07/02/09

Nun stan fuora d’uso

Agarro-me al que fago siempre cun muito ampeinho, dirie que l mais de las bezes quedo apeado a las cousas, bisto de fuora puode ser tomado dun stado doliente. Chego a matutar que esto dun ser assi, agarrado als deberes, çplinado, tener tino, nun deixar caier las cousas an saco roto, respunder a tiempo i horas cul mius cumpremissos, cumprir culas pormessas i la palabra dada, era la çfrença, era star de l lhado cierto. I esto fazie la çfrença daqueilhes que star a tiempo i nas horas marcadas, cunsídran ser ua quemenéncia i fuora d’uso, ye un modo de bida que nun ten mais rezon de eisistir. Que todo ancaba no “Marie bai culas outras” que l que nun se fazir hoije fai-se manhana i porque l mundo nun acaba hoije.
Ai mius amigos, cumo you arrenego a estes percípios, chego a oudiá-los. Inda nunca tube probas de que esso fazisse camino para lhado algun.
Será que stou agarrado al tiempo dantes, a l’eiducaçon que tube de pequeinho, als modos terreinhos i sanos que la palabra dada fusse a quien fusse era ua honra nunca faltar cun eilha, cumprir cula palabra era punto d’honra. Nun l fazer era la maior bergonha, l çcrédito, i era botar fuora la cunfiança que tenien an nós. Todo aquel que se prezaba ser hounrado, eibidenciaba-lo fusse adonde fusse, cumprindo.
Cuido que muitas destas cousas, hai hoije quien diga que stan fuora d’uso, nun fáien falta, ls tiempos son outros, mas la berdade cruda i znuda que antra pula nuossa puorta to ls dies nun ye essa, cada beç fáien mais falta esses balores purmários an todo l que se diç i quier para nós i pa ls outros. Cuido que l modernismo nesto ye traiçoneiro, nun ye perciso tener bistas lhargas, nien acender ua candena para un se dar cuonta que las cousas ándan pulas rues de l’amargura.
Ye amportante que las cousas demúden, i nun ye solo a nible de l poder anstituido, ye tamien neçairo, bien acá abaixo, na família, culs achegados, culs amigos, culs que percísan de nós, culs camaradas de trabalho, na rue, dirie mais cun todo l que mos ambuolbe i lhiga, nas cousas pequeinhas, naqueilhas que se mos asparécen a nun tener balor nanhun.
You sei l chano que piso, qual ye l miu lhugar, de adonde bengo, i ye l que quiero tener siempre persente, mas digo-bos l you, nun ye fácele, quier muito tino, las tentaçones son muitas i bénen de todos ls lhados.
I neste tiempo anque scássen ls balores de la denidade, hai pouco respeito puls mais bielhos, puls mestres, de cumprir i tener siempre ua palabra para quien nos fizo i fai bien nunca seran percípios fuora de tiempo, fuora de balidade. Un agarrar-se a eilhes, i se esso inda ye un çfeito que bieno de ls antigos, nun fai mal.
Ancerro cua cuonta. Un cierto die l tiu que dá la prebison meteriológica na telbison dixo que soutrodie era prebisto chegar ua termienta al praino mirandés a las seis de la tarde. I nun ye que la termienta bieno a las seis de la tarde ciertas i si era baliente, puis çpejou auga fuorte i feio!? Un tiu que lo oubiou, astrebiu-se a dezir: esta termienta nun ye d’agora, ye bien dantes.
I porqui me quedo.



Receita para fazer l azul


You nun sei ambersar nisquiera dues lhinas. Mas cumo a mi tamien me gustaba dar para essa mardomarie, l remédio ye copiar. I, copiar por copiar, más bal copiar ls más buonos:


RECEITA PARA FAZER L AZUL


Se quejires fazer azul,
agarra un cacho de cielo i mete-lo nua panela grande,
que puodas lhebar al lhume de l hourizonte;
apuis mexe l azul cun ua sobra de burmeilho
de la madrugada, anté que el se çfaga;
çpeija todo nua bacia bien lhimpa,
para que nada sobre de las ampurezas de la tarde.
Por fin, penheira uas sobras de ouro de la arena
de mei-die, anté que la quelor s’apegue al fondo de fierro.
Se quejires, para que las quelores nun se çpréndan
cun l tiempo, bota ne l líquido ua carunha de murton queimada.
Berás-la çfazé-se, sien deixar seinhas de que algua beç
eilhi la puniste; i nien l negro de la cinza deixará ua sobra de ferruje
ne l cimo dourado. Puodes, anton, lhebantar la quelor
anté l’altura de ls uolhos, i acumpará-la cun l azul bardadeiro.
Las quelores, ambas a dues te pareceran armanas, sien que
puodas çtinguir antre ua i outra.
Assi l fiç – you, Abraon ben Judá Ibn Haim,
eiluminador de Loulé – i deixei la receita a quien quejir,

algun die, copiar l cielo.


an Pertués


RECEITA PARA FAZER O AZUL


Se quiseres fazer azul,
pega num pedaço de céu e mete-o numa panela grande,
que possas levar ao lume do horizonte;
depois mexe o azul com um resto de vermelho
da madrugada, até que ele se desfaça;
despeja tudo num bacio bem limpo,
para que nada reste das impurezas da tarde.
Por fim, peneira um resto de ouro da areia
do meio-dia, até que a cor pegue ao fundo de metal.
Se quiseres, para que as cores se não desprendam
com o tempo, deita no líquido um caroço de pêssego queimado.
Vê-lo-ás desfazer-se, sem deixar sinais de que alguma vez
ali o puseste; e nem o negro da cinza deixará um resto de ocre
na superfície dourada. Podes, então, levantar a cor
até à altura dos olhos, e compará-la com o azul autêntico.
Ambas as cores te parecerão semelhantes, sem que
possas distinguir entre uma e outra.
Assim o fiz – eu, Abraão ben Judá Ibn Haim,
iluminador de Loulé – e deixei a receita a quem quiser,
algum dia, imitar o céu.


Nuno Júdice,
Meditação sobre ruinas, 1995

06/02/09

La frauga



La frauga era l lhugar adonde se fazie to l serbício de ferreiro. Zde ls outencilhos anté las ferramientas, de fierro, pa ls trabalhos ne l campo.
Habie quaijeque an todas las tierras ua frauga, que serbie bárias pessonas. An Sendin zde que me lhembre habie seis. Mas la derradeira a cerrar fui la de tiu "Marchacan".
Drento tenie ua fornalha adonde se ponie roujo l fierro. Na fornalha l carbon tenie que star siempre an brasa i para esso, la frauga tenie un fole mui grande que fazie cun que las brasas stubíssen siempre más burmeilhas que la lacre.




Tiu Marchacan


Quando l fierro staba mesmo cumo la lacre, era tirado cun uas tanazes de fierro mui grandes i era puosto na bigorna adonde era malhado para ganhar la forma que se querie.
Se era un outencilho pequeinho ó tenie arte era l ferreiro que l malhaba cun ua mano, anquanto l agarraba cun las tanazes na outra.
L ferreiro ousaba un mandil de cuiro que cubrie tamien l peito.
Quando ls lhabradores querien aguçar las ferramientas ó fazer algun outencilho, marcában un die par esse serbício, dezie-se anton que andában de frauga.
Ajuntában-se dous ó trés, i nesse die tenien que malhar a bun malhar, yá que nun se podie deixar sfriar l fierro.




Ye malhar a bun malhar


Al mesmo tiempo tenien que dar al fole, para que la fornalha stubisse bien rouja.
Habie que saber sfriar l fierro para quedar bien temprado. Para l arrefecer metien-lo nua pila de piedra chena d´auga, mas cun cierto cuidado i sabedorie, nesto staba muito de la arte de l ferreiro.
Inda hoije hai bários ditos subre l trabalho de frauga:

- Ye malhar an fierro anquanto stá caliente.

- Assoprar antes que se apague.

- Sin buona tempra la faca nun corta.
- Querer cumbencir un burro ye malhar an fierro friu.




Malhar anquanto stá roujo


Sendin tubo siempre ferreiros afamados. Tiu Margalho i ls filhos, tiu Marchacan i tiu Manuel Peres Pícaro fúrun ls que you melhor coinci.
Tiu Margalho ganhou mesmo un prémio nua sposiçon i bieno a ser cumbidado a ir pa l'Oustrália a trabalhar.
Inda hoije hai an Sendin la rue de la Frauga.


05/02/09

La mie cierta stá


Stábamos ne ls finales de ls anhos cinquenta i nesse tiempo la bida era mui custosa i pa ls probes inda era mais. An Zenízio quaijeque todas las pessonas tenien algo de sou, mas a las bezes, quando l anho nun benie al modo, l pouquito que se tenie daba muito trabalho i nien se colhie pan i batatas pa l anho todo. Assi, habie que ir ganhando uas jeiricas, mas estas nesse tiempo éran mui ralas i solo aparecien alguas ne l tiempo de çquilar las canhonas, ne ls fenos a segar a la gadanha i nas segadas de l centeno i de l trigo. Ls outros trabalhos, que ls mais ricos tenien para fazer, cumo podar las binhas, scabá-las, apanhar batatas i bendimar, éran siempre trabalhos feitos pula códea, an troca de algun fabor feito por estes. Ne l Eimbierno, a las bezes, habie uas touças para arrincar i ende siempre se ganhaba uas jeiricas. Quando nun habie touças ls mais probes andában pula casa de ls ricos i íban apanhando nabiças, mundando las loijas, partindo lhenha i an troca lhebában para casa uas batatas, un carolo de pan, uns chabianos, un cachico de toucino i un garrafonico de bino.

Antonho era ua destas pessonas que tenie uas terricas de sou, mas tenie que aprobeitar todas las jeiras i, quando nun las habie, alhá andaba el pula casa de un de ls ricos durante l Eimbierno. Nien todos ls ricos gustában de dar. Mas por essa rezon ls que nun dában nada tamien tenien pouca ajuda. Un de ls ricos que Antonho gustaba de ajudar era l tiu Fulciano, yá que este tamien gustaba de dar i staba siempre pronto para dar ua pinga i a Antonho la pinga sabie-le muito. Nesse tiempo quien tenie uas terricas yá pagaba décima i ls abisos para pagar essa décima éran çtribuídos pul Regidor a la salida de missa, nun de ls purmeiros deimingos de Janeiro. Assi, nun desses deimingos, l Regidor alhá se chubiu pa l puial que habie ne l sagrado i fui chamando pul nome de todos ls que tenien abisos a recebir. Antonho alhá staba atento i quando oubiu l sou nome chegou-se a la frente i alhá agarrou l abiso. Stubo inda mais un cahico a dar uas lhérias cun uns i cun outros i apuis alhá se fui para casa.

Pul camino, mesmo nun sabendo lher, oulhou pa l abiso i quedou çcunfiado que la décima tenie crecido. Mal antrou an casa diç pa la tie. Áh! Bárbela! Olha eiqui para este abiso a ber se ye l que you stou a pensar. Bárbela, tamien mal coincie ls númaros, mas alhá oulhou cun muita atençon i puls dous chegórun a la cuncluson que tenien de pagar mais. Staba na hora de l almuorço i alhá se sentórun un de cada lhado dua talhica a comer uas batatas cun un chabiano i ua malga de caldo. Quando acabórun l almuorço, Antonho amarrou-se, metiu ua mano debaixo de l scanho i tirou un lhatico adonde guardaba las crouicas que íban apedurando. Quando Bárbela, tirou la trabiessa i las malgas de la talhica, Antonho çpejou l lhatico anriba de la talha i ampeçou a cuntar l denheiro a ber se chegaba pa la décima. Apuis de l cuntar bien cuntadico dues ou trés bezes diç.

- Áh! Bárbela! olha, l denheiro si mos chega pa la décima i inda sóbran uns çtones, i cumo l tiempo agora anda seco l melhor ye manhana apanhar la carreira, ir anté Miranda a pagar la décima i assi quedamos çcansados i tiramos dende l sentido. Ne l die seguinte Bárbela, alhebantou-se cedo para cozer uas berças i uas batatas cun un cachico de toucino i quando stában quaijeque prontas chamou pul home para se alhebantar yá que la hora de la carreira debrebe chegaba. Antonho aparciu yá pronto, sentou-se i ampeçou a comer i Bárbela lhougo le ampeçou a meter priessa i a dezir que íban sendo horas de ir, pus la carreira nun spera por naide. Antonho, apuis de haber comido las sues batatas i las berças, oulhou pa l fumeiro que, cumo siempre, nun era grande i spipou ua chouricica. A seguir agarrou un muordo de pan, metiu todo ne l bolso falso de la jiqueta i metiu-se a camino a caras a la capielha, adonde la carreira paraba. Nesse die habie ua gelada mui fuorte i ua araije que quaijeque cortaba l nariç i las ourelhas. Qundo chegou a la capielha las manos yá íban todas angaranhidas, mas la carreira chegou lhougo a seguir i Antonho que yá lhebaba l denheiro trocado pa l belhete, antrou i sentou-se lhougo a la frente. Nesse die la carreira trazie pouca giente i lhougo arrincou, Maçaneira arriba. Quando passou pu l semitério yá fazie un runquido mui grande i botaba fumo que mais parcie l camboio. Quando chegou a la Tapada apuis de la curba de l Camino de Malhadas l runquido i l fumo zaparcírun. La strada era agora yá quaijeque praina i l motor fazie menos fuorça. Quando chegórun a Malhadas antrórun dues ou trés pessonas i lhougo Antonho metiu cumbersa cun eilhas i anté Miranda alhá fúrun cumbersando i el fui preguntando puls familiares que tenie an Malhadas de adonde el era. Quando chegórun a Miranda, fazie un friu mui grande i cumo la fazienda inda staba cerrada, chubírun pa las scaleiras de la Cámara que era nesse tiempo adonde agora ye l Museu i ende siempre stában mais abrigados. La fazienda era de l outro lhado de la praça adonde ye agora la Cámara i, quando abriu las portas, Antonho saliu de las scaleiras i fui mui deljeiro para ser de ls purmeiros a ser atandido. Passado un cacho, un de ls funcionairos preguntou l que querie i el alhá dixo que era para pagar la décima. Antregou l abiso i l denheiro i cumo l lhebaba certico nun perdiu tiempo a sperar pul troco. Quando saliu yá nun fazie tanto friu, oulhou pa l sol i dixo alhá pa ls sous botones, bou-me a botar a camino, mal será que nun passe un carro i me lhiebe. Quando chegou a la puonte de l riu Frezno atalhou camino pul carreiron que iba a salir a la Fraga de la Meia Lheuga adonde ye hoije la zona andustrial. Quando chegou a la dita fraga sentou-se un cachico a çcansar, oulhou pa l sol, biu que inda era cedo i botou-se a camino. Ampeçou a andar, mas siempre atento a ber se passaba algun carro, mas nesse die parece que ls carros nun rodában. Quando chegou a la reta de Fuonte Ansossa l home yá iba zanimado, mas nisto oube un barulho i lhougo parou a ber de que lhado benie. Parece que si bou a tener suorte que ben de l lhado de Miranda. Quando l carro se amostrou biu que era un camenhon i, parado a la borda de la strada, standiu l braço a ber se paraba. L carro ampeçou a abrandar i un cachico a la frente parou. Antonho dou ua fugida anté el i qundo chegou reparou que era l tiu Lhatas de Dues Eigreijas. Ah! Tiu Lhatas! Lhebais- me anté Zenízio? Entra aí home que you bou pa la Bila i nun custa nada lhebá-lo.

Tiu Lhatas, preguntou-le a Antonho cumo se chamaba i alhá fúrun cumbersanbo duas cousas i doutras. Quando chegórun al posto de Malhadas, Antonho ampeçou a pensar. Bou a pedir al tiu Lhatas que me abaixe de l carro a la capielha de Santa Cruç. Apuis bou-me a ber se tiu Fulciano me dá un muordo de pan i ua pinga, que you si yá tengo fome i sede. Neste antretiempo eilhi staba Antonho a la capielha. Antes de se abaixar de l carro, agradeciu muito a tiu Lhatas pul tener lhebado. Lhougo que l carro arrincou alhá staba tiu Fulciano a la puorta que era lhougo eili al pie de l tanque.

- Dius mos dé buonas tardes tiu Fulciano.

- Buonas tardes mos dé dius Antonho.

- Anton donde benes home!?

- Oulhai tiu Fulciano, fui-me anté Miranda a pagar la décima.

- Olha entra i comes un muordo i bebes ua pinga. Nisto antrórun pal lhume i lhougo tiu Fulciano oulhou pa l fumeiro que era bien grande. Era fumeiro de quatro cochinos bien cebados i diç.

- Ah! Antonho! Será melhor botar ua chouriça abaixo i assá-la, assi siempre bebes mais uas pingas.

- Oulhai tiu Fulciano, se me la dais you bien la como que si yá tengo buona fome.

- Tiu Fulciano botou la chouriça abaixo, botou-la nas greilhas, cortou un carolo de pan i fui a buscar ua garrafa de siete i meio chena de bino. Apuis tirou la chouriça de las greilhas botou-la nun prato i diç para Antonho. Bá! Ampeça a comer que you inda almorcei hai pouco tiempo i agora nun quiero nada.

- Áh!Tiu Fulciano, mas assi nun ten jeito, anton you eiqui a comer i bós a oulhar.

-Bá, bá! Toca a andar i deixa-te de cousas que you sei que tu te auguantas cun eilha.

Antonho ampeçou a partir la chouriça i a comé-la cun toda la calma de l mundo, puis priessa agora nun habie yá que la tie só l speraba alhá pa l final de l die. L lhume staba baliente, la chouriça i la pinga stában mesmo al modo. Apuis de comido i buído i de tener oubido uas lhonas bien cuntadas pul tiu Fulciano, Antonho, birou-se pa l tiu Fulciano i diç.

- Ah! Tiu Fulciano! Agora si quedei bien cumpuosto. Nisto metiu la mano ne l bolso falso i diç. Oulhai! You si tenie eiqui ua chouricica que tenie lhebado de merenda, mas la mie cierta stá.

Francisco Domingues


Ls potes e las greilhas de ls botelos i la posta



Respundendo al cumbite de la nuossa amiga Ana, eiqui bou a botar alguns retraticos relacionados cun botielhos i puosta mirandesa. Fúrun sacados hai alguns anhos atrás quando la Cámara de Bumioso inda tenie denheiro para fazer fiestas guapas culs ancontros de gaiteiros. Estas refíren- se al anho de 2003 ne l III ancontro de gaiteiros de l Praino Mirandés. Nestes retraticos se béien ls potes i greilhas que cozien ls botielhos i assában la puosta para duzientas pessonas cumo fui l causo. Todo l que ye buono acaba, i ls nuossos gobernos, cuntínan teimosamente a squecer l ambestimiento nesta cultura popular tan riquíssima cumo ye la nuossa.




Miu suonho de serbir


Sonhei un die cumigo i cula altura
An ánsias de chubir…
-Anoija-me la prainura,
Mais que fundura,
De cheiro a einfierno, a muorte i a torpeza,
A bida fácele i a gozo sien nobreza…

Sonhei you cula altura,
Cun ánsias de chubir,
Para melhor serbir…

(A.M. Mourinho, Nuossa Alma i Nuossa Tierra)


04/02/09

PUOSTA i BULHO: an Sendin, Bempuosta i Palaçuolo... !

"Potes i posta", 20 de Setembre de 2008.




La puosta :
só ye buona an Sendin!,
stá siempre a dezir Juquin.
I an Bempuosta,
tamien ye buona la puosta…
Mas ten que star bien cumpuosta !

Quanto al bulho …


- Hai quien diga « botielho »,
sei porque yá sou bielho,
puis ye, miu filho ! -

… bonda solo un uolho,
quando aperta l bandulho,
para saber que l buono
ye l de Palaçuolo !

Dá cá un ambrulho
i ata agora l nuolo :

Chicha an çuça :
Amisade nuossa !
Anchido cun uossos :
Salude pa ls buossos !





P.S. Quien será l’alma generosa que se bai a alhembrar tamien de poner, neste blogue ou noutros, guapos retratos de bulhos i de puostas cumo fizo ne l sou fotoblogue l grande retratista Boieiro, ou crónicas "de ler i chorar por mais !" cumo la que fui eiditada recentemiente por Amadeu Ferreira ne l Sendin an Linha http://www.sendim.net/ subre essa specialidade bien mirandesa que ye l bulho ? Pregunto porque ne l paíç adonde moro (La França), bulhos nun hai i puostas… si, por acaso, porque se furmos a ber la puosta ye eissencialmente chicha assada na brasa, receita bielha cumo l mundo!… mas purparadas las "puostas", an França, cun chicha de outras raças do que la Mirandesa antre las quales la Charolaise (de la region de Lyon), la Blonde d’Aquitaine (Bordeus), l veau du Ségala (Aveyron), la Salers (Auvergne), etc., etc.
I que todos me perdónen, puis ye berdade que stamos an tiempos de crise. Tiempos de bacas magras…!
Mas outra cousa assi i todo: an França, parece que tamien hai ua raça «mirandaise» (ber: Wikipedia por eisemplo) de l nome dua localidade que se chama Mirande, ne l Sudoeste de la França, ne l departamiento de l Gers i que ye cunsidrada cumo "ua raça bobina francesa" (sic)… Mas nun digo mais porque nun sou specialista anque mius pais stéian a bibir tamien ne l Gers, na cidade de Auch que queda solo a uns 25 kms de Mirande... i you a uns 130...


Stória de dues mielgas

La stória dun par de botas que gustában muito de l Eimbierno. Ua antendie pul nome de dreita, cumequiera porque l sou lhugar cierto era siempre a la dreita de sue armana que antendie pur squierda. Gustában tanto de l Eimbierno que nun sabien bibir sien el. Nun fusse uas mundadelas a las loijas de las baquitas, lhebar la bianda als cebados, quedában arrimadas i nun salien d’ambaixo de l scanho, mas ne l Eimbierno yá nun dezien l mesmo, esse si era amigo, todo l que sabien i coincien debien-lo a el.
Chegában a passar meses d’afilo sien ber la lhuç de l die. I cumo eilhas querien bien l’Eimbierno!
Se nun mirai, la Purmabera pouco causo fazie deilhas, l Berano esse anton até fazie caçuada i l Outonho esse bardino era de teimas, porque até podien salir daqueilha pasmaceira.
Feitas andrentro dun curral nun chuobioso die d’Eimbierno, lhembrában-se tan bien, cortadas dua suola de piel de bui, l tiu çapateiro dou-le bida i fui grácias al Eimbierno que eilhas se íban a dar grandes caminadas pul termo.
Nada le metie miedo, bencien rigueiros cun grandes anchenas, lhodaçales adonde ls sous parientes çapatos quedában atolhados, poçancas i pequeinhas lhagonas, nebones de quinze dies que las cholas nun éran capazes. Íban a las feiras, a las fiestas, a tomar cunta de la cria, a apanhar nabiças, lheinha, stercar lhatas. Agabadas mesmo delantre de ls sous parientes, cumo las mielgas quedában felizes! Quantas bezes até oubien dezir que eilhas éran la cousa melhor pa l malo tiempo que fazie ne l Eimbierno. Mas ne l die de Natal a la purmanhana, la dreita dixo pa la squierda:
- Armana tu esta nuite nun te deste cunta de nada?
- Porquei essa percura?
- Porque you oubi un tiu culas barbas grandes i brancas poner cousas andrento de ls nuossos primos mais pequeinhos i an nós nien amentou.
- Deixa alhá armana, staba a poner arrebuçados pa ls garoticos queméren a soutordie, mas eilhes quedórun an casa i nós fumos a la missa de l galho.
- Tenes rezon.
- Nós lhebamos ua buona delantreira.
- Ne l Eimbierno nun mos puodemos queixar. L pior ye l restro de l anho.



Las botas sperando que las horas pássen


03/02/09

"Pensando"
















"Pensando"


Andube pensando,
Pensando pensamientos lebes,
Tan lebes i çpercebidos...
Aparecéncias neçairas,
Andube pensando sonoridades
Palabras guapas,
Sonidos delicados
Sabores ouditibos!
Andube criando,
Bordando letras redondas
Cun dourados de nubres,
Culs azules de l mar,
Cul brilho de las streilhas
De la nuite que nun bai a tardar...

S:)




"Pensando"

Andei pensando
Pensando pensamentos leves,
Tão leves e despercebidos...
Parecenças necessárias,
Andei pensando sonoridades
Palavras bonitas,
Sons delicados
Sabores auditivos!
Andei criando,
Bordando letras redondas,
Com dourados de nuvens,
Com azuis do mar,
Com o brilho das estrelas
Da noite que não vai tardar ...

S:)

Ls oubreiros



Para que ua obra steia cumpleta ye perciso l trabalho de muita giente i quaije siempre, nas einauguraçones, se squécen ls oubreiros.

Fui amportante tener apersentado l porjeto pa la oufecializaçon de la lhéngua mirandesa i sien esso nun serie oufecial, mas tenemos que lhembrar ls grandes oubreiros, que fazírun l porjeto i que muito studórun para justeficar que l mirandés era lhéngua i nó dialeto.

Ne ls anhos uitenta ye que se dou l grande ampurron, cul ampeço de las aulas an mirandés i ls studos pa la anstitucionalizaçon de la lhéngua.

Cumo bareador ou persidente de la Assamblé Munecipal, stube siempre persente i atuante. Nas purmeiras jornadas de la lhéngua, era you persidente de la Assamblé Munecipal, por esso sei bien cumo todo se passou. Por esso quiero deixar eiqui la mie houmenaige a essa TIE - Manuela Barros Ferreira - que fui l percipal aliçace de la obra.


Mirandés


Hai lhénguas que son de muitos, i hai lhénguas que poucos úsan.

...La lhéngua ye lhaço, ounion, preséncia ne l mundo. Hai lhénguas que camínan para ounir l mundo todo i hai lhénguas que únen solo meia dúzia de subrebibientes. Falar ye defender la bida dua quemunidade, seia eilha pequeinha ó grande. I quanto más pequeinha, quanto más apoucada, más necidade ten de se ounir para subrebibir. Más percisa de marcar la sue presencia.

La lhéngua ye poder.
...
Manuela Barros Ferreira


02/02/09

Sanábria, Fráncia... i tamien l Japan !


− Las truitas, compremos-las an Sanábria, respundimos al guarda.
− Bó! An Sanábria?! I porque nun las cumprestes an Fráncia?
− An Fráncia, Sr. guarda ?!!! I porque nó tamien ne l Japan?!

(Un die, hai yá alguns anhos, bien acerca de Bergáncia, depuis dua buolta até Sanábria, an Spanha, naqueilhes tiempos an que inda habie frunteira i que un inda nun cunhecie todas las aldés i tierras de Pertual...)

N.B. I hoije, se inda hai antre bós pessonas que gústan de comer truitas mas que inda nun cunhécen « La truita » de Schubert, toca a andar ! Ide a ber este sítio por eisemplo:


http://video.google.fr/videosearch?q=the+trout+schubert&hl=fr&emb=0&aq=f#q=the%20trout%20schubert&hl=fr&emb=0&aq=f&start=10

Ye que un nun se alimenta solo cun chicha de baca, cordeiro, cochino, pita, coneilho…i peixe tamien… de auga doce ou auga salada!


L suonho de tiu Pantalhas






Tiu Pantalhas era un home mui probe. Tan probe, tan probe, que habie giente que ateimaba que era l mais probe deste mundo i de l outro, nun habie coincimiento cierto de hai muitos anhos a esta parte que habisse outro de sue eigualha , ne l que toca a nun tener nadica. I el si l era: nun tenie mai nin pai, nun tenie casa nin casica, nien cama nien paradeiro cierto, quemie l que le dában, bestie-se culas bestes dadas i remendadas, drumie siempre an curraladas, por ambaixo de scleiras i puontes.
El tamien sabie de la sue cundiçon, chegaba a ateimar, que inda staba para nacer outro armano a el, i mesmo que chegasse a habé-lo serie siempre l segundo porque l purmeiro lhugar era par’el. Cumbencido que si era l mais probe deste mundo, nun staba cun meias cuontas, quando a las bezes aparecie lharuço, cheno de angúrrias de tener drumido anroscado an cama de folharascas i le percurában, anton l que tenes Pantalhas?El bien de pronto respundie, nun tengo nada, que you sou probe.
Mas tiu Pantallas, mesmo sendo l mais probe deste mundo, inda alguas nuites quando drumie s’atrebie a tener suonhos. Porque sonhar cun cousas buonas inda nun era fertuna. I nua nuite sunhou que habie un sítio ne l termo adonde staba scundido un caçuolo cun muitas crouas d’ouro. Que era solo el sbarrulhar un munton de piedras i lhougo, lhougo sien canseira lo acharie. Mas quando inda an suonhos preguntou adonde quedaba esse sítio, arrespundiu-le ua boç fuorte i segura, "a ber se te calhas Pantalhas, nun queries mais nada...”Probre de l probe de Pantalhas nin ua sola beç podie sonhar an deixar de ser probe que lhougo lo mandában calhar. Quando spertou de l suonho botou la sue perjunçon acá para fuora i dou-le un baliente sermon: Pantalhas nun mais t’astribas a sonhar cun essas cousas de mudares de bida. Nun sós home para te deixar lhebar an suonhos. Dá grácias a Dius i cuntenta-te an seres l mais probe.



Bista de Zenízio-Retrato sacado de l Ramalhal


01/02/09

La Purmeira Palhestra de Mirandés an 2009







Ne l die 31 de Janeiro ne l pabilhon de l Clube Cultural i Recreatibo do Alto do Moinho, an Corroios, tubo lhugar la purmeira palhestra de mirandés de 2009. Stubírun nesta palhestra 28 pessonas sendo estas de: Zenízio, Augas Bibas, Prado Gaton, Cércio, Caçareilhos, Bempuosta, Sendin i stubo inda Alberto Bautista, un cidadano spanhol i que stá a fazer la sue tese de doutoramiento an mirandés pula Ounibersidade Cumplutense de Madriç, i Thierry Alves filho de pais de Cicuiro i Samartino a bibir an França i tamien grande antusiasta de l mirandés. Muitas destas pessonas yá habien stado nas palhestras de l anho atrasado i tubírun assi ua buona ouportunidade de se ancuntrar outra beç. Estes son siempre momientos aporbeitados para falar un cachico an mirandés, antes i apuis de la palhestra, yá que nun ye to ls dies que se ten jolda pa l fazer.
Nas palhestras de 2008 l porsor i ambestigador Amadeu Ferreira falou subre la stória de la lhéngua mirandesa antes de José Leite de Vasconcelos [JLV]. Nas palhestras de 2009 falará dessa stória antre 1880 i 1940, ou seia antre JLV i António Maria Mourinho.

Ampeçou por dezir que l mirandés antes de JLV era falado an todas las aldés i éran ralas las pessonas que nun l falában. Antes desta data nun hai mirandés screbido, tirando decumientos lhioneses mediabales, mas puode-se poner eiqui ua pergunta que ye saber porquei, por eisemplo, Francisco Garrido Brandão de Cércio scribe an mirandés ls sous quelóquios: será anfluença de algun mobimiento que se dá apuis de JLV ou yá benerie de trás? Mesmo pessonas cumo l Abade Manuol Sardina de Samartino nun fazien eideia de que l mirandés era ua lhéngua.

L mirandés era falado nessa altura an todas las aldés, mas puode falar-se dua mancha lhionesa inda mui persente zde la Lhombdada a Miranda de l Douro, para alhá de l lhado de Aliste i Carbalheda, an Spanha. Tenie nesse tiempo un grande prestígio andrento de la quemunidade de falantes i las pessonas que ban pa las aldés an regra daprénden l mirandés; hai ua rejeiçon spressa i fuorte por parte de la quemunidade an relaçon a quien nun fala, yá que l adjetibo «fidalgo» ten un doble sentido cunsante se derige para fuora ou para andrento la quemunidade; la quemunidade fecha-se, alhena cumo se stubisse a guardar a modo dun segredo, cumo amostra l’ atitude de JLV cun las ties de Dues Eigreijas que nun quieren falar cun el cun de que faga cacuada.
Habie ua cultura popular atiba, na música, na dança, ne l triato i na poesie. Esta cultura era apartada de las eilites que era por eilhas eignorada i çpreziada.
Nesta altura la eigreija tubo un papel amportante contra la cultura popular i la pastoral de l bispo de Miranda D. José Alves Mariz, de 20 de Dezembre de 1890, proibiu las repersentaçones ne l Natal i na Páscoa, cumo pastoradas, ramos de Natal i autos de Paixon. Contra esta proibiçon l pobo de Dues Eigreijas ne l die de Natal de 1905, fizo un albroto na eigreija i l Abade João António Rocha, que era natural de Caçareilhos, tubo que fugir acumpanhado pula criada i scundírun-se nun alçapon anté passar l albroto de l pobo.
La Tierra de Miranda i an special la cidade atingírun un de ls puntos mais baixos de la sue stória, apuis de la salida de l bispo an cunsequencia de la Guerra de ls Siete Anhos. L abade de Dues Eigreijas, João António Rocha an carta a JLV, de 9- 1-1904, diç: «Miranda com a sahida do pequeno destacamento que, por uns restos de consideração pelo passado, lhe foi concedido, ficou reduzida à última extremidade».

José Leite de Vasconcelos naciu an 7 de Júlio de 1858 an Ucanha, Tarouca, na Beira Alta. Era dua familha nobre mas yá arruinada i la sue bida nun foi facele. Ls pais yá se casórun tarde, tubo ua armana que morriu cedo i tubo ua eiducaçon mui austera pula parte de la mai. L pai era lhibaral i andubo ambolbido nas lhuitas cun las tropas de D. Pedro. Regrressou a Ucanha arruinado, tenendo apuis trabalhado na agricultura. Mais tarde un armano arranjou-le un amprego cumo purfeito dun coleijo ne l Porto para donde se mudórun an 1866.
JLV ampeça a studar an 1867 ne l Colégio de San Carlos ne l Porto adonde fui colega i grande amigo de Francisco Trindade Coelho. Apuis antrou na Scuola Médico-Cirúrgica de l Porto, ende se formando an medecina, tenendo quedado an purmeiro lhugar de l curso.
JLV tubo l sou purmeiro cuntato cun l mirandés nuas férias an Guimaranes adonde oubiu a ua pessona que coincie dues ou trés palabras mirandesas, antre eilhas la palabra cheno (pertués cheio; castelhano lleno). I la curgidade del oumenta al saber que na Tierra de Miranda se fala outra lhéngua. Isto tenerá sido ende por 1881.
Apuis çcubriu Manuel António Branco de Castro que fui la sue purmeira fuonte de anformaçon subre la lhéngua. Branco de Castro naciu an 15 de maio de 1855 an Dues Eigreijas de adonde era sue mai. Era zorro i nun se sabe bien quien era l pai a quien el chamaba de padrino, i todo lhieba a crer que serie padre i decierto tenerá sido el que le pagou ls studos. Branco de Castro studou an Bergáncia i apuis fui pa l Porto adonde studou dous anhos angenharie i bibie nua república an Cedofeita adonde JLV l çcubriu. Regressou a Dues Eigreijas antes de acabar l curso, adonde passou l restro de l sous anhos cumo lhabrador i siempre malo. Nas cartas que scribe a JLV dá cuonta dessas maleitas i ls tratamientos que iba fazendo pa las curar. Branco de Castro tenerá muorto an 1915 ou 1916.
L ancuontro de JLV cun Branco de Castro tenerá sido mais ou menos pula Páscoa de 1882 yá que an júnio de l mesmo anho JLV publica la cuonta de Cristo i S. Pedro an mirandés na rebista El Folclor Anduluz, de Sebilha, cuonta que Branco de Castro le haberie cuntado.
Branco de Castro nesse berano de 1882 nun bai de férias a Dues Eigreijas i ye cun el nessas férias que JLV arrecuolhe un cunjunto de materiales eissenciales, que sírben de base a la pulicaçon de l lhibro Dialecto Mirandez. Apuis fai la purmeira biaige a Dues Eigreijas an 1883 adonde ten cuntato cun las pessonas i arrecuolhe mais materiales. An 1884 fai la segunda biaige i passa por Samartino adonde stá na casa de l Abade Sardina. Na biaige de Samartino para Dues Eigreijas passa pula Speciosa i Zenízio. Nesta biaige passa inda por Sendin adonde tenerá drumido ua nuite i ende tubo l 1º cuntato cul Sendinés.
Apuis JLV bibe de ls eilementos arrecolhidos nas dues purmeiras biaiges i deixa de tener un cuntato direto cul mirandés passando solo a tener anformaçones por cartas screbidas puls sous colaboradores. Antretanto abre-se un nuobo período i las publicaçones de JLV ampéçan a dar fruitos junto de alguns mirandeses i passa a haber lhiteratura mirandesa screbida por:
JLV, Manuol Sardina, abade de Samartino, Francisco Meirinhos, abade de Abelhanoso, Bernardo Fernandes Monteiro, de la Pruoba i cun ouriges an Zenízio donde era natural l pai, Francisco Garrido Brandão, de Cércio, Alfredo Cortez.
Bários outros estudos ban a ser tenidos an cuonta nestas palhestras cumo fuonte de anformaçõn, de que hai que çtacar; L Dialecto Leonés, de Menéndez Pidal; O dialecto Mirandez, de Moraes Ferreira; Breves Considerações sobre a língua mirandesa, de Clemente Mondragão (1927) nacido an S. Pedro i cun ouriges an Caçareilhos.
Hai inda dibulgadores cun assento na obra de JLV: Jornal O Mirandez (1894); Francisco Trindade Coelho, O Rporter (1897); José Manuel Martins Pereira, Entre Sabor e Douro (1908); José Maria Neto, Rabiscos (1907); Manuel Ferreira Deusdado, nacido an Riu Friu, cun ouriges an Zenízio, Escorços Transmontanos (1912) i l Abade de Baçal, que faç ua pequeinha citaçon de JLV. Houbo outros outores que a perpósito de la música tratórun tamien de la lhéngua mirandesa.
Alguas referéncias nacionales i anternacionales desse tiempo:
- An 1882 gobernaba an Portugal l Rei D. Luís I; son acabadas las lhinhas de camboio de la Beira Alta i de l Minho anté Baléncia; Camilo publica l remanse A Brasileira de Prazins; nácen nesse anho: Roosevelt, James Joyce, Virginia Woolf, Igor Stravinski; muorre-se Charles Darwin i Coch çcubre la bactéria de la trubiculose.
- An 1883 Teófilo Braga publica Contos Tradicionais do Povo Português; nácen Keynes, Mussolini i Kafka; muorre-se Karl Marx i R. Wagner; ye einougurado l Spresso de l Ouriente i arrebenta an 27 de Agosto l Bulcon Krakatoa.
- An 1884 ye einagurada la fábrica de adubos an Pertual, na Pruoba de ST. Eiria; faç-se la cunfréncia de Berlin que trata de l porblema quelonial; son feitas las spediçones an África, de Hermenegildo Capelo i Roberto Ivens.

Mais ua beç l porsor i ambestigador Amadeu Ferreira ancantou las pessonas cul modo cumo apersentou ls sous grandes coincimientos subre la lhéngua mirandesa. Acho que todos ls que stubimos nesta palhestra, nas de l anho passado i ls mirandeses an giral, tenemos que sentir ua proua mui grande por haber un mirandés de tan eilhebada crabeira i que, sien pedir nada an troca, passa esses coincimientos a todos ls que stéian çpuotos a oubi-lo.
Un bien haia mui grande i yá quedamos todos a spera pula segunda palhestra ne l die 14 de Febreiro, na scuola Francisco Arruda, na Calçada da Tapada, 152 an Alcántara, Lisboua.
Un bien haia als reponsables de l Clube Cultural i Recreatibo do Alto do Moinho i a todos ls que stubírun nesta purmeira palhestra i anté die 14.


Francisco Domingues

Las palabras



Son cumo un cristal,

las palabras.
Alguas, un punhal,
un ancéndio.
Outras,
ourbalheira tierra.

Secretas bénen, chenas de mimória.
Anseguras nabégan:
barcos ó beisos,
las augas stremécen.

Zamparadas, einocentes,
lebes.
Tecidas son de lhuç
i son la nuite.
I mesmo pálidas
berdes paraísos lhémbran inda.

Quien las scuita? Quien
las arrecolhe, assi,
crudas, çfeitas,
an sues conchas puras?

Eugénio de Andrade




[An pertués:

As palavras

São como um cristal,
as palavras.
Algumas, um punhal,
um incêndio.
Outras,
orvalho apenas.

Secretas vêm, cheias de memória.
Inseguras navegam:
barcos ou beijos,
as águas estremecem.

Desamparadas, inocentes,
leves.
Tecidas são de luz
e são a noite.
E mesmo pálidas
verdes paraísos lembram ainda.

Quem as escuta? Quem
as recolhe, assim,
cruéis, desfeitas,
nas suas conchas puras?

Eugénio de Andrade]



Ls dieç anhos de Lhéngua

Bídio de ls dieç anhos

Esto fui l que la telbison (RTP) amostrou ne l die 29 l més de Janeiro de l anho 2009

30/01/09

A falar de la lhéngua - Palhestra



Manhana, die 31 de Janeiro, a las 15,30 horas, ne l Pabelhon de l Alto do Moinhos, Corroios, staremos a falar de la nuossa lhéngua.

Cumo yá eiqui fui dezido por Francisco Domingues, será la 1ª de bárias palhestras, subre 60 anhos de la lhéngua mirandesa, antre 1880 i 1940, an special subre José Leite de Vasconcelos i las sues fuontes mirandesas.
Será ua buona ouportunidade para mos bermos, quien podir alhá star, i falarmos de la nuossa lhéngua, subretodo dun tiempo que fui mui amportante.
Até manhana.


La jubentude gusta i acradita






Hai bezes, nien you sei porquei, l stado de la mie alma mais s’asparece a un scampado. Adonde nun se bei bibalma, stende-se l oulhar i nien nesga para un s’agarrar i assi perde-se ne l firmamiento. Mas yá l mesmo nun se puode dezir de l sentido, esse anton nun ten raia. Bota-se nua fugida pul tiempo dantes, que nien cabalgadura i zimzinamos cumo maça de ferreiro na çafra. Onte, cumo todo mundo sabe, fizo dieç anhos que fui aprobada la lei que reconhece l mirandés, ls dreitos lhenguísticos, i la telbison fizo ua refréncia a la data. De l pouco que amostrou, porque l mirandés ye cultural i eiquenómico muito amportante puis hai quantá merece mais atençon de todo l mundo, mas an telbison las cousas son assi, todos este cachicos de reportaige ban fazendo camino, para que la anformaçon chegue siempre mais loinge.
Quiero deixar la mie sastisfaçon pul que fui amostrado de l que se fizo i fai ne l ansino nas scuolas de Miranda de l Douro, l’antrega i dedicaçon de ls porsores i la eilebada cuncéncia que la mocidade ten de l sou balor. Daprendendo-lo i ousando-lo culs sous i an quelóquios eilhes son la sprança para se salir dun scampado. Hai muito se sabe que todo aqueilho que nun se stúdia, nun se usa, queda cun poucas cundiçones para cuntinar. Assi fui cul mirandés. L ansino pa ls jobes, ls cursos feitos fuora de las scuolas i sclarecimiento a miu ber fúrun i cuntínan a ser l tierra adonde se debe fazer ua buona lhabra, la chabe para mantener la fala i daprender la scrita.
L miu stado d’alma queda siempre melhor quando beio la jubentude gustando i bien çpuosta, querendo i acraditando, cuido que assi diran todos ls que gústan de la sue cultura, de las sues tradiçones, questumes, de la lhéngua mirandesa.
Agradecer i recoincer l buosso trabalho ye l pouco que puodo fazer, stais ciertos naqueilho que fazeis. La stória nun anda d’arreculas, palantre ye l camino



STAMOS DE PARABIENES


Stan de parabienes ls que porparórun la passaige de l mirandés a segunda lhéngua ouficial, ls que muito lhuitórun pa la aprobaçon de la lei nº 7/99, de 29 de janeiro.
Stamos de parabienes nós ls zenízienses, que, neste mesmo anho, criemos la Associaçon Cultural i Recreatiba Nial de la Boubielha, cuonforme scritura feita ne l Cartório Notarial de Miranda, an 14 de Agosto de 1999, publicada ne l Diário de la República nº 239, lllª Série, de 13 Outubre de 1999.
Segundo anformaçon de la Notária, era esse l purmeiro decumiento an lhéngua mirandesa que se fazie an Pertual, i cun un l grande i nobre oujetibo de “mantener biba la lhéngua mirandesa”.
Para cuncretizaçon deste oujetibo, nós ls zenizienses agradecemos la grandura de l trabalho, la dedicaçon i l antusiasmo que Amadeu Ferreira ten puosto ne l ansino de la lhéngua mirandesa, por antermédio de cursos i palhestras, que ya dórun eicelentes fruitos al ajudar a nacer bários scritores i falantes de mirandés zenízienses, cuomo Francisco, Faustino, Valter i Alcina, (i you) i que se ténen eibidenciado cun testos de anteresse stórico i cultural, screbidos ne l Froles Mirandesas, ne l nuosso site http://www.nialdelaboubielha.org/ i ne l Jornal Nordeste.
Stan de parabienes ls que cuntrebuírun pa la criaçon de la lhéngua mirandesa i aqueilhes que mos santimos oubreiros de la lhéngua.
L miu maior agradecimiento para todos.

Leonardo Antão

29/01/09

Houmenaige



Ne l dieç anhos de la lei nº 7/99, de 29 de janeiro, eiqui queda la mie houmenaige als que ponírun la nuossa lhéngua an lei, mas subretodo a aqueilhes que la criórun i als que la cuntínan a criar, hoije, agora. Essa houmenaige deixei-la yá ne l miu blogue,
cumo quien bai de camino, cun palabras que eiqui repito i dízen l que sinto i penso, mas acrecento-le un boto - d'hoije an outros dieç anhos, de criaçon de la nuossa lhéngua:



assi naciu l'alma

haberien, dízen, ls diuses criado cielo i tierra, lhuç, augas, streilhas, sol i lhuna, i todo l que na tierra i augas bibe; tamien haberien criado homes i mulhieres, de barro assoprado, de costielhas: rastreiros diuses, artesanos de puolo i uossos; ls homes i mulhieres criórun la fala, que se fizo lhéngua, recriando-se nesse antre todos mais houmano ato: assi naciu l'alma: assi daprendimos l tiempo, que mos fizo stória, atando-mos zde hai seclos cun rosairos de palabras.



Lhéngua mirandesa


Fai hoije 10 anhos que ye lhéngua oufecial.

Falada por acerca de 10 000 pessonas fui recoincida cumo lhéngua oufecial pula lei nº. 7/99 de 1999 – 01 – 29.
Miranda bien podie botar un foguete de siete strondos. You stube an Balpaços, nua reunion de la CVRTM i falei an mirandés, para todos sabéren que tenemos dues lhénguas ouficiales an Pertual.
Al fin todos prestórun houmenaige a la nuossa lhéngua.

Stamos todos de parabienes.


Alguns ancóntran l amor...



Alguns ancóntran l amor ,
an Atanor...

You ancuntrei l cielo ,
al pie dun bacielho !


Poesie pulas arbles


Yá ancuntrei este post de valter hugo mãe hai uns dies i querie poné-lo ende an mirandés, mas tengo andado cun pouco tiempo lhibre i algo squecido. Fago-lo agora i inda bou a tiempo.

«Para assinalar l die Mundial de la Poesie l Coletibo Silêncio da Gaveta bai a realisar un ato poético subre la forma de anstalaçon:" La eideia passa por poner poemas nas arbles de l jardin de la Abenida Júlio Graça an Bila de l Conde. Para que las arbles tradúzan en seiba i fruito las palabras de ls poetas, cumbido-bos a partecipar cul ambio de un poema. Associado a este ato haberá outras einiciatibas de que ouportunamente bos daremos amboras. Para que se alcance ua berdadeira sploson poética agradecemos-bos que ambíedes esta mensaige a todos ls buossos cuntatos. Nun eisiste qualquier ampedimiento se l poema fur an lhéngua strangeira. Por último, hai que dezir que ls poemas puoden ser ambiados para la seguinte caixa de correio eiletrónica: vasques.manuel@gmail.com»

Se acéitan poemas an lhéngua strangeira, cuido que tamien starán recetibos a lhénguas faladas an Pertual, cumo l pertués i l mirandés. Ultimamente, ten crecido a uolhos bistos la poesie eiqui an l froles, portanto, cuido que balerá la pena partecipar nesta einiciatiba.

28/01/09

Marie


Ls tous uolhos ténen
L lhuzir de las streilhas.
La lhuç que deilhes ben
Parece la que ben deilhas.

Tue cara ye cumo la luna
Parece mesmo dua nina.
Tue sunrisa sien dúbeda algua
Ye dua cousa debina.

Tou cuorpo parece ua flor
Berdadeira ou de fantasie.
Será por bias de l amor,
Que me pareces ua flor? Marie!


Nun baias !

Nun baias a Dues Eigreijas:
ye alhá que te aleijas !
Nun baias a Fuonte Lhadron:
só se me pedires perdon !

Tamien nun bou a Mogadouro:
trabalho alhá cumo un mouro !

Nien tampouco a Augas Bibas...
Fázen-me falta las arribas !

27/01/09

Sou de l norte

Sou de l norte, sou de l sul
Sou d'este i de l oueste
Na rota deste quatro bientos
Hai siempre música que preste

Dízen que l fado ye nostálgico
Alhá tenerá la sue rezon,
Mas …
para minimizar la nostalgie
Tenemos l fado cançon

Nun hai bila, nin cidade
Nin aldé sin lhugar
Onde se júnten las bozes
Para cançones antoar

Uas tristes, outras alegres
Faç todo parte de la cultura
Ye puis ua de las maneiras de soltar
La seta que l coraçon fura

Ye pul beilar i pul canto
Que s'amostra la cultura
Que se arrastra hai seclos
I que até hoije perdura

Cada tierra ten sou uso
I cada ruoca sou fuso
Mas dambos se mobiméntan
De modo a mantener sou curso

Hai muitas que ténen ranchos
Outras, grupos de cantares
Tal cumo ne l Alanteijo
I cun traijes seculares

Uas ténen banda de música
Para dar musica a la giente
Ye l que l Zé-pobico gusta
Pus solo assi anda cuntente

Tenemos un grupo ne l Algarbe
Para beilar l 'corridinho'
I para animar la malta
Tenemos un bun 'tintinho'

Na guapa porbíncia minhota
Hai buns grupos de cuncertinas
I cantadores de çgarrada
Cun uas buonas panteminas

Ls guapos ranchos minhotos
Fázen jus na oupuléncia
Móstran l ouro rendilhado
Cun las ricas bestimientas

Mas tenemos ls de tierra a tierra
Que son ls grupos de cabaquinho
Que gústan de animar la malta
Acumpanhados de l bun berdinho

Na zona de l Ribateijo
Tenemos bun çapateado
I na porbíncia stransmuntana
Tenemos l repassiado

L çapateado yé
Ua beila masculina
I talbeç de birilidade
Na cunquista feminina

Yá l repassiado nó
Por ser ua beila mista
Son uito ls eilemientos
Que se sírben na pista

Dan cartas cun l sou adufe
Las adufeiras de las beiras
I para animar inda
Tenemos las pandeireteiras

Tenemos las gaitas de fuolhes
Na region mirandesa
Onde l grupo de pauliteiros
Manuseia ls palos cun çtreza

Mas nun cuntesto giral
Tamien hai buns cantadores
Muitos son profissionales
Mas outros son amadores

Tenemos grupos musicales
Que dan musica para antretener
Uns gústan de se oubir
Mas outros … ye de correr.

ArutnevA


L diabo bieno al antierro


A. M. Pires Cabral ye un scritor stramuntano. Naciu an Chacin i bibe an Bila Rial, adonde fui porsor ne l liceu Camilo C. Branco i adonde yá fizo muita más cousa. Quien quejir saber más, puode ir, cume tal, eiqui.
Yá screbiu muito libro i scusado será dezir que se me procurardes you bos respundo que me gusta muito ler l que l tiu scribe.
Un de ls lhibros que a mi más me gusta abrir a la suorte i ler ua cuonta ye "O diabo veio ao enterro" que muito de l que alhá stá bien se podie haber passado nun de l nuosso pobicos mirandeses, quando nó, arreparai ne l refinamento deste tesouro de sabedorie popular:


"se ua criatura, ye un çponer, sternuoga un uosso, nun ye l doutor que le bal: mirai a ber se nun ye mas ye l andreita. C'un filo de azeite, bai correndo l braço ou la pierna ou seia alhá l uosso que fur i, quando tal, tate!, bai al lhugar. L doutor que ye que le fai? Bota-le ua lhigadura i pronto: se curar, curou, se nun curar, pacéncia, queda tolheito."

26/01/09

Houmenaige al gaiteiro tiu Joaquim Roque

Nun ye Mirandés, nin strasmuntano, mas merece l carino i la houmenaige daqueilhes que son fans de las gaitas i assi ye de to l mérito ser çtinguido neste nuosso blogue: l redadeiro gaiteiro tradicional de Torres Bedras, de sou nome Joaquin Roque, un grande amigo i amigo de todos ls gaiteiros mirandeses que, ne ls ancuontros nacionales de gaiteiros, ourganizados pula Associaçon para l Studo i Dibulgaçon de la Gaita de Foles (APEDGF) siempre marcou la sue perséncia.
Acunteciu ne l passado die 17 de Janeiro ne l Triato-Cine de Torres Bedras la Houmenaige prestada pula APEDGF i pula Cámara Munecipal de Torres Bedras, cun l salimiento dun lhibro de registros sonoros einéditos an CD i un DBD cun documentário i muitos retraticos einéditos.
Anteriormente, Joaquin Roque habie tamien sido houmenageado pula C.M.Torres Bedras cun la medalha de Mérito Cultural daqueilha eidilidade. Para l miu amigo tiu Roque un grande abraço i Dius querga dá-le salude para cuntinar cun la sue gaita, dar muitas alegries i buona çposiçon, cumo solo el sabe, la todos aqueilhes que nestas andanças de gaitas i gaiteiros l ténen acumpanhado.
Cumo nun podie faltar, la abertura i fecho de la houmenaige coubo musicalmente a la moça banda de Gaitas de ls alunos de la APEDGF que quier seguir i bien l trilho de la Gaitafolia cun toda aqueilha mocidade i que cunta tamien cun ua moça gaiteira cun raízes ne l praino mirandés, más propiamente de Caçarelhos. Fuorça rapaziada, nun deixeis calhar las gaitas.

Manuel José Geraldes - Palaçuolo - 26-01-1972



La spera

Un carreiron calhado
na tierra caliente que abrasaba.
Bate l sol no çcampado
loinge de l Praino i de la segada.
Yerba alta, monte berde: touça braba.
Nun sfergante stoura ua granada!
I sal un tiro i ua bala i outra bala de rajada an redundel.
Ua checotada, un poulo, un ai i un sangrar.
Nos uolhos passa l branco de la niebe i de la gelada,
Bola l friu de l Praino al Ultramar
adonde quedeste, Manuel,
i para nada!


Abelhón, 26-01-2009

Sfuracando




Pulas uito de la manhana, l die porqui nun staba grande cousa, ora ancubierto ora scampado assi a modos de nun saber cumo se quier quedar. Nun ye solo el, tamien you nun stou grande cousa de feitiu. Sien saber l que fazer, agarrei-me a botar estas palabras a ber se passa este zánimo, esta falta de jeito para ancarreirar todas estas horas que fáltan até la nuite.
Mas nun debie ser assi cumigo, tengo rezones de sobra para que este die fusse bien çfrente, stubisse el de buona ou mala cara, mas un home nun ye duonho de l sou çtino. Puode ser berdade que las cousas l mais de las bezes son cumo nós queremos que séian, cumo mos agarramos a eilhas i las tocamos palantre. Mesmo que un pense que l mundo sperta de piernas botadas al aire, solo para mos anrezinar, mos sfuracar l’alma.
Ua beç, mie abó de las saias cuntou-me ua cuonta inda you andaba na scuola. Era tamien un daqueilhes dies an que nun tenie ganas nanhuas d’agarrar na sacuola de la piedra i de ls lhibros. Quando eilha biu que las ganas éran poucas dixo-me: nunca fagas l que l tou cuorpo quier, cuntraria-lo, s’el nun quier ir-se a la scuola bota-te nua figida até alhá, bás a ber que quando alhá stubires será un de ls melhores dies. Assi fui, la perguícia spantou-se i todo corriu de feiçon.
Bárias bezes me lhembro dessa cuonta de mie abó Felisbina. Todo na bida ten remédio, todo s’arregla quaije siempre, ye ua queston de tiempo, tenemos ye que ser nós a remendar ls nuossos trapicos, mesmo sabendo que hai panho que pouco aguanta de tan sgudado i çfeito.
I assi cumo ampeçei, fecho: l tiempo i you talbeç inda hoije quedemos de buona cara se seguir l cunseilho que me cuntórun.