i todo, anque ls touçones mos apérten i la falta de carreirones mos zouriente, ye eiqui que gustamos de star i eiqui tornaremos para fabricar l nuosso pequeinho ouáse que mos quebre la secura de ls fenos…
28/07/10
L XÁL DE SEDA
Nun bés que you te quiero bien
Se tu quejires ser mie
Serei solo tou tamien.
Tengo tanto amor p’ra dar
Se l quejisses receber
Aposto sin m’anganhar
Que nun t’ibas a arrepender.
L tou xál de franja fina
Fai-me tanta, tanta ambeija
Quando sentado na squina
Te beio ir pa la eigreija.
Cumo you gostaba de ser
Esse xál de seda amerosa
Para te poder calcer
Miu lindo beton de rosa.
Nun sou nada rezador
Mas yá fiç ua promessa
Marie dá-me l tou amor
Que la quiero cumprir depressa.
Rezar um terço por die
An loubor de Nossa Senhora
Dá-me l tou amor Marie
Qu'ampeço yá nesta hora.
" L MIRANDÉS AN FORMATO ANTENSIBO"
Buonos dies, buonas tardes ó buonas nuites, todo bai depender de l'hora an que cada un abrir l'anterneta para bejitar las Froles.
Ye berdade, hai mui tiempo que nun cumbersaba culs mius amigos de las Froles mas nun ye por star anrabiada ó me tener çquecido de la nuossa lhengua, son cousas de la bida... mas hei-d'aparecer!
Hoije tube buntade de deixar eiqui ua ambora, nun solo porque fala de la nuossa lhengua mas tamien pul seneficado que ten para todos aqueilhes que defenden l Mirandés cun tanta dignidade i diga-se mais, cun tanta baidade.
Ye habito miu la leitura de l jornal que mais se cumpra eiqui pul nuosso norte i, ambora passe muita fuolha adelantre, porque hai muita ambora que pouco me diç ó nun me antressa, nunca deixo passar la páigina de la cultura porque sei que mais die menos die eilha bai a falar de l nuosso Nordeste Transmuntano.
Nun fui propiamente l'ambora que me çpertou l'atençon, pus cada beç mais se bai falando de las dibersas einiciatibas de muita buona giente ten lhebado la bun porto pa la dibulgaçon i l'ansino de la nuossa lhengua mas saber qu'hai pessonas, que me dá l'ampresson nada tenéren haber cul mirandés, fazíren trés horas de biaige pa l daprender, deixa-me cul coraçon cheno d'alegrie i admiraçon!
Ye l causo desta Porsora de Lhenguas - Manuela Laranjeira que se çloca de Abeiro, para participar nesta eniciatiba promobida pula Associaçon Recreatiba de la Mocidade Mirandesa.
Eiqui stá ua proba de que se mos ampenharmos un pouco l nuosso Mirandés nunca hai-de morrer.
Esto faç-me citar ua frase dua cançon de la nuossa Amália Rodrigues, " cantarei até la boç me doler..”
Para quien nun lheu l jornal, eiqui bos deixo l'ambora!
27/07/10
PIRUETAS
L outro die, yá nun sei adonde ye que fui, an que tipo de « média » (ye assi que nós dezimos an francés), na telbison ou na rádio (You sou ua que oubo mais la rádio que la telbison porque apurbeito para fazer outras cousas, até cerrar ls uolhos por eisemplo quando inda nun cunsegui ou nun quiero acordar totalmente)... L outro die, dezie you, oubi un quementador ou talbeç até ua quementadora dezir aqui an França que ousar sacos de plástico yá nun era « tendéncia »; « old fashioned » derien ls Angleses, quier dezir : fuora de moda, banal i sien antresse. Mas tamien por ua rezon : hoije, quien nun stá sensibelizado a la nececidade de reduzir las cuntidades de todo l que un puode çpejar nas « pubelas » (palabra tamien d’ourige francesa para quien inda nun sabe) passa por un eirrespunsable, un incunciente, un çleixado, un eignorante ou un eigoísta até an ciertos casos...
Quando oubi esse quementairo quedei assi i todo cun la cunciéncia tranquila. Lhembrei-me por eisemplo que yá uas sumanas tengo ua proua cumo nun podeis eimaginar cun un saquito cun quelores mesmo a la mie moda i feito – i ye esso l mais amportante – cun un panho legeiro mas resistente, scolhido de perpósito para transportar alguns quilos de mercadories i que se dobra mui facelemente de tal maneira que até entra, ua beç dobrado, nun saquito inda mais pequeinho que puode tamien serbir de puorta-chabes...
Claro que cun esse tipo de saco que lhiebo siempre quando salo para fazer compras, yá nun preciso que ls comerciantes me déien sacos de plástico cumo dantes era l caso inda nun hai muito.
Mas nun ye só desta maneira que bou cuntribuindo para reduzir las cuntidades de todo l que acaba nas pubelas para ser queimado ou çtruído. Yá hai muito que mos aquestumemos a fazer, you i ls mius, l que hoije cháman i chamamos « cumpostaige » i que nun ye outra cousa senó fazer stierco cun todos ls begetales, cascas de patatas i sobras de outros legumes ou de fruta que un nun quier i deita fuora.
Reciclo, i reciclamos todos, l que ye possible reciclar : papel, latas, garrafas de bidro ou até de plástico anque yá haba poucas destas hoije an die an nuossa casa porque yá uns anhos que acabemos por mos cumbencer que tamien nun era ua soluçon eicológica buber auga çtribuida i comercializada an garrafas ...
Buono esto ye só ua antroduçon para l que inda bos quiero cuntar mas yá debeis de haber percebido que l tema eissencial desta mie anterbençon de hoije ye ua chamada de atençon subre ls problemas ambientales ligados al cunsumo eisagerado particularmente de ciertos perdutos que muitas bezes nien siempre son fáceles ou son quaije ampossibles de reciclar sien que esso tamien tenga un cierto ampacto negatibo subre l nuosso meio ambiente.
An Sendin, neste fin de sumana, houbo puls bistos un ancontro de « motards » (mais ua palabra francesa) ; digo puls bistos porque fúrun eimages que bi aqui na Anternete, eimages que dában a antender que ye eissencialmente la mocidade, i mais ls moços que las moças, que gústan desse tipo d’acuntecimiento… Nun ye que you yá me sinta bielha, yá « old fashioned »; na mie antroduçon até tentei probar l cuntrairo. Sinto-me até bien nuoba i sprimentada para dezir claramente que l’ourganizaçon desse tipo d’acuntecimiento nun se faç cun uns poucos d’euros. Ua mota custa siempre mais que ua simpres bicicleta por eisemplo i l cumbustible que sirbe para fazer funcionar essas maquinetas, « bombas » dízen alguns !, acaba tamien por tener l sou peso i ancidéncia na carteira… Ua carteira que tamien mos oubriga a todos a pagar dua maneira ou doutra las cunsequéncias de las bárias catástrofes eicológicas debidas al cunsumo eilebado i talbeç tamien eisagerado de petróleo ne l mundo, catástrofes a que yá assistimos muitas bezes i cuntinamos a assistir todos ls dies anfeliçmente cumo essa de que tanto se fala agora i que ten cumo respunsable ua cumpanhie cumo la BP que nun ye çcunhecida para naide...
Bi alguas de las eimages de l ancontro de ls motards que fui ourganizado neste fin de sumana an Sendin,
Bi alguas de las piruetas (palabra d’ourige eitaliana i griega tamien) que cunseguien fazer alguns…
Nó ! Essas eimages deixórum-me andefrente !
Mas nun sei porquei (talbeç por ber a cierta altura antre ls sendineses que habien salido pa la rue i stában delantre de la puorta para ber passar la comitiba essa, un primo miu que ten quaije la mesma eidade que you, só un anho mais bielho), recunheci Eiliseu al lhado de Leliana i lhembrei-me que hai quaije quarenta anhos, mais de trinta, durante l Berano quando íbamos a passar las « bacanças » an Pertual, un més anteiro na altura, an Sendin , un die, na fin dua tarde, yá era quaije de nuite… Puso-se Eiliseu a amostrar-me a mi i a la armana Eirene, talbeç tamien a mie armana de trés anhos mais nuoba, a nós que íbamos anriba duas burras mesmo al lhado del, delantre de ls nuossos uolhos ancandilados de rapazicas que tenien uns onze, treze, catorze anhos ou algo mais, i cul coraçon a bater, fuorte, fuorte… l que el, Eiliseu, era capaç de fazer anriba dua mula ou até l macho de que l pai se serbie para arar; béstias cun las quales habiemos ido an Agosto até ua huorta que pertencie als mius tios, ls pais desses mius dous primos, ne l termo de Sendin, de que hoije yá me squeci l nome, talbeç para regar uas oulibeiras inda nuobas ou que habien sido plantadas recentemiente … i amostrou-mos, Eiliseu, saltando de mil i ua maneira anriba de la sue béstia, melhor inda que se stubíssemos nun circo, todas las piruetas i acrobacies que habie daprendido a fazer, siempre anriba de l animal manso i paciente que cuntinaba a andar l mais çcansadamente de l mundo ...
« Á tonto qu’inda t’aleijas ! Sabes bien que mai nun quier que fagas esso ! Pára mas ye i ten juízo que sós mais bielho que nós ! »
Era Eirene cul miedo que le acuntecisse algua cousa al armano i que tentaba cumbencé-lo de parar. Mas nada nien naide fui capaç de fazer mudar d’eideia a Eiliseu que cuntinou l sou spetaclo amprobisado cheno d’ancanto i d’eimoçon i cun toda l’agilidade de l mundo durante mais alguns minutos sien que nada de mal , feliçmente, le acuntecisse..
Zde esse die soube que habie an Sendin rapazes i rapazicos, rapazas i rapazicas tamien pula cierta, cumo esse miu primo Eiliseu, berdadeiros acrobatas i artistas potenciales chenos de agilidade, habilidade i mestrie... cumo ne ls melhores circos de l mundo... cumo nas stepes de la Mongólia...
Un die al çponer de l sol, hai mais de trinta anhos, cun uns garoticos que regressában de la huorta anriba duas burras i duas mulas para las lhebar até uns poucos quilómetros dalhi, pal palheiro que quedaba al lhado de casa dentro de Sendin que na altura inda era ua aldé... Anriba duas mulas i duas béstias que respirában cumo nós respiramos...
Ye essa la defrença cun las motas que uns gústan de amostrar hoije an die tentando fazer piruetas eilhes tamien quaijeque cumo l miu primo Eiliseu, hai mais de trinta anhos, anriba de la sue mulica, porque se furmos a ber nunca me lhembro, nunca, de oubir alguien dezir que ua mota tamien ye capaç de respirar, ou se ye capaç eilha tamien a la sue maneira, ye capaç mas nun ye cumo nós ls homes, nós i ls outros seres bibos de l nuosso planeta que todos ls dies i a cada segundo precísan, porque ye ua nececidade bital, de respirar talbeç tal i qual cumo nós respiramos.
26/07/10
Monólogos de solidon - I
La solidon i l modo de nun se ajeitar de ir para naide por bias de percisar de se deitar ne l scanho para çcansáren ls delores de la queluna, fai cun que apuis zanrebulhe l nobielho sien paraige.
Agora nun ye cumo antiempos. La giente yá nun se ajunta a seranar, cada un queda an sou buraco a mirar pa la telbison, agarrados a las nobidades de l mundo i sobretodo a las telenobelas que ye un bício pior que l fumar. La cidade bieno pa las aldés ne l sou pior que ye naide star cun naide.
La mie funçon ye uobir, acenhar cun la cabeça para nun anterrumper, fazer alguas perguntas para sacar algo que querga más declarado. Quaije que monólogo, an mirandés cun uas palabras an Pertués a la mistura, quando l dá las ganas de me fazer falar grabe, yá que siempre me diç que nun habie de falar mirandés que peç que sou ua palhantrica.
Si era bien custosa la bida antiempos! Mira, tanto trabalho, tanto trabalho senhores, … aquilo era trabalho de scrabo. Agora la giente nun sabe l que ye trabalhar! Que custa agora arar, arramar stierco, andar a ser pastor se las canhonas anté enchan l pandorco atrás de casa. Todo por arar, todo abaluto, un ganado solo anque seia mui grande, a drumir siempre debaixo de teilha.
Naquel tiempo si! Lembra-se-me que ua beç,… lembras-te daqueilha niebe cisqueira que mos antrou pala cama?
Lembro, lembro. Spertemos cun la niebe anriba de la colcha.
Antrou pulas teilhas, ora si?
Nó, a nós antrou-mos pula frincha de riba de la puorta i a outros pul telhado porque eran las canales de las teilhas adreitos al aire de riba; a nós nó que l batie zlhado. Lembras-te? Chamei a abó a la pormanhana i fui a sacudi-la pala baranda de las scaleiras.
Lembra-se-me si, dixe you, yá zaquestumada de falar. Fui quando l bui staba cun ua bola de carambelo ne la punta de l rabo?
Si, antrou-l la niebe pul buraco de la fechadura que staba sien chabe. You i mai Ana íbamos a soltar un bitelico a la nuite que l habiemos prendido para quedar un cachico preso para que se fusse aquestumando i yá nun fumos capazes de ir que l´aire i la niebe cortába-mos la cara de tan frie i de tan ampuxada que batie. Tebímos que bulber. A la pormanhana quando fumos a abrir un fóio para antrar na loija, you feturaba que se tenie anforcado. Nunca se biu cousa assí...
Fui nessa nuite que Manuel de San Martino i outro pastor dalhá que yá nun tebírun tiempo de chegar a la corrieça i quedórun a drumir eilhes i ganados cun la niebe a caí-l anriba, cuitadicos, nun sei cumo nun se murrírun cun l friu. A la pormanhana tocórun a rebate i fui l pobo todo a percurá-los i alhá ls achórun caras a Alcanhiças. Nun l calcien las piernas cun nada i cunta-se que tebírun que las meter drento dua strequeira mais que tiempo i solo assi calcírun. Que tiempos stapurados!...
An que més fui?
Fui nun die binte i un ou binte dous de Febreiro, nun die de feira l Naso. Apuis ls tendeiros i todo mundo tube que drumir acá cun sous machos, burros i l que fusse. Toca la giente de la Speciosa a abantar cul catarro a deitar aquel pobo todo cumo podie i ls animales. L cochineiro de l Campo que nun bendiu ningun cochino ne la feira porque naide alhá era capaç de se abinturar, anchui ls cabanhales de tiu Zé Maria. Apuis bendiu-los todos acá i nós tamien l cumpremos un mui grande que era l´ultimo, mui bárbaro.
Como trazie ls cochinos de l Campo?
A pies, cumo habie de ser!!!
Ah maizica, que tiempos esses! Ua bezeira de cochinos, tan malucos cumo són ls cochinos, por esses caminos, quilómetros i quilómetros!
Apuis alhá se fúrun scapando todos, cun sous carros de burros ou de machos, ou sien carros, un ou dous dies apuis, ne l meio daquel nebon.
Cun l Naso, si mos tocaba cada farpa!...
La giente era mui amiga de fazer bien; stá todo tan demudado!...
Trabalhába-se muito i anque cansadicos ajudábamos zantressadamente.
Monólogos de solidon II
... anque cansadicos, ajudábamos zantressadamente...
Oi a mai, quanta auga, yá podie parar de chober!...
Mai, anton fazie tanta falta para cebar ls nacientes i yá la stais a mandar? Nun bedes que yá tantos anhos que pouco chobie,... i apuis hai l risco de quedar zerto.
Pus si, las cousas de l tiempo demudórun muito. Datrás chobie siempre ua auga mui bien chobidica ne las huortas, para criar las batatas, sumiar las nabiças i todo se dába! Eiqui dába-se todo, todo buono, todo mui doce; ls melónes anté cortában ls beiços de tan doces. Agora ye todo a poder d´ auga i nien assi,... dízen que ye por causo de la poluiçon que l clima stá a demudar,... you nun sei,...tamien hai tanto carro! Ah home que yá naide dá un passo a pie, assi la giente anda cebada!...
Quando chobie an Agosto, cun las parbas nas eiras era ua canseira,... i apuis, teniemos que aparbonar debrebe, antes que las nubres arramássen l´auga. Debrebe, debrebe a ajuntar la parba an trés ou quatro çambones i se la palha yá stubísse trelhada, pouco se molhaba.
Tiu Adriano muita beç staba alhá pala Cortinona, quando als deimingos atrunaba ou chobie sien atruonos. Staba para alhá a regar la huorta; toca a aparbonar la nuossa, apuis las de ls outros, l que acababa ajudába i solo se salie de las eiras quando todas las parbas stebíssen aparbonadas.
Se fusse agora la de l tiu Adriano quedaba alhá a anchuquecé-se, dixe you.
Ah si, si, a la cierta que agora stá todo mundo birado pal sou ambeligo.
Ua beç tiu Batista tubo setenta talhas de trigo; nunca se biu ua parba tan grande. Chubiu i de tan grande ser nun se pudo aparbonar, mas bá, apuis si se secou. Inda se me lembra de l munton de grano ne l die de la lhimpa. La giente ajudou-lo cun juntas de bacas a lhebá-lo para casa i era muita giente a lhimpar. Fui ne l anho que casou las dues filhas más bielhas, casórun no mesmo die las dues alhá para Zenízio, cun dous armanos. Nun pongas l pálo assi no lhume que bota fumo!
Apuis que benírun las trelhadeiras fui un çcanso. I las segadeiras,...ui, segar era un degredo, un trabalho para cumprir ua grande peniténça i faziemos-l ls justos que nada habiemos feito para andarmos de castigo.
Muito trabalho, muito trabalho,…mas la giente era amiga de fazer bien.
...l peixe nun se debe assar muito, tira-lo, mira que yá stá!...
Stá bien, yá l bou a tirar.
Dixo-me a mi la tie Ginja. Muito carolico l dou mai Ana para quemer las sardinas antes de se ir! A eilha i a outros!
Anton nun l daba ua sardina, ua sardina que fusse?! Era justo.
Ah nó! Carolos i más carolos...
...tenie un tiu mui feio i mui borracho. Nua feira de l Naso, amborrachou-se lhougo cedo i a fazer strelhouços spantába-l ls fragueses ne la taberna. Eilha, chamou la Guarda i pediu que l prendíssen anquanto fazie la feira. Assi fui, la Guarda prendiu-lo.
Mira que era ua mulhier de coraije!!
Tubo muito filho, cuitada; home borracho solo fai filhos, más nada... El nun fazie nadica. Einés era mui guapa.
Mas tu stá a screbir l que digo? Assi mesmo an Mirandés?
Passan buonas ne la bida! Tomara-me you naquel tiempo i l passado para cunseilhos…
Estes uossos!... tan dreita cumo you era!
Sticai ls braços pa riba, andreitai-bos! Teneis que fazer ginástica. Si, si, tu bien falas!...
Deixou de falar; ancomeçou-se a queixar.
Lembra-se-me que me bou a ir a la cama. Estes tiçones deiqui pudemos lhebá-los pala sala que siempre quedas mais calentica. Que rapaza que nun se há-de deitar cedo!...
Bá, nun scribas essas cousas, puis quien liga algo a isso? Inda fázen pouco de ti...
25/07/10
NA OURGÊNCIA
Siempre a camino de la ourgéncia
Sufrendo terribles delores
I aguantando cun pacéncia
Buolta i meia, stou alhá
Bendo to aqueilhas maleitas
I bendo las anfermeiras
Fazendo las sues colheitas
De sangre para analisar
Para ber cumo la giente stá
I la giente deitada nas macas
Aguantando-las i yá stá
L doutor, diç, quei te duol
De quei te stás, a queixar
Ben lhougo ua anfermeira
Bou a tener que te picar
Ye para puoner l cateter
Ye só ua picadelica
Mas la anfermeira era nuoba
Nun acertaba, la cuitadeica
Aquilho qu´era para ser ua picada
Birórun uas quantas ferronadas
I nada de salir la sangre
Staban las torneiras cerradas
Outra, que passaba por perto
Se oufreciu para ajudar
Aguanta alhá Jantonho
Que mais ua bais a lhebar
Dues palmadicas ne l braço
Pa la bena aparecer
I sien you me dar de conta
L sangre staba a correr
Pus quien sabe, sabe
Quien nun sabe ten que d´aprander
Que, quien ben a la ourgência
Yá sabe que ten que sufrer
Alhá ben outra beç l doutor
Repetindo la cantiga
Isso nun ye nada de mais
Ye ua anfeçon na bexiga
Aguantei puoli to l die
Deitado naqueilha ourrgéncia
Toma este antibiótico
E spera cun pacéncia
Anquanto isso, entra un
Que habie caido de l trator
I alhá bai l probe cuitado
Desta bida para outra melhor
Entra outro boziando
Diç, l doutor quei se passou
Caie dun telhado abaixo
Mas este alhá se safou
Era l sou die de suorte
Ó tenie ls santos de l sou lhado
Porque se nun fuora assi
Starie el bien arranjado
Bien arranjado, staba you
Scuitando aqueilhes gemidos
I mais outro que entraba
Yá de sentidos perdidos
Anté que, outra doutora
Puoli fui a arrastrar la assa
Dixe, desta te lhibres-te
Bou-te a mandar para casa
Isso nun ye nada de mais
Depriessa bai a passar
Tomas estes cumprimidos
Un por die, anté acabar
Bieno anton l miu bombeiro
Que you tenie perferéncia
I fui assi que deixei
Mais un die naqueilha ourgéncia
José António Esteves
24/07/10
Custelhaçones ne la Prainada
Nun conheço sítio adonde tanta streilha se beia, anque la lhuna steia quarto crecente, quaijeque chena.
Chubi a la muntanha que me queda acerca de casa, dadonde se poderie ber la prainada a to l redor, nun fura ua touça que tapa por un lhado las bistas de l marco giodésico. Cun la lhuç a tembrar, uas an Pertual, outras an Spanha, uas mais acerca i cun la lhuç mais acesa, outras más loinge i cun la lhuç que scassamente se dá por eilha, las aldés son custelhaçones. Ye cumo se l cielo antrásse pula tierra adrento por antre l´ourizonte que se rumpiu.
Por sfregantes tornei al para trás l reloijo de l tiempo, muito anho, al tiempo an que a la nuite, essas aldés drumien de lhuzes apagadas, uolhos cerradicos nuite adrento.
Agora, apaguei las lhuzes de to las aldés, i, an cada houmilde casa cun sues pequeinhas jinelas de cantarie, acendi ua candeia que almeia la antemidade de sous siléncios. Tamien las mesmas aldés cuntinan a ser custelhaçones, mais antemistas inda, lhuzicas singelas, quaijeque a apagáren-se cun la más pequeinha airaçada. Tiro de l cielo la lhuna para que la defrença seia más grande i l cielo scuro cun sues streilhas relhamposas inda entre más tierra adrento, cumo que las custelhaçones quejíssen fazer un beilado de streilhas ambas a dues, las terrenas i las celestres.
D´antre todas las custelhaçones terrestres, atento naqueilha que fui miu berço, eiqui abaixo i, puodo ber l manelo de lhana preso ne la ruoca, las meias anfiladas ne las agulhas i ninos que al serano stan a oubir stórias, cun sues boquitas abiertas para que la eimoçon melhor entre na sue eimaginaçon de ninos.
Nua casa cun scaleiras de cantarie, ne la cozina de tábuas anchas beio-me you cun mius uolhos abiertos, un pouco assustada, a oubir ua stória de miedos.
Quando, apuis que bi que afinal l ´eidade yá me pesaba an mius uossos, senti que l´ourbalheira me habie molhado l algodon de ls farrapos que traie bestidos. Tornei para casa sien que percisásse de acender fócç porque la lhuna era quaijeque sol.
La custelhaçon Speciosa tenie candieiros ne las rues i lhámpedas que spargien la lhuç alredor adonde ls cínfanos i berboletas que a la ruoda deilhas andában, tamien eilhes relhuzien cumo se de streilhas se tratara.
Streilha, muita streilha, solicas i juntas, bidas çque mos antréguemos al siléncio de las custelhaçones.
A la tardechica de tardiegos dies…
Ls múscalos
De ls remissacos
De chubidas
Caminos yegres
Que te lhieban
Alhá de tous siléncios...
Tenes ne l´alma
L deseio de passar
Pala borda d´alhá
Dun riu que siempre
Sous miedos te metiu
I que t´ ampíden
Que de tous braços fagas remos...
Un die
Ne l serenar de fin de tarde
Ne l puial
Mirarás inda la borda d´alhá
An debaneios
De la tardechica
De tardiegos dies...
Desta baranda I - Sien lhemites
Nun hai lhemites nua baranda sien canhiça…
Nun hai reloijo nun tiempo sien tiempo an que todo acuntece cun l bulhir de ua formiga…
Ls perdales dízen-me la hora de spertar, las chicharras la hora de la séstia, las campanas anuncian-me l´armuorço i la cena i a la nuite naide me diç para ir a la cama porque toda la natureza sabe que ye a la nuite que me antrego al piar de l moucho i de la cruja, naqueilhes sonidos que an nina me dezien que eran de zgrácia i me zambulbien quelubrinas, me arrolho ne l cantar de ls ranucalhos i grilhos, me amboubo cun las lhuzes que ls cínfanos i berboletas bótan quando la lhuç de ls candieiros ls ancandílan.
Sintada a la puorta de mie casa, l cielo nun ten lhemites i la tierra tampouco! L cielo ben a buer a las fuontes ua auguita fresca i, an pagas, deixa eiqui mais lhuç. Assi, las aldés cun sue lhuç andeble son custelhaçones de belheza mui própia, cumo se a outra galácie pertencíssen. Todo ye sereno neste nial de la nuite, adonde me acunchego para me portejer de l recio i adonde me abinturo an biaijes sien çtino pula ourbalheira de las ourrietas.
Nun hai lhemites neste ourizonte sien lhemites, adonde ls cabeços que beio de un azul acinzentado son dunas dun mar que me cuorre nas benas.
Deiqui, até l mar beio!...
Trago-l pal pie de mi, chega mesmo eiqui, an baixo. Un bracico de mar por adonde me boto a nabegar nun barquito de papel ou mesmo a nado. Por sfregantes pongo-l un tapon para que se forme ua lhagona salgada, adonde refresco la piel stonhada pul sol que queima i lhiberto l peso de ls uossos que a to la hora me dán las buonas horas. Apuis çtapo-lo i el bai-se outra beç a mirar la lhuna que l dita sues marés i deiqui cuntino siempre a ber sues dunas, nó amarielhas, mas si azul acinzentadas porque l friu de ls eimbiernos l arroxiórun las benas.
Nun hai lhemites quando l mar chube muntanhas…
Nun hai lhemites quando l´alma se abre nesta baranda biba.
Tengo menos bida i suonhos quando esta baranda se me scapa…
Nun hai lhemites quando l debaneio se me striba…
Nun quiero lhemites…
Las stradas birtuales
Esta cumbersa poderie-se haber passado ne l tiempo de mie abó. Muita beç oubie cuntar cuontas destas quando era nina, ou porque l gás se tenie acabado, ou porque se quejisse furrá-lo.
Ne l meio de la scuridon an que las nuossas aldés bibien, l pobo i l mundo an giral, un gamon chegaba para ber l manelo, la meia i todo l que fusse. Feliçmente stamos noutros tiempos i hoije nien que acéndamos todas las lhámpedas, nunca son sufecientes para ber l que queremos ber.
Tengo stado sien anternete. Adonde stou agora a passar férias questumo tené-la sien filos mas nun sei porque carga d´auga nun se me quier fazer la lhigaçon.
Nun tener anternete ne ls tiempos d´hoije ye tan malo cumo nun tenéren un gamon para acender, quando l gás se acababa. Quien stá aquestumado a ber to ls dies l mundo atrabeç daqueilha jinelica i de repente falta, queda an cumpleta scuridon.
Camino muita beç adreitos l cumputador i apuis biro cun las cantigas de la segada, que ye cumo quien diç, sien saber l que bai pul mundo i sien poder quemunicar cun el atrabeç de ls blogues i de todo un sien fin de caminos que podemos ousar atrabeç de l mundo birtual.
A las bezes lembra-se-me de l que me dezie mie abó Ana, l´ abó santa que tamien fui para mi ua anternete pul que me ansinou i me ajudou a medrar an to ls sentidos. Dezie-me eilha a modo de professie, l que outro haberie profetizado an tiempos, un home que se l prebenien las cousas feturas: quando l mundo stebir todo cruzado cun stradas, muita, muita strada, la fin de l mundo stá acerca.
Yá mie abó dezie aquilo porque l parecie que yá haberie muita strada, muito abion ne l cielo i outras cousas que a eilha l parecie yá fuora de quemun. Se mie abó bisse agora nun repente todas las cousas que las stradas birtuales mos puoden amostrar, morrie-se outra beç, de spanto.
Parece-me a mie que la fin de l mundo de la eignoránçie stá acerca cun todas estas stradas i, se era isso que al tiu se l prebeniu, anton si acertou an sue professie.
La fin de l mundo cun lhemites de frunteiras.
Lhebai-me, caminos!
Lhebai-me, caminos
A ls cantares salidos
De camarada a segar
A l´ ourquestre de ls passos
Ne l birar de squilas
I carros a acarriar!
Lhebai-me, caminos
Que ls quiero grabar!
Lhebai-me, caminos
A la fuonte ne l chano
A la cántara chena
Cun un cacharrico
E a la sede bencida
Ne la cantarena de la mano!
Lhebai-me, caminos
Lhebai-me, pula mano!
Lhebai-me, caminos
A ls oulores a panes
A ls cuorpos sudados
De soldadas mal pagas
A matáren fomes
De eimbiernos lhargos!
Tirai-me, caminos
Cumo cundanados!
Lhebai-me, caminos
Al quarto pequeinho
Birado a naciente
Cun forro a strelhar
Tan friu era antiempos
I agora caliente!
Lhebai-me, caminos
Quiero alhá tornar!
Lhebai-me, caminos
Als ouleios de ls lhobos
Al miedo de l scuro
Aceso an candeia
Als pies angaranhidos
Nua ruga de lhodos!
Lhebai-me, caminos
Ne la mie alma, todos!
23/07/10
SINDENÊS
.
Mas mais antressante fui ber que an 1991, Sendin tenie jornal i que l sendinês yá era ambora nesse tiempo cun dous testos, un de l Pe. Mourinho i outro de l Porsor Almendra. Inda nun habie cumbençon i stan screbidos tal cumo a eilhes le parecie bien.
I - CUNTA
.
LHONA
Ua rapaza mandou fazer ua saia.
Soutor die andaba a arar quando s’alembrou que nun tenie dezido a la costureira cumo querie la saia.
I cum’alguas rapazas ampeçában a traer saias cumo las de fuora, tubo miedo que l fazíssen ua eigual.
Anterrou l’arado na tíerra para las bacas nun s’capáren i fui en casa de la costureira:
- A dezir bengo, quíero la saia cun ribete, malbete i pie de galho, que yâu nun sou asna cumo las outras.
(da tradição oral)
II - SONETO
.
SÂUIDADES
Yâu chamo quien nun bâio i bien conheço,
Mas loinje mora…para alhá del mar…
Yâu chamo i a chamá-lo desfaleço.
…Naide arresponde quedo-m’a chorar.
A Dius que yí miu Pai, tols dies âufereço
Las flores d’âuraciâun qu’ando a rezar.
Pur essas almas brancas que nun m’reço,
Pur bós, rosas d’Abreil siempre a brilhar.
I bós, pur loinjes tíerras trabalhando,
Els dies passais tamien rêindo i churando
Lembráncias i canseiras que passórâun…
Mas mêiro i nun bâio al pie de l bôusso niu,
Solo planto i ais d’amor pur quíen fugiu…
Chórâun ls que se fêurâun, chórâun ls que quedórâun.
(Pe. Mourinho)
19/07/10
Oulimpíadas Çportibas Mirandesas
Giente de todo l cunceilho, porque este eibento ye mesmo para todos ls mirandeses, marcoran presencia nun de ls lhugares que mais atrai las gientes de l Praino, la Senhora de l Naso. Este lhugar ye sin dúbida mui agradable e spacioso, i nun haberá outro cun cundiçones eiguals par las práticas çportibas que enquadran estas oulimpíadas de l çporto.
Todas las freguesies de l conceilho se apresentoran para cumpetir nas bárias modadlidades aprepuostas a la cumpetiçon. Se bien que se trate de jogos tradicionals, cumo: Fito, Barra (reilha, fierro i piedra), Raiola, Corrida de Sacos, Çueca, Damas ou l Puxar de la Cuorda, parece-me a mi na mie eignorância, que quedoran de fuora tamien outros jogos que se jogaban datrás, que tan populares eran antre la garotada i que se puodien tamien anquadrar nestes eibentos.
Quien nun se lhembra de la Belharda? de la Ua de la Mula? de l Pion? de Saca Barra? de las Palombas? ls jogos de ruoda i tantos outros que se jogaban antes de haber la troubison?
La Câmara prepon a las Juntas de Freguesie que ourganizan ls concurrientes para çputar ls jogos, mas julgo you i se calhar eirradamente, que falta articulaçon cum las Associaçones Culturals, que tenen dreito i oubrigaçon de zelar por este património cultural, que se deben ampenhar an fazer ua recuolha de toda esta riqueza que stá na bias de zaparcer.
Parabienes a la Câmara Munecipal por se anteressar tan eifusibamente neste aspecto cultural, a las Juntas de Freguesie i a todos quantos parteciporan an tan grande fiesta, porque fui isso mesmo.



Rebindico !
«Herdaste umas centenas de palavras práticas, um vocabulário elementar. Com isto viveste e vais vivendo. », diç Saramago falando de la sue bó na sue crónica « Carta para Josefa, minha avó » eiditada pula 1a beç an lhibro, an 1971, na sue obra Deste Mundo e do Outro.
Traduçon desta citaçon aperpuosta pul Tradutor de Mirandés que podemos ancuntrar an linha :
« Heirdeste uas cientos de palabras práticas, un bocabulairo eilementar. Cun esto bubiste i bás bibendo »
You pessonalmente ye assi que traduzirie:
I agora, relatibamente al que diç Saramago, you pregunto : será que las pessonas cumo essa abó Josefa mas que bibien (ou inda bíben ou subrebíben por bezes até grácias a las giraçones seguintes de filhos, nietos i biznietos) nas nuossas Tierras de Miranda sabien mais que eilha, la bó de Saramago ? Nó, pula cierta nó. Tal i qual cumo l'abó del, l mais de ls nuossos antepassados nunca chegórun a saber mais ou pouco mais que la bó desse scritor hoije mundialmente cunhecido.
I nós anton, nós que somos de la mesma giraçon ou quaije (un cachico mais nuobos pula cierta assi i todo i essa defrença ye berdade que tamien cunta) que l Prémio Nóbel de Lhiteratura Pertuesa, nós que tamien gustamos de screbir (talbeç menos assi i todo que el ?), nós que daprendimos tamien a falar Mirandés (mas al cuntrairo de Saramago que pouco debe de haber daprendido a falar esta lhéngua, talbeç la única beç que andou pulas Tierras de Miranda), nós que tamien tubimos, quaije todos stou cumbencida, cumo el abós cumo la sue abó Josefa ou tamien l sou abó de las calças que se chamaba Jerónimo, abós cumo ls del que nunca chegórun por bezes sequiera a ir a la scuola para daprender las purmeiras lhetras…
Nós… an 2010, l que ye que tenemos que fazer quando mos queremos sprimir i dezir aqueilho que mos passa pula cabeça an Mirandés ?
Falar cumo ls nuossos abós falában, quier dezir cun «ls cientos de palabras práticas» que deilhes cheguemos a hardar ne l melhor de ls casos, un « bocabulairo eilementar » cumo diç Saramago… ?
Claro! Parece fundamental daprender nós tamien esse bocabulairo anquanto inda ye possible subretodo que sabemos todos bien que esso puode ser anfeliçmente inda talbeç por pouco tiempo, hai que dezir tamien la berdade…
Mas you stou cumbencida que serie un erro grabe cunsidrar que mos debemos ounicamente restringir a esse bocabulairo, eibidentemente lemitado tanto ne l tiempo cumo ne l spácio : « Uns cientos de palabras práticas », « un bocabulairo eilementar » …
Nós que pul cuntrairo tubimos la suorte i inda la tenemos de daprender bárias lhénguas i de frequentar por bezes até bárias ounibersidades, an bários países de l mundo cumo por bezes tamien acuntece… i you que admiro tamien Saramago… rebindico la possibelidade de irmos mais loinge na reflexon subre l berdadeiro sentido que ténen las palabras desta nuossa Lhéngua, acho neçairo abrir mais puortas i jinelas senó ye toda la casa que ampeça a cheirar a mofo, ye amportante ancarar mais heipóteses, percurar inda mais loinge ne l tiempo cumo tamien ne l spácio para çcubrir raízes inda mais fondas i por bezes squecidas ou eignoradas… I esto siempre cun un oubjetibo: anriquecer la Lhéngua atualizando-la tamien (Ye desso que precisa tamien !), dar-le mais bida, poné-la a falar i porque nó tamien a beilar, dar-le de buber tamien alguas poçones mágicas… Ua deilhas ye la poesie.
Biba la Lhéngua que falamos ! Déiamos-le bida todos ls dies que Dius mos dá ! Cantemos-la tamien la nuossa Lhéngua porque nun hai dúbeda que bien l merece i siempre l merecerá.
Métodos de Scrita
Segunda metade de la década de uitenta. Colocar la folha an la máquina. Ajustar la fita para screbir a negro. Ajustar la folha. Ampeçar a screbir. Chegado al fin de la linha, rodar la fuolha i passar l carreto pa trás. Cuntinar até l fuolha star chena. Bereficar todo. Hai erros. Repetir l porcesso. Bereficar. Hai erros. Repetir l porcesso. Hai erros. Screbir l testo a caneta.
Década de nobenta. Lhigar l cumputador. Correr l anti-bírus. Correr un porgrama para bereficar se l disco ten setores daneficados. Jogar un jogo. Abrir l porcessador de testo (purmeiro l dw4, que corrie subre l Ms-Dos, mais tarde l winword que corrie subre l windows).
Segunda metade de la década zero. Lhigar l cumputador. Ler l jornal anquanto l cumputador arranca. Ber ls amails. Respundir ls amails. Eirritar-me cun mensaiges cumo "sós un grande amigo se me reenbiares esto" ó "bais tener muita suorte se mandares esto para binte pessonas". Respundir als amails. Ler alguns blogues. Quementar alguns blogues. Respundir als comentairos. Abrir l Twitter. Ler ls twitts. Abrir l facebook. Ber las mensaiges de l facebook. Ber l giral. Ber ls bídeos. Comentar. Ler ls comentairos. Respundir. Abrir l porcessador de testo. Olhar para l reloijo. Çlhigar l cumputador, que yá ye tarde.
18/07/10
Las Buoltas que la Bida Dá
L Deputado chama-se Jesé Socras i ye hoije Purmeiro Menistro. L eirónico ye que, parece que el stá a falar para sí própio (la muntaige foi feita para mos mostrar esso, mas nun yera perciso, que nós habiemos de alhá chegar solos). Hai eiqui un cierto toque de fiçon científica i até de drama filosófico, yá que bemos un home a falar para la pessona an que se tornará.
1. Este çcurso serie justo i rigoroso (cambiando alguns númaros), çtinado a quaije todos ls purmeiros menistros de ls último binte anhos (i outelizo eiqui la palbra "quaije" cun pouca cunbicçon).
2. Hai por ende uns senhores de un partido cun ua sigla ampeçada por P, terminada an D i cun S ne l meio, que yá dirigírun uns çcursos assí parecidos a Jesé Socras. Stou cunfiado que, daqui a uns anhos, darán tamien uns buonos çtinatários.
Zanrascar
Quadro amblemático de la relaçon antre l oubjeto i la sue repersentaçon
Scolhírun palabras bien antressantes, cumo tal, bakku-shan, ua palabra japonesa que diç que quier dezir ua rapaza que ye guapa bistas de cuostas, mas feia quando se bira a caras a un; tingo, ua palabra de la Ilha de la Páscoa, que signefica pedir amprestado al amigo anté l deixar sien nada; tatemae, aquilho an que faemos de cuonta que mos fintamos, i honne, aquilho an que berdadeiramente mos fintamos, ambas a dues tamien japonesas, i muita más palabra assi.
Mas l más antressante ye que la palabra que ancabeça la lista, la palabra que ls homes diç que más falta le fai al anglés ye la palabra pertuesa “desenrascanço”, zanrascanço, se tamien la quejirmos pedir amprestada.
An algua cousa habemos de ser ls purmeiros. Dízen eilhes que “zanrascar” ye l’arte de ancuntrar ua salida para un porblema ne l redadeiro minuto, sien planeficar nada i sien tener meios cun quei; i dan cumo eisemplo las halbelidades que l MacGyver, l de la talbison, fazie solo cun ua nabalhica suiça.
I acrecéntan ls tius que l “zanrascanço”, más que ua palabra, ye ua maneira de star na bida; anquanto eilhes son cume ls scoteiros – siempre alerta, siempre purparados – nós somos eisatamiente al cuntrairo, que anté ansinamos a “zanrascar” na ounibersidade i na tropa, l que nun anda loinge de la berdade, a faer fé na boç de pobo, que diç que la tropa ansina a zanrascar. Stan cumbencidos que esta ten sido la chabe para mos aguantarmos durante tanto seclo. I acában cun un abiso als leitores: nun bos deia la risa, an tiempos tubírun un ampério que se standie de l Brasil a las Felipinas.
Buono, isto hai que le dar un çcunto, que ye un sítio de cousas para rir; assi i todo, inda hai quien ande más loinge de la berdade.
Nós, ls mirandeses, tenemos ua bantaige subre ls americanos: nun percisamos de le pedir la palabra amprestada al pertués, al menos you yá tube que oubir muita beç “Anda, zambleinha-te! (ó zambreinha-te, an buona berdade yá oubi las dues)” cul santido de “zanrascar”. I nun stou mi cierto de poder dezir que nun tengo fazido disso ua maneira de star na bida.
17/07/10
Silly season
Buono, se l assunto ye silly you stou ne l miu patatal. Cumben siempre saber assi uas cousicas que nun antréssan para nada, mas que dan siempre buono jeito, cumo tal, nua mesa de café para zlhargar uas tiradas a mod’e doutor de scanho, más nun seia para passar por home anstruído. Apuis, se por algun acauso stubir algun que nun se le angulha todo l que un diç i que saba de la poda, quando se bei que se stá a perder l pie, mete-se la mano na jiqueta, mei çfraçado, pon-se l telemoble a tocar, fai de cuonta que ye ua chamada de l patron por bias de l serbiço, la nuossa persença ye “amprescindible” (sien nós nun se amánhan, que será de l’ampresa quando cerrarmos ls uolhos), ala que se fai tarde i la cumbersa queda par'outro die, quando yá naide dir fé de l que cad’un habie dezido.
Bedes!?, silly season, pongo-me cun lérias mofosas i quaije se me squecie de l assunto an que bos querie amantar.
Hai muito que cuida que l bui de l retrato, ó más bien, la repersentaçon de l bui de l retrato (ceci n'est pas une pipe) ye un símbelo de Spanha, de ls spanholes i de la sue cultura, seia adonde fur que steia, apegado todo ambarrado na traseira de un carro ó mesmo splanchado ne l meio de la bandeira – assi a mode quinas spanholas – nas bancadas de ls campos de la bola sul-africanos – ah campeones!! Quien isso cuida nun s’anganha. Buis, Spanha.
L que talbeç puoden nun saber ye que l bui, este bui, fui – i inda ye – parte de un reclame de publecidade de ua ampresa spanhola de buidas – Osborne – mormiente para faer porpaganda a ua de las sues augardientes, ó brandies, se quereis melhor pedir la palabra amprestada – Veterano.
Ponírun ls buis (purmeiro de madeira, apuis de fierro) no cimo de ls cabeços, assi a modos que se bíssen bien de las stradas i aquilho caiu-le tan bien a la giente que debrebe lo apurfilhórun cumo símbelo nacional. Adonde peç que nun cai nada bien ye na Catalunha, que diç que ne ls cabeços catalanes hai muita bentaneira i bota-los abaixo.
Muito más haberie que dezir de l bui de l’Osborne, ah carai, nun hai telemoble que me faga alhebantar de la mesa, cun la Biquipédia eiqui a la mano de clicar, ó al clic de semear, querendo ide bós tamien a ber, la mie cumbersa queda par’outra beç, para silly bien bonda l que bonda.
Assi i todo, inda tengo que bos dezir más ua cousica: l bui de l retrato, este bui, este si nun ye spanhol – anton pensábades que you tamien yá staba de bacanças i andaba a sacar retratos alhá pal meio de la meseta. Nó, este ye pertués, i más que pertués, mirandés, quaije Garrote. Stá eilhi a pacer nun cabecico an Fuonte la Taça, camino de Dues Eigreijas para San Pedro, mirai que milagre, anton par’onde habie de ser?!
15/07/10
Stória de l ansino de la matemática

Diç que ne l tiempo de la Bielha Senhora, quando querie que las cousas amperrássen, l de las botas armaba siempre ua quemisson ó “grupo de trabalho” pra studar l assunto i fazer un relatório. Nun será l causo agora, que bibimos an democracie i, mormiente ne l Menistério de l'Eiducaçon, las cousas ándan siempre citres i amánhan-se de la maneira más dalgeira, mas anda que nun faltará quien aperponga formar uns “grupos de trabalho” para resolber esse porblema. Nun bal la pena, anté por bias de l trabalho yá star fazido.
You stou an cundiçones de partelhar cun bós ua anformaçon de la más chubida amportáncia, que me chegou de maneira que agora nun ben al causo, nien you sou home para çcubrir l sítio donde las mies fuontes mánan.
Trata-se de un de ls tales relatórios, ua spece de un lhibro branco de l eiducaçon an Pertual, que, cumo qualquiera relatório que se mande, nun hai crestiano que se astreba a lé-lo de tan gordo l ber.
Mas nun bos cunsúmades; cumo amigo que sou, you yá le fiç un rebusco i deixo-bos eiqui l çumo que se aporbeita de l que ten sido la eiducaçon an Pertual, anformaçon que muito puode ajudar a antender ls tales resultados de ls eisames que salírun hoije.
Stória de l ansino de la matemática an Pertual
ANSINO ANTÉ LS ANHOS 60
Un lhabrador bendiu un saco de patatas por 100$00.
Para las fabricar gastou 4/5 de l précio de la benda.
Quanto fui l sou lucro?
ANSINO NE LS ANHOS 70
Un lhabrador bendiu un saco de patatas por 100$00.
Para las fabricar gastou 4/5 de l précio de la benda, quier dezir, gastou 80$00 i sobrórun-le 20$00.
Qual fui l sou lucro?
ANSINO MODERNO – ANHOS 80
Un lhabrador çtrocou un cunjunto B de patatas por un cunjunto M de monedas.
L cardinal de l cunjunto M ye de 100 i cada eilemiento de M bal 1$00.
Zeinha l diagrama de Venn de l cunjunto M cun 100 puntos que reperséntan ls eilemientos desse cunjunto.
L cunjunto G de ls gastos ten menos 20 eilemientos que l cunjunto M.
Repersenta G cumo sub-cunjunto de M i scribe a burmeilho l cardinal 20 de l cunjunto L de l lucro.
ANSINO RENOBADO – ANHOS 90
Un lhabrador bendiu un quilo de patatas por 100$00.
Ls gastos para las fabricar chúben a 95$00 i l lucros son 5$00.
ANSINO ATUALIZADO – ANHOS 2000
1 agrícola reçebiu 1 subssidio d 50 000 oros para preduzir bué d çacos d patatas, los k bendio por 50 oros kadun i gastaba niuns ouros dele.
Anliza l testo d l eiserssissio, cunberte 1 oro an çcudos i an çeguida diç l k penças desta maneira d henrrikesser.
ANSINO DE L FETURO – DÉCADA SEGUINTE
Un andustrial agrícola go to buy 10 trucks de tubérculos de patata ne l site mail.begeta.come. La cotaçon de l begetal na bolsa sufriu un “bull” i l andustrial tubo un profit de 100 K ourodolars.
Define, nun testo formatado an Pascal, l plano stratégico de anriquecimiento para la porduçon off-shore desses begetales sien ousar subcídios on-line.
14/07/10
Magies para alcançar denheiro i amor

Inda un die destes you fui a dar a ua brigada chamada Las Gorjas de la Queluobra i quedei bien cuntento cun l que bi alhá. Dei, anton, alhá cun un de ls nuossos camaradas deiqui de la quadrilha, i cun scritos detrás de l’oureilha. Que l home ten dedo pa la letra para mi nun fui nobidade, mas cuidei que solo se botaba puls tiatros i puls quelóquios. Anganhei-me. Afinal tamien le bota uas cuntas. I papa fina!
You quando beio un de ls mius a fazer figura quedo mi cuntento i cheno de proua. Ye quaije cumo se la bantaige tamien fura un cachico mie i de to ls d’acá. De maneira que quaije puodo dezir que stamos todos de parabienes, i Fir de ua maneira special – quien assi scribe nun ye coto.
I para la nobidade nun ir assi a seco, boto-me you a traduzir ua de las cuontas, que you puodo ser burro para muita cousa, mas siempre tube uolho para las cousas buonas, quando nó procurai-le a mie mai se nun se me antolhaba siempre l carrico más caro de l soto.
Scondo l lhibro , nun apareça algun conhecido. La rapaza de la caixa nun çfraça la risa de caçuada quando me bei, debe manginar que bengo a mercar ua rebista eirótica, cumo de questume. Desta beç, bou-la a deixar spantada, inda que l lhibro m’ambergonhe más que ua rebista. Mi mai diç que estes lhibros son uas cimpradas, mas you nun me finto an todo que eilha diç. Estou farto de rebistas, quiero mulhieres al sério. l miu donairo nun ajuda, la léria tamien nó, bou a resolber l porblema cun magie. La rapaza bei l lhibro, demuda la risa de caçuada para ua mirada de çprézio, passa-lo pul código de barras, diç l précio, seca. Pago, ambergonhado, i pido un saco.
Chego a casa, entro ne l quarto. Saco l lhibro de l saco, torno a ler al títalo, desta beç an boç alta: “Magies para alcançar denheiro i amor”. Leio las receitas de amor. Ls anguentos son çfíceles de arranjar: cumo ye que bou a arranjar meche de burro, lheite de baleia ó l pénis de un cabalho cinzento.
Dou, por fin, cun ua receita que se puode faer. Solo perciso de meijo de gato i stierco de burro. L mui gato and’a gatas, meija an qualquiera parte, inda bien que a mi nun me dou para isso, ambora tamien steia zasperado. Tengo un bezino que hai un més mercou un burro, por bias de oubir dezir que ls burros stan-se a acabar i que hai subcídios para quien ls criar. L probe de l burro nunca sal de la loija, solo come ua beç por die, lhieba porradas quando rozna de más. Solo tengo que antrar na loija i roubar un cacho de stierco, para faer la mistela. Arreparei un die destes que l miu bezino guarda la chabe de la loija ambaixo de un tejolo, mesmo al lhado de la portalada
Ampeço lhougo a arrecolher ls materiales. Acaço un rodilho bielho i colho l meijo de gato, scuorro-lo para andrento un lhato.
Meia nuite. Mius pais yá se deitórun. Salgo de casa, arrumo-me a la loija, lhebanto l tejolo, agarro la chabe, decerro la portalada. L burro spierta cun l barulho, ampeça a roznar, nun tarda que l duonho benga a da-le uas, tengo que me abiar. Busco ua pala i un saco, nun ancontro nada, ye l que dá nun purparar las cousas antes de las faer. Junto las manos, acaço un cacho buono de stierco i boto-me a fugir.
Chego a casa inda a resfolhegar. Pul menos, yá tengo ls anguentos. Misturo-los nun alguidar, nas quantidades andicadas, amasso bien, anquanto digo ua reza an lhatin, que ben na receita. Digo la reza más trés bezes i pongo la mistela a la lhuç de la lhuna, durante trés nuites.
Nuite de Sesta, mistela pronta. Apuis de l banho, unto-la pul cuorpo. Diç l lhibro que spertará ls anstintos más salbaiges de las mulhieres a quien me arrumar. Stá na hora de ir para la nuite.
Ls siguranças de la çcoteca nun me déixan antrar. Palurdos! Entro nun bar, meto cumbersa cun alguas mulhieres, scápan-se antes de la segunda frase. To la giente se scapa, menos ua mulhier, chena de prumas, que fuma ua cigarrilha. Mira para mi, fala-me an francés…
12/07/10
Defesa de l cinema pertués
An defesa de ls rializadores i de ls produtores de filmes pertueses neste defícele momento por que stan a passar, an defesa desta buona causa, tengo a dezir l seguinte:
Ls filmes pertueses nunca fúrun ruinosos pa l paíç i ls sous custos cremos séren ls mais baixos an relaçon a la maior parte de ls países. Ye cierto que l momento ye de crise, mas l cinema pertués stá loinge de ser motibo de ruína pa l paíç i eisatamente pul seguinte:
Cada un de ls nuossos filmes mobe un grupo d'atores, outros tantos figurantes i ua eiquipa técnica cumpleta.
Este cunjunto de cuntratados mexe cun transportes, cun restaurantes, cun hoteles, etc., etc. I to esta giente, cun aqueilho que ganha, faç las mais bariadas cumpras cun esses pequeinhos ganhos de l sou trabalho, i esto, para para alhá de ls gastos que las própias filmaiges son oubrigadas a fazer para produzir cada un de ls sous filmes.
Mais: todos, seia drento ó fura de l filme, pagan ampostos i esses ampostos, feitas las cuntas, seran muntantes aprossimados, se nun eiguales ó até superiores, al subsídio que l Menistério de la Cultura dá para cada un desses filmes. L que quier dezir que l Stado ben a cobrir ó até a recebir mais de l que ls subsídios qu'atribui la cada filme. I quiero dezir inda:
Depuis ls filmes passan a ser eisebidos ne l paíç, i quantas bezes bendidos para defrentes outros países, alguns de ls mius filmes yá passórun por esse mundo fura, an cerca de 27 países, bien cumo acuntecerá cun outros colegas, dando a coincer las nuossas spressones cinematográficas i culturales, ua beç que l cinema figura cumo ua síntese de todas las artes; para para alhá de repersentar un refuorço ne ls lucros de ls produtores, lucros esses faborables al paíç, cumo acuntece culs libros, cula pintura ó cula música.
Assi cumo las telbisones nacionales mostran als sous países l'eissencial de l que se passa ne l mundo, l cinema nacional dibulga la cultura de cada paíç al mundo.
Nunca senti ser un "peso" pa ls gobernos de l miu paíç. Lhemito-me a fazer l miu trabalho l melhor que sei i puodo pa l que sinto tener nacido, tantando questionar ls seres, las cousas, la nuossa stória i l mundo atrabeç de ls filmes que tube l perbilegio de rializar. Ne l tiempo de la ditadura, fui fazer un curso de retrato an Leverkusen, oufrecido pula Bayer, ne ls sous stúdios de la Agfa. A seguir, fui para Munique, adonde comprei na Arnold Richter ua cámara de filmar. Muntei nua carrinha todo l neçairo d'eimaige i sonido para filmar an qualquiera lugar i fiç l purmeiro filme a quelores rebelado pula Tobis Pertuesa: L Pintor i la Cidade que ganhou l miu purmeiro prémio ne l Festibal de Cork, la Arpa de Prata. I a seguir filmei solico mais quatro filmes, ancluído l Ato de la Primabera, l único pa l qual recebira ua ajuda de l SNI, por se tratar dun filme relegioso i pa l qual tube cumo miu assistente l malogrado António Reis.
Senhora menistra, peco-bos que penseis bien ne ls berdadeiros porblemas que stamos a bibir, de modo a ancuntrar seluçones eificazes i justas. Nun pregunte quanto ganha un cineasta que por bezes trabalha durante dous anhos debruado repetidas bezes subre l'arranjo de l sou guion pa l'ajustar al sou reduzido custo de produçon, cumo fura l causo d'alguns filmes i an particular de l Stranho Causo de Angélica. Nós, rializadores, nun tenemos dreito la qualquiera reforma. Cada rializador ganha l sou salairo solo quando filma, sin garantie nanhue de cuntenidade. Nun pregunte quanto ganha un ator ó un beilarino. Calculo que sabe que nun ye muito i que la sue derradeira glória poderá benir a ser la de morrer pobre. Pregunte si, por eisemplo, quanto aufere l'admenistrador de la Lusomundo/Zon, l'abafador, aquel que scunde ls nuossos filmes, i que nun respunde mais depuis de se assegurar cun un cuntrato, i que nun respunde nin a nós nin la quien quier ber i amostrar ls filmes pertueses.
Neste momento defícele, penso subretodo ne ls mius colegas rializadores mais moços. Para eilhes, estes cortes son perfundamente anjustos. I penso que, cumo you, eilhes nun puoden bibir sin ua Cinemateca Nacional fuorte que puoda amostrar, hoije i todos ls dies, l que ye la stória de l cinema. Nun puoden bibir sin un laboratório d'eimaige i de sonido, cumo l de la Tobis, adonde hai mais de setienta anhos fago ls mius filmes. Eilhes percisan dua lei de l cinema que eifetibamente porteja l cinema pertués. I percisan de ser oubidos para esso. Eilhes, cumo you, siempre bibiran na percaridade i na ansigurança, sin reforma nin subsídio de zamprego, i sin nunca sabermos se nun staremos a fazer l nuosso redadeiro filme. Eilhes, cumo you, solo tenemos un deseio: todos ambecionamos morrer a fazer filmes.
(Testo publicado ouriginalmente ne l Jornal Público i republicado ne l blogue de la Associaçon Pertuesa de Rializadores.)
11/07/10
III Ancuontro de Bloguers - Porgrama




Calhando, cumo naide daba nobidades, cuidábades que astanho yá nun habie Ancuontro de Bloguers Mirandeses. Anganhestes-bos. Ye die 21 de Agosto i anté yá ten porgrama i todo. Querendo podeis-lo ber eiqui, quando nó, you copio l scrito i pongo-lo eiqui ambaixo.
L III Ancuontro de Bloguers Mirandeses yá ten porgrama. Nun bos squéçades que ye die 21 de Agosto i que quien quejir quemer de l jantar ten que se anscrebir: l précio son 15 ouros, i l ranxeiro ye l de l anho atrasado; para bos anscrebirdes, podeis deixar eiqui ua mansaige ó anton telfonar para l nº 961800909.
La lista de las anscriçones stá a medrar. Stamos cuntentos que l Ancuontro yá ten sainete anternacional: hai 3 anscriçones de porsores spanholes i al menos 2 son falantes de Mirandés.
La Cámara Munecipal tamien partecipa, mormiente nas "Cumbersas an Mirandés" (quien nun soubir de l que se trata puode-se assomar eiqui). L tema sumbreiro ye "L Mirandés na era degetal", para quien quejir ir purparando ls amprobisos.
Quien quejir bai por San Pedro, quien nun quejir bai solo para la Senhora, mas apuis ten de andar a procurar cumo se passou. De San Pedro para la Senhora tamien se puode ir de a pie ó a cabalho, yá bedes que ye todo a la buntade de l fragués.
Bah, oupa, nun bos squéçades de l'anscriçon, se nó apuis l ranxo puode nun chegar als caneiros.
Queda eiqui l porgrama:
III Ancuontro de Bloguers Mirandeses
21 de Agosto de 2010
Senhora de l Resairo - Minas de Santo Adrian
10.00h - - Recepçon als partecipantes an San Pedro de la Silba
- Palabras de buonas-benidas de l Persidente de la Junta
- Besita a San Pedro de la Silba
11.30h - Salida para la Senhora de l Resairo, cun assomadela al Poço de la Filadeira (quien quejir bai de a pie, quien quejir bai de a cabalho, ls carros pássan bien pul camino)
13.00h – Jantar (précio 15,00€ por pessona)
15.00h - "Cumbersas an Mirandés" - L Mirandés na era degetal
17.00h - Jogos Tradecionales /Gaita, Caixa i Bombo /Besita a las Minas de Sto. Adrian
Anscriçones an: http://bloguersnopraino.blogspot.com
ó
talf. 961800909





