11/10/10

Para Manuel Preto


Cumo bos antendo,
Manuel Preto !
Ye guapíssemo l buosso poema,
guapíssemo i prefundamente patético !
Mirai,
na mie familha,
muitos se cháman Manuel :
ls mius dous abós i tamien miu pai
i Marie : you i las mies dues abós
I até mie bó Ana
que era de Bila Chana
esse buosso apelhido
mie bó Ana tenie…

Dezis…
I un queda ampressionado !
« Toda la tristeza
De la giente mirandesa
Ye mar que m’antrou n’alma
I me roubou la calma
Sien modo nien lei! »

Mas un dá-se bien de cunta
quando bos lei
i até respira l buosso poema
- ye un grito l que dezis ! -
que nun chegais
nun chegais, nó,
a dezir todo
l que un precisa de oubir
inda hoije
i hoije talbeç mais que nunca.
Ou será que quejistes,
que un fusse capaç
d’adebinar, d’antender
d’eimaginar qualquiera cousa...

Anganho-me ?
Mas ne l siléncio...

Un siléncio que grita l buosso delor
Un siléncio muorto por falar !

Anton falemos,
falemos tamien, hoije,
mas falemos lhibremente
i sien ningua cinsura !

Algo mos roubou la calma,
si !, Amigo,
i a nós talbeç mais inda,
nós, que somos de Miranda,
porque tamien fui denegrida
la nuossa Lhéngua.
Bien sabeis,
Para uns nien sequiera eisistie !
Hai que cuntinar a cuntar essa stória,
Amigo Poeta,
ua stória triste
triste cumo l buosso poema
triste
cumo quando ampeçórun
ls anhos trinta de l seclo atrasado,
l seclo que nós inda cunhecimos,
l seclo que mos biu nacer...


A partir dende,
ye ua máquina
que uns pónen a funcionar
sien que un cunsiga
mandar parar esse motor
anque roufenho i todo tiznado
durante anhos i anhos,
ua bida

ua eiternidade...
Mas ua eiternidade
que mos fui roubada,
si !

Studar ? Daprender ?
Tener i dar acesso a todos
al cunhecimiento ?
Daprender a abrir ls uolhos
i saber mantené-los abiertos
para ber l mundo melhor
i tamien mais serenamente ?
Tener i dar spráncia
al mais grande númaro,
sien eiceçon ?
Dezir alto para que todos ouban
l que só muitos anhos depuis,
mui recentemente,
fui possible afirmar
até por lei:
La lhéngua ye un dreito !
L saber i l cunhecimiento
son tamien un dreito !
Naide ye scrabo de uns poucos
que todo quieren
só para eilhes
i cumo a eilhes
i só a eilhes
les cumbén !

Scribo este poema,
Manuel Preto,
porque quiero saber
i antender l que acunteciu
zde esses anhos trinta,
zde siempre !
Quien ye que puode squecer
l peso desta nuossa stória
i l que mos alhémbran inda hoije
i mos traien a la mimória
esses tiempos, todos ls dies ?

Ajudai-me,
Amigo Poeta !


Tamien you ando a la precura
de calma,
de spráncia...


i de serenidade !



Pintei-te...

Pintei-te i pintei-te cun pincelhadas lebes para que ls tous sonidos nun se amedruncássen.
Zenhei-te na tela solo al de lebe porque l pincel fui comandando l traçado de ls mius hourizontes. Para que l cuorpo stubira preso a algo firme i assi, solo l pensar se me scapásse para loinge de ls terceiros de mie casa adonde sparijo las tintas i ls debaneios, stube,... sintada nua fraga.
Sintada nessa fraga fui oubindo ls ranacalhos nun ribeirico que siempre se seca ne l berano. Mas eilhes alhá stában,… nua auga que you l truixe…
Ls grilhos sobreponien-se a todo i alhá quedórun an sous buracos, que nunca you bi un grilho de nuite. Quedórun ne ls buracos de las guitarras que ambergonhadas se straformórun an cuorpos que todo deixa ber. Solo l moucho que melhor bei de nuite que pul die dou cun ua i, alhá quedou a piar, prouista, porque nunca el habie tebido eigual catedral para pousar.
Pintei-te cumo te sinto, serena, tamanha cumo l ouniberso metido ne ls hourizontes na mie pequenheç...

Pintei-te cun manos de prumas, para que ls paixaros acoucados nos silbeirones i scobales adonde çcansan sous bolos i cantigas, nun spertássen...





Spráncia





Spráncia, siempre práncia, muita fé i todo aqueilho adonde mos puodamos agarrar ye todo perciso nestas redadeiras horas.

Poucas nuobas nestes redadeiros tiempos me ténen prendido tanta cumo esta, até me squeço de las crises i delores queilhas podíren traier. Porque la grabidade i las cundiçones si m’atórun toda l’atencion, i de muito mundo.

Las nuobas dízen que stá para brebe la hora de ampeçar a traier ls mineiros Chilenos que nas perfundesas dua mina stan presos hai mais de sessenta dies, por bias dun zastre quando lhaborában, quando fazien sues bidas, para bien de ls sous i de l sou paiç.

Fuortes i resistintes, ténen sabido atamar las atrocidades de la solidon, sperar pulas upas de fuora de la mina, que nun se poupórun a sfuorços para ls poner an lhibardade. Eisemplos de coraige que nien todos ls seres houmanos ténen, que nunca podemos squecer, son momientos que dében tener l solidaridade de todos.

Tengo acumpanhado todo l que se diç ne ls uorganos d’anformaçon i bieno-me a la cabeça botar eiqui esta mensaige, cumo ato de solidaridade culas mais, armanas, ties, filhas, filhos, familiares, i daqueilhes que por fuorça de l çtino stan naquel poço.

Para aqueilhes que nun arredórun pie de la boca de l poço, pa ls repunsables que fúrun capazes d’ancuntrar salidas i atalhórun camino porque sáben que las bidas daqueilhes trinta i trés mineiros nun ten précio, bal todo esso sfuorço i muito mais.

Spráncia, spráncia que todo cuorra bien.

10/10/10

Lhéngua mirandesa ''anternacionaliza-se''























Antegrado ne l porjecto COMENIUS "YOU + ME = US", antercámbio scolar a nible de l ansino básico (Pré-scolar i l Purmeiro Ciclo), stubírun de bejita al Agrupamento de Escolas de Vale Rosal, Charneca da Caparica - Almada, ls porsores de las scuolas de ls outros países que partecípan ne l porjecto: angleses, oustríacos i checos. La bejita ampeçou die 2 i bai anté l 8 de Outubre.

An Maio dastanho, you tube l perbileijo de acumpanhar la mie Tie, (a mies custas) que ye porsora, a la Republica Checa. Recebírun-mos mui bien, ne l ámbito de l porjecto. Ne l tiempo que passei alhá, siete dies, tube l’eideia de que serie angraciado traduzir l lhibrico, L Filico i l Nobielho, para anglés i checo i quando ls porsores beníssen acá oufrecé-le l oureginal i ua traduçon. Buono, se assi se pensou, assi se fizo. Cuntatórun-se las personas que poderíen fazer la traduçon, para anglés, l mais defícel serie para checo mas alhá se conseguiu, un bien-haia a dambos dous. Ls sous nomes stan na capa de ls lhibros.

Die 8 de Outubre, l Agrupamiento fizo la fiesta de çpedida als porsores. Ls ninos fazírun las sues atuaçones, músicos i cantores, tocórun i cantórun i houbo ua cena partelhada cun pais, ninos i porsores i todo corriu mui bien.

Ne l que diç respeito al mirandés i antes de la fiesta ampeçar, na sala de ls porsores splicou-se que Pertual ten dues lhénguas ouficiales. L mirandés ye la segunda, cun arrimado a dieç mil falantes i yá era fala antes de Pertual nacer cumo naçon, mantubo-se até als nuossos dies ouralmente mas que hoije ten muitas perssonas que la scríben i la stúdan i ye ansinada nas scuolas de la region. Tamien se le dou un mapa de Pertual cun la mancha adonde se fala l mirandés. Para todo quedar mais antegrado, ls Pouliteiros de la Associaçon de Lhéngua Mirandesa, cun sous gaiteiros, muitos deilhes tamien porsores, animórun la fiesta i todo mundo quedou cuntento.

Mirai que assi l mirandés queda mais anternacional!


Hai palabras

Hai palabras de çanceinho
outras sol an glaciar
hai palabras que fázen rir
outras que fázen chorar.

Hai palabras que quédan
presas na sílaba más fonda
i hai palabras que por muito
que se sconda
dan brincos, siempre a saltar.

Hai palabras que son lhanças
deixando l´alma a sangrar
hai palabras que son bózios
capazes de arrebantar.

Hai palabras que son uolhos
manos, piel i oulores
arrodiadas por nubrina
ondiantes cumo quelubrina
nua naciente a manar.

08/10/10

LA TRAGEDIA NA HUORTA


Chubie la cuosta de ls carbalhos
Passei por Bal Carboso purmeiro
Só depuis ye que cheguei
A ls huorta de l passadeiro

L que bie quando cheguei
Ua tragedia de pasmar
Cumo ye que isso acunteciu
L poço staba-se arramar

Staba todo de mar a monte
Qual lhagona de l prado
Cumo ye que acunteciu
L poço star çtapado

Cumo you hei-de fazer
Para la situaçon cuntrolar
Só antón you me lhambrei
Que yá nun tenie que regar

Tapei l poço outra beç
Para nun star arramar
Antón me dei cuonta
Que tenie tiempo de çcansar

L trabalho yá stá feito
Berdade seia dita
Nun hai melhor cousa
Que ir a missa i star dita

Eilhi nada tenie que fazer
Hai males que benen por bien
Fui pa la çuda a nadar
I todo quedou an bien

Cumo nun sabie nadar
Só de pie you me lhabei
Tornei a bestier la roupa
I para casa regressei

José António Esteves

07/10/10

ACADEMIA DE LETRAS DE TRÁS-OS-MONTES

L
La academie de Letras de Trás-Ls-Montes eilegiu ls sous cuorpos sociales i nada melhor que l bideo de la LOCALVISÃO para bos dezir cumo fui.
.

.

La academie bai a quedar anstalada na Biblioteca Munecipal de Bragança, que passará a chamar-se Biblioteca Adriano Moreira.

Porque l bideo tarda a aparecer, pongo l link:

http://videos.sapo.pt/UJPhbL5SzCGezmaliiiC

Ser bielho nun stá fácele





Chégan-mos hoije alguas nuobas pula telbison, rádios, jornales i de mais modos, que son de arrepelar l pelo de qualquiera ser houmano que se tenga por giente.

Porque essas nuobas son tan bergunhosas, tan baixas cumo l lhamaçal que pisamos, mánchan tanto la nuossa sociadade, esta sociadade a que pertencemos, que nun podemos quedar andrentes, tenemos que mos amostrar andinados.

Pessonas d’eidade quédan squecidas ne ls spitales to ls dies, sien naide, família ou outros que las quérgan, que las recúlhan para sues casas, nas camas de ls spitales quédan squecidas cumo cousas sien balor, ende quédan tiempo i tiempo, quantas bezes até que la muorte chegue, la muorte bire amiga.

Sociadade anjusta i ciega, çpida de balores, nun puode çculpar-se cula falte de denheiro, de haber menos que quemer, culs modos modernos de bida. Nun daprendiu nada cula cuonta de la manta, cuonta tantas bezes cuntada.

Daquel nieto sien tener cuncéncia de l que fazie, lhebou sou abó pa la muntanha para ser quemido pulas fieras selbaiges, a mando de sou pai porque yá era un storbilho, mas ende recebiu metade de la manta i l cunseilho de sou abó, que la guardasse para quando chegasse la sue beç. L nieto assi tomou cuncéncia de que fazie i yá nun l deixou. Nunca mais nanhun bielho fui abandonado na muntanha.

Daprendiu que, mais que un oubrigaçon ye un deber nuosso tomar cunta, tratar, nun deixar passar fame nien friu, nun abandonar nun spital, na muntanha ou na rua aqueilhes que ténen muita eidade, que stan andebles, dolientes, quedórun fracos, nun ténen cundiçones de quedar solos, nun son capazes de sastisfazer las sues necidades.

Zgraciada sociadade que nun quier saber de ls bielhos, dun património tan rico que dou todo, de quien fizo la riqueza adonde stá scarranchada, zgraciada sociadade que mira pa ls bielhos cumo outencilhos fuora de tiempo, sien utelidade nien balidade, só puode ser ua sociadade zgraciada i pocha.

Adonde stan ls percípios de la solidaridade houmana que ye apregonada to ls dies, que ye ansinada na família, perguntará muito mundo, cumo percuro you?

Que malo ye ser bielho, i quando nun se ten família, ye malo i triste.



06/10/10

Mundiadas


Mundiadas de l alma,
cachos de mi que se çprenden
i se ban a acocar an balhes,
formando natas,
adonde medro.
Nó outra,
mas tan solamente you,
çfrente...
L aire assopra-me l pelo,
fai-me piel de pita ne l cuorpo,
anrija-me la chicha,
alborota-me la eisséncia
i sigue sou camino,
zoustinado,
a porbocar mundiadas,
noutra i mais outra,
paraiges!
Mundiadas de mi
se me ban acobelhando,
tanta beç cun la friaige...

Antrejeitos




La mie bezina Quitéria dezie-me siempre, nun son de la mesma fornada.


I nun falaba de fogaças, mas si de sous rapazes.


Tie Quitéria quedou-se siempre pulas tierras que mos biu nacer, l que nun acunteciu cumigo, esso fizo cun que fazer pan i outras lhidas nun tubissen segredos, mas de pan sabie desta arte cumo naide, era ua grande panadeira, tal cumo mie armana, tamien eilha i de mais rapazas nesse tiempo, zed mui nuobas botában ua mano a sues mais ne l de cozer.


Somos de la miesma criaçon, talbeç, solo assi s’antende falar de tantas i tan intímas cousas, puis hai cousas que solo se fala culs amigos berdadeiros, i falar de ls filhos cula fuorça queilha falaba ye ua deilhas.


Quando era moça, yá you la agababa tanta beç.


Dezindo-le, tu se fures tan buona mai cumo sós de guapa, serás la melhor de l mundo, i eilha si l era. Sbelta, pimpona, cabeilhos ondeados, cara aburmelhada, chena de salude i un bibir de meter ambeija, siempre de tino atiento.


Agora habie acrecentado a todo esso mais uas birtudes que bénen agarradas als anhos, era ua tie madura i siempre pronta, al purmeiro chamaniento de ls filhos.


Mas l que eilha me querie dezir era que tenie dous filhos i nun éram asparcidos.


Ora la mie amiga i bezina Quitéria, cun este antrebimiento dezie-me assi:

- quando fiç l segundo tenie la mesma gana, de la mesma massa, l miesmo furmiento, ne l mesmo forno i cula mesma calor, lhebou l mesmo tiempo, mas nun saliu asparcido al armano.


Mira tu que l mais bielho, nun ten proua cun nada, nun pide seia al que fur, se nun ralho cun el anda siempre culas mesmas bestes, spiruolho nun ye, ambeija nunca la tubo fai todo l que la giente quier.


Acumparando, l mais nuobo quier todo l que puode i que nun puode, quier l sou i l de l armano, nun hai modernice que nun saba, ten siempre arreparos a fazer queilho que la giente l diç.


Quitéria falaba assi de ls sous garotos, mas ls sous uolhos amostrában regalos pulas çfréncias.


Era na çfréncias deilhes, que ancuntraba muitas bezes la rezon de ls querer tanto a un cumo l outro.


Era nas çfréncias de ls sous filhos queilha ancuntraba tanta rezon d’amar.


Ah cumo you antendo ls tous antrejeitos, Quitéria.

04/10/10

Un eisemplo para nós todos: Aristides de Souza Mendes !


« Adonde stan hoije las buonas refréncias para angrandecer, amostrar l camino als que inda nun cunhecendo l mundo, nel aposítan spráncias i de quien quieren tener ourgulho ? » pergunta Foustino Antão, l nuosso Amigo cunterráneo i tamien scritor, nun destes sous deradeiros testos, aqui ne l Froles. I acaba dezindo tamien cun toda la rezon : « Un pobo percisa de buns eisemplos, percisa de ancuntrar ne ls outros refréncias, motibaçon »

Anton tamien you pregunto : quien son hoije ls Pertueses ou talbeç até l Pertués que you mais admiro ?
Antressou-me por acaso a mi tamien la figura de Basco da Gama subretodo quando li, tornei a ler bárias bezes i até anchi l lhibro na altura cun anotaçones, un lhibro qu’inda tengo « Roteiro da primeira viagem de Vasco da Gama » - atribuído a Álvaro Velho que fazie parte de la tripulaçon na altura dessa biaige stórica, 74 anhos eisatamente antes de la publicaçon de Ls Lusíadas - i que acababa quando you l li, esse lhibro de Álvaro Velho, de ser traduzido an francés, lhembro-me bien, por un de ls mius porsores de la Faculdade cul títalo de : « La relation du premier voyage aux Indes (1497-1499) ».

Mas mais inda que la de Basco da Gama ou tamien la de Camões, nun squecendo tamien la de Pessoa ne l domínio de la lhiteratura, ou de outros ou tamien de outras cumo Maria Helena Vieira da Silva de que you aqui yá falei ua beç, la figura dun Pertués particularmente eilustre que a mi muito m’ampressiona inda hoije ye sien heisitaçon ningua la de Aristides de Souza Mendes : l Cónsul Giral de Pertual an Bordéus (cidade de l Sudoeste de la França, a un passo de l Ouceano Atlántico) que durante la segunda guerra mundial, an Junho de 1940 eisatamiente, zoubedecendo a las diretibas i a las decisones segregacionistas que habien sido tamien tomadas por Salazar, cunseguiu salbar an poucos dies i sien parar mais de 30 000 refugiados antre ls quales 12 000 judius que tentában fugir al holocausto, nua França oucupada cumo nua grande parte de l’Ouropa anton cumpletamente martirizada pula barbaridade de l regime nazi i de Hitler.

Yá ua beç screbi un testo subre el, Aristides de Souza Mendes, an pertués na altura, ne l SAL (sítio de Sendin an Linha). Fui para mi ua maneira de reagir i de dezir tamien l miu zagrado depuis de haber oubido alguas pessonas an Sendin, inda bastante nuobas até, hai uns trés ou quatro anhos, fazer quaije l’apologie de Salazar; mas tamien depuis de Pertual haber dado bastante que falar até ne l strangeiro – mas nó an bien anfeliçmente - , a perpósito dun cuncurso organizado (mas mal organizado !) pula RTP que colocou l ditador, l tiu esse de Santa Comba, cumo… l mais eilustre de ls mais eilustres Pertueses de todos ls tiempos !!

L que nun fui normal fui Aristides de Souza Mendes por eisemplo nun l haber ganho l dito cuncurso, anque para mi yá l tubisse ganho hai yá bários anhos i yá antes que la RTP tubisse tenido essa eideia zajeitada, por eisemplo ne l paíç adonde el - Aristides de Souza Mendes - habie sido precisamente Cónsul i Cónsul de Purmeira Classe, quier dezir la França.
Hai que dezir para quien inda nun sabe que ye l nome del i só del, antre todas las figuras eilustres que conta assi i todo la stória de Pertual, que fui scolhido para ser dado a ua scuola (anque seia solo a ua) i a la rue adonde essa scuola s’ancontra, na cidade de Bordéus. Yá habie ua abenida de Camöens i tamien de ls Pertueses (avenue des Portugais) na capital que ye Paris, mas ua scuola cul nome dun pertués eilustre, an França : só hai essa i cul nome de Aristides de Souza Mendes, nua capital regional, mas capital assi i todo ; i esso tamien ye mui amportante i simbólico para nós, Pertueses, que bibimos i trabalhamos an França.

Mas hai ua rezon que faç cun que m’ampressiona tamien muito pessonalmente la personalidade desse Grande Pertués : tamien you cheguei a ir ua beç até l Consulado Giral de Bordéus quando tenie 8 ou 10 anhos para acumpanhar ls mius pais cun l'antençon de renobar ls nuossos passaportes; stábamos na fin de ls anhos 60 ou l ampeço de ls anhos 70, inda antes de 1974, nua altura an que l Bice-Consulado de Toulouse que quedaba mais acerca de adonde nós morábamos (Bordéus quedaba assi i todo a mais de 200 kms de çtáncia !) era solo cumo quaije siempre habie sido até anton un simpres anexo de l Consulado de Bordéus. Bordéus, ua cidade que muito m’ampressionou tamien na altura i que me fizo pensar na cidade de l Porto (pronunciados an francés cul acento tónico na última sílaba, « Porto » i « Bordeaux » son nomes até mui parecidos)… la cidade de l Porto, por acaso, adonde habie ido uns anhos antes an cumpanhie de mie mai i de mie armana quando tubimos la possibilidade (i sei bien que nien todos la tubírun) de tirar alhá ls nuossos purmeiros passaportes - tenie you anton solo quatro anhos i mie armana dezuito meses antes de irmos todas trés pa la França adonde yá staba miu pai, pouco tiempo depuis, an Nobembre de 1966 eisatamiente.

Mas tengo quaije la certeza ! Por mais ancrible que pareça, nien mius pais, nien ningua de las pessonas cun quien biajemos até Bordéus ne l mesmo carro, anque algo apertados cumo acuntecie muitas bezes naqueilha altura (Éramos todos eimigrantes pertueses ou filhos de eimigrantes, muitos inda cuntinában a benir a salto, i nun éramos nós na altura cumo se fússemos nós tamien refugiados ?), nun me lhembro assi i todo durante essa biaige, antes ou tamien depuis, de haber oubido ua beç que seia alguien amentar na eisisténcia de l antigo Cónsul Giral, Aristides de Souza Mendes. Habien antretanto quaije todos ido a la scuola an Pertual, até la quarta classe ne l melhor de ls casos assi i todo, i quaije todos cunhecien l nome de Basco da Gama por eisemplo, ou até de Gago Coutinho i de Sacadura Cabral… Mas l de Aristides de Souza Mendes, l nuosso antigo Cónsul de Pertual an Bordéus i l que habie cunseguido fazer uns trinta anhos antes, ponendo totalmente an perigo ls sous i tamien la pessona del cumo la stória depuis l mostrou ? Nun me lhembro de alguien haber dito nada a respeito dessa figura antretanto stórica! Hoije stou cumbencida que naide sabie quaije l quier que fusse subre esse grande home, cumo se essa stória anque inda mui recente (trinta anhos: nun ye nada !) nunca les tubisse sido cuntada… ou anton inda mui, mui poucos ye que sabien !

Nestes redadeiros anhos antretanto, un de ls filmes mais antressantes subre l’ampórtancia que chegórun a tener ciertos Pertueses na stória i que passou na telbison francesa an canales de grande scuita fui precisamente subre l eilustre i heiroico Cónsul Giral de Pertual an Bordéus. Sei que yá passou pul menos dues bezes i nós ls porsores de pertués an França queremos que l nome de Aristides de Souza Mendes seia hoije cunhecido de todos, Franceses cumo Pertueses, i represente para todos nós, Mirandeses tamien, un modelo de coraige i de justícia : hoije i para todas las geraçones futuras !

Aqui teneis ua amostra desse filme rodado an francés subre Aristides de Souza Mendes cul títalo de « Désobéir » (« Zoubedecer », an anglés : « A rebel », Un rebelde) que cunsegui ancuntrar ne l Youtube : Deixei-la tal i qual culas legendas an anglés até un die you aprender, you tamien, a poner an linha essas legendas mas an mirandés… a nun ser que alguien que cunhece melhor essas tecnologies , l querga tamien fazer. Tamien esto puode ser ua proba de dedicaçon, de fuorça de buntade i de tomada de cunciéncia!



Screbindo, solo pul gusto de screbir...






Stou screbindo i mirando l cielo que me entra pula jinela abierta, para recebir la frescura de l´Outonho.
Cun la chuba las rosas tornórun a nacer ne l jardin i las coubes stan agradecidas al cielo i béian-se medrar a uolhos znudos a cada beç que las besito, to las manhanas, cun ua chábena de café na mano.
Ls diospiros ancomeçorun a amadurar i nun tarda que quéden solicos na árbole mais parecendo un anfeite de roscos na fiesta de ls tabuleiros de Tomar.
Gosto de l´Outonho, percipalmente ne l Praino i eiqui an Sintra.
Mantos de fuolhas amarielhas yá remolinan i las mais registentes ténen un quelor digna de la paleta dun pintor ampressionista.
Las sementicas yá ancomeçórun a botar uns biquitos de fuora i debrebe ls cerrados starán berdes, para matáren la fame de la sequidon de l Berano.
Biaijo i beio ls pelhiços a querer abrir, arreganhados, prontos a soltar las castanhas que me hán-de chegar an oulores de la feira de las Mercés anrebulhadas nas fuolhas de las paijinas amarielhas, al pie de ls púcaros de chicha de cochino, frejida an tamperos de bino, alho i pimiento, an barraquitas de mesas corridas, fazendo-me lhembrar la posta quemida nos cabanhales de l Naso.
Miro para fuora i las nubres son brancas, cuorren a dreitos al mar rebultoso de Sintra, para se íren a ancher d´auga. Mais auga há-de benir para que ls nabales médren, que mais nun seia nua lheirica que sumiei eiqui al pie de casa. Truixe l nabal parqui an ponto pequerrico, puis nun hai cumo un caldo de nabiças acabadas de apanhar i nun hai melhor malzina pal stresse do que uas guinchas i un rebulber de la tierra cun las manos znudas.
I la bida cuorre serena eiqui, ne l rinconico adonde bibo arrodiada de árboles selumbreiras i d´Outonho, un Outonho que me besita an cada passo...

03/10/10

L CONEILHO


Fim de Febreiro, las arbols inda staban znudas anque l sol yá ampeçasse a dar un aire de la sue gracia nun era inda capaç de bestir ls freixos i las carbalheiras.
Piornos, chougarços i scobas, nebros, sobreiros i carrascos aguantan las fuolhas, firmes todo l’anho. Son cumo ls homes de l Praino, duros i rejistentes, que ancaran l friu de l’ambierno cun la mesma coraige que la calma de la segada ou ls brutals desafios que este rincon ampon para sacar l sustento p’ra bibir i criar la famíla.
Fui nun die desses de sol amberniço an biesperas d’Antruido, que Calros i Chico s’apreponiran a ir a l Penhedo, sítio de Fuonte Aldé onde habie coneilhos an barda, a ber se acaçaban un para fazeren ua patuscada. Spingarda nun la precisaban, tenien cada un sue perrica, que coneilho que salisse, solo por suorte se scaparie.
De maneira que lhougo a l antrar no meio de las scobas, ampeçoran las perricas a abanar l rabo pul meio de ls carreirones cun l çufino rente a l chano, nua correrie alegre por antre ls chougarços.
Pouco tardou an que ua deilhas disse sinal, ua pequeinha lateadela.
- yá dóran nun, - diç Calros.
- Chube-te nessa fraga a ber se bés algo, - diç Chico.
Anton de repente anpeçoran las dues a latear, aquel lhadrar caractelístico de quando ban atrás de la caça, i ls dous rapazes botóran-se a fugir caras adonde benien aquels lhatidos. Quando chegoran an pie de las perras, andaban estas a l redor de ua fraga, ua para un llhado outra pa l’outro, que ante parecie agoniadas, lhadrando e sgadonhando nua frincha de la penha.
-Anfilou-se na ancerradeira, - diç Chico.
- Bai a saber de ua silba, que yá l sacamos, - diç Calros.
La moda de la silba yá era bielha nas caçadas que dambos fazien, pus cada beç que un coneilho se ancerraba era assi que l sacaban,metien la silba pul buraco, trocien i retrocien anté que ls picos s’agarraban a la piel de l coneilho i iban puxando ante que l traien a la mano.
- Mete-la deste lhado, que se l chega melhor, mira parece-me que está alhi, bés? - Diç Calros.
-Deixa-me ber antón , - diç l’outro.
Staban eilhes ambaídos nestes purparos, quando Chico alhebantou ls uolhos i biu benir caras a eilhes dous guardas fardados que andaban de ronda.
Como se tebisse sido picado pu la silba de brebe la soltou, dou un poulo para trás dixe:
- Á Calros agarrame l sacho depressa.
Calros, oulhou para trás mas nun quije saber de sacho ningun, por aquel Penhedo abaixo caras a l lhugar nin las perras ls caçaban. Cada un antrou en sue casa i nun s'amportoran mais de l coneilho nin de la patuscada.
Passado un pedaço, Calros bestiu outra roupa i saliu p ala rue, fui-se anté las eiras a mirar pa ls lhados de l Penhedo a ber se bie ls guardas mas eilhes yá habien ido a la sue bida.
L coneilho i la patuscada tebiran que quedar para outra beç.

01/10/10

LA CUONTA DE JANTONHO


MAS PARCIE UN SPANTALHO

Jantonho agarrou an sue bicicleta, i dixo, bou-me a dar ua buolta a Miranda. I assi fizo metiu-se a camino i alhá bai el cumo se fússe un figuron a caminho de Miranda. La biaige currie mui bien nun fura un contra tiempo que tube.
Naqueilhes remissacos al chegar a Miranda eilhie a la puonte anganchou-se l la
curriente de la bicicleta nua calça i bai dende catrapus a todo l cumprimiento na strada. Carai esta ye que nun stube cumo las outras , alhá se cunseguiu lhebantar cume puodo mirou pals lhados haber se l habien bisto? Mas naide habie bisto. Melhor assi dixo, assi naide se rie de mi dou uns passicos para zangaramonar las patas, i nun habie passado nada, solo uns arranhones nas patas ua ó outra belhiçcadlica ne ls braços nada de maior. Las calças ye que quedórun todas sfarrapadas uas calças nubas de pana nubicas an fuolha, i tamien la camisa de tebé que sue mai habie comprado a uns tendeiros que aparcieron pulie, carai custou uns trinta malreis i agora nun sirbe para nada l chapéu habie bulado e la cabeça mas habie quedado anteiro, agarrou un caxico de l speilho que habie quedado mas grande i mirou-se a el. Carai Jantono pus pareces miesmo un spantalho pus quedes-te buono. Agarrou na bicicleta a las cuostas pus habie quedado toda partida, nun tube outro remédio que lheba-la a Zandeiras que la amanha-se, çpuis de haber falado cun Zandeiras fui-se pa la praça. Biu tanta giente junta, l que se l lhambrou. Puso l chapéu ne l chano i standiu la mano, dai ua smulica a este probe mirai cumo el stá? Tamien nun ten que quemer? Por alma de quien teneis ne l outro mundo dai-me ua smulica, ua croua que seia ô un çton mas dai-me algo, ajudai este probico a comprar uas calças nuobas i porque nó ua camisa?Mirai l zgraçado que la pouca suorte l puzo neste stado. Bai ua tie que passaba botou-le cinco crouas, zde ende, nun mais parórun de puner denheiro ne l chapéu de Jantonho, ua rapaza que passaba dixo ye tan guopo tadico de l rapaç i botou-le cinco malreis. Jantonho cuntinuou cula cumbersa cada beç se zgraçaba mais, que Dius bos pague yá que you nun sou capaç. Sou un muorto de fame, inda hoige nun zanfruijei ls dientes? Hai miu filho agorica miesmo te bou por un mulete? Cun quei l quieres. Bós ye que sabeis nun sou çquejito. Tan nuobo i ls trabalhos que yá passa, dezie un home que passaba, cun cara de quien bibie bien, mais cinco crouas cinco malreis çtones i mais çtones iban anchiendo l chapéu de Jantonho, el nun paraba de se lhastimar un çton que Seia pal probe matar la fame yá uito dies que nun cómo nada deixa alhá dixo ua senhora mui guapa que passou, mira lindico toma alhá binte malreis para quemer ua puosta. La giente a passar i l chapéu a anchier. Yá tenie el mas denheiro que habie bisto na sue bida, el iba cuntando assi por alto yá caije me chega pa la bicicleta i pa la roupa çpuis yá paro cun esto. Fui anton que passou tiu Zé dos Santos i nun l cunheciu a la purmeira anté l botou ua croua, ye pouco mas ye de buona buntade. Anton Jantonho dou-le ua risica, i tiu Zé mirou mais para el. Cumo nun te cunhecie lhougo. Carai Jantonhoo mais pareces un spantalho? Tu nun tenes bergonha? You mas si la tengo. I bós tamien la teneis! Mas quien nun la ten ye Zandeiras que me pediu duzientos malrei para amanhar-me la bicicleta i inda purriba me dixo que nun me la daba anté que nun l pagasse, mas deixai alhá que ya falta pouco. Mas l tiu Zé dos Santos nun se aguantou i dixo acabas i ye yá cun isto, se nun quieres que tou pai l saba. Bá, bá tiu Zé se assi l quereis termino yá. Anton quedórun todos a mirar para el anquanto recuolhie l denheiro. Mas you digo-bos que l denheiro l chegou para pagar a Zandeiras inda l sobrou pa las calças i pa la camisa. Ai dies de suorte, miesmo depuis de l que se passou, inda tube suorte...
José António Esteves

30/09/10

Hei-de pintá-te



Znhei-te an fuolha branca cun un lhápeç negro de grafite. Anquanto passaba bárias bezes l lhápeç cun la lhebeza dun suonho pequeinhas curbas deixadas al correr de la punta de la grafite até que chegaba a la forma final, you iba sentindo ls tous queixumes de stares ancerrado nua touça, subre un manto de folharascas apodecidas, tu que sós tan eizuberante. L´aire abanou-te las pétalas para que te bisse ls stames cargados de puolos amarielhos i apuis sunriste-me.
You sunri-te i mergulhei an ti, ne l tou quelor de rosa, patalhobo de las buieiras.


Apuis fui zenhando las fuolhas, deixando l lhápeç correr lhibre pulas curbas de las sues formas, mais uas selombriados, mais uns risquitos eiqui i eilhi para fazer ls bretones, até que se formou l ramo cumpleto. A cada beç que cerraba ls uolhos, nun singelo abaixar de pálpebras, an piçtanhares un pouco mais debagarosos, bie-te i oubie tous sonidos. Las benas berdes de las tues fuolhas anceradas fúrun sangre que als poucos me fui correndo an mius beneiros, cada beç mais sangre, cada beç mais eimoçon de te tener por acerca...

Siempre gustei de ir cun las bacas para Antonho Steba, adonde habie patalhobos i un infenito por hourizonte. Nesse cielo tan eimenso adonde seguie ls rastros de ls eiroplanos de l que solo se bie l puntico a relhampar. Iba até la fin de l mundo, anque l miu mundo fura pequeinho, mas que nas figuras de libros se me amostraba mais grande. Iba mais loinge, ne ls suonhos a medráren-me mais que ls pies que solo me lhebában a Zenízio a las bacinas ó a Miranda ó San Martino als eisames.

Hei-de pintá-te patalhobo i, cun las pinceladas apressiadas, hei-de sentir la tue sede de abintura ne l meio dessa solidon apertada antre trampos, sien beres ua alma que seia, que te ouserbe ou mesmo te corte i ponga nua jarra an riba dun atajer pregado na parede de l quarto de drumir, mirando pa l cruceficço cumo que a rezá-le ua ouraçon.
Hei-de cheirar l tou oulor fuorte al modo que te baia pintando...







29/09/10

Quien te biu i quien te bei






Todos nós cul correr de l tiempo, sien querer, muito ou pouco, bamos zamouchando las nuossas manhas.

You até cuido que nun hai mal nanhun, que mal puode haber un rebelar de l que gustaba quando era mais nuobo, relhembrar cumo bie l mundo dantes, las maroscas que pregaba i que le pregában, ls castielhos que custruie an suonhos.

You quando fui a la scuola, na purmeira classe ua de las cousas que mais gustaba era de zenhar altemobles, gataba-me fazer uns riscos dreitos i cuas buolticas adonde ponie las ruodras, se calha era porque la scuola quedaba a pie la strada nacional i nesse tiempo l xefe de ls cantoneiros tenie un i passaba ende muitas bezes.

Yá na segunda i terceira classe siempre que la porsora Regina (nunca la squeci, filha de l capador d’Angueira, tenie cun nós rapazes ua relaçon d’amizade que passou para alhá de porsora i de scuola) siempre que pedie eilustraçon lhibre pa la redaçon you zenhaba l retrato de l grande, eilustre, çcubridor i nabegador “Basco das Gama”.

Chego a percurar porquei esta cegueira de zenhaba este tiu.

S’el nunca porqui passou, se l conhecimiento que you tenie de l mundo nun era maior que un cachico para alhá de las marras de Martinç Fernandeç, para quantos mais saber adonde quedaba la punta de Sagres.

L mar adonde moraba l adamastor, esse anton staba tan loinge cumo staba l cielo. Benie ne ls lhibros era berdade, cumo benien ls grandes i eilustres feitos de ls pertueses por esses mares nunca dantes nabegados, cumo benien ls feitos de ls abiadores, scritores, guerreiros, çcubridores, melitares, houmanistras, reis, reinas, fidalgos, frailes, bassalos, panadeiras, cartolinhas i tantos outros que culs sous feitos, zambaraços i balenties, fuora i andrento, tanto angrandecírun i ponírun Pertual a la par de las demais naciones de l’Ouropa.

Quien zenharie you hoije?

Ou dezido doutro modo, adonde stan hoije las buonas referéncias para angrandercer, amostrar l camino als que inda nun conhecendo l mundo, nel aposítan spráncias i de quien quieren tener ourgulho.

Quien te biu i quien te bei, i un pobo percisa de buns eisemplos, percisa de ancuntrar ne ls outros referéncias, motibaçon.










28/09/10

Alredror dun dito dezideiro





To l mundo sabe que ls ditos dezideiros, son spressones que l pobo usa, que las gientes fálan an determinadas oucasiones.

Chenos de sabedorie, quaije todos, sien eiceçon retrátan fielmente ls causos, i naide s’astrebe a zmenti-los. Dun cuntenido sien pareilho, ancérran eimoçones, sufrimientos, alegries, lhuitas, berdades ancestrales, cun redaçones amanhadas dun jeito que nun percísan l mais de las bezes de grandes splicaçones para séren antendidos.

I la berdade ye que tamien l sou cunseito nun se çfai cul tiempo, nun se muorre . Un determinado dito muito ousado dantes, el cuntina a star actualizado hoije, las cousas demudórun fuorça de l zambolbimiento, mas hai ditos que stan bien actuales.

Mie mai ua beç percurou a mie abó.

Mai, l que ye ser mai?

L queilha arrespundiu.

-Filha, ser mai ye filar, parir i chorar.

Alhá staba l dito dezideiro resumindo quaije todo de l que ye este ato tan nobre dua mai.

Quien nesse tiempo, nun sabie que ser mai, era ser este munton de canseiras, de sascrifícios, de delores! Ambora haba ua berdade que l dito nun trasmite, siempre i a todas las mais sobrou algue más, momientos d’alegrie i felcidade.

L ato de filar, diç bien quantas canseiras i zirras ua mai tenie para star purparada para recebir l nino(a). I parir, esse ato de poner neste mundo un ser bibo que se fizo (creciu) na sue barriga, andentro deilha, de sue decendéncia i asparcéncia. I a la fin chorar, esse ato rebelador de l muito querer, de querer l melhor, que l sou rebento medre saludable, que se faga giente, que nun passe fame nien friu.

Nun será an todo, mas an muitas cousas inda ye, ou seia se la percura dua filha a sue mai fur feita agora, la respuosta cierta serie la mesma.

Porque muitas ties que stan para tener ls sous filhos(as), nun ténen certezas se ls puoden tener culs cuidados necáiros, porque muitas apuis de ls tener nun ténen cundiçones de le dar l melhor.

La bida diç-mos que inda hai muito camino para andar.

27/09/10

PROMOÇÃO DE VINHOS

.
PORMOÇON DE BINOS
.

Realizou-se an Chaves ua açon de promoçon de binos Trasmontanos i Galegos adonde stubírun muitos antendidos an binos, porsores ounibersitarios de las percipales Ounibersidades, einólogos, cozineiros i gerentes de ls percipales restourantes i cumpradores, para porbáren ls melhores binos. Para nós sendineses i giente de todo l Praino, fui mui amportante stáren alhá ls nuossos binos i bermos l RIBEIRA DO CORSO, branco, de 2009, ser l bino scolhido para l brinde a ls binos Galegos i Trasmontanos. Porque hai siempre ls que son cumo San Tomé, que solo acradítan ne l que béien, ende teneis l bideo.
.

.

Sabemos bien, que todos ls que bénen eiqui, quédan cuntentos cun estas amboras, mas para quedáren inda mais cuntentos, queremos dezir-bos que fúrun ls gaiteiros de Sendin que animórun las fiesta i la nuossa Cooperatiba Ribadouro, stubo presente cun la preséncia de l sou presidente, que cumo ua de las pessonas mais antendidas nesso de binos i castas de ubas, soubo pormober la nuossa tierra i ls binos de l Praino. Fui muito solicitado por rebistas i jornales, que alhi stubírun tamien. Las cunfraries stan de parabienes i dun modo special l Grã-Mestre de la CEGTMAD, angº. Monteiro, que ourganizou todo.

LAS DUES PULGAS

Habie uas pulgas mui relhambidas an Bergancia, que gustaban muito de agarrar sol na praia. Anton dua beç staba ua deilhas a tomar sol na praia de l Azibo, toda bronziada, debaixo dun guarda- sol.
Nisto, chega la outra pulga, toda branca, i muorta de friu. La purmeira pergunta-le:
- Que t´acunteciu?
- Ye que you quije benir para acá, para tomar un solzico i anton chubi-me ne l bigode dun motociclista que benie para acá. Acuntece que el benie a 200 km/h i you quaije que me cungelei de friu!
La pulga bronziada responde:
- Puode alhá ser? Tenes que fazer cumo you: scondes-te na retrete feminina i quando antrar ua garota, scondes-te nas calcicas deilha. Naqueilhes pelicos macios,
bais a ber cumo biaijas calantica i segura!
Ne l fin de la sumana seguinte, tornan-se a ancuntrar na praia de l Azibo: la purmeira, bronzeadíssima i la segunda nuobamente branca i muorta de friu.
- I agora, quei fui que t´acunteciu? Nun fazis-te cumo you te dixe?
- Claro que fiç. You scuondi-me na retrete i quando la garota antrou i baixou las calcicas, you acumodei eilhi muitíssimo bien i drumi-me.
- Anton, porquei tu stá assi?
- Nun fago la menor eideia: quando spertei staba de nuobo a 200km/h ne l bigode de l motociclista...

26/09/10

Renuobo


La fuorça de mundeada de renuobo cachoneira-se un remolino de cebadeiro bien fondo que mana un teta de ampeços.

Relhistros, sonidos, trobones; registros...l tiempo todo cura...l tiempo todo trai!

Outonho: bermeilho, amarielho, las fuolhas caem-se...ende l Ambierno! Boubadas, l die cun tanta lhuç i tanto sol...las agulhas de ls pinheiros ainda stan mui berdes i l mar a la bista ruge, faç carneiros, ondias reboltosas mas l die stá carinoso...

La boç de Miranda

No die Ouropeu de las lhénguas, ua transcriçon de l Padre Manuel Preto

You nun sou you.
Chamo-me Manuel mas nun sou Manuel:
Nun me chamo Marie, mas sou tamien Marie,
Purírun-me un nome, mas sou todos ls nomes
De ls homes i de las mulhieres
De la squina de l Nordeste.
Sou la boç de la tierra an que naci i me criei!

Toda la tristeza
De la giente mirandesa
Ye mar que m’antrou n’alma
I me roubou la calma
Sien modo nien lei!

Mar que fizo de mi un campo de batalha,
I anda cumigo a las buoltas
Por caminos i atalhos que nien sei!
- Gritos que crécen,
I de tanto gritar çfalhécen,
Óndias que ban, óndias que bénen! –
A que me cumpararei?

Sou la boç de Miranda
(Cumo un probezico, roto muorto, sfameado,
Que pide un cacho de pan, un palheiro, ua croua)
A gritar para Lisboua:
“A que dal rei! A que dal Rei!”

Manuel Preto
Bersos Mirandeses, eidiçon de la Cámara de Miranda, 1993

25/09/10

Cumo ye possible ?


(Retrato sacado de l'Anternete)

An França, ne ls canales de mais grande scuita, ls noticiários nun dúran giralmente tanto tiempo cumo an Pertual : solo meia hora acumparado cula hora que dúran, se nun m’anganho, ne l paíç de Camões, de Pessoa… ou tamien bós, Amigos, cunterráneos ou nó, que falais tamien Mirandés.
I anque dúren menos tiempo, la berdade ye que un acaba por saber tamien cousas que até spántan i que mos deberien eimediatamente rebuoltar ou pul menos fazer reagir …

I fui assi que l outro die fúrun splicando i amostrando… :
Nun de ls paízes mais pobres de l mundo, l Bangladesh, hai fábricas que recíben ancomendas de países antre ls mais ricos de l planeta, de ampresas i multinacionales que les píden cuntidades einormes de « tee-shirts » por eisemplo (camisetas de algodón, dezimos nós an Mirandés): 15 000 para ua sola fábrica que se bei oubrigada a produzir essa grande cuntidade nun ritmo anfernal, por eisemplo an solo dous dies ! Mecanicamente, andustrialmente, an grande scala, mas recorrendo tamien (i ye esso que ye grabe porque ten tamien cunsequéncias mui negatibas) a grandes cuntidades de produtos químicos que depuis nien son tratados i poluien augas i rius, essa riqueza bital i eissencial para nós ls homes i l planeta anteiro …; i ye assi que miles i miles de manos (de ninos tamien) ban fabricando l que ne ls nuossos países oucidentales procuramos i eisigimos até sien bergonha … I la telbison fui mostrando (anque an solo uns minutos…) ls ritmos antensos a que stan sujeitos ls ouperários de l’andústria téxtil ne l Bangladesh : un proletariado maciço cumo hai tamien an muitos outros países de l mundo, particularmente desse cuntinente que ye la Ásia ; un proletariado splorado, giente sien cunta que bibe miserablemente i que ganha… menos de 20 euros por més ! Menos de 20 euros por més ! I quando al lhimite de las sues fuorças, téntan assi i todo fazer grebe para que les seia dado por eisemplo un pouco mais de 30 euros, nun fáltan polícias i agentes armados para ls oubrigar a baixar ls braços… fazendo correr l sangre para zancorajar las mais buonas buntades nun paiç adonde la sprança de bida ye tamien ua de las mais baixas de l mundo; i son mais tamien que lhútan para que ls filhos puodan ir a la scuola… L suonho deilhas até serie que les díssen 54 euros… 54 euros por més para poder mandar ls filhos a la scuola !

- Ye purfeitamente ampossible! Nun ganhariemos absolutamente nada se assi fusse ! respundiu l gerente dua dessas fábricas durante ua antrebista, mostrando cheno de proua uas camisetas eiguales a muitas que stamos aquestumados a traier ne ls nuossos países i splicando al mesmo tiempo que essas precisamente íban a ser bendidas dentro de poucos dies an prontos a bestir de la marca Zara de que todos yá oubimos falar ou outras tamien cumo la marca Pinkie que ye bendida i comercializada an muitos sítios, an França…

I la reportaige cuntinou… Quedemos a saber que l custo de produçon dua dessas camisetas que nós chegamos a cumprar depuis por 5 ou 10 euros ou mais (muito mais até an ciertos ou muitos casos) chega a atingir ne l mássimo solo uns 80 céntimos de euro. Nun ye preciso andar toda la bida a studar matemática ou cuntabilidade para antender que muita giente (muita !) a ampeçar talbeç por nós que aceitamos de cumprar essas camisetas s’aprobeita (mais ou menos andiretamente, ancuncientemente ou quien sabe até : mais cinicamente que l que mos puode parecer a la purmeira bista) de la situaçon an que s’ancontra atualmente buona parte de la populaçon mundial…

Als mius filhos que ténen l que a mi me parece ser coleçones anteiras de camisetas i outras pieças de roupa ne ls armairos cumo you nunca tube, só les digo por bezes :

- Mirai, l denheiro pesa-bos assi tanto ne ls bolsos ? Puis you l que sei ye que inda nun l ampecestes a ganhar i inda nun sabeis bien l que custa. Por esso, só bos piedo para nun l deitar pula jinela. Naide sabe l que l futuro mos reserba ! Fazei-me anton l fabor de poner algun de lhado. Subretodo aquel que teneis por bezes tendéncia a gastar para cousas sien necidade i cumpletamente supérfluas, esse ten que serbir para qualquiera cousa que merece i bal la pena : denheiro que podeis até dar i oufrecer mesmo que nun seia muito a crianças i pessonas de todas las eidades inda mui necitadas que hai muito inda por esse mundo fuora. I se bos custa a acraditar que ye berdade ou se esso nun bos amporta, purparai-bos para ir un die destes, bós tamien, até esses países para ber l que alhá se passa : cumo ne ls remanses de Emile Zola, na segunda metade de l seclo XIX de que yá oubistes falar, ou esse que a mi muito me comobiu na altura an que you l li, tenie pouco mais de la buossa eidade i habie antrado na Faculdade, Esteiros de l outor pertués Soeiro Pereira Gomes, que bós inda nunca listes mas que tenereis que ler bós tamien, un die. I se nun fur cun leituras, cinemas ou reportaiges que mos amostra tamien la telbison, oubi un cachico, un cachico que seia, inda muita giente que bibe al redor de nós : ls buossos abós son uns ; todos trés bos poderan cuntar cumo era la bida quando éran nuobos, até pul menos ls anhos setenta, subretodo an Pertual, i la miséria que alhá habie ; i até nós, tanto buosso pai cumo you ; i l buosso pai que bibiu an Sendin até ls 12 anhos, mais inda que you ! Nun ye preciso ir a precurar mui loinge para saber cumo era anton la realidade! Ua realidade bien dura, sabeis ?

- Bá, Mai ! Nun precisas de zanimar ! Sabes bien que yá mais dua beç mos faleste dessas cousas ! Tamien fázen eigual ls nuossos porsores na scuola ! Ye só çcuido de la nuossa parte por bezes i, cumo sabes, las tentaçones para cumprar i gastar denheiro nun fáltan ! Ye berdade, Mai, nun fáltan !

Sórnia!...ye que nó





A Manolico nomeada nun le faltaba, fusse eilha lhustro i relhuzirie mais que brilhantina.

Era só botar nariç fuora de puortas, andarilhar pa riba i para baixo na rua i to l mundo marmuraba:

-Adonde las eirás a pregar hoije?!

Nun tenie outro jeito, ye pintiparado al pai dezien-lo a boca chena, cumo s’un s’asparcer a quien l fizo las oureilhas yá fusse proibido, mesmo nun tenendo la certeza, malas lhénguas ye l queilhes son. De calças decidas subre l culo, arrastrabando atrás las cholas, ls garfos afundiados ne ls bolsos de la çamarrica dun modo que quando la monca le cunsumie la beiça fazie las birgulas necáiras i purfeitas para se librar deilhas. La melena scundi-la ambaixo ua gorra çurrada i rapada mais que fidalgo las crouas, mas esso nun ye bergonha nanhua, cada un sconde l que ten, carica chupada, uolhos perdidos nas poçancas, nun negában a naide la falta de fartura.

Assobiaba tan bien que nien reisenhor se puodie agabar de la moda salir an timbres tan agudos, mas por antre las notas de la melodie staba atafanhado un uoco que le benie de l baziu de las horas dadas pula barriga, para quien nun sabe, assobiar a la purmanhana sien muordo, fai bien i spanta la bicha solitaira.

Botaba-se andando i mirando cumo filandeira, sien priessas nien arreios, que l criador quando fizo l die tubo mano i tamien fizo la nuite, assi el tubisse rachado al meio an todo i nun era este çfamiado que andaba a brunhos smelmados, mas quien bai bai quien nun bai queda, a el tanto se le daba, ls tiempos stában a quedar malos era berdade, mas nada de perder las stribeiras porque l Outonho staba a dar las últimas, ls melonales, balanciales, las ameixeiras, las figueiras, maçaneiras i binhas habien sido bindimadas i de pelhiços nada.

Por astanho yá nun marcában mais l sou rastro, que las cholas stában tan sgudadas ambaixo que nien Dius era capaç de cunfirmar.

Uolho listo i pie ligeiro, nun le faltaba, mas ls outros nun éran burros nien mancos, quien nunca s’antolhou de l que ye de ls outros, quien se puode agabar que nunca pinchou ua melancie ou lhebou un melon quando la fame aperta, que nun seia del. To ls páixaros cómen trigo mas só l pardar ye que las paga, i porqui habie tantos, Manolico que l diga, até çcunfiaba que yá las pregában porque el tenie las cuostas lhargas. Uns cómen las brebas (figos) i a outros ánchan-le ls beiços.

Tiempo tenie de sobra, assi l’oucasion dirá ua upa i la çamarica benirie para casa gorda que nien boto, si porque el tenie que fazer pula bida del i de ls armanicos que inda nun saltában las paredes. La bida tenie destas cousas, an sue casa nun era solo el que era probe, la penúria habie-se stendido a to la família.

Zde quando roubar para quemer nun ten perdon?

24/09/10

DIA DA LÍNGUA MIRANDESA VIII

.
DIE DE LA LHÉNGUA MIRANDESA VIII
.

Mais un cachico de alegrie de l die de la lhéngua i ls ninos tamien precísan de ser acarinados, you sei que cul tiempo buolbemos a ninos, mas nun podemos querer todo para nós.
.

.

Esta ye ua de las modas mais antigas de la tierra de Miranda i toda eilha para ls ninos i nada melhor, que séren eilhes a lhembrar-mos, que debemos pensar mais ne l feturo, porque ye nuossa oubrigaçon, deixar un mundo melhor.

L mirandés an fiesta - Die de la Lhéngua Mirandesa a 17 de Setembre




[Eiqui queda la reportaige de l die de la lhángua mirandesa, feita por Francisco Domingos, salida na Fuolha MIrandesa - Jornal Nordeste de l die 22 de Setembre]

An buona hora la Cámara de Miranda de l Douro, ourganizou ne l die 17 de Setembre l die de la Lhéngua Mirandesa, quando pássan 12 anhos subre l’apersentaçon de la perpuosta de lei na Assemblé de la República que bieno a recoincer ls dreitos de ls falantes de lhéngua mirandesa, apuis publicada cumo lei n.º 7/99, de 29 de Janeiro. Cun la ourganizaçon deste die, la Cámara quijo dezir que ye perciso dá-le ua nuoba buolta a todo l camino que ten benido a ser seguido cula nuossa lhéngua, bien assente na sue stória, que nun puode ser squecida.
Nunca Miranda de l Douro i la sue lhéngua i cultura habien stado persentes ne ls uorganos de quemunicaçon de todo l paiç de modo tan bibo i tan fuorte i nunca habie habido tanta giente ambuolta ne l mesmo sprito de perténcia a la lhéngua mirandesa i, na giral, a la sue cultura.



Receçon de buonas benidas na Cámara i palhestra subre la Lhéngua Mirandesa

Arrimado a las 11.30 horas de la manhana l Persidentede la Cámara dr. Artur Nunes, acumpanhado por Amadeu Ferreira, l mestre José Ruy i l scritor A. M. Pires Cabral, que xefiaba un grupo de l Grémio Lhiterairo de Bila Real, dou las buonas benidas a todos ls persentes que anchien l Salon Nobre de la Cámara, dezindo que apuis doze anhos este yera un die grande pa l mirandés i que ls mirandese yá muitá que merecien este die, apuis de muito trabalho ne l ansino, na lhiteratura, na música, ne l triatro i na cultura an giral, muito agradecendo la perséncia dua tan grande delegaçon de l Grémio Lhiterário de Bila Rial i de l grande scritor dr. Pires Cabral. Apuis tamien falórun Amadeu Ferreira, chamando la atençon pa l’amportança que ten l mirandês ganhar cada beç mais amigos na todo l paiç i ne l strangeiro, i l scritor A. M. Pires Cabral, dezindo que «nós olhamos para Miranda como uma arca que guarda uma cultura riquíssima e oxalá não falte aos mirandeses a coragem para ensinar e defender a língua mirandesa».
Seguiu-se ua besita a la Sé i ua cúrtia splicaçon de cidade stórica, mas l star a cubiznar nun ajudou. La manhana acabou c’ua palhestra dada por Amadeu Ferreira, an mirandés, subre l tema «Mais de mil anhos de lhéngua mirandesa», ne l ouditório munecipal, stando cun el na mesa l Persidente de la Cámara, dr. Artur Nunes i l dr. A. M. Pires Cabral. Amadeu Ferreira falou ende arrimado a ua hora subre la stória de la lhéngua mirandesa, ampeçando pula era an que Pertual se tornou andependiente, arreculando apuis até al tiempo de romanos i zoelas, passando por suebos, besigodos i árabes, i caminando puls seclos alantre até als nuossos dies, amostrando cumo la lhéngua se formou i cumo rejistiu a puntos de ser hoije, sien dúbeda, un grande património de ls mirandeses, de Pertual i de la Houmanidade.


Antrega de lhibros nas scuolas de l cunceilho, cun tarde dedicada als alunos

La tarde de l Die de la Lhéngua Mirandesa fui dedicado als alunos de las scuolas de l cunceilho, Miranda de l Douro i Sendin, puis ye ne ls mais nuobos que stá l feturo de la lhéngua mirandesa. Arrimado a las 3.30 horas de la tarde dou-se ampeço, na Scuola Secundaira de Miranda, a la sesson de antrega, a cada aluno, de l lhibro Mirandés - Stória dua Lhéngua i Dun Pobo, de José Ruy i Amadeu Ferreira, pul Persidente de la Cámara dr. Artur Nunes. Falórun tamien António Santos, persidente de l cunseilho diretibo de la scuola, i Amadeu Ferreira pa ls muitos alunos persentes na sala dezindo que l mirandés tenie l sou feturo na mano deilhes. A seguir, l mestre de la banda zenhada José Ruy splicou ls çfrentes passos para chegar al trabalho que staba ne l lhibro, la ambestigaçon que fizo a la par de Amadeu Ferreira i l modo cumo se zambolbien ls zenhicos. Segui-se apuis un de ls momientos altos desta cerimonha ou seia la antrega de ls lhibros pul Persidente de la Cámara i pul bereador dr. Ilídio Rodrigues, seguindo-se la dedicatória de ls outores José Ruy i Amadeu Ferreira. Lhougo apuis, dou-se la mesma cerimonha na Scuola de Sendin.

La apersentaçon oufecial de Ls Lusíadas an mirandés

Arrimado a las 9.30h de la nuite, tubo lhugar la sesson solene de l die de la lhéngua mirandesa, ne l ouditoiro munecipal, adonde nun se coubo, tanta era la giente. Amadeu Ferreira abriu la sesson cun la declamaçon de l poema de Fracisco Niebro Ua Lhéngua Cunfessa-se, talbeç Pormessa, quaije Jura, que deixou la assemblé agarrada a las cadeiras cula sue fuorça, de tal modo que nien l resfuolgo s’oubie. Grande antrada para ua nuite bien rica an acontecimientos.
Toda la sesson fui apersentada de modo mui animado por Carlos Ferreira, an mirandés, i por Sónia Alves, an pertués, las dues lhénguas de ls mirandeses. La nuite cuntinou mui bien cun ua grande atuaçon de l Grupo Coral de ninos de las scuolas de Miranda, derigido por Paulo Meirinhos, que cantórun bárias modas mirandesas, stando todos eilhes de parabienes i tamien ls pais de ls ninos.
Seguiu-se l salimiento de Ls Lusíadas, traduzidos para mirandés por Fracisco Niebro. Nesse salimiento falórun l eiditor dr. António Batista Lopes, de la Editora Âncora, l porsor doutor Ernesto Rodrigues, de la Faculdade de Lhetras de la Ounibersidade de Lisboua, natural de Torre de D. Chama, que fizo ua análze de la traduçon i falou de ls sous tiempos de Bergáncia cun muitos mirandeses que eilhi stában persentes, antre eilhes Amadeu Ferreira, Júlio Meirinhos, Alcides Meirinhos, António Neto i l saudoso Domingos Neto. Lhembrou a José Leite Vasconcelos i al Padre António Mourinho cumo grandes oubreiros de de la lhéngua mirandesa, acabando a dezir que l Pertués tubo l sou arranque an 1572, preguntando “será que l Mirandés bai a tener l sou grande arranque cun la publicaçon de Ls Lusíadas?” Apuis falou l tradutor, Fracisco Niebro (Amadeu Ferreira), que a todos agradeciu, an special al persidente de la Cámara, falando subre l camino que seguiu pa la traduçon de la obra i de l sou senificado pa la lhéngua mirandesa. Cerrou esta parte l Persidente de la Cámara que a todos agradeciu, an special als amigos de l mirandés que benírun de Lisboa i doutros lhugares çtantes d’aperpósito para dezir persente neste die tan amportante pa la lhéngua mirandesa.



Houmenaige als fundadores de l mirandés moderno

La nuite cuntinou cun Duarte Martins a apersentar la cuonta “Miranda”, screbida pul Padre Zé Fernandes, de Cicuiro, traduzida por Alcides Meirinhos i pulicada ne l lhibro ‘’La Mona L Maio’’, salido na Âncora Editora, na 2010, cun zeinhos de Ana Afonso.
Apuis fui la beç de l Persidente de la Cámara dr. Artur Nunes fazer l sou çcurso, an mirandês, l que le eisigiu un grande sfuorço puis nun ye falante de la lhéngua. Falou de l senificado deste die i de ls muitos oubreiros que premitírun que todo se tubira dado para chegarmos a este die, fazendo ua síntese de la stória de la lhéngua i de la muita giente que por eilha fizo cousas amportantes, an termos de ambestigaçon, an termos de ansino i an termos políticos i sociales. Por todo l sou trabalho i cumo repersentantes de muita outra giente, atrebuiu la Medalha de Honra de la Cidade de Miranda de l Douro, a três pessonas que stubírun na ourige i son ls repersentantes mássimos de todo aquel trabalho: la doutora Manuela Barros Ferreira, ambestigadora ounibersitária i cordenadora científica de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Miarndesa, l dr. Domingos Raposo, purmeiro porsor de mirandês i cordenador de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa, i l dr Júlio Meirinhos, pul sou trabalho rebolucionário anquanto Persidente de la Cámara i al apersentar na Assemblé de la República l porjeto de lei de reoincimiento de la lhéngua mirandesa. Apuis falou cada un de ls galardonados, agradecendo i lhembrando l que fui feito i dezindo ls nomes de muita de la giente que cun eilhes trabalhou i que bénen subretodo na Cumbençon Ourtográfica, cumo Ivo de Castro, Rita Marquilhas, Cristina Martins, António Maria Mourinho, Moisés Pires, António Bárbolo Alves, Marcolino Fernandes, José Augusto i Valdemar Fernandes.


La Fundaçon de Lhéngua i Cultura Mirandesas

Apuis de Emílio Martins, l dr. Caçcárria, a todos haber anchido de risadas culas sues lhonas, falou outra beç l Persidente de la Cámara subre l feturo de la Lhéngua Mirandesa, dezindo que se bolbie ua nuoba fuolha na stória de la lhéngua i que la Cámara habie decidido cuntratar l dr. Alfredo Cameirão, cumo técnico de la Cámara, para assegurar que la lhéngua stubira persente an todo l sou trabalho. Por fin, anunciou la Comisson Anstaladora pa la criaçon de la Fundaçon de la Lhéngua i la Cultura Mirandesas que será custituída puls seguintes nomes: Artur Nunes, Alfredo Cameirão, Amadeu Ferreira, Carlos Ferreira, Domingos Raposo, Duarte Martins, Júlio Meirinhos, Mário Correia i Paulo Meirinhos. La Cámara dará las anstalaçones pa la sede i assegurará todo l sou funcionamento i quier que deiqui a un anho steia l l trabalho cuncluído i que neilha béngan a partecipar ls menistérios de la Culrura i de la Eiducaçon, yá que l Stado ten que assumir las sues repunsablidades an relaçon a la lhéngua mirandesa, assi cumo grandes ampresas que trabálhan ne l cunceilho de Miranda cumo la EDP i la REN.
La nuite yá iba alta, mas naide arredaba pie, yá que inda staba para benir ua de las atraçones de la nuite, ls Galandun Galundaina que, cun la grande música mirandesa, cerrórun modo brilhante ua nuite tan memorable que nunca le salirá de la mimória als que tubírun l perbileijo de neilha partecipar.


Francisco Domingues

Falo-te de sonidos



Falo-te de sonidos
benidos de jogos de morada,
de fumeiro de mangeilhos,
de monas de farrapos,
de colares de campaninas,
de suonhos de tan acerca.
Falo-te de sonidos
benidos de suonhos apertados,
de medrar trabado,
de sanlhuces deloridos,
de piernas apiadas,
de amores pribidos.
Falo-te de sonidos de rebuolta,
que se me soltórun de l peito
que siempre quije lhibre.
Falo-te de sonidos
benidos de la fuorça a medrá-me andrento,
sien trabones nien riatas,
para que you faga l miu camino.
Falo-te de sonidos
benidos de la serenidade
que me sal de l alma,
de ser you a caminar…





Guapo ye l Outonho

Guapo ye l Outonho,
cun quelores burmeilhas i ocres,
cun l oulor a mosto,
a castanhas a saltar nas brasas,
a bino abafado.
Guapo ye l Outonho,
quando se sabe saboriar,
recebindo
las fuolhas çprendidas
an doce rugaço...

23/09/10

Daprender lhénguas


Cumo ne l Demingo que ben, die 26, se celebra l die Ouropeu de las Lhénguas, i apuis puode nun se me ajeitar, deixo yá eiqui hoije la mie smola par’essa mardomarie.
Ye ua cuntica, mi singelica, mas que a mi me gusta siempre cuntar, mormiente agora que ampeça la scuola, a mode d’amostrar bien la amportança de daprender ua lhéngua strangeira.
La berdadeira ye cun dous tius alantejanos, mas a mi nun sei l que me parece poner ls alantejanos a falar mirandés, peç que nun queda assi mi legítimo, de maneira que quédan dous tius, cumpadris ó nó, bós manginai-los adonde quejirdes, para la moralidade de la cuonta dá eigual, al menos assi naide me acusa de politicamiente ancorreto.
Diç que stában anton dous tius sentados nun puial i pára un carro, sal d’alhá un casal de turistas i bai i arríman-se al puial i procura-le l home de l matrimónio:
- Do you speak english?
Ls nuossos heiróis mirórun un pal’outro, ancolhírun ls ombros i acenórun cun la cabeça pa ls lhados, i torna l turista:
- Parlez vous français?
Outra abanadela de la cabeça i acenos de nó cun la mano, i anton procura-le la tie de ls strangeiros:
- Sprechen sie deutsch?, Dius te libre!, que trabalheira para ber de saber cumo se screbie isto; i nun stou cierto de haber acertado, isto de querer fazer parecer las cuontas berdadeiras ye ua canseira, i ls homes nien chite nien chote i bai la tie yá cun cara d’anfado:
- ¿Hablan español?
I eilhes nada, i cumo aquilho nun ataba nien zataba, bai un de ls homes i acena-le al para baixo, a caras a la praça, anda que na taberna nun deixarie de haber quien le pudira dar las anformaçones, i apuis de ls turistas se haberen ido, bai un de ls homes i diç pa l amigo:
- Ah tu, nós, calhando, tamien habiemos de daprender ua lhéngua strangeira.
- Nun bal la pena, home.
- Bó, anton porquei?, anton nós somos menos que naide?!
- Nun ye isso home. Ye que nun bal la pena… anton tu nun beis?... Estes dous bien deilhas sabien i de pouco le serbiu.

Ua Lhéngua cunfessa-se - talbeç pormessa, quaije jura

Hei de buscar las palabras mais ancostadas al rechino de l sangre i afundir-me ne l tiempo para alhá de la teç.
...




...
siempre ye l tiempo de bibir de pies.
Ua nuoba proua por aliçace
até quando bós quejirdes


Este ye l decumiento possible de l poema que abriu la fiesta na nuite de salimiento de Ls Lusíadas an mirandés. Fui sacado a apanhar todos ls sonidos de l salon adonde l "spechucar las palabras" cria medras na Lhéngua.

Assi i todo que guapa ye la muntanha !



Hai modas que nun mos deixan andefrentes. You quedo siempre eimocionada quando oubo esta cantada an francés por un cantor que aprecio muito i de que yá falei neste site, hai poucos meses, poucos dies depuis de se haber morrido.
Data de 1964, l’anho an que miu pai fui pa la França i dous anhos mais tarde, era la nuossa beç: mie mai, you i mie armana...
Amenta esta moda ne l Outonho que acaba de chegar (l’altura an que nós tamien mos fumos pa la França), fala l cantor i tamien poeta (La lhetra ye de l'autorie del) de muitos, miles i miles de pessonas cumo nós, que nesses anhos sessenta fúrun deixando la sue tierra (i l sou paíç...) cula sprança (l’eiluson tamien por bezes) de cunseguir ua bida melhor... Mas "hai que saber l que un quier", diç Ferrat, i resumindo : hai que saber dar balor a la sue tierra i a las sues raízes. Todo esto nua lhéngua francesa cantada por un de ls melhores cantores franceses de la segunda metade de l seclo XX. Ua lhéngua que you mui rapidamente tentei traduzir. La traduçon puode nun star purfeita, sei esso bien; eisigirie ser trabalhada talbeç mais. Mas l Mirandés só stá aqui para ajudar. Spero que gusteis assi i todo i que tenga cunseguido ajudar a antender melhor.

La montagne / La muntanha
by Jean Ferrat

Ban deixando uns atrás de ls outros l sou paíç
para íren ganhar la bida
loinge de la tierra adonde nacírun.
Zde hai muito que sonhában
cula cidade i ls sous segredos
cula bida moderna i l cinema .
Ls bielhos nun era oureginal
quando anxugában maquinalmente
cun ua punta de la manga ls beiços
mas sabien todos por acaso
caçar la codorniç ou la perdiç
I quemer l queijo de cabra .

Assi i todo que guapa ye la muntanha !
Cumo ye possible un eimaginar
al mirar un bolo d’andorinas
Que l Outonho acabou de chegar ?

Culas manos anriba de la cabeça
habien carregado piedras
até chegar arriba de l cabeço
L qu' amporta ls dies ls anhos
tenien ua alma baliente
fuorte cumo ua cepa
Las binhas ban sendo abandonadas
L bino bai a quedar na pipa
Nun balie quaije nada
mas daba giente centenaira
até un nun sabie que fazer cun tanto
quando el nun daba cabo de l miolho

Assi i todo que guapa ye la muntanha !
Cumo ye possible un eimaginar
al mirar un bolo d’andorinas
que l Outonho acabou de chegar ?

Dues cabras i tamien alguns cordeiros
un anho buono i l outro nó
i sien férias i sien passeios
las rapazas quieren ir al baile
Nun hai nada mais normal
que querer bibir la sue bida
La bida deilhes: serán polícias ou funcionairos
l neçairo para sperar sien se preocupar
que la hora de la reforma chegue
Un ten que saber de l que gusta
i tornar pal sou apartamiento
quemer pito cun hormonas

Assi i todo que guapa ye la muntanha !
Cumo ye possible un eimaginar
al mirar un bolo d’andorinas
Que l Outonho acabou de chegar ?


Ils quittent un à un le pays
Pour s'en aller gagner leur vie
Loin de la terre où ils sont nés
Depuis longtemps ils en rêvaient
De la ville et de ses secrets
Du formica et du ciné
Les vieux ça n'était pas original
Quand ils s'essuyaient machinal
D'un revers de manche les lèvres
Mais ils savaient tous à propos
Tuer la caille ou le perdreau
Et manger la tomme de chèvre

Pourtant que la montagne est belle
Comment peut-on s'imaginer
En voyant un vol d'hirondelles
Que l'automne vient d'arriver ?

Avec leurs mains dessus leurs têtes
Ils avaient monté des murettes
Jusqu'au sommet de la colline
Qu'importent les jours les années
Ils avaient tous l'âme bien née
Noueuse comme un pied de vigne
Les vignes elles courent dans la forêt
Le vin ne sera plus tiré
C'était une horrible piquette
Mais il faisait des centenaires
A ne plus que savoir en faire
S'il ne vous tournait pas la tête

Pourtant que la montagne est belle
Comment peut-on s'imaginer
En voyant un vol d'hirondelles
Que l'automne vient d'arriver ?

Deux chèvres et puis quelques moutons
Une année bonne et l'autre non
Et sans vacances et sans sorties
Les filles veulent aller au bal
Il n'y a rien de plus normal
Que de vouloir vivre sa vie
Leur vie ils seront flics ou fonctionnaires
De quoi attendre sans s'en faire
Que l'heure de la retraite sonne
Il faut savoir ce que l'on aime
Et rentrer dans son H.L.M.
Manger du poulet aux hormones

Pourtant que la montagne est belle
Comment peut-on s'imaginer
En voyant un vol d'hirondelles
Que l'automne vient d'arriver ?



22/09/10

DIA DA LÍNGUA MIRANDESA VII

.
DIE DE LA LHÉNGUA MIRANDESA VII
.
La nuossa lhéngua stubo tantos anhos sien estas cousas, que todo ye pouco para ganhar l tiempo perdido, para alguns puode de fato parecer que agora somos boubos, mas cumo dixo Amadeu, falar de boubadas ye falar d'amor i cuido que solo fala i scribe tanto de la lhéngua mirandesa, quien l ten amor.
Tamien este bideo fazie falta, que ye l que amostra l que dezírun ls cundecorados nesse die, pul presidente de la Cámara Artur Nunes.
..

Agora debeis oubir cun atencion, porque son solo, la mai de la cumbençon, drª. Manuela Barros Ferreira i l purmeiro porsor de mirandés, drº. Domingos Raposo, que fálan. Yá zde 1986, quando se fazírun las purmeiras jornadas de la lhéngua, que trátan deilha i fui cun toda justicia que, cun l drº. Julio Meirinhos, fússen ls purmeiros a ser cundecorados.

Pormenores


La reportaige subre l Die de la Lhéngua yá bai lharga, queda todo eiqui bien smigalhadinho, Dius cunserbe las máquinas i las manos de quien tal fai i, buono, que nun zampare ls outros todos que alhá stubímos.
"Foi bonita a festa, pá", dezirie Chico Buarque, i nun balerá la pena you poné-me eiqui a repisar de la amportança de La traduçon i de l merecimiento de l tradutor. Era, cumo tal, splicar que l sol almeia!
Assi i todo, i cumo a mi me gústan ls pormenores, inda registro eiqui un que, d'a par cun aqueilha tirada de "falar de boubadas i falar de amor ye la mesma cousa", fui, pormenor ó pormaior, de l más refinado que you bi alhá:


" (...) de Miranda de l Douro, cidade que you siempre ancarei cumo la más asseada de Pertual, i nun falo solo de las rues (...)"


Outor de l ansaio que sirbe de antrada a la traduçon de Ls Lusíadas, de Fracisco Niebro
Poeta, scritor tradutor, ansaísta i porsor de la Faculdade de Letras
de l'Ounibersidade de Lisboua


Benindo d'adonde ben, you nun me astrebo a ir contra, i stou que bós tamien nun bos habeis de botar muito fuora.

21/09/10

Die de la Lhéngua VI

Cumo nun hai fiesta sien bombo, caixa, gaita de fuolhes i çanfona, eiqui quedan más uas "rabecadas" de ls Galandum Galundaina.



Cantiga bien mirandesa, de la Raia será talbeç. Para quien nun sabe, L Molino de la Raia queda na Ribeira de Angueira, na marra de l termo de San martino cun l termo de Alcanhiças, ambaixo de la Falgueira i de la Bicha.
Este molino era adonde la maior parte de las personas de Cicuiro i Custantin lhebában las carradas de sacos para moler seguindo l camino siempre nas fraldas de la Sierra que na sue crona ten la raia de Spanha. Ten anton l termo de San Martino dous molinos nas marras: este a Norte i l Molino de Beigas na marra de Angueira, a Sul (ou será l «Sules» de la catiga «la molinera»?)

Estando la molineira
sentadica an sou molino

...

A VIDA É PARA SE VIVER

.
LA BIDA HAI QUE LA BIBIR…

Fui assi que passemos dous dies ne l Praino. Quinta por la manhana fumos a por uas balancies i uns mulones, que sembremos pa la Belheira, sitio de l termo de Sendin, nas arribas de l Douro. Cumo tenemos alhá trés fi(gu)eiras i stában chenas de fi(g)os, muitos yá capazes de apanhar para secar, nada melhor que anchir un baldo deilhes. Por esse Ambierno afuora, bien sáben a la purmanhana, al zayuno, cun un buchico d’augardiente i na nuite de l Anho Bielho pa l Anho Nuobo hai que ls poner na mesa.
Chegados a casa, ponimos ls fi(g)os a secar al Sol i fumus-mos a comer un cachico de pan i chouriço dun bísaro caseiro. L pan era de panadarie i nun staba a la moda.
Ende, di(g)o-le you a la mie:
- Yá nun faç tanta calor, bien podies amassar, que este pan nun sabe.
- Bai por leinha que manhana acendo l forno.
- Era melhor, que hai que meter apuis ls fi(g)os alhá i yá se fazie todo.
Se bien l falemos melhor l fazimos. Pus-le l carroço al jipe i fui-me por leinha a Atanor.
A la tardechica staba tobo porparado i na Sesta lhougo a la purmanhana cedo, la mie amassou. Acendimos l forno, amanhemos un parro para assar pa l’almuorço i eilha porparou tamien ua fornada de doces anquenómicos i fizo fritas.
L nieto inda solo ten cinco meses, mas fazimos un bolho par’el, quemi-lo you al almuorço, fui eigual. Assemos las patatas ne l borralho i ua cebolha. Fui melhor que ir por ende a un restourante, desses a querer parecer assi.
Quantos quedestes cun ganas de mos fazer cumpanha? Pus abisai que debrebe bos porparamos un fin de sumana assi, mas teneis que ajudar…
Stou a ber alguns a dezir, pantomineiro, ye solo para s’armar…
- Mas, las telenobelas son arte, screbir l que ye berdade ye armanço!?
- Ir a un restourante desses de ls amportantes ye alta culinária i you nun puodo fazer l que me dá la gana!?
- Ls Gato Fedorento son houmurista de purmeira. Dezie alhá se you nun sou cien bezes melhor.
Agora ls retratos para berdes que fui berdade:
..
ls fi(g)os
.
l pan
.
ls bolhos pal nieto
.
ls anquenómicos

.
las fritas
.
Sendin, 11-09-2010