Hai un bielho dito antre ls jornalistas que diç mais ou menos esto: quando un perro muorde a un home, nun hai notícia; quando un home muorde a un perro, hai notícia. Foi até este dito que anspirou l títalo de l programa de rádio O Homem Que Mordeu o Cão. Hai ua otra bariante, citada ne l romanse E Se Trocássemos Umas Ideias Sobre o Assunto, de Mário de Carvalho, que troca la palabra "homem" pula palabra "bispo". Hai notícia quando un bispo muorde un perro, nun la hai quando un perro muorde un bispo.
16/01/08
Amboras
Hai un bielho dito antre ls jornalistas que diç mais ou menos esto: quando un perro muorde a un home, nun hai notícia; quando un home muorde a un perro, hai notícia. Foi até este dito que anspirou l títalo de l programa de rádio O Homem Que Mordeu o Cão. Hai ua otra bariante, citada ne l romanse E Se Trocássemos Umas Ideias Sobre o Assunto, de Mário de Carvalho, que troca la palabra "homem" pula palabra "bispo". Hai notícia quando un bispo muorde un perro, nun la hai quando un perro muorde un bispo.
Pacheco
Debo cunfessar que nunca m'antressei pul jornal sumanário Sol. Mas, ne l sábado passado, merquei un eisemplar, porque querie ler l'anterbista que l escritor Luiz Pacheco le dou, un cachico antes de se morrer. Luiz Pacheco yera un outor politicamente ancorrecto i ua de las sues obras mais afamadas ye A Comunidade, hai pouco tiempo salida en eidiçon de luxo cun pintura de Cruzeiro Seixas.
Cumprei l jornal. Abri l suplemento cun la antrebista i fui-la a ler na carreira. Deceçon. Muitas partes de l'anterbista stában cortadas, por bias de la lhenguaige de Pacheco (muitas pragas) i alhá staba l abiso: quien quejisse ler l'anterbista cumpleta, tenerie de l fazer na anternete. Anton, para que gastei you ls dous euros?
Ye stranho. L Pacheco tubo ua bida tan chena que custa a acreditar que se morriu. You inda nun acradito.
15/01/08
Que d’hoije nun anho...
[Crónica salida ne l jornal Público, ls dies 13 de Janeiro, na eidiçon de l Porto, i 14 de Janeiro, na eidiçon de Lisboua.]
Siempre achara stranho que, al bolcar de l anho, se pedira tanta cousa i s’amentasse an tanto deseio, cumo se las fuorças que gobérnan l mundo nun mos deixáran un cachico para podermos fazer l que quejíssemos, ua squina adonde la bida podira ser gobernada por nós. Jesé miraba la sue bida al para trás, i aqueilha stranheza oupie-se inda mais, yá que nun se le lhembraba de algue beç haber recebido algo que nun pagasse an calhos, an angúrrias, an delores de l cuorpo i de l’alma, fusse eilha l que fusse.
Afeito a que la ruodra de l tiempo nunca parasse, Jesé habie daprendido que nunca colherie l que nun sumbrasse, que nunca comerie l que nun colhisse i que nunca poderie asperar de buer l que nun fazisse por el: todo era assi cumo camboio an que ambarcamos a cada anho.
Tirando ls poucos anhos an que ls pais l habien ajudado a crecer, Jesé nunca mais tubira ajuda de naide, inda que fúran muitos ls amigos. Ye que ls amigos solo eisísten se nós tamien eisistirmos, solo son nuossos amigos se tamien furmos amigos deilhes, solo mos puoden ajudar se ua mano tamien podíren arrecebir de nós. Bendo bien, pensaba Jesé, todo depende de mi. L mundo ten melhones i remelhones de pessonas, mas solo algues me conhécen ou quieren saber de mi, solo algues puoden saber de ls mius porblemas, de las mies deficuldades, de ls mius suonhos, de la mie gana i, assi i todo, se you deixar que ls conhéçan. Neste miu pequeinho mundo, l mais de las cousas depende de mi, naide puode fazer l que solo you tengo que fazer i, por esso, cada pequeinho géstio que faga ou tenga de fazer ye siempre eissencial para esse miu pequeinho mundo, ten la grandura dun mundo. Este cruza-se cun outros pequeinhos mundos i l que mais deseio, cuntinaba Jesé, ye que bíban i cuntínen al lhado de l miu, para que ls puoda mirar ou, quien sabe, a eilhes me puoda ancostar nua hora mala.
Jesé nunca comiu ubas passas al dar las doze badalhadas, pus sabie que las ubas son para fazer bino ou para comer, até quando l anho bolcaba, pus inda tenie uns buns colgadeiros deilhas. Sentie-las agora ne l campanairo, las badalhadas, algo andebles de l Aire de Riba, tan friu que até ancarambinaba l pensar. Culas tanazes, cuntinou a remexer la borralheira, yá meio a bolber pa la cinza, anquanto estes pensares le íban calcendo l miolho. Dou la redadeira badalhada i nun sentiu nada, mas sabie que l tiempo cuntinaba a passar por el para poder fazer l que podisse, anquanto stubisse bibo.
- You lhougo bi que stabas al lhume, dixo-le la mai que salira de la cama an einaugas, tapada cun un xal negro. Esta borralheira stá mesmo al modo para assar un chouriço. Trai acá uas fuolhas de jornal bielho...
- Habie de star a drumir, respundiu-le Jesé.
- Deixa, que para esso nun me bai a faltar tiempo, que solo tengo esta bida.
Staba buono l chouricico, que comírun calhados. Bie-se que stában bien alhi, maçcando rodaixas i eideias. Bonda star bibo, que l restro ha de se amanhar, remenou Jesé, agarrado pulas palabras de la mai. Mirou-la ne ls sous quaije nobenta anhos i, cumo se todo dependisse de las palabras, lhembrou-se-le l dito, que nunca antendira tan bien cumo naquel sfergante:
- Que d’hoije nun anho...
Amadeu Ferreira
Las reglas, la mie oupenion
Mas apuis ampeçei a mirar para uns retraticos que tengo i un deilhes sacado eiqui a dies, ne l Outonho, quando las fuolhas de las arbles se lhibértan i anton ye ber ne l chano tantas fuolhas armanas, que l chano queda cumo ua manta de farrapos.
I cun eilhas quiero dar ua acumparança, mas se calha l eisemplo que bou a dar nun ye l melhor, mas achei muita asparcéncia culas reglas i un deilhes cumo se puode ber las fuolhas stan todas bien certicas que la cumposiçon ye guapa.
Noutro yá nun ye bien assi.
Bien, culs retratos puode-se dezir que a uns le gusta la orde, a outros la zorde i son guapos todos, todo stá ne l modo cumo quien mira.
Mas buolbendo a las quatro reglas, para bien de todo i todos ye seguir-las, para bien de la scrita, de la cultura mirandesa, para bien de la mensaige que l blogue quier dar, pa la lhibardade, para que l respeito por to l mundo steia siempre bien persente.
Fazistes bien tornar a eilhas, cumo l fazistes lhougo a la nacença deste nuosso querido sítio.
Cumbersa entre l tiu i la tie
- I nun ye pra star? Inda ye perciso ir a regar la huorta i tu ne l Mirandés.
- Pus bou-te a dezir ua cousa. Esto inda bai a dar que falar. Tu ya panseste que cun l andar de ls tiempos cada beç haberá menos pessonas cumo nós a falar l Mirandés?
- Pus anton menos razones pa l andares a daprander!
- Pus stás anganhada. Ye al alrobés. Ls tiempos stán a demudar, las pessonas sáben muitas cousas, i a la medida que mais sáben, mais buntade ténen de saber inda mais. Yá stou a ber ua bilblioteca chena de lhibros, i jornales i muitas pessonas puli a ler. Inda te digo mais, bai a haber un centro de studos Mirandeses, eiqui miesmo an Miranda.
- You nin te dou respuosta a tanto çparate. Las pessonas l que quieren ye denheiro.
- Nin todas, nin todas…
13/01/08
4 regras de l blogue froles mirandesas
Quando este blogue ampeçou, aperpus trés regras a respeitar. Beio que ye neçairo acrecentá-le ua 4ª.
Spero que este blogue cuntine a dar froles cada beç mais bistosas i cheirosas, que hónren la nuossa lhéngua mirandesa i cada ua/un de nós.
Regras a respeitar:
1ª screbir solo an mirandés, cunsante la Cumbençon de la Lhéngua i sue 1ª Adenda;
2ª respeitar la lhéngua i la cultura mirandesas;
3ª ser a fabor de todas las pessonas, nun indo por caminos de racismo i outras neguilhas aparecidas, cuntrairas a la houmanidade;
4ª çcutir eideias i nunca çcutir ou atacar pessonas.
Procedimentos:
- quien nun respeitar estas regras berá ls sous testos apagados;
- se alguien se sentir oufendida/o, debe de falar cul admenistrador de l blogue antes de fazer algo i star abierta/o a resolber l causo a bien.
12/01/08
Cousas que mos quédan
Quedou-me para siempre este dito, i yá lo oubi hai uns quatro anhos atrás ne las mies bacanças de berano na mie tierra. I, benindo de adonde benie, i pulas rezones que era dito, mais fuorça tenie para nun l squecer. Dito por un tiu chamado Galhardo (debe ser apelhido), se nun stou anganhado que ye de Samartino, anton na guarda de Miranda. Coincedor pula cierta de l redadeiro porblema de las aldés d’alhá, que stan a quedar sien giente.
Solo para aclariar mais las cousas, Zenízio tenie an cuntas arredundadas, ne ls anhos trinta de l seclo atrasado, seis cientos i trinta registros, naquel tiempo nun se sabien ls númaros puls botos, hoije son arrimado a ciento i trinta (siempre cula Speciosa agarrada).
Mas la rezon que houbo para l dito fui assi, cuntado pula mie tie que staba a la puorta, you habie-me ido a buer café als Bumbeiros (nós hai ciertas horas de l die nun tenemos café n’aldé): Dous tius, nuossos bezinos, trabórun-se de rezones por bias dua carreta de sobras d’amanhos an casa, que fúrun çpejando nua caleija arrimada, eili nas traseiras de las casas. Quiero dezir-bos que dantes, esta mesma caleija que ten un cachico de beiga, este porblema nun se ponie, porque era aporbeitada para fazer i secar al sol ls adobes, cousa de muita amportança, feitos de barro amassado cun palha, que apuis de squadrilhados cua fuorma de madeira, la adobeira, quedában bien certicos para fazer las paredes de las debisones de casa. Ou las sobras, que agora éran demanda, éran lhebadas i aporbeitadas para algue sanja nua baixa alhagadiça. Porque you inda acarretei al lhombo muitos cestos de xeixos para eilhas. Mas ls bezinos, ora que puodes, ora que nun puodes, i assi se fizo ua guerra antre eilhes.
Chegada la guarda apuis de ber que era por aqueilha quemenéncia, que para nada serbie, staba agora a ser l brugo dua anteima. L Samartineiro, home sabido, se calha por ser Mirandés, porque cousas assi le passában pulas manos to ls dies, porque la sue porfisson ye asparcida a la de ls sacristanos, sáben quaije tanto cumo ls curas. Yá nua, nun de home de farda nien d’outoridade, mas si de home que quier todos d'a bien, chamou-los daparte, deixando las ties i la moçada de l juntouro de fuora i bira-se pa ls dous i diç-le:
Dai las manos, i d'a pronto, “anton bós an Zenízio yá sodes tan poucos i mesmo assi inda andais cun anteimas”.
Ye assi cun estas bibéncias i rialidades, que you gusto de fazer estes testos.
I you questumo dezir, se nun me mándan calhar quando falo de la mie tierra i de las mies gientes, nun sou capaç de me calhar.
11/01/08
Eirrata
Assumir ls erros ye siempre defícel, mas ye amportante. Ye, portanto, neçairo eimendar l erro que cometi onte, al screbir l post subre la pieça Miedo Azul.
La pieça assenta na cuonta Barba Azul de Charles Perrault. Nun sei se fui por haber tamien ua berson de ls armanos Grimm, se fui por haber falado antes ne ls "Irmãos Catita", acabei por screbir que la cuonta yera de ls armanos Perrault (l suonho tamien nun ajudou). Pul anganho, pido çculpa als lheitores.
MIRANDA DE L DOURO
Tan anclemente i frie te fazieran
Que fulmineste, assi ponendo por tierra
A quantos pula fuorça te quegiran.
I quien antrar ousasse pul Douro
Ou pul oeste ou sul ou pul norte,
Fuosse romano, godo ou fuosse mouro,
Pagaba la ousadia cun la muorte.
Las tues danças son remeniscéncias
Dessas guerras longínquas que crioran,
Cun delor i sangre i místicas eisséncias,
La Pátria que ls antigos mos lhegoran.
Ó Miranda de l Douro, melodie
De la cançon mais romántica de la bida,
Feita de lhuç i suonho e de poesie,
De ua alborada outrora eiqui nacida.
Ancanta-me l bibrar de ls pauliteiros,
Tues hounricas, de hounras i mercés,
Tues gaitas de foles, tous pandeiros
I l jeito de falar l mirandés.
Todo me marabilha an ti, Miranda,
Zde l campo a la cidade, a la reduondeza,
Ls questumes de l pobo, cuomo l anda
L modo de bestir a la mirandesa.
Guosto de ti, Miranda, tal qual yés,
Mie pupila, mie frole agreste,
Franca i sincera de la cabeça ls pies
I seres de l nordeste la mais nordeste.
Por ti passou aqueilha bela anfanta
Que benira alhá de las tierras de Aragon,
Que alén de ser rainha fuora santa,
Eilha que transformou an rosas pan.
Dize-se que inda agora, cuomo anton,
Santa Isabel, an nuites de lhuar,
Spalha rosas que transforma an pan
Als probes que bagueian sien un lar
Al destas cousas tener coincimento,
Antendi la rezon que l pobo ten
L don de amar i dar acuolhimiento,
Fazer bien i sien oulhar a quien.
I por que la tradiçon assi l manda,
Nun permitades que un die l mirandés
Se deixe de falar, que you baia a Miranda
I tenga de te oubir an pertués.
Extracto de un poema do libro “Relíquias do Nordeste Transmontano” de Cláudio Amílcar Carneiro (de Chacim).
10/01/08
Miedo Azul
L Maxime ye un bar/cabaret de Manuel João Vieira (bocalista de la banda Ena Pá 2000 i de ls Irmãos Catita i antigo candidato de risa a Persidente de la República). Zde que ten nuoba geréncia, l cabaret Maxime ten-se metido por ua porgramaçon diberseficada, cun cuncertos, grabaçones de porgramas de telbison cumo l Sempre em Pé (terças na 2:, apersentaçon de Luís Filipe Borges) i spectáculos de strip-tease na nuite de Cunselada. Mais diberseficado que isto, solo tenendo ua pieça de triato specialmente cuncebida para ninos.
lheitura de poemas
Por acasion de l salimiento de l lhibro O que resta do dia, antologia de poesia e prosa de Judith Herzberg, traduçon de Ana Maria Carvalho Lemmens, eiditado pula Cavalo de Ferro, Jorge Silva Melo lerá poemas de la outora, na perséncia de la mesma, ne l próximo die 14 pulas 18:30, na Culturgest. La antrada ye lhibre, ne l lhemite de ls lhugares çponibles (debe de lhebantar-se ua seinha, trinta minutos antes). Más anformaçones aqui: http://www.culturgest.pt/actual/herzberg.html
09/01/08
Rosquilhas
ROSQUILHAS: bolhos caractelísticos mirandeses, cul feitiu de argolhas.
L que ye perciso pa las fazer:
- 250 (duzientas i cinquenta) g d’açucre
- 500 (quenhientas) g de farina
- 2,5 (dous i meio) dl d’azeite
- ½ (meia) colher de sopa d’unto.
- ½ (meia) colher de caldo de manteiga
- 4 (quatro) uobos
- ½ (meio) cáleç d’augardiente
- ½ (meia) colher de caldo de bicarbonato
La sue purparaçon:
- Ajuntar todo mui bien.
Pon-se a cozer ne l forno de lheinha, yá caliente.

07/01/08
Pertual, Pertual
I acraditeste na tue mensaige
Fuste ganhando terreno
I fuste perdendo la mimória
Yá tenies mei mundo na mano
Quejiste amponer la tue relegion
I acabeste por perder la lhibardade
A camino de la glória
Ai Pertual, Pertual
De que ye que stás a spera?
Tenes un pie nua galera
I outro ne l fondo de l mar
Ai Pertual, Pertual
Anquanto quedares a spera
Naide te puode ajudar
Tubiste muita carta para bater
Quien joga ten de daprender a perder
Que la suorte nunca ben sola
Quando bate a la nuossa puorta
Sbanjeste muita bida nas apostas
I agora trais l zgusto a las cuostas
Nun se puode star dreito
Quando se ten la spina tuorta
Ai Pertual, Pertual
De que ye que stás a spera?
Tienes un pie nua galera
I otro ne l fondo de l mar
Ai Pertual, Pertual
Anquanto quedares a spera
Naide te puode ajudar
Faziste ciegos de quien uolhos tenie
Quejiste poner todo mundo na lhinha
Troqueste l'alma i l coraçon
Pula punta de tues lhanças
Çfameste quien berdades dezie
Cunfundiste amor cun pornografie
I apuis perdiste l gusto
De jogar culs tous ninos
Ai Pertual, Pertual
De que ye que stás à spera?
Tenes un pie nua galera
I outro ne l fondo de l mar
Ai Pertual, Pertual
Anquanto quedares a spera
Naide te puode ajudar
Ai Pertual, Pertual
De que ye que stás à spera?
Tenes un pie nua galera
I outro ne l fondo de l mar
Ai ,Pertual, Pertual
Anquanto quedares a spera
Naide te puode ajudar
Jorge Palma
[An pertués:
Portugal, Portugal
Tiveste gente de muita coragem
E acreditaste na tua mensagem
Foste ganhando terreno
E foste perdendo a memória
Já tinhas meio mundo na mão
Quiseste impor a tua religião
E acabaste por perder a liberdade
A caminho da glória
Ai, Portugal, Portugal
De que é que tu estás à espera?
Tens um pé numa galera
E outro no fundo do mar
Ai, Portugal, Portugal
Enquanto ficares à espera
Ninguém te pode ajudar
Tiveste muita carta para bater
Quem joga deve aprender a perder
Que a sorte nunca vem só
Quando bate à nossa porta
Esbanjaste muita vida nas apostas
E agora trazes o desgosto às costas
Não se pode estar direito
Quando se tem a espinha torta
Ai, Portugal, Portugal
De que é que tu estás à espera?
Tens um pé numa galera
E outro no fundo do mar
Ai, Portugal, Portugal
Enquanto ficares à espera
Ninguém te pode ajudar
Fizeste cegos de quem olhos tinha
Quiseste pôr toda a gente na linha
Trocaste a alma e o coração
Pela ponta das tuas lanças
Difamaste quem verdades dizia
Confundiste amor com pornografia
E depois perdeste o gosto
De brincar com as tuas crianças
Ai, Portugal, Portugal
De que é que tu estás à espera?
Tens um pé numa galera
E outro no fundo do mar
Ai, Portugal, Portugal
Enquanto ficares à espera
Ninguém te pode ajudar
Ai, Portugal, Portugal
De que é que tu estás à espera?
Tens um pé numa galera
E outro no fundo do mar
Ai, Portugal, Portugal
Enquanto ficares à espera
Ninguém te pode ajudar.]
Die de Reis
Ampeça uns dies antes, cun ua dúzia de ties que se ajúntan nun forno, a cumbite de ls mordomos, para fazer ls Roscos. You nun bos puodo dar la receita, que nun la sei, mas si sei que nunca ye serbiço para menos de un die i que lhieba siempre para riba de uas uitenta dúzias de uobos. Las ties fáien L Ramo – que son ls roscos armados nun aparato própio apegado a ua mesa – i lhieban-lo para la eigreija.
Apuis, ls mordomos ban por todas las casas a cumbidar las pessonas para la fiesta de las Claras que se fai na Sesta antes de ls Reis.
An las Claras, ls mordomos ouferécen bino i antremoços – i cigarros!, mirai se quien manda l sabe - para quien quejir i dan a porbar ls roscos. Hai siempre música i bailarote fuorte. Scusado será dezir que cun bino i antremoços de graça, la cousa nunca acaba cedo nien naide bai para casa cun sede. L padre diç que le cháman Claras, por bias de tener a ber cun claridade, camino para la lhuç. Cada un queda naquilho que le parece!
Ne l Die de Reis bamos anton a beijar outra beç l Nino i, a la salida de missa, apuis de arrematar las prendas de l Nino – l denheiro ye para la fiesta – arremata-se tamien l Ramo. Para ls solteiros ou para ls casados. Se la arremataçon fur de arreda queixo, ua acumparança, cumo tal, se ls solteiros l arrematáren por três mil ouros de arreda queixo, apuis solo eilhes ye que ténen l dreito de quemer roscos. Apuis de pagáren ls trés mil ouros, stá buono de ber.
Se nun fur de arreda queixo, l Ramo bai para la Casa de l Pobo, debide-se an quenhones i cada pessona bai a mercar l sou quenhon, ou quenhones, cunsante la deboçon. Ou cunsante la gana que tubir de Roscos.
Dezi anton bós agora se yera qualquiera rapaç de treceira classe que fazie ua redaçon tan bien fazida, cun todo tan bien splicadinho!
Se nunca porbestes ls Roscos, nun sabeis l que ye buono. Cun ua copica de aniç ou de licor, ah rapazes, anté ls caneiros se ban trás deilhes.
06/01/08
Un projecto cunsistente pa la Cultura an Pertual
Falar ou nun falar mirandés

Algues dies datrás, poucochicos, fui-me feito un comentairo que ye bien rebelador de l que bou a dezir.
-Screbi you subre la spráncia que me dan ls alunos de mirandés de l Agrupamiento Bertical de Scuolas de Miranda de l Douro, que l mais deilhes, stan pula purmeira beç a meter un marco an sue bida cumo scritores bilhingues. Todo esso cuntina berdade, mas l comentador, pessona siempre lista an todo l que se fai na lhéngua mirandesa, dezie-me:
-Ye bien dito l que dizes, mas hai muito que fazer por essa mocidade que quier daprender i screbir, porque son scassas las bezes que la fala, culs outros, culs sous, cula quemunidade mirandesa. Que nós podemos dar siempre ua upa.
Cumo you antendi este sentir, i me dei de cuonta! Porque tamien you perteneço a ua Associaçon Cultural i Recreatiba que se chama Nial de la Boubielha i ende esso acuntece. Somos ua quemunidade de mirandeses, (Zeniziense, decendientes i muitos cunterráneos) cun fuortes lhigaçones antre todos i la nuossa aldé cumo poucas por esse mundo afuora.
Nun bou a craticar, dezir mal, nien a caçuar, l que bou a dezir ye que tamien nós quando mos ajuntamos ne ls magosto, fiestas, bacances, jogos, cuntatos pul telfone, eimeiles, scassas bezes ousamos la fala l la scrita an mirandés. Ye causo para fazer ua reflexon.
Anton ls que alhá nacimos, la daprendimos de garotos, la sabemos falar, uns bien outros menos bien, ye deber nuosso ousá-la siempre que se puoda ousar. I nesses ambentos, nesses cachicos stá alhá todo l que ye perciso para la puxar acá parriba. Nun se fai por miedo ou bergonha!? Mas bergonhoso será se nun fazemos todo, i un die por culpa nuossa eilha nun bibir. Ye deber nuosso fazer, ye un deber que tenemos que prestar al mirandés. Ua lhéngua, nun bonda studá-la, ten que ser screbida i falada
Nun sei se queda bien, ou se todos stan d’acuordo, mas deixo un zafio, a todos ls associados de l’Associaçon Cultural i Recreatiba Nial de la Boubielha, que an todo l que fazirmos, l mirandés seia la lhéngua falada i an mirandés siempre scríbamos. Cuido que mesmo aqueilhes que nun la daprendírun i que cun nós cumbíben nesses momientos ban a gustar. Amouchando-la, nun speremos un agabon.
05/01/08
1984
04/01/08
Parabienes als Alunos de Mirandés

Mas desta beç cuidei por bien nun deixar passar l’ouportunidade de falar de ls jobes, de l Agrupamiento Bertical de Scuolas de Miranda de l Douro. Para dar ls mius parabienes (ajunto pa ls sous porsores) pulas Buonas Fiestas que screbírun i l Jornal Nordeste las publicou.
Para agradecer la alegrie i sastifaçon que me dan las sues mensaiges. Para l dezir que anquanto las leio ben-me un sabor doce, un sabor bien special, chegando a poner la mie eimaginaçon ne l miu tiempo dantes.
Ls sous deseios i teçtemunhos, benindo de adonde bénen, sinceros i puros ténen un balor tan taludo que nun hai pareilho, para mi que fui nino adonde eilhes l son hoije, nun habie melhor presente para me oufrecer. L mui oubrigado ye pouca cousa, las mies palabras de agradecimiento son pequeinhas para tamanho feito, taluda obra.
Cuido que l mais destes rapazes i rapazas quando scríben na nuossa lhéngua mai (mirandés) al sou teçtemunho stan a meter, poner un marco an sue bida de scritores bilhingues i a deixar l purmeiro punto cumo çfensores dua cultura milenar. Stan a dezir-mos a nós i dar la mensaige a la houmanidade que este património cultural ten ne l feturo giente que del nun se bai a squecer i que puode cuntar cun eilhes pa l falar i screbir.
Este jobes de l Agrupamiento Bertical de Scuolas de Miranda de l Douro cula sue partecipaçon i studo de la lhéngua mirandesa, stan assi a lhoubar i dar l reconhecimiento tan merecido al ambestigador José Leite de Vasconcellos, neste anho an que se comemóran ls ciento i ciquenta anhos de l sou nacimiento (1858).
Ye neilhes que stá la nuossa maior spráncia de la cuntinidade, de l feturo ser melhor an todo i an special cumo mirandeses i la nuossa lhéngua. You miro para estes jobes cumo mira un pelegrino quando fai ua lharga jornada ne l rechino de l berano, chenico de sede i la sue fé se bira pa l’auga dua fuonte. Quando s’arrima a la fuonte i bei que inda mana i ten auga, nel medra, renuoba-se la fé de la jornada ser ua bitória.
Para todos bós, que l anho 2008 seia un anho cheno de todo l que mais deseais.
03/01/08
Abeilhas

02/01/08
2008

Bun anho
Ne ls redadeiros dies de l anho passado, inda nun se passórun muitos, mas yá fui l anho datrás, eiqui neste mesmo blogue l stimado i amigo Amadeu deixou dues preguntas que dezie que nun sabie se sabie respunder. I apuis diç quales son.
You mirei-las i cuido que ye un zafio que pon, assi a modo dua reflexon, porque puode tener pequeinhas repuostas i cúrtias, puode tener mil repuostas i bien lhargas.
Assi i todo, a miu ber, un deseio de buonas fiestas benindo bien de andrento de l'alma dun ye siempre un querer bien, i que todo de l melhor tenga a quien biramos esse deseio de buonas fiestas, i cumo stan lhiadas a esta temporada de fiestas, que séian buonas las fiestas.
Mas que tamien se sabe que estas cousas dan de quemer a l’alma, al sprito, son la rega de l'amisade antre las pessonas, aprossimá-las, cun eilhas se puode fazer siempre ua buona lheira. Dende ls deseios de buonas fiestas nunca pochórun naide. I se tamien eilhes serbíren para parar un cachico i fazer reflexon subre algue cousa que nun stubo bien i dende s’atalhar camino i poné-la melhor, tamien yá ténen algun balor.
Son dies stóricos que la houmanidade an giral scolhiu, cun mais ou menos fé, mas que dében serbir de çculpa para sembrar paç, alegrie, quemunhon, ounion de las famílias, ounion de ls pobos. Que nas buonas fiestas tamien stá l deseio de que debemos botar fuora las cousas malas i dar las manos nun géstio puro, sien rancor nien rábia.
Cuido que un se consolaba de la fame que passaba, porque quemie melhor nessa nuite a la cena. Ls ayunos feitos pul adbento, desses nun stranhaba muito, porque ls mais de nós nun ls faziemos solo ne l adbento, faziemos-los todos ls dies. Era un adbento giral i cuntinado.
Este ye l miu purmeiro cuntato deste anho ne l blogue, punto d’ancuontro de muitos de nós, porqui mos coincemos, porqui botamos las nuossas eideias, porqui quiero quemungar de todos ls cahicos buonos i menos buonos cun todos.
Cun todo respeito que la nuossa querida lhéngua mos merece i de l mesmo modo todos ls scritores que eiqui l fázen, un bun anho de 2008.
01/01/08
Bee Movie
Anho Nuobo
Mas hai cousas que somos nós que las fazemos, cumo este blogue, por eisemplo. El ampeçou hai menos de un anho, mas yá passou a ser ua jinela adonde nós mos beninos a assomar muita beç i deixamos acá cousas para ls outros se assomáren. Ye esso que you gustarie que cuntinasse a ser: ua jinela adonde todos mos podemos mirar i dar a coincer l nuosso mundo. Cuido que staremos de acordo que esso será ua cousa buona.
Que eiqui mos cuntínemos a ancuntrar, son ls mius botos, cun toleráncia, lhibardade i respeito pula denidade de la nuossa lhéngua i de nós mesmos. Cada ua/un al sou modo, ye amportante para que este blogue cuntine.
I queda eiqui un pedido, para cada ua/un se sforçar nesse sentido: que séiamos cada beç mais a screbir eiqui, que assi las froles seran de quelores mais bariadas i, portanto, mais guapo será l ramo.
2008 ampeça tan bien !
31/12/07
Bun 2008
Fáltan pocas horas para acabar 2007. Ye un alíbio. Claro que l anho tubo cousas buonas, mas tamien acuntecírun otras malas i, para alhá disso, nun tengo gana de mirar al para trás. Tamien nun bou a fazer la questumada lhista de antençones. An 2008, bou a retomar alguns porjetos ampeçados (i adiados) an 2007 i bou a antentar star abierto a aquilho que acuntecir.
Nun querendo ser pessimista, bou referir un speto an que 2008 ampeça mal: entra an bigor la nuoba lhegislaçon subre l tabaco. You nun fumo. Yá tenie mais de binte anhos, quando pus un cigarro aceso na mie boca i nun gustei. Como ye un bício caro, faç mal a la salude i nun me soubo bien, achei que nun balie la pena cuntinar. Mas l nun fumar nun me dá ningua superioridade moral subre aqueilhes que fúman. Até porque tamien tengo ls mius bícios. Bebo café bárias bezes al die, passo tiempo a mais na anternete i gusto muito de quemidos calóricos como séian antremeadas, tabafeias, chouriços, i otras cousas más. You sei que faç mal, mas cumo dezirie l nuosso amigo Tortulhas, yá stou cumo l outro, paga-se l mal que faç cul bien que sabe.
La berdade ye que nun stou para aturar que l Stado me benga a dezir para demudar ls mius hábitos. Ye por isso que stou solidário culs fumadores. L Stado ten la oubrigaçon de mos alertar para aquilho que faç bien o mal a la salude (seia culs porgramas scolares, ou cul canal público de telbison), mas tamien ten l deber de mos deixar scolher se queremos bibir até a ls 100 anhos, ó se queremos tener pequeinhos prazeres que pónen an peligro risco esse oubjetibo.
La nuoba lhei de l tabaco tamien trairá porblemas als duonhos de cafés, bares i restourantes, yá que stou an crer que muitas pessonas mais ban a querer tomar l sou café an casa, adonde la ASAE (nuoba PIDE?) nun bai a ber quantos cigarros fumamos? Por anquanto. Porque nun me admiraba que alguns gobernos quejíssen criar ua sociadade sien bícios, cun cidadanos chenos de bertudes, que fázen jogging lhougo a la purmanhana i ban al ginásio al menos dues bezes por sumana. Quando chegarmos a esse die, pouco faltará para la eisigéncia de tenermos todos pelo louro i 1,80 m.
Mais Preguntas
1 - L que se deseia quando se deséian "Buonas Antradas, cul pie dreito"? Que quier dezir essa metáfora? Será que ye mais fácele andar se ampeçarmos pul pie dreito? Ó haberá un segnificado eideológico por trás disto? Será agradable ampeçar l anho cul pie dreito para ua pessona cumo Paulo Portas, mas que dirá l sou armano Miguel?
2 - Donde benirá aquel mito que diç que dá suorte ampeçar l anho cun bragas azules nuobas?
L Daguinaldo
L Daguinaldo ye ua tradiçon mirandesa de l die 1 de Janeiro, que hoije parece yá solo eisitir pa ls lhados de la raia. Mas subre essa questume, screbiu Clemente Mondragão, an 1927: «Neste dia de Natal, bem como no dia do Ano Bom, é costume invariavelmente geral, exceptuados unicamente aqueles que tiveram a infelicidade de não matar porco, fazer consistir a primeira refeição, o almoço, no caldo de botilho, orelheira, salpicão, linguiças, e pé de porco. A este menú de almoço em dia de Ano Bom ou primeiro de janeiro é-lhe dado o nome de “Daguinaldo”: e quando qualquer criatura entra, na manhã desse dia, em casa de qualquer vizinho, depois de dar os bons dias vai dizendo logo a quem está: - Anton, dais de l daguinaldo?». Fui-me a saber de l que ye i de adonde ben esta tradiçon i bou a resumir eiqui l que achei pula anternete.
An Spanha hai la questume de ls garoticos íren de casa an casa a cantar ‘villancicos’, i cháman-le a esso pedir l aguinaldo, que puoden ser doces. Eisemplo dun desses ‘villancicos’:
En la puerta de mi casa voy a poner un petardo
pa'reirme del que venga a pedir el aguinaldo.
I de adonde ben esta questume?
Ua tradiçon romana pon l'ourige de ls aguinaldos de l die 1 de Janeiro an Tácio, rei de ls Sabinos, que nesse die se iba a apanhar yerba al matorral sagrado de Strenua [La Fuorça] ó Strenia, diusa de la salude para assi tener la proteçon debina. Dende que le chamában strenae als persentes que ls amigos se dában uns als outros an honra de ls diuses i cumo seinha de buona suorte [inda hoije an Fráncia le cháman a essas prendas de étrennes]. Ye tamien dende que ben l berbo mirandés strenar [pertués estrear] i la palabra strena [pertués estreia].
Cul tiempo, esta questume de oufrecer prendas simples, cumo galhos de arble para dar suorte, zapareciu i ls aguinaldos passórun a ser cousas de luxo que se dában nas fiestas de Saturno, an dezembre, i nas fiestas de Minerba. L amperador Tibério ampuso que todo se passasse solo nas kalendas de janeiro.
Cul tiempo, ls aguinaldos passórun a ser ua prática que solo faborecie l poderosos i ls ricos: ls clientes oufrecien aguinaldos als protetores, ls cidadanos oufrecien als príncepes, i ls alunos als mestres. Muitos até dában l que nun tenien. Ne ls purmeiros seclos de la nuossa era, bários padres de la Eigreija screbírun contra essa questume. Até habie giente, subretodo ne l campo, que na nuite de 31 de dezembre para 1 de janeiro ponie mesas chenas cun toda la culidade de quemido para quien passasse.
Ls aguinaldos fúrun recebidos pula eigreija na fiesta de l 1º anho de batismo, chamados aguinaldos batismales i ne l seclo VI éran medalhas, belas ou candenas cuns dezires subre l çtino de l batizado.
La cousa cuntinou pula Eidade Média, mas ganhou inda mais fuorça cul Renacimiento. Las étrennes francesas parece que se dibulgórun nessa altura pula alta sociadade i fúrun proibidas, sien éisito, por lei de 1793.
I fui assi que ls aguinaldos chegórun até als nuossos dies. Essa questume ten muito mais de dous mil anhos, ye de muito antes de l crestianismo, i hai arrimado a dous mil anhos que se faç ne l die 1º de Janeiro.
Ye destes aguinaldos que ben tamien l Daguinaldo mirandés. Parece que haberá sido giral an toda la tiera de Miranda, mas esso ye algo que nun stá cunfirmado. Tamien puode parecer stranho que solo se fusse a pedir l Daguinaldo als padrinos, mas talbeç esso seia ua proba segura de que el ten ourige ne ls aguinaldos batismales, que bénen de ls purmeiros tiempos de l crestianismo.
Resta saber até que punto l Daguinaldo mirandés houbira sido anfluenciado puls aguinaldos de Spanha, mas nun custa a aceitar que téngan la mesma ourige, que se perde yá ne ls tiempos.
30/12/07
Las pitas scapórun-se
Cun tanta cumbersa subre pitas que atrabéssan la strada, nun puodo eibitar falar de un de ls mius cinemas faboritos de animaçon, Chicken Run (mas la frase que Tortulhas me atribui, "La pita yá habie mercado l belhete para ir a ber un quelóquio que strenaba nun tablado de l outro lhado de la strada. :)", también ye antressante).
Che Anguila !

Eiditei este testo ne l SAL, l sítio de la tierra adonde naci. Acho que tamien puode ser antressante eiditá-lo aqui cun la bantaige de poner tamien retratos. Béngan anton retratos i eideias tamien !
Debe de haber rezones i ua deilhas ye l fato de ne l més de Outubre atrasado haber quarenta anhos que fui matado aquel que se tornou, quérgamos ou nó, un mito, un modelo tamien an ciertos casos i ua eimage tan fuorte que cuntina a ampressionar i a ser oupida an muitos países de l mundo, subretodo quando se trata de defender la lhibardade i de denunciar las anjustiças sociales i la oupression .
Quaije na mesma altura an que fui muorto – por aqueilhes que defendien pul cuntrairo, até pula fuorça, la bioléncia i la guerra: l amperialismo -, an 1966 eisatamente, eimigrábamos nós para la França…
Nun ten nada a ber ua cousa cun outra?
Si! Muito! Mais de l que se pensa… Bonda pensar…!
Mas nun antrarei an menudezas. Todos somos grandes, adultos i bacinados cumo se diç an francés para ancuntrar dados, ler biografies, ler i reler cien bezes se fur neçairo páiginas i páiginas, miles de páiginas subre la nuossa stória… la stória de ls homes… para antender un cachico melhor quien fumos i l que somos hoije.
Hai cinemas tamien que ajúdan. Ne l miu caso, hai dous ou trés anhos mais ou menos, ajudou-me a coincer melhor essa personaige que fui El Che un guapo filme, realizado pul brasileiro Walter Salles, Diário de Motocicleta, rodado an spanhol i assente ne l relato que El Che screbiu na sue purmeira biage fuora de la Argentina quando solo tenie 23 anhos (inda era studante an medecina) i que l lhebou, a el i a un amigo biouquímico tamien cun eideias de squierda, até la Benezuela, atrabessando la Cordelheira de ls Andes i passando pul Chile i tamien l Perú adonde íban a ajudar a curar pessonas anfetadas por ua de las malinas mais mortales i mutiladoras de todos ls tiempos: la lepra.… Mais de 13 000 quilómetros nua mota - ua bielha Norton 500 de 1939 a quien habien dado l nome an spanhol de «la Poderosa» - mas a cierta altura muito a pie tamien...
Se nunca tubistes la suorte ou la ouportunidade de ber esse filme que ye de 2002 i que fui bárias bezes premiado an bários festibales, ide-lo a ber ne l Youtube por eisemplo: nun fáltan eimages i cachos desse cinema (an spanhol, an francés i an anglés; noutras lhénguas pula cierta tamien…)
Depuis tamien nun ye ampossible que essa personaige, esse rebolucionairo antre ls mais afamados de la Stória, El Comandante, esse heirói de la Reboluçon Cubana i de la lhuita contra l amperialismo, nun tenga tamien marcado dua maneira ou doutra ls spritos, até ende nessas Tierras de Miranda… mesmo nesses anhos 50 i 60 an que quaije nun habie inda telbisones… solo alguns rádios…
Cumo splicar, por eisemplo, la ourige dua spresson que ousaba muito miu abó Manuel Paxareiro, l pai de miu pai, i que era assi : «Che Anguila!», que era cumo ua maneira para el de cumprimentar, de saludar, de se çpedir mas tamien de zafiar sien la mais pequeinha selombra de dúbeda; depuis daba un salto i oupa! Iba-se outra beç a la sue bida!
Ye berdade que tamien tenie essa nomeada miu abó: tiu Anguila! Pula razon por eisemplo que todas las bezes que le daba na gana, apanhaba peixes ne l riu Douro, anguilas cumo acuntecie por bezes; i era ua pessona mui lista, delgada i até bastante alta tamien esse miu abó…
Mas essa palabra «Che» que ye argentina i solo argentina, adonde fui que la oubiu, repetindo-la muitas i muitas bezes, sien nunca se fartar, até morrer ne l ampeço de ls anhos 80, yá cun 80 i tantos anhos, el que quaije nun sabie ler i que solo chegou a ir algun tiempo pa la França antre las dues Guerras mas nunca pa la Argentina cumo acunteciu mesmo assi a alguas pessonas de Sendin que scolhírun esse paíç cumo çtino de eimigraçon antes de ls anhos 50…?
An Spanha, an Sebilha, adonde stubo a trabalhar tamien alguns anhos ou de l outro lhado de l riu quando iba a mercar uas calças de pana ou outras cousas qualesquieras que traie para Sendin an cuntrabando, nadando ne l riu… precisamente cumo ua anguila?
Mistério! Mistério total porque you inda era mui nuoba quando se morriu miu abó i nun tube tiempo de le fazer la pergunta!
I inda naide me soubo splicar… até hoije.
Se nesta mie crónica me dou la gana, antes que se acabasse este anho, de falar deilhes, de El Che i de miu abó tamien afinal, fui para ber mais ua beç se çcubro l mistério… Talbeç desta beç alguien saba i me puoda ajudar…
Mas até alhá, nun podeis eimaginar la proua que sinto mesmo assi de saber que talbeç esse miu abó, miu abó Manuel Paxareiro, l pai de miu pai, tenga talbeç scolhido cumo heirói, heirói até la fin de la sue eisisténcia, esse rebolucionairo ancorruptible acumparado até por alguns a un dius i cun rezon, El Comandante, El Che, Che Guevara! Ernesto Rafael Guevara de la Serna!
Anton, mais ua beç, i para le prestar houmenaige a eilhes dous, bou a dezir i a repetir cumo miu abó fazie cun ua alegrie que balie mais que todo l ouro de l mundo:
«Che Anguila!»
Hasta siempre!
P.S. L mais ancrible ye saber que alguns me cunsídran ua femenista. Se pensássen bien! Mas nun pénsan!
An Cuba, an 1960, cun Simone de Beauvoir i Jean-Paul Sartre que chegou a dezir mais tarde de Che Guevara: Persépio


29/12/07
Quien nun sabe fazer, ansina
Ua bielha lhona diç que "quien nun sabe fazer, ansina". Eisísten, aliás, muitas bariantes. La mie faborita ye "quien nun sabe fazer nada, ansina; quien nun sabe ansinar, dá aulas de Eiducaçon Física". Se gusto desta lhona, nun ye por que cuncorde cun eilha, ye porque tengo amigos porsores de Eiducaçon Física i gusto de ber la reaçon deilhes quando se la cunto. Falando a sério, para se ansinar ye perciso tener coincimientos i saber trasmiti-los.
28/12/07
Cantar las janeiras
Modas cantadas por ties, tius, moças i moços pulas rues i a las puortas de las pessonas, fázen un cantar bien própio deste tiempo i assi, deste modo, déixan la mensaige de buonas fiestas i deseio de muita paç. Ls moradores i duonhos de las casas adonde las Janeiras son cantadas amóstran l sou agrado dando las janeiras (fruitos secos, chouriços, chouriças i demais cousas)
Nun sabendo bien la sue ourige, you sei que nas tierras de Miranda (nuossas tierras) las Janeiras son ua tradiçon fuorte, dende que tubo i cuntina a tener muito acarino de la Outarquie. Bonda ber las amboras que salírun ne l Jornal Nordeste nas sues publicaçones de 10.01.2006 i 09.01.2007 para ber l que diç i yá nun se queda cun dúbedas destas cousas, la fuorça de la tradicon, la gana de la bibir i todo l que se fai para que todo l mundo la biba. Puis para alhá de todo l que se fai pulas aldés inda se pormuoben ambentos. Ye de lhoubar.
Cuido you que tamien eiqui puode ser un bun sítio de dibulgaçon i de partilha cun toda essa tradiçon. Assi cumo hai relatos, teçtemunhos que alhá chégan, muitos para tener cuntato i agarrar l saber desse património cultural, tamien you gustaba de eiqui l benir a daprender. Porque an mi stá ua mauga mui grande, you scapei-me de garoto dalhá, temprano demais, nun tube tiempo d’agarrar las cousas. You nun m’acuordo de na mie aldé haber cantares de las Janeiras. S’acauso ls houbo, i alguien l sabe, cumo serie buono coincé-los, porqui ou doutro modo. Serie tan buono alhebantar essas piedras.
Cumo ua parede, i las piedras fúren cachos de cultura, nun amporta quien, l que amporta ye que séian alhebantadas. Nun puode ye ser un sbarrulho para adonde naide querga mirar i desso s’ambergonhe.
Ls Zenízienses tenemos tanto trabalho por fazer...
Papelon
You gusto de reciclar. I acho tamien que tengo l deber de l fazer. Mas a las bezes, ye ampossible.
27/12/07
Preguntas
Dues preguntas a que nun sei se sei respunder:
1 - L que se deseia quando se deséian Buonas Fiestas ou bun Natal?
2 - Datrás, na Cunselada, un cunselaba-se de la fame passada ou de ls aiunos feitos pul adbento, ou de dambos a dous. I agora de quei se cunsola un na Cunselada?








