12/02/08

To las cartas d'amor son redículas

To las cartas de amor son
Redículas.
Nun serien cartas de amor se nun fúran
Redículas.
Tambien screbi ne l miu tiempo cartas d'amor,
Cumo las outras,
Redículas.
Las Cartas d'amor, se hai amor,
Ténen de ser
Redículas.
Mas, al fin,
Solo las criaturas que nunca screbírun
Cartas d'amor
Ye que son
Redículas.
Quien me dira ne l tiempo an que screbie
Sien dar por esso
Cartas d'amor
Redículas.
La berdade ye que hoije
Las mies lhembráncias
Dessas cartas d'amor
Ye que son
Redículas.
(Todas las palabras sdrúxulas
Cumo ls sentimientos sdrúxulos,
Son naturalmente
Redículas.)

Álvaro de Campos (Fernando Pessoa)




[An pertués:

Todas as Cartas de Amor são Ridículas

Todas as cartas de amor são
Ridículas.
Não seriam cartas de amor se não fossem
Ridículas.
Também escrevi em meu tempo cartas de amor,
Como as outras,
Ridículas.
As cartas de amor, se há amor,
Têm de ser
Ridículas.
Mas, afinal,
Só as criaturas que nunca escreveram
Cartas de amor
É que são
Ridículas.
Quem me dera no tempo em que escrevia
Sem dar por isso
Cartas de amor
Ridículas.
A verdade é que hoje
As minhas memórias
Dessas cartas de amor
É que são
Ridículas.
(Todas as palavras esdrúxulas,
Como os sentimentos esdrúxulos,
São naturalmente
Ridículas.)

Álvaro de Campos (Fernando Pessoa)]


11/02/08

Lhienda i tradiçon de San Balantin



Un pouquito por todo l mundo, comemora-se ne l die 14 de Febreiro l Die de San Balantin, mui coincido tamien cumo l die de ls cumbersados (namorados). Mas quien fui San Balantin i porque ye que este santo i mártere Romano stá lhiado a esta tradiçon i birou l patrono de ls cumbersados? Fui l que you percurei siempre saber, cuido que cula maiorie de las pessonas assi acuntece.
Amporta çtacar que las comemoraçones de l die 14 de Febreiro cumo l die de ls cumbersados i de San Balantin, ten bárias splicaçones. Uas de tradiçon crestiana, outras de tradiçon romana i pagana.
L’eigreija cristiana acuolhe trés santos cul nome de Balantin, mas aquel que lhieba la lhigaçon als cumbersados cúidan ls antendidos tener bibido ne l seclo III, an Roma, i que se morriu cumo mártere ne l anho 270. Cunta tamien la lhienda que San Balantin antes de ser santo fui cura crestiano al tiempo de l Amperador Cláudio II, que cula gana de arrincar un eisercito romano grande i fuorte, proibiu ls casamientos de ls moços, yá que poucos éran ls que íban a las suortes, i nanhun s’ouferecie cumo boluntairo pa la tropa. Esta lei amperial fizo cun que l cura Balantin se reboltasse i fizo muitos anlhaces a las scundidas. Para mal de ls sous pecados, que ls curas tamien ls ténen, nien ls casados fúrun capazes de l salbar. Çcubierto, preso, maltratado i por cundenaçon quedou sien la cabeça ne l die 14 de Febreiro ne l anho de 270. Assi cumo muitas outras lhiendas, tamien esta ten bariantes que le acrecéntan algo a la stória. Ua deilhas ye que anquanto staba ne ls calhabouços, Balentin era besitado pula filha de l xefe de l calhabouço a menudas bezes, cun quien falaba muito i de quien se birou mui amigo. Ne l die de la sue muorte (die 14 Febreiro), antes de ser lhebado pa l terreiro de la bergonha, deixou par’eilha un scrito adonde dezie: “De l tou Balantin.” Ampeça eiqui la tradiçon de scritos antre ls cumbersados, que se mánten até ls dies de hoije.
La lhienda de tradiçon pagana armana-se cula stória de l mártere crestiano, ua beç que na Roma Antiga, se comemora ne l die 15 l Festibal Lupercalia, que ne l caléndairo romano, era al mesmo tiempo l ampeço de la Purmabera. An biesperas desse die, éran puostos an cacharros scritos cun l nome de rapazas romanas que çpuis cada rapaç los íban a tirar. Assi sendo era tradiçon que l nome que le salie an suorte era la sue cumbersada anquanto duraba l festibal, ou até podie ser l anho todo.Quijo que la crestianizaçon eibolutiba de ls questumes romanos, la fiesta de la Purmabera benisse a dar lhugar a las comemoraçones an honra de San Balantin.
Cul passar de l tiempo, l 14 de Febreiro quedou assinalado cumo la troca de mensaiges amorosas antre ls cumbersados, subretodo na Anglaterra i an Fráncia. Alguns anhos apuis ne ls Stados Ounidos, adonde la tradiçon stá mais afeita, ua beç que ls scritos de San Balantin yá éran bendidos ne l ampeço de l seclo XX.
Ne ls dies de hoije ye comemorado an muitos países de l Mundo, cumo ampurron para que ls cumbersados i casados ouferecíran cousas.
An Pertual este die nun queda de fuora nien deixa la tradiçon morrer-se. Aporbeítan ls cumbersados i cumbersadas, tius i ties, para nesse die tener géstios i fazer festicas que ne l sou die a die nun se fáien.
Ua frol, un regalo, un ambite, por bien pequeinho que seia, nesse die ye grande i quantas bezes çculpa para un die ou nuite bien guapa i maior que las outras.
Que buono serie que San Balantin spargisse este ferbor l anho anteiro.




Stará l mirandés a zaparecer?



Las rezones para classificar ua lhéngua cuomo amenaçada de zaparecer, stan depandentes nun solo de l númaro de personas que la fálan, mas an special de la média de eidades dessas personas.

Hai lhénguas que son faladas por pouca giente, mas cuntínan a ser faladas por giente nuoba i, por esso, stan pouco amenaçadas de zaparecer. Hai outras que só son faladas puls mais bielhos, i muitas dessas morreran cun eilhes.
L site www.etnologue.com calculaba, cun base an dados actualizados anté 2005, que eisistirien 6.912 lhénguas na tierra, mas ua pequeinha minorie dominaba l património lhenguístico mundial.
Arrimado a 5% deilhas (347) ténen un milhon de falantes i represéntan 94% de la populaçon mundial. Todas las outras, 95% de l total de las lhénguas, son faladas por solo 6% de las personas de l mundo.
Ye neste einorme grupo que se ancóntran las que stan an risco de zaparecer mais depriessa. Estas lhénguas minoritárias son l sponente máximo de culturas que stan a ser angulhidas pul processo acelarado de globalizaçon.
An todo l mundo, arrimado a metade de las actuales quaije siete mil lhénguas eisistentes poderan ser angulhidas durante este seclo.
Passeando pulas aldés mirandesas, custatamos que se ancontra pouca giente nuoba a falá-la i ls bielhos, que todos ls dies la fálan, son cada beç menos i stan a zaparecer.
Porque tengo un grande amor pula lhéngua mirandesa que daprandi anquanto mie Mai me arrolhaba, sinto un misto de angústia i afliçon al ber que stan a zaparecer ls bielhos que todos ls dies la falában i poucos nuobos a daprandé-la. Por esso anterrogo:
- Nestas aldés, stá-se a fazer algo que permita l mirandés rejistir por muito tiempo?
- Haberá anteresse an preserbar este património cultural i lhenguístico de ls bielhos de las aldés mirandesas?
- Haberá antresse an deixá-lo zaparecer para siempre? Se si, l nuosso Pertual, i l mundo todo, ficará mais probe.

Lhénguas mais faladas de l mundo:
Mandarin (chinéç).....1.075 Milhones de personas (MP);
Anglés...........................514 MP;
Andustan .................496 MP;
Spanhol....................425 MP;
Russo..........................275 MP;
Arabe.....................256 MP;
Bengali......................215 MP;
Pertués.................194 MP;
Malaio-Andonésio....176 MP;
Francés....................129 MP.

Leonardo Antão
11 FEV 08.


09/02/08

Pau Brasil



- Terra como é o teu nome ?
Cortaram pau Saiu sangue
- Isso é brasil !

Raul Bopp, Cobra Norato i outros poemas (1931)



Fui la purmeira fuonte de riqueza que ls Pertueses splorórun ne l Brasil: essa madeira d'adonde se straie ua tinta de quelor burmeilha, quelor de brasa, que serbie para tenhir panhos.
Ye tamien l títalo an pertués, zde 2002, dun remanse scrito an francés pul scritor Jean-Christophe Rufin i eiditado cun l títalo ouriginal de Rouge Brésil – “l mais grande sucesso eiditorial ne l que respeita a remanses screbidos an lhéngua francesa, estes últimos dieç anhos, an França” - cumo oubi dezir nun hai muito na rádio .
Nun sei l que bal la traduçon pertuesa, publicada pula eiditora ASA, i tampouco sei quien fui l tradutor ou la tradutora mas nun m’admira, por haber lido i adorado ler pessonalmente esse remanse na berson ouriginal, que esse lhibro tenga tubido l éisito, pul menos cumo aqui an França, que bien merecie.
Aporbeito este spácio que mos aperpon tamien Froles para acunselhar la leitura desse lhibro a todos, als grandes i als mais pequeinhos, zde 15 anhos mais ou menos, i eibidentemente, na medida de l possible, ne l oureginal… Caso nun seia possible, ye siempre ua buona cousa fazer tamien por ancuntrar l oureginal, ler ciertas passaiges, alguas páiginas… ou pedir a alguien que saba para ler na lhéngua que l scritor scolhiu para cuntar essa stória que a mi me ancantou i puls bistos mais d'un tamien, até an Pertual, cumo me dei de cunta, indo a ber alguns sítios na Anternete.

Eimaginai dous garotos quaije adolecentes – un armano i ua armana; ye assi que mos-los apersenta l narrador, mas… – que ban a ser scolhidos cun alguns outros para fazéren parte dua spediçon de bários milhares de pessonas eisercendo bários oufícios (trés a quatro mil soldados, marineiros, artesanos, carpinteiros, pedreiros, ferreiros, çapateiros, etc…) assi cumo un ciento de mulhieres i muitos degredados a quien habien pormetido la lhibardade, que ambarcórun ne l porto de Le Havre, na Normandie, uns ne l anho de 1555, outros depuis, para fundar i stablecer ua quelónia francesa a partir de la Baíe de Guanabara, situada acerca de l que ye hoije l Riu de Janeiro, naquel território de la América de l Sul que ls Pertueses yá habien ampeçado a chamar “Brasil”.
Toda esta base ye stórica. La spediçon era quemandada pul bice-almirante Nicolas Durand de Villegagnon (1510-1571) , un calbinista, nua altura an que la França iba quedando cunfruntada cada beç mais cun las guerras de relegiones antre católicos i portestantes. Fui assi que tamien ambarcórun na altura para essas tierras de l Nuobo Mundo que pertencien antretanto ouficialmente a Pertual - grácias al Tratado de Tordesilhas que data, cumo todos sáben, de 1494 -, muitos outros calbinistas, tamien chamados houguenotes: portestantes que habien aderido a la doutrina de Calbino, antre ls quales Jean de Léry que çcrebiu i comentou algun tiempo mais tarde l que biu an tierras brasileiras al lhargo dun anho, tornando-se, cul cartógrafo fraciscano André Thévet, ls outores de ls purmeiros testos i até lhibros an lhéngua francesa que lhémbran l Brasil, cumo habie acuntecido tamien, mas an pertués, cun Pero Vaz de Caminha, na sue carta a El rei D. Manuel I° subre «l Achamento de l Brasil», na altura de la biage de çcubierta mas subretodo de tomada de puosse a fabor de la corona pertuesa, por Pedro Álvares Cabral, ne l ampeço de Maio de 1500.
Mas ye an França que ampeça la stória que mos cunta Jean-Christophe Rufin ne l sou remanse; an Ruan (Rouen, cidade normanda, que you pessonalmente bien cunhecie i adonde cheguei a bibir dieç anhos), arrimado a 1560, cun la perséncia de índios que habien sido traidos de l Brasil puls Franceses para séren oufrecidos i amostrados al rei de França, Anrique II, casado cun Catarina de Médicis, reina de ourige eitaliana.
I depuis la stória cuntina, tamien na Normandie, cun esses dous garotos cumbencidos que son armanos - el: Just; i eilha: Colombe (palomba ou rola an mirandés, giralmente de quelor branca ou castanho mui claro) - que gústan muito un de l outro i que ban a ser scolhidos i lhebados pa l Brasil cun la mission de daprendéren la lhéngua falada puls índios para cunseguir quemunicar cun eilhes…
I depuis… ?
L que se sabe ye que essa tentatiba de la França, an meios de l seclo XVI, de criar essa quelónia ne l Brasil cun l nome de «La France Antarctique» solo durou cinco anhos, acabando ls Franceses por séren spulsos puls Pertueses an 1567, depuis de l Riu de Janeiro haber sido fundado an 1565 …
Qual la rezon dessa derrota pa la França an tierras brasileiras?
La mais amportante pula cierta ye esta: grandes dibergéncias i cunflitos, até relegiosos, que eisistien antre ls Franceses i que fúrun crecendo, mas tamien por parte de alguns muita regideç ne l modo d'ancarar las nuobas cebilizaçones cun las quales íban antrando an cuntato. L que éran ls Índios senó salbaiges, seres bárbelos, antropófagos, cun modos de bida cuntrairos a la doutrina, a la religion i a la moral... ?

Jean-Christophe Rufin cunsigue, assi i todo, dar-mos outra bison.
Just i Colombe ban a afazer-se a la maneira de bibir de ls Índios, a daprender a falar la lhéngua deilhes i a bibir cada beç mais armanados cun eilhes…
Até que un die Villegagnon acaba por renunciar i deixar l Brasil. Mas para Just i Colombe la scuolha stá feita. Ye cun ls Índios que decíden quedar i cuntinar a bibir.
I nun digo mais nada; nien cunto até l melhor.
Só bos digo mais ua beç que este lhibro ye un grande remanse, mui bien scrito, que mos trai un tema inda totalmente de atualidade: l choque de las culturas i la deficuldade que hai inda hoije an antender muita beç ls que son defrentes de nós.





07/02/08

L'amportança de tener un títalo bien scolhido: Studo subre ls títalos lhargos i xatos aplicados nas teses de mestrados i doutoramientos



L outordie passei pula Faculdade i spreitei un pequeinho placard adonde stan puostas las datas de defénsia de teses de Mestrados i Doutoramientos. Tengo algue curjidade an ber ls alunos defender las teses, até porque un die talbeç chegue la mie beç de l fazer (yá tube más ganas, mas esso ye outra cuonta). Claro que las defesas anunciadas ne l placard yá stában zatualizadas, mas esso nun me spantou. L que me chamou l'atençon fúran ls títalos de las teses, todos mui lhargos (querie dar dous ó trés eisemplos, mas nun cunsigo lhembrar-me) i quaije todos mui xatos. Antrigado, pus-me a pensar se haberá algua rezon para esso.
La ounibersidade eisige als alunos que deféndan las sues teses an público, mas nun hai ne ls planos de curso, ningua çplina que ls purpare para falar an público. Portanto, talbeç seia ua eideia tener títalos xatos. L aluno entra, ls uolhos todos puostos nel i anton ampeça a falar: "La mie tese antitula-se...". Quando acaba de dezir l títalo, yá l público stá quaije todo a drumir i dende palantre ye más fácele cuntinar. Ye un bun truco.
Outra rezon talbeç seia que muitos académicos cunsídren que un títalo pequeinho, direto i cun segnificado ye un títalo anferior. Ye possible. You yá cumbersei cun muitos porsores para quien todo l que nun seia de la sue specialidade ye anferior. I anton, se fur minimamente apelatibo a las "massas", nun ye digno de ser studado nua ounibersidade.


Papel, qual papel?



L Metro de Lisboua bai a deixar (ó yá deixou) de tener ls belhetes simpres (para ua biaige) i bai a sustitui-los por un carton berde adonde se puoden carregar bárias biaiges. L'eideia ye buona, porque para alhá de prática ye eicológica (las mesmas bantaiges que eisistirien se l paiç fazisse un sfuorço para reduzir la burocracie). You solo tengo ua pequeinha question. Se isto ye buono para quien bibe ó trabalha an Lisboua, será que ls senhores que derígen l Metro pensórun nas pessonas que acá bénen dues ó trés bezes por anho? Será que para fazer ua biaige quando calha, teneran que pagar la biaige i l carton?


Ye siempre buono falar



Cuido you que ye siempre buono falar i screbir, çque se tenga an cuonta l respeito pulas eideias de ls outros. Çque ne l falar ou screbir nun stéian oufénsias personales, nien l modo de ser de cada, mas si eideias cun oujetibos plurales, d’ounion, d’amisade i bien bibir.
You percuro poner siempre las mies eideias, mesmo sabendo que nun son armanas a las de ls outros, i se nun l fago melhor, nun ye por ganas de nun querer, mas si porque nun l sou capaç. Puis falar i screbir dreito ye cousa que siempre me faltou, para mauga mie. Nun sou capaç de screbir ua, nien dezir dues pa la caixa. Dende se calha me pongo parqui a screbir i nun chego a dezir l que me bai n’alma. Mas tamien sei que un calhar-se nun lhieba a lhado nanhun, calhar nun sclarece, nun screbir nun eiduca, nien ajuda nada. De la çcuçon abierta i lharga se fai lhuç. Dezir l que sentimos, cun respeito nun puode ser lhebado a mal. You percuro siempre nun dezir nien screbir palabras que béngan a maugar quienquiera.
I todo esto ten haber cua çcuçon que se fizo antre ls “Boubielhos” ne l sou cumbíbio tradecional de l Dous de Febreiro. Cumo to l mundo sabe, para alhá dun sprito de ls magostos, de ls jogos tradicionales i de ls cumbíbios que hai muitos anhos atrás yá se ten, naciu gráçias al amigo Amadeu l anteresse i amor pul mirandés. Screbido i falado.
Se antre ls “Boubielhos” (Associaçon Cultural i Recreatiba Nial de la Boubielha) se tubo i ten ua buona quadrilha (grupo) studando, lendo i screbindo mirandés solo se debe a el, pul sou modo simple d’agarrar las amisades, d’ambitar al cumbibío, a l’ounion. Pul modo cumo mos dá las liciones, la cultura de nuossas ouriges. Pul sou carátele buono, abierto i siempre pronto a ajudar quien percisa, sien que nada querga an troca, nien salir de sou lhugar quemun de home que sabe al pobo que perteneçe, i quier ser siempre eigual.
Todo esso se falou antre ls “Boubielhos” i bien, puis ye esso que todos sentimos, ye berdade i se l sentimos tenemos que l dezir. Queremos que siempre el saba que este sentimiento stá an drento de todos nós, que la nuossa Associaçon muito debe a el, puls ansinamientos que mos dá. Que todo l que fazirmos ou aperpóngamos ye siempre pouco, nunca pagará la sue antrega.
Mas tamien sabemos que el nun quier lhugar de perbileijo, nun quier lhugar d’honra. Quien l coinhece sabe, que l quel quier ye ounion, ye amor pul quel ansina. L quel Quier ye que se tenga respeito pula ounion desta quadrilha que gráçias a el tanto tiempo stubo ounida. I que a las bezes desso mos squecemos. Nós “Boubielhos” l melhor que podemos dar al nuosso porsor, ambestigador i amigo Amadeu ye nun andar a assomarmos-mos por riba de ls ombros de naide. Nun andar culas puntas de ls pies.
Que an purmeiro de todo steia l çcurso abierto i lhargo, la simplecidade. Que fágamos ua çcuçon lharga, siempre zantressada, nun solo quando mos dá jeito. Sien çprézio pul saber de ls outros, sien que se póngan las pessonas an scaleiras. Todos ounidos sien haber grupos. Nun adelantra dezir cousas guapas nestes ajuntouros, se apuis se l que se fai ye un zbarrulho, ye çfrente. Para mi ye assi, se queremos respeitar ls ansinamientos de l porsor tenemos que deixar las peneiras de lhado i amostrá-lo naqueilho que fazemos.
Percurei cul que dixe, sponer la mie eideia, nunca fui de l miu feitiu alhebantar las saias para se béren las bragas. Se cul que dixe todos podemos fazer ua refleçon i dende apartar la palha de l grano, ou seia apartar las eideias buonas de las malas, yá fui buono. Nun ye apartar pessonas, quiero que seia alrobés, ajuntá-las.
Ajuntei l retratico, que me pareciu fazer bun pareilho cul testo. La tie na lhimpa. Falar ou screbir ye botar las eideias acá para fuora, cumo se fai na lhimpa para tener un pan buono na mesa adonde cában todos.
Falar ou screbir ye siempre buono.


Tie na lhimpa



06/02/08

Padre António Vieira


Faç hoije 400 anhos que naciu l padre António Vieira, a 6 de Febreiro de 1608, reinaba an Pertual Felipe II de Spanha. Bal eiqui lhembrar deste grande home:
- la lhuita que trabou contra l'Anquesiçon, i an defénsia de ls judius, que l perseguiu por to la bida i chegou a cundanhar, mas sien ser capaç de l detener;
- la defénsia que fizo de ls índios de l Brasil i, anque cun dúbedas, haber sido contra la scrabatura;
- l modo relhuziente cumo screbiu la lhéngua pertuesa, ua de las nuossas dues lhénguas.


Eiqui queda un cachico, traduzido para mirandés, de l sou Sermon de Santo Antonho als Peixes [1654]:
«La purmeira cousa que nun me gusta, á peixes, an bós, ye que bos comeis uns als outros. Grande scándalo ye este, mas la circustáncia torna-lo inda mais grande. Para alhá de bos comerdes uns als outros, inda porriba son ls grandes que cómen ls pequeinhos. Se fura al alrobés, era menos mal. Se ls pequeinhos quemíran ls grandes, bundarie un grande para muito pequeinho; mas cumo ls grandes cómen ls pequeinhos, nun chégan cien pequeinhos, nien mil, para un solo grande. (...). Ls homes, cun sues malas i purbersas codícias, bénen a ser cumo ls peixes que se cómen uns als outros. Tan stranha cousa ye, nun solo pa la rezon, mas pa la própia natureza, que sendo todos criados ne l mesmo eilemiento, todos cidadanos de la mesma pátria, i todos al fin armanos, bíbades de bos comer. Santo Agostinho, que patricaba als homes, para carregar la feiura deste scándalo, amostrou-lo ne ls peixes; i you, que patrico als peixes, para que béiades cumo ye feio i abominable, quiero que l béiades ne ls homes.
Mirai, á peixes, dende de l mar acá pa la tierra. Nó, nó: nun ye esso que bos digo. Bós bolbeis ls uolhos pa ls matorrales i pa ls outibales? Parqui, parqui; pa la cidade ye que heis de mirar. Cuidais que solo ls (índios) tapuias se cómen uns als outros; bien mais grande açougue ye l dacá, bien mais se cómen ls brancos. Bedes todo aquel bulhir, bedes todo aquel andar, bedes aquel caminar pa las praças i atrabessar las rues? Bedes aquel chubir i abaixar las calçadas, aquel antrar i salir sien paraige nien assossego? Pus todo esso ye ls homes andáren a saber de cumo han de comer, i cumo se ban a comer.
Morriu-se algun deilhes: bereis lhougo muito anriba l misable a çpedaçá-lo i a comé-lo. Cómen-lo ls hardeiros, cómen-lo ls teçtamenteiros, cómen-lo ls lhegatairos, cómen-lo ls credores; cómen-lo ls oufeciales de ls uorfanos, i ls de ls defuntos i de ls que nun stan; come-lo l doutor, que l sanou ou ajudou a morré-se, come-lo l sangrador que le sacou l sangre, come-lo la própia mulhier, que de mala gana le dá para mortalha l lhençol mais bielho de casa, come-lo l que le abre la foia, l que le toca las campanas, i ls que a cantar l lhieban a anterrar; al fin, inda l probe defunto nun comiu la tierra, i yá l ten quemido toda la tierra.
(...) Mas para que conhéçades adonde chega la buossa maldade, cunsidrai, á peixes, que tamien ls homes se cómen bibos, tal i qual cumo bós. (...) Bede un home desses que ándan perseguidos por demandas ou acusados de crimes, i mirai quantos l stan a comer. Come-lo l meirinho, come-lo l açougueiro, come-lo l scribano, come-lo l solicetador, come-lo l abogado, come-lo l anqueridor, come-lo la teçtemunha, come-lo l julgador, i inda nun le dórun la senténcia, i yá stá quemido. Son mais malos ls homes do que ls cuorbos. L triste que fui a la forca, solo l cómen ls cuorbos apuis de eisecutado i muorto; i l que anda an demanda, inda nun stá eisecutado nien sentenciado, i yá stá quemido.
(...)
La çfréncia que hai antre l pan i ls outros quemidos, ye que pa la chicha, hai dies de chicha, i pa l peixe, dies de peixe, i pa las fruitas, çfrentes meses de l anho; mas l pan ye quemido de todos ls dies, que siempre i de cuntino se come; i esso ye l que padécen ls pequeinhos: son l pan de cada die de ls grandes; i assi cumo l pan se come cun todo, assi cun todo i an todo son quemidos ls misarables pequeinhos. (...)
Parece-bos bien esto, á peixes? (...)».


05/02/08

Dexter


De die trabalha para la polícia, na tentatiba de çcubrir assassinos an série. A la nuite mata ls assassinos an série que la lei nun cunsigue castigar. L sou nome ye Dexter i ye l protagonista de la série houmónima que yá strenou na Fox i strenará manhana a las 22:45 na RPT 2.
La série yá porbocou ua série de artigos ne l suplemento Y de l jornal Público i ten sido albo de las mais bariadas anterpretaçones (antre las quales, l zancantamiento cun la justicia oufecial). You stou curjidoso. Se stubirdes tamien, nun bos squéçades: a las quartas na RTP2, apuis de l jornal 2.


Compras



Quando bamos a las compras, nun ye ralo toparmos cun ciertas deficuldades para salirmos dalhá bien çpuostos i sin sermos roubados. Para ampeçar, ls précios stan puostos dun modo que anganha. Apuis, hai ciertos perdutos que ténen un précio marcado, mas quando chágan a la caixa yá son más caros (ten de haber un nome técnico para este tipo de anflaçon). Quien nun tubir atençon a estes pormenores, arrisca-se a pagar mais. Las cumbersas antre las ampregadas (que ténen más a ber cun las sues bidas que cun aquilho que stan a fazer) ajúdan a çtrair. Se l cliente más atento antende que l précio que aparece na máquina nun yera l que estaba marcado, ten de sperar bastante tiempo até que apareça alguien para trocar l perduto. L cliente atento lhieba anton culs mirares de ls outros clientes, que stan quaije siempre apressiados i nun quieren antender l cliente que acupa más tiempo na caixa do que debie.
A las bezes, acuntécen-me algues destas cousas. A las bezes, acuntécen todas. Ir a las compras nas grandes superficies ye ua abintura.


04/02/08

Frase de l Die (todo caro)

"An Pertual ye todo caro, menos l trabalho."

Ua bendedeira de jornales lista

Comemoraçon de l "Dous de Febreiro"

A la hora de la missa

La quemunidade Zeníziense, sous cunterráneos i amigos que móran na region de Lisboua, nua cuntinidade de la tradiçon comemorórun l Dous de Febreiro, tamien coincido cumo die de Nuossa Senhora de las Candeias.
Arrimado a meidie fazírun ajuntouro ne l sagrado de l’Eigeija de Bal Figueira, apuis de seguida ua missa adonde la mimória de to ls familiares i amigos que se morrírun fui relhembrada.
Nestes dies relhembrar to ls que eilhes mos deixórun, ye bien un modo de nunca squecer tamien ls sous ansinamientos, que cumo beretas andícan donde ben i para adonde bai l aire, tamien eilhes siempre andicórun la direcion de l’ounion i amisade. Bien neçairos ne ls dies d’hoije.
La missa, culas lheituras na nuossa lhéngua mai, fui tamien un momiento muito amportante para todos nós, la quemunhon nun quedarie anteira se a eilha nun se lhigasse esta nuossa tradiçon de falantes i screbidores an mirandés i crestianos cun ouriges na region mirandesa.
L Dous de Febreiro siempre tubo na nuossa aldé (Zenízio) muita fuorça, cumo fiesta i cumbíbio antre to las famílias i amigos. Nun quedaba nien queda bien nesse die nun ambitar ls amigos que mos besitában, a quemer an nuossas casas. Ye para ls Zenízienses ua queston d’honra tener a la mesma mesa giente de fuora, mesmo que nun fússen parientes.
Tamien porqui na region de Lisboua ye de l mesmo modo, quando pula tarde mos ajuntamos para quemer, fazemos queston que cun nós stéian amigos. I assi acunteciu, a la mesma mesa cumbersando i cumbibindo stubírun muitos.
L que sobrou de l die fui aporbeitado para poner la bida de l’Associaçon Cultural i Recreatiba Nial de la Boubielha an die, relhembrar i cantar la moda de Zenízio, algo que tanto se fazie dantes i agora tan squecido, soltar la lhéngua i zanferrujar la lheitura cun alguns bersicos an mirandés. Estes cachicos fázen bien a l’alma, arrimamos-mos uns als outros i lhigamos-mos a la nuossa aldé. Adonde todos nós tenemos familiares, tenemos l coraçon i para adonde se scapa l mais de l tiempo l sentido.
Yá que ls afazeres i çtáncia mos tápan l camino para starmos todos an Zenízio, esta ye la çculpa que siempre ancuntremos para l bibir. L lhocal pouco amporta se ls balores de la tradiçon i l buono de las pessonas ende stubir.

02/02/08

Ua ciscadela

Ua cuba

Por estes dies fai-se ua fiesta, por quaije to l mundo, que me deixa muitas bezes pensatible. Ls ninos bísten-se de crecidos, ls crecidos de ninos, alguns que le gusta aporbéitan para se bestir de ties, i las ties de tius, ls probes de ricos i a las bezes ls ricos de simpricos. Mas, buono, solo l fai quien quier. A mi l que m'atelondra ls miolhos, ye nun saber se son berdadeiros nestes trés dies, se son l restro de l tiempo. Porque a fazer de cuonta, ciscados i bestidos de caramonicos, anda por ende muita giente l anho anteiro i l tiempo todo.
Chego a ambaralhar-me cun estes modos i a pensar mal desta fiesta. Ou seia, passa-me cumo a un tiu de la mie tierra. Tenie dues rapazas que éran las moçatonas mais pimponas d’alhá, mas quaije siempre de fronhas biradas. A la deita scápan-se-le alguas risicas que sou pai nun antendie i a las bezes anté éran de sobra. Tamien tenie esse tiu ua dega, cuas cubas de bino i, a la buona maneira mirandesa, an pie de la cuba que tenie la torneira un cacharrico. Para nun fugir a la tradiçon, a sue mesa i pa la bima acumpanhaba-lo la botelhita de quartilho i meio. Rogaba siempre a las rapazas para que búbissen un trago para las códias abaixáren melhor. Al qu'eilhas respundien: nun, nun queremos bino, a nós nun mos gusta. Até quedaba mal, moças cumo somos, apuis botar báfio a bino. Buono, mas l pai a las bezes bie-las tan cuntenticas que la bota nun batie cierto cula perdigota. Tubo que tirar las teimas. Fui-se al cacharro que tenie an pie la cuba i ciscou-lo todo a la borda. Yá cula pulga atrás de l’oureilha fai-se de cansado nessa nuite, i antes de cenar dixo pa la mais nuoba: mira stou derreado d’arrincar touça, podies ser tu hoije a ir anchir la boteilha pa la cena. I assi fui. Quando bolbiu de la dega, trazie na tiesta la marca de l cisco feita d'aperpósito ne l cacharro.
- Cun que anton nun bebes bino?, Dixo-le l pai. Trais l tira teimas bien a las bistas de todos.
Assi l tiu zmanchou las dues, porque essa dixo lhougo que l’armana tamien l fazie a las scundidas. I nun era Antruido nesse tiempo na mie aldé

Poema a ua mai mirandesa

Eiqui bai un curtico poema que you screbi nun die de anibersário de mie mai, (anterrada an Zenízio ne l die 7 Nov 88) .

Mai!
Hoije quiero poner nas tues manos
Todo l que un filho ye capaç de te oufrecer:
L amor pula lhéngua mirandesa que m'ansineste
Anquanto me dabas de mamar;
L gusto de daprender a screbi-la;
L’antusiasmo que sinto an dibulgá-la;
L’angústia de ancuntrar tan poucos a ansiná-la;
L’afliçon de ber que stan a zaparecer
ls bielhos que todos ls dies la falában;

Mai!
Ajuda-me a nunca deixar morrer la lhéngua mirandesa,
Que naide me soubo ansinar melhor que tu,
Quando me arrolhabas ne ls tous bracicos,
I me dezies:
Miu filhico!
Miu amor!

Leonardo Antão
3 MAR 05

01/02/08

Lhéngua!



Habie guardado este poema até que me cumbenci hoije a poné-lo aqui…

Stube a ber ne l sítio de Sendin, ls bídios subre l programa que passou nestes dies ne l canal História.
L poema, sei que nun bal grande cousa i cousas que digo talbeç nien antréssen a naide; antretanto dedico-lo a todos aqueilhes que cuntribuírun para fazer l programa. Será para mi ua maneira d’agradecer.


Para yá gusto cumo stás.

Oubi-te falar eissencialmente até agora
Por bielhos, pessonas por bezes até
De lhuito bestidas
Quaije sien dientes muitas bezes,
manos i dedos deformados,
depuis de trabalhos sien fin…

Mas pessonas tamien
que ténen brilho ne l oulhar
i que fálan
cun doçura i carino...

Gustarie, ye berdade, de te ber
I de te oubir falar tamien
Por rapazas i rapazes
Mais guapos que diuses
Capazes de reambentar l mundo
Todos ls dies…

I acradito qu’inda todo seia possible
Porque nun riso hai todo:
Sol i amor,
bida!
Anton só spero ua cousa:
L tiempo de la frol!

La lhéngua ye eigual:
Precisa que acradíten neilha
Cumo ua cousa que se reambenta…
Todos ls dies!

I benirá outra beç esse tiempo
Para la falar, la cantar
i la reambentar tamien :
la nuossa Lhéngua!

Esse tiempo de poetas…
Esse tiempo de la frol!





Este retrato roubei-se-lo a Carlos Ferreira. Achei que tamien podie star bien aqui. Solo yá nun se me lhembra cumo se cháma essa frol an Mirandés. Ye ua frol de la Primabera i an Sendin, noutros sítios de las Tierras de Miranda pula cierta tamien, sei que hai ua bariedade eicecional. Nunca an França, por eisemplo, cheguei a ber la mesma.


Nobel de la Paç



Al que parece, José Manuel Durão Barroso fui nomeado pa l Nobel de la Paç. Yá que cheguemos a la cumpleta falta de bergonha na cara, yá agora podien tamien nomear a George W. Bush.



L Die de l Regicídio

1 de Febreiro. Faç cien anhos que matórun al rei D. Carlos ne l Terreiro do Paço, an Lisboua. Bários ténen sido ls eibentos a assinalar la data (nalguns casos, hai tentatibas de rescrebir la Stória).
La RTP bai a trasmitir la série O Dia do Regicídio, screbita por Filipe Homem Fonseca e Mário Botequilha i realizada por Fernando Vendrell (la premiada série Bocage cuntou cun la mesma dupla de guionistas i cul mesmo realizador). Die 1, pulas 00:55, será trasmitido l making of (l hourário tardiu ye de lhamentar). La série será trasmitida an blocos ne ls dies 2 (21:45), 3 (22:00) i 4 (21:30).

30/01/08

Las remodelaçones



Jesé Socras mudou dous menistros. Cunfesso que nun speraba. Quando hai remodelaçones nun goberno, eisiste siempre ua dúbeda: será que esso se bai a traduzir an mudanças de políticas ó solo múdan las moscas?
La nuoba menistra de la salude yá dixo que apoia "las reformas an curso". Pula sue maneira de falar, pareciu-me que ten talento para fazer de mona, ó seia, fazer l que Socras mandar. Quanto a la cultura, stou cuntento cula salida de Isabel Pires de Lima, até porque anunciei i assinei ua petiçon que iba nesse sentido ("Un projecto cunsistente pa la Cultura an Pertual"). Nun conheço l nuobo menistro i bou a sperar para ber l que el fazerá, antes de comentar. Ye perciso cuntinar a pressionar, para que se beia un porjecto cunsistente pa la cultura pertuesa i se defenda l nuosso património, ancluindo l lhenguístico.
Correia de Campos i Isabel Pires de Lima nun tenien perfil pa l lhugar. Mas, cumo todos sabemos, nun tener capacidades para se ser menistro nunca ampediu muitos de acupáren essas cadeiras. Esta remodelaçon ye curta. Yera perciso que outros menistros salíssen: Eiducaçon, Ansino Superior, Obras Públicas, Eiconomie, Agricultura, etc. Lhibrarmos-mos deilhes serie un passo grande i amportante pa l porgresso de l nuosso paiç.


L nuobo ansino!

*



Nun bai contra las regras del blogue. Nun ye Mirandés mas tampouco ye Pertués!! Tenemos eiqui uma nuoba lhéngua, porparemos la cumbencion ourtográfica para eilha!

Pongo-me a pensar... se tiu Zé Esteves tubisse recebido un recado destes... las mies oureilhas medrában pa l drobo! Ne ls dies que pássan médran las oureilhas de ls porsores.

Assi ye la bida.


Correia de Campos sustituído por Harry Potter

*


29/01/08

Un Tritato Sin Triato



L seclo XX fui cheno de corrientes i banguardas artísticas. Amostrar essas corrientes ye un de ls perpósitos de la sposiçon Un Tritato Sin Triato, no Museu Berardo, an Lisboua. Neilha podemos ber la relaçon antre las artes plásticas, l cinema i otras artes cul triato, i até cun corrientes que négan l triato, cumo la performance, l anti-triato ó l triato sin triato. Podemos quedar a coincer mais subre Artaud, Kantor, Beckett, Kaprow i outros artistas que mudórun l triato de l seclo passado.
La sposiçon ye bastante cumpleta i solo peca por eicesso. Ye muita anformaçon para absorber dua sola beç, l eideal ye besitá-la al menos trés bezes. La antrada ye lhibre. La sposiçon acaba l 17 de Febreiro.


Atebidade Cultural

* Sposiçon de lhibros ne l ambento de Multiculturas



Retrato de ls testos de la sposiçon ne l ambento de Multiculturas





L’Associaçon Cultural i Recreatiba “Nial de la Boubielha” stubo persente cua sposiçon de lhibros screbidos an mirandés, ua sposiçon de testos bilhengue i retratos subre la lhana, la Capa d’Honras i demais outensilhos. Ne l pabilhon çportibo de l “Centro Cultural e Recreativo do Alto de Moinho” (Corroios) ne l eibento de “Multiculturas-Saberes e Sabores”.
Ls repunsables pul eibento, quier de l Centro Cultural i Recreatibo quier de ls uorganos ouficiales, deixórun bien bibo l sou agrado pula perséncia de l’Associaçon i ua clara demustraçon de que este pequeinho cuntributo degneficou muito l eibento. L’Associaçon tamien quier, mais ua beç, agradecer l cumbite i to la çponeblidade que siempre estes respunsables tubírun. Pul lhado de l’Associaçon solo tenemos a dezir, cumo ye questume dezir nas tierras de Miranda, quien bien mos fai bien mos merece.
Que biba siempre esta gana de partilhar las ouportunidades culturales i que nunca mos falte l ánimo deilhas quemungar.
Pa l’Associaçon, esta partecipaçon, an special l die biente i seis, fui un die grande, puis a la sposiçon s’arrimórun muitas pessonas mobidas pula curjidade i ganas de saber. L mais deilhas todo l que ende bien nun era çcoincido, era si ua assomadela a las lhembráncias doutros tiempos. Giente de ourige Mirandesa i tamien cun ouriges noutras regiones quedórn marabilhadas. I cumo diç l dito que lhembrar ye bibir, anton tamien l’Associaçon quedou cuntenta porque l fizo para muita giente.
I cumo nesse die tamien la ALM-Assoçiacon de Lhéngua Mirandesa ende pormobiu ua palhestra subre la lhéngua mirandesa, adonde l eilustre ambestigador Amadeu Ferreira, ancantou un baliente ajuntouro, que pula eicelente sposiçon i gana de saber de todos mais ua beç se deixou bencir al ancanto i balor de l porsor i dua lhéngua i cultura milenares. Anton, ye causo para dezir que ajuntemos l útele i al agradable.
Son atebidades cumo esta que mos dan ganas de cuntinar i dezir que béngan mais assi, la lhéngua i la cultura mirandesa agradécen. Estas einiciatibas son ampúrrios palantre, faien bien al sprito, a l’alma i a l’ounion de ls mirandeses. L’Associaçon Cultural i Recreatiba “Nial de la Boubielha” percisa destas cousas cumo pan pa la boca, para medrar a fazer camino.



La lhana

*


Agradecimiento



Bun amigo Amadeu Ferreira:
You i aqueilhes mius amigos i familiares que tubírun la suorte de ber i oubir l decumentário que passou hoije a las 21 horas ne l “Canal História”, subre l “Mirandês - outra Língua” damos-te ls parabienes, assi cuomo a todos ls que nel partecipórun, an special l tou armano Carlos Ferreira i ls de ls grupos musicales, pula forma mui antusiasta i brilhante cumo cuntrebuistes para mantener biba la nuossa querida lhéngua Mirandesa.
Grácias a la buossa capacidade de ambestigaçon, de studo, de análse de ls feitos passados i persentes nas nuossas tierras mirandesas, i als buossos eilebados coincimentos stóricos i al strourdinário respeito pula giente de las aldés mirandesas (adonde se fala l mirandés) ye mui cuonsolador i eimocionante oubir dezir l que tu afirmeste:
“Quando perdemos la lhéngua materna, perdemos l mundo, perdemos la nuossa stória, l nuosso mundo deixa de eisistir”.
Relebo special debe ser cunferido a esta tue frase na telbison de “História” (çculpa se nun fui bien assi l que tu deziste) mui ancantadora i prestigiante para todos aqueilhes que tenemos percurado nun deixar que se muorra la nuossa lhéngua mirandesa, que tenemos cuntribuido pa l sou zambuolbimento i para melhorar la formaçon lhenguística de muitos naturales i decendientes de las tierras mirandesas, no tou caso, cun ua grande dedicaçon, de alma i coraçon, pul ansino de l mirandés, an special a nós ls decendientes de Zenízio na diáspora, por antermédio de la nuossa Associaçon Cultural i Recreatiba Nial de la Boubilha.
Amigo Amadeu, i todos ls outros partecipantes neste porgrama de l canal História, hoije, cun brilhantismo i eificácia, prestestes un eicelente serbiço a la nuossa lhéngua mirandesa, hounrestes i perstigiestes todos ls de la família mirandesa.
Agradecemos, cun muita sastifaçon, l grande trabalho que fazistes pa la dibulgaçon i zambolbimento de la nuossa querida lhéngua mirandesa.
Un grande abraço de l tou siempre amigo,
Leonardo Antão


28/01/08

Pensamiento de l die (la mie bida)



La mie bida daba un filme de l Manoel de Oliveira.


Aranhones



L aranhon



Ye scassa la giente que ama ou gusta d’aranhones. Puode dezir-se que son cousas bibas mal amadas. Ye berdade, mas tamien c'uns mais que cun outros, que quando ls bemos quedamos cun miedo, dan-mos arrepelos i quedamos cun piel de pita. L pouco que sei ye que s’algun mal mos fázen ye solo an sue própia çfénsia cumo bichicos pequerricos que son dan-mos ua mordesquina i apuis sal burmelhon. Desso nun ls podemos cundanar muito, ye bien l modo de todo l que hai na natureza i ye pequeinho.
You puodo nun ls amar mas nun zgusto deilhes, até cuido que son mius amigos. Se nun mirai: quando chego a la casa bielha, an mie tierra, an todas las paredes i squinas s’ancóntran berdadeiras obras d’arte feitas por estes artesanos, son tan bien feitas que méten ambeija als houmanos. Dende le quedar agradecido pul regalo.
Dua cousa you tengo la certeza, son stramuntanos i trabalhadores. Aranheiras feitas de todos ls tamanhos i feitius, quien s’astribe a fazer melhor? Fazírun las aranheiras cumo sparrielhas, a las moscas i moscos que por ende ándan, se calha fazendo mais mal que ls aranhones. Un serbício útele. Cumo paga, nós ls houmanos agarramos ne l bardeiro i çtruimos todo aquel trabalho. Anton nun son esses probes cuitados que ende bíben na casa bielha l anho anteiro? You ye que sou l stranho, you ye que nun bibo alhá, solo bou de besita, son eilhes que stan d’atalaia. I, cumo ende móran, son eilhes que ténen dreitos subre l que fazer.
Siempre que tengo tiempo, quedo-me grandes cachos a mirá-los i a sues obras, bien d’acerca i beio que son obras atinadas, trabálhan ls filos de l’aranheira cumo la ourdideira trabalha la ourdidura. Quedo cun mauga de pouco saber subre estes bichicos. Alguns deilhes ténen cuorpos stranhos mas guapos. Debe de ser un mundo marabilhoso esse de ls aranhones, que solo ls specialistas, que studórun, conhécen, i que la maiorie nun antende. Sou un çfensor deilhes, i ls retratos que amostro son bien la proba rial de que merécen assossego. Retratei este aranhon cumo quije, passou pulas mies manos i nun me fizo mal nanhun.


Aranhon custruindo la sue aranheira


Ua aranheira


27/01/08

Sábado 26


Cumo sáben to ls lheitores deste blogue, onte l porsor Amadeu dou ua aula subre la Stória de l Mirandés, no «Centro Cultural e Recreativo do Alto do Moinho». Yá tenie saudades de ir a ua aula de Mirandés. Claro que tengo praticado la lhengua, screbindo neste blogue i lhendo bários testos na anternete (cunfesso, tamien yá besitei l poucabergonha). Mas de oubir falar Mirandés ye que you tenie saudades.
La aula fui mui antressante (nun bou aqui a fazer un resume porque nun sei se serie capaç) i até cuntou cun la perséncia de la bareadora de la cultura de la Cámara de l Seixal.
Mas l que mais gustei foi de reancuntrar algues pessonas que yá nun bie hai muito tiempo i tamien de coincer algues de las pessonas que scríben eiqui neste blogue.
Las rezones que me lhebórun a querer daprender l mirandés fúrun bárias, antre las quales la curjidade i la cumbicçon de que l Mirandés faç parte de l património nacional. Las razones para querer cuntinar a daprender son bárias, mas hai ua que talbeç seia la más amportante: siempre fui mui bien recebido pula comunidade mirandesa. Bien háian.


L Burro i l bui



Un mercador mui rico tenie bárias casas de campo i tenie un poder que naide coincie: antandie la lhéngua de ls animales. Ua beç, oubiu ua cumbersa antre un bui i un burro. L bui lhamentaba-se, porque tenie de trabalhar l die todo, anquanto l burro solo trabalhaba ua beç ó outra, quando yera preciso transportar alguien.
- Se fusses tan spierto cumo sós fuorte, naide te oubrigarie a trabalhar - dixo-le l burro, i cumbenciu l bui a nun comer las fabas que le dában i a amanaçar l lhabrador culs cuornos.
A soutordie, l bui assi fizo. Trabalhou mal, amanaçou l lhabrador culs cuornos i recusou-se a comer las fabas. L lhabrador foi a queixar-se al mercador, que le dixo:
- Manhana, nun lhiebas l bi pa l trabalho. Lhiebas antes l burro.
L lhabrador assi fizo. L bui tubo l melhor die de la sue bida. Fartou-se de çcansar, comiu de l buono i de l melhor. Al fin de l die, biu l burro chegar mais muorto que bibo, i agradeciu-lhe ls buns cunseilhos.
- Oubrigado, amigo burro, graças a ti tube l melhor die de la mie bida. Manhana, bou a fazer tal cumo fiç hoije.
L burro nun podie deixar aquilho cuntinar i dixo-le:
- Cuidado, amigo bui. Oubi hoije ua cumbersa antre l mercador i l lhabrador que me deixou preocupado cuntigo.
- Que cumbersa, amigo burro?
- Dezien que cumo yá nun prestabas pa ls trabalhos ne l campo, íban a matá-te, para aporbeitar la tue chicha i la tue piele.
A soutordie l bui tornou a ser houmilde i a trabalhar, anquanto l burro quedou a çcansar i a gozar la bida até la fin de ls sous dies.

[Resume de la cuonta
L Burro, L Bui i L Lhabrador, ancluída na obra Las Mil i Ua Nuites]


26/01/08

Hai tantos burros...



Hai tantos burros mandando,
An homes de anteligéncia
Que a las bezes fico pansando
Que la burrice ye ua ciéncia.

António Aleixo

25/01/08

Burros i burros



Se ls burros todos falássen
Cumo alguns que por ende ándan,
Talbeç inda ambergonhássen
Ciertos burros q’an nós mándan.


Fonso Roixo

Caminadas

Li cun muito antresse este redadeiro testo de Leonardo Anton; fizo mui bien de relhembrar todo l balor (cultural tamien) que represéntan esses animales que siempre prestórun serbício, pula cierta zde que l home ye home.
Hoije antretanto hai cada beç menos, l suonho i la necidade tamien de muitos sendo pul cuntrairo de possuir i de se deslocar l mais rapidamente possible por caminos por bezes inda bien caóticos ne ls termos dessas tierras de Miranda nesses beículos eiquipados i purparados para essas cundiçones que son ls jipes i beículos todo terreno…
Antretanto, pessonalmente, puodo teçtemunhar tamien i dezir que guardo lhembráncias andescretibles de ciertas caminadas que cheguei a fazer an Sendin, na mie anfáncia i adolecéncia tamien, a cabalho na burra…
Hoije, an jipe, alhá an Sendin por eisemplo, chega-se al riu Douro an menos de meia hora i todos sabemos quales puoden ser las bantaiges que assi seia…
Antretanto, nada se acumpara cun ciertas caminadas que por bezes durában horas i horas, ua manhana ou ua tarde toda a decer i depuis a chubir outra beç las arribas por pequeinhos carreirones, giralmente depuis de haber drumido a la borda de l riu, i que se fazien antigamente a cabalho nua burra ou nua mula percisamente…
Todo era mais debagaroso, solo se oubien ls rugidos de la natureza i parece que até cunseguiemos dar mais balor a las cousas… Todo era mágico i muito mais mágico até que agora…
Hai que arranjar maneira de screbir mais subre este tema. Si, ye eissencial cuntinar a criar burricos i tornar outra beç a saber l que bálen las cousas.

Burricos

*
Quien ye l burro eiqui?

Será amportante cuntinar a criar burricos?



Até hai acerca de binte a trinta anhos atrás, ls burricos fúrun l prencipal meio de trasporte de las pessonas i de quaije todo l tipo de cargas, tales cuomo de nabiças, de lheinha, de sacos de pan, i de adubo para l trabalhos agrícolas de las aldés.
Ls burricos merécen la gratidon de las gientes de las aldés Mirandesas, que inda ls cuntínan a mantener, demostrando grande amizade por eilhes, i ancántan muitos besitantes dessas nuossas aldés, porque son animales mui sóbrios, mui houmildes, siempre çponibles para fazer todas las cousas que l burriqueiro (la persona que anda muntado no burrico) quejir i desear.
Las sues ourelhas parécen dues antenas bien lhebantadas para recebir las ordes de quien l monta.
Ls uolhos, bien grandes i pestanhudos, son dous buonos faroles para ouriantar l burriqueiro.
La cara séria, a oulhar siempre palantre, parece la de un Porsor Catedrático.
Relhambrando que un burrico fui l meio de trasporte de l Nino Jasus para Jarusalen, cunta-se que un Bispo de Bergança i Miranda fui, hai cerca de quarenta anhos, nun Eimbierno mui chubioso, a besitar ua aldé Mirandesa de la raia.
Cumo las rues stában malas, l pobo dessa aldé scolhiu un de ls burricos mais pimpones i puso-lo a la çposiçon de l Bispo para trasportá-lo. Durante la besita l Bispo ancuntrou l duonho de l burrico i dixe-le que debie star mui argulhoso por tener un animal tan guapo i que yá debie andar mui cansado. L duonho respundiu-le, ah nun ai de quei! L senhor Bispo ye mais lhebe que un fardo de palha!
Será amportante ou nó cuntinar a criar burricos nas aldés Mirandesas? Penso que si, porque eilhes son l melhor animal que ls nuossos antrepassados tubírun pa l trasporte de las pessonas, de ls fruitos de la lhaboura, i de quaije todas las cousas que ls agricultores percisaban para bibir.

24/01/08

Sábado, 26 de Janeiro, a las trés i meia de la tarde

Sábado que ben, die 26 de Janeiro, a las trés i meia de tarde, starei a falar subre lhéngua mirandesa ne l «Centro Cultural e Recreativo do Alto do Moinho». Estas palhestras ban-se a repetir até al berano, ua beç por més, i antegran-se ne ls cursos de lhéngua mirandesa que hai anhos son ourganizados pula ALM - Associaçon de Lhéngua Mirandesa, i son un cumplemento a las classes dadas por Francisco Domingues.
Quien podir i quejir que apareça i lhiebe outras pessonas. Ye mais ua ouportunidade para falarmos de la nuossa lhéngua i mos tornarmos a ber.
Para quien nun soubir adonde ye, bai até Corroios i buolbe pa l Alto do Moinho, lhougo eilhi a la mano. Ua beç eiqui ye solo preguntar.

Remanse




Die 1 de Março, a las 18:00 horas, an la FNAC de la rue de Stª Catarina, Porto, será l salimiento de l segundo remanse de Francisco José Pereira ALves, eilustre bileiro, quier dezir, de Bumioso.

L purmeiro ye este de l'eimaige, an pertués mas cun sabor a praino.

23/01/08

Sol dantes, reloijo agora

*
Reloijo de sol




"L die binte de Janeiro yá l die ten ua hora por anteiro". Assi sendo, i medindo l tiempo de l nacer até al çponer de l sol, esse die yá ye mais grande ua hora. You percurei-me, l que fiç cun mais ua hora de sol nesse die? Nada. Quaije se podie dezir que nien me dei de cunta.
Morando you nua tierra que yá ten l nome Bila, porque arrecuolhe miles de pessonas i pula grandura, nun s’ancuontra çfrença dua cidade. Puodo dezir que to l mundo porqui, la hora que l die binte de Janeiro ten a mais, fui mandada a las ourtigas. La bida porqui ye rejida por muitas outras cousas, menos pul sol. Hai sítios que nien se sabe quando l criador nace, la grandura de las casas ye tanta que sconde essa marabilha que mos alhumbra, esse rei que yá nun ten fuorça de demudar muita cousa. Las pessonas, nesse die, alhebantórun-se de sues camas, lhebórun ls ninos a la scuola, almorçórun, fúrun-se a trabalhar, fazírun l camino de buolta a casa, agarrórun ls ninos, cenórun i fúrun-se a drumir a la mesma hora que ls outros dies. Ye causo para dezir, nun ye perciso l die de sol crecer mais ua hora que nun sirbe de nada. I, cumoquiera, assi le bai a acuntecer als outros dies que ban a tener mais sol, porque agora ls dies stan medrando.
L sol fui trocado pul reloijo. I ye eiqui que antra la mie pequeinha cuonta. L purmeiro reloijo que tube, mercado por miu pai, nun sustituie l sol. Anhos apuis, cheguei a pensar que nun baliu de nada gastar l denheiro. Solo serbiu para you arrefucir la manga i amostrar que tenie un reloijo. Porque ls outros rapazes yá l tenien i fui por essa i mais nanhua rezon. Se ls outros tenien you tamien tenie que tener para nun me quedar atrás. Proua... Que se bai a fazer? Porque la mie bida de nada demudou, s’iba a ser buieiro ou pastor solo arrecolhie la cria ou l ganado apuis de l sol se çponer. Quando querie saber se yá era meidie até gustaba de l saber pula mie selombra i culs passicos.
Cumo las saludades me bótan ua mordesquina desse tiempo, sin la ditadura de l reloijo! Perdi todo esso l die an que, pula hora de l reloijo, la carreira parou a la hora cierta a la Capielha (al meio de la pobaçon de Zenízio) i you neilha antrei.

22/01/08

Mirandés ne l «Canal História»



Die 28 de janeiro, a las 21 horas, l Canal História bai a passar l decumentário "Mirandês - A Outra Língua".

Esse decumentário ten arrimado a ua hora de duracion i fui grabado ne l atrasado més de Setembre, ambolbendo muita giente de la tierra de Miranda.

Cuido que ye l purmeiro grande decumentairo grabado subre l mirandés.

Quien quejir puode cunsultar l sítio de l canal,

http://www.canalhistoria.com/pt/012ficha_programa.php?housenumber=ID102G4D


21/01/08

Pensamiento (adiar)


Un die destes, deixo de adiar las cousas.


Citaçones de pessonas de l cinema

"Derigir filmes ye un ótimo refúgio pa ls medíocres".
Orson Welles

"Ls amantes de filmes son pessoas amalinadas."
François Truffaut

"Un bun ampeço i ua buona fin fázen un bun cinema, çque séian acerca un de l outro."
Frederico Fellini

"Este filme custou 32 milhones de dólares. Cun esta maça toda, podie ambadir un paíç."
Clint Eastwood

"Todo l que perciso para fazer ua quemédia ye un jardin, un polícia i ua rapaza guapa."
Charlie Chaplin

"Roubo de todos ls cinemas que yá fúrun feitos."
Quentin Tarantino

"Falo dues lhénguas: anglés i corporal."
Mae West

"Ua mulhier debe bestir-se cumo se fusse ua bedaçon de arame farpado - serbindo l sou perpósito sien tapar la bista."
Sophia Loren

"Cumo cheguei a Hollywood? De camboio."
John Ford

"Ne ls westerns podiemos beisar l cabalho, mas la rapaza nó."
Gary Cooper

"Ye mais fácele un ator fazer de cowboy, que un cowboy fazer de ator".
John Ford

"Nunca cunfundas l tamanho de l tou cheque cul tamanho de l tou talento."
Marlon Brando

"Disney ten l melhor casting. Se nun gustar dun ator, puode sien mais apagá-lo."
Alfred Hitchcock

"Fala baixo, fala debagar i nun fales demais."
John Wayne

"Nun preguntes l que puodes fazer pul tou paiç, pregunta mas ye l que ye l almoço."
Orson Welles

"Supongo que ua das grandes eironies de la bida ye fazer las cousas eirradas ne l momento cierto."
Charlie Chaplin

"Na fin, ye todo un gag."
Charlie Chaplin


18/01/08

Fuolhas... i depuis froles !


An purmeiro lhugar, quiero dar ls mius parabienes a Faustino Anton porque acho l sou quadro feito a partir dua sola fuolha de plátano oureginal i antressante tamien dun punto de bista artístico i pictural. Hoije an die nas scuolas, cada beç mais, ls garotos daprénden a trabalhar las eimages ne ls cumputadores i a fazer criaçon artística dessa maneira. Ye ua formaçon amportante ne l mundo de hoije i pula cierta cada beç mais neçaira até para arranjar trabalho an muitos setores.
Quedo siempre admirada quando beio por eisemplo l que ls mius filhos cunsíguen fazer… que inda nun sei fazer i que talbeç nunca saba fazer… Son eilhes ls mius porsores an muitos domínios a tal punto que até tengo la ampresson por bezes que an matéria de anformática inda bibo nua época quaijeque pré-stórica…
Mas nó an todo. Sei por eisemplo que tengo que le ansinar mais a falar las lhénguas i antre eilhas, sei esso bien, l Pertués i l Mirandés. I las melhores cundiçones pula cierta seran aqueilhas que fúren las mais naturales i spuntáneas possibles. Bamos a ber anton…

Mas inda querie dezir uas cousas a perpósito de fuolhas…
Las fuolhas de las arbles, se nós furmos a ber, son todas guapas i eissenciales a la bida na Tierra.
Por bezes antretanto, dan un cachico de trabalho. Ye l que se passa cumigo: tengo un matorral cun uns quantos carbalhos bastante altos porque yá ténen un par d’anhos, mesmo al lhado de mie casa. Un die destes, tengo que tentar cumbencir l propiatairo, l miu bezino, mui diplomaticamente cumo nun puode deixar de ser, a ber se aceita cortar alguns porque l porblema ye que quando hai biento (ou aire fuorte) – cousa que acuntece muitas bezes subretodo nesta altura de l anho -, ye neçairo depuis passar mais tiempo que you sei alhá a barrer i a tirar tamien cun un rastro las fuolhas que quedórun na yierba an grande quantidade.
Nestes dies, aperpus a miu pai que mos bino a besitar l seguinte:
- L melhor nun será queimá-las, á Pai ?
- Nó, porque essas fuolhas ban a fazer un bun stierco.
- Ye berdade, acrecentou mie mai. Se quejires froles guapas na Primabera, patatas i freijones tamien, deixa-las streformar-se lenta i naturalmente essas fuolhas mas nun las queimes. Bás a ber l resultado, que até ancanta!
I acradito que si. La sabedorie popular baseada na spriéncia que las pessonas adquíren al lhargo de la bida, durante giraçones, zde siempre até, ye pula cierta aqueilha que ten mais balor. Son essas fuolhas que ban a dar bida outra beç… bida nuoba !
I talbeç yá tubisse rezon D. Diniç, l Rei-Poeta, quando dezie :
« Proençaes soen mui ben trobar
e dizen eles que é con amor;
mais … troban no tempo da frol
e non en outro … »

… ne l tiempo de la frol… ye l mais cierto!



Dei-me de cunta

Era assi


Apuis quedou assi

“Se quieres un bun madeiro corta-lo ne l quarto minguante de Janeiro”.

Inda nun se passórun muitos dies, you ambersaba cun un tiu miu camarada d’afazeres ne l trabalho i, sien saber porquei, bieno a la fala de quando era tiempo buono para cortar madeiros.

Este tiu nun ye mirandés nien conheçe l nuosso praino, mas yá ten ganas de l coincer. Çque trabalha an pie de mi i de tanto arrimarmos a la fala dalhá, als questumes, tradiçones, ditos i afazeres naciu-le ua fame de coincer, que yá diç que stá cheno de gamas d'ir alhá.

I que bien debrebe l bai a fazer, respundendo al cumbite de me fazer ua besita quando stubir por alhá.

Ye de Penha Garcia, alhá pa la lhados de Castelo Branco i quando fala de la sue tierra (region), puis tamien ye mui agarrado i gusta-le muito. You scuitando-lo dei-me de cunta que a nun ser la lhéngua i lhougo la scrita, (cumo to l mundo sabe) bi que hai muita cousa de l pobo, ne l que toca a las lhidas de l campo, amanhar la tierra, podar las binhas, stercar las huortas, tratar la lhana, l lhino, moler, cozer l pan, pastorear ls ganados de canhonas, de cabras, las béstias, i cortar ls madeiros, todo ye bien asparcido a la nuossa tierra.

Alhá hai, an questones de cultura, eiducaçon i modos de bida, amor pulas cousas dantes, eigual carino i bien querer que nós pula nuossa tamien tenemos.

Puis este dito tenie i se calha inda ten la mesma fuorça pula sue tierra cumo tenie na nuossa ne l tiempo de ls nuossos pais i abós.

Que nun sabendo se un die l home ponie l pie dreito ou l squierdo na lhuna, nien se l die de you cuntatar cun bós pula anternete staba acerca ou benirie a eisistir, assi i todo sabien cuntar las caras de la lhuna, sabien que muito de sue bida era rigulado por eilha.

Nun la zmintien, i sabien que l brugo nun querie nada cul madeiro se fusse cortado ne l quarto minguante de Janeiro.

17/01/08

La última falante


Hoije, anquanto lie l Diário de Notícias, ancuntrei ua noticia sobre ua lhengua de que nunca habie oubido falar: dura. L dura ye ua lhengua minoritária (bien minoritária) falada ne l Nepal. Ls motibos que lhebórun l jornal a falar nesta lhéngua son tristes: la redadeira falante, ua mulhier chamada Soma Devi, ten 82 anhos i la sue salude stá an stado grabe. Ls médicos stan a fazer l que puoden para salbar la mulhier i al mesmo tiempo salbar la lhéngua i ua muitas modas i folclore de la lhengua dura.
Ye bien berdade que quando un bielho se muorre, se perde ua biblioteca. Neste caso, perde-se mais do que esso. La question será saber: como se chegou al estado an que solo ua pessona sabe dura? Porquei que nun hai pessonas moças a falá-la? Porque ye que las pessonas de l Nepal que stan preocupadas cul zaparecimiento de la lhengua, nunca atentórun daprendé-la antes?
Nun sei se será possible salbar l dura. Mas ye possible eibitar que l mesmo se benga a passar cun outras lhénguas. Assi speramos.