22/10/10

SENDIM EM ZAMORA

.
SENDIN PRESENTE AN ZAMORA
.
Onde stán las nuossas ourganizaçones i ls sendineses, séien nacidos ou a bibir an Sendin, stá SENDIN.
.

.
L ambestigador pertués Mário Correia, criador de l Centro de Música Tradecional «Sons da Terra» (que ten un ouditório, ua biblioteca specializada de más de 3.000 libros i un arquibo fotográfico cun 17.000 eimaiges), an SENDIN, specialista an relaçones antre la cultura popular spanhola i pertuesa abriu l ciclo de cunfréncias ourganizadas, antre l 20 i l 28 de Outubre, pula Associaçon Eitnográfica Baixo Douro, que fizo 30 anhos, falando subre:
«Sons da Terra: un legado cultural para l feturo».
Ye amportante lembrar eiqui, que Mário Correia, ne l anho 2007 recebiu l XIII Prémio Ouropeo de Folclore “Agapito Marazuela”.
Este prémio fui cumbocado pula Associaçon Cultural Ronda Segobiana, desta cidade spanhola, i patrocinado pula Fundaçon D. Juan de Borbon, l prémio pretendiu recoincer quien trabalha a fabor de la ambestigaçon, defensia i dibulgaçon de la Cultura Tradecional i Popular an qualquiera ua de las sues manifestaçones.
Agapito Marazuela, fui un musicólogo que se dedicou a la recuolha de la tradiçon musical castelhana, nomeadamente remances populares i cantigas para dulzaina.
Recebiu l prémio pul papel de la ourganizaçon na dibulgaçon de las spressones musicales spanholas an Pertual i de las pertuesas an Spanha.
Joaquim Gonzalez, presidente de l júri, splicou que l Centro, que se ten dedicado a la ambestigaçon, çfensia i divulgaçon de la cultura tradecional i de l folclore eibérico, particularmente ne l Nordeste Trasmontano, ten-se cunsagrado na dibulgaçon i studo de las músicas i cantos de tradiçon oural. L respunsáble de l Centro, Mário Correia, ye para Gonzales «ua personalidade mui marcante ne l mundo de l folclore tenendo lhebado a cabo ua obra berdadeiramente notáble, tenendo por esso, la decison de l júri sido ounánime».

Haiku Sin Títalo


L sangre cuorre
An pequeinhos filos
Ua bala perdida


[An pertués:

O sangue corre
Em pequenos fios
Uma bala perdida]

Guarda que quemer i nun guardes que fazer



Ua berdade que se tornou cada beç mais cierta.

Pensaba you dantes quando me dezien esso que era ua boubaige, até porque habie siempre alguien que dezie que l trabalho nunca se acaba i quemer ye que ye buono. Guardar que quemer nun quier dezir a miu ber quemer pouco, passar fame, cortar ne ls almuorços i nas ceias, quier dezir solo nun stragar, quemer quanto bonde i pensar de l die de manhana i se quejirmos ir mais loinge naqueilhes que nun ténen. Quanto a trabalho, tamien to l mundo sabe que nunca s’acabou nien se bai acabar, nun sentido giral, mas si dar siempre un pouco mais, botar mais purfeiçon, mais dedicaçon i que sien sfuorço nun s’anda palantre.

Cumo las cousas stan, bien me ténen serbido ls buns eisemplos que trouxe de la bida dantes, fui ua daprendizaige i peras, bien me tem serbido, ansinamientos que nun stan fuora de balidade, cada beç mais atuales, ténen serbido i assentado que nien luba.

Porque to l mundo sabe que tener la tulha chena de grano i alguns sacos molidos, tener batatas, garbanços, bainas, chícharos, resmas de cebolhas, alhos an casa, tener ls persuntos, chabianos, chouriços, botielhos, barbada, touçino çpindurados, las unteiras, las azeiteiras, las cubas chenas na dega, para quando ls grandes nebones dambierno chegassen sabie tan bien i daba tanto cunsuolo.

Mas todo esso daba muito cobradeiro de cabeça, muito madrugar, muitas nuites mal drumidas, dies sudados, molhados, trabalho de l nacer de l sol até apuis de çponer. Porque todo l mundo sabie que las cousas nun cáien de l cielo, que nun tenien adonde s’agarrar, que nunca caíran.

Por outras palabras, tener fé ye ua cousas, mas nesto nunca houbo milagros, ou se fai pul tener ou nun se ten.

Todo esso que se tenie na dega, ne ls teatros, a la puorta, era l aforrado i ajuntado de las temporadas de colheitas de l tiempo que habie de sobra, era cumo hoije tener ua cuonta bancaria, adonde se bai quando ye perciso.

Biben-se tiempos çficeles, isto nun ye la bielha choradeira, quien sou you para botar baboseiras, ye berdade, yá nun ye solo ne ls paizes que até stan çtantes, ye ua rialidade bien a pie de todos nós, bonda mirar alredror cun uolhos de ber. Puode dezir-se que hai que chegue para todos, çque seia bien çtribuido, que la culpa ye solo d’alguns, mas hai bienes (património, riqueza) que stan acabando-se para siempre, hai bienes que son de todos i todos ténen que fazer por eilhes.

I cuido you, peçque un de ls bienes que a muitos s’acabou até nien fui la riqueza, mas si la cuncéncia de que guardar que quemer i nun guardar que fazer, nun puode ser quelóquio, ten que ser to ls dies i agora mais que nunca.

A la fin, ls bielhos modos de bida inda se puoden ousar neste tiempo moderno.

L'AVVENTURA (L'ABINTURA)



Quando nun hai cumpaixon
Ó mesmo un géstio d'ajuda
L quei pensar de la bida
I d'aqueles que sabemos qu'amamos?
Quien pensa por si mesm'ye lhibre
I ser lhibr'ye cousa mui séria
Nun se puod'ancerrar ls uolhos
Nun se puode mirar pa trás
Sien se daprender algo pa l feturo
Corri pa l sconderijo
Olhei pula jinela
L sol ye un solo
Mas, quien sabe, son dues manhanas
Nun necitas benir
Se nun fur pa quedares
Pul menos ũa nuite
I trés sumanas
Nad'ye fácele
Nad'ye cierto
Nun fágamos de l amor
Algo zounesto
Quiero ser prudente
I siempre ser correto
Quiero ser custante
I siempre tentar ser sincero
I queremos fugir
Mas quedamos siempre sien saber
Tou mirar
Nun cunta mais stórias
Nun brota l fruito i nien la flor
I nien l ciel'ye guapo i prateado
I l qu'you yer'you nun sou mais
I nun tengo nada pa lhembrar
Triste cous'ye querer bien
A quien nun sabe perdoar
Cuido que siempre t'amarei
Mas you nun te quiero mais
Nun ye zeio, nien ye suidade
Sinceramente, nien ye berdade
You sei porquei tu fugiste
Mas nun cunsigo antender
You sei porquei tu fugiste
Mas nun cunsigo antender

Cançon de Renato Russo, Legião Urbana.

21/10/10

Paixaricos

Rapazica que chora porque l sou paixarico stá muorto
"Jeune fille qui pleure son oiseau mort" (berson 65)
Jean-Baptiste Greuze (1725-1805)
Eidimburgo, The National Galleries of Scotland

"Nun me squeço que quando la mie rapaza era nena, chorou quando ancuntremos un paixarico muorto nun camino", Faustino Antão

20/10/10

Armadielhas quaije tan bielhas cumo l mundo




Fui Foustino que mos falou de páixaros i de rateiras i you debo dezir que ls caçadores que hai hoije (fardados, cun spingardas modernas i nun sei que mais) nun me méten, a mi pessonalmente, tanta ampresson cumo la lhembráncia stroudinária que tengo inda hoije dun primo miu por eisemplo, an Sendin, quaije de la mie eidade que tenie muito jeito (i inda debe de tener, esses questumes un nun ls perde facelemente, quédan siempre para la bida anteira !) para ir a saber de formigas grandes ne l termo i traer depuis para casa cuntidades de páixaros que cunseguie caçar i que acumpanhában, cumo inda hoije se fur preciso, un bun guisado cun patatas, arroç ou massa. Todo esto durante l Berano, ne l ampeço de ls anhos 70.

Ye preciso ber inda porriba que nós somos dua família an Sendin que ten cumo nomeada « Ls paixareiros » ! Nun admira anton que l questume de caçar páixaros nun se perda facelemente antre nós i se transmita até dua giraçon a outra.

Miu pai, tamien « Paixareiro », mesmo an França i yá ne ls sous 70 anhos, inda cuntina el tamien a cada beç que puode ou le dá la gana a caçar páixaros cun rateiras – cousa que normalmente até penso que ye proibido a tal ponto que un nien ancontra essas rateiras próprias para caçar páixaros a bender an qualquiera sítio.

« L bício nunca le passou ! » questuma até dezir mie mai.
« Queixa-te!, responde-le miu pai i depuis faç-le la pregunta: Tenes que saber l que quieres ! Cereijas, morcones, figos i diospiros tamien daqui a un més ou dous... ou ua cambada de mielras i outros páixaros qualquieras que quaije arrebánhan todo ?»

Mas para bos dezir la berdade, you pessonalmente, fui na Anglaterra an 1977 eisatamiente que cheguei a ber mais páixaros na mie bida, ne ls jardines, mesmo a la borda de las casas ; i até parece que nien tenien miedo. De certeza que se stubíssen alhá a bibir mais Pertueses cumo miu pai, i antre eilhes tamien Pertueses de la Tierras de Miranda, yá nun habie tantos páixaros cumo era anton i inda debe de ser l caso na afamada Albion… i esso mesmo que seian probablemente tamien proibidas alhá essas armadielhas quaije tan bielhas cumo l mundo que son las rateiras.

Rateiras... p'ra que bos quiero ?!

Caiémos que nien “Chés”(páixaros)




Nun fui perciso muitos anhos para me dar cuonta de l mal que fazie.

Mas, hai siempre un mas, nesse tiempo quando garoto nun tenie antendimiento bastante para saber l que quedaba bien ou mal, até fuorça de las circuntáncias ir-me a “Chés”, segneficaba tener mais algua cousica para quemer. Bien you sabie que caçar Chés cun rateiras feitas a mano ou de l cuntrabando de Mobeiros cuntribue pa l zarranjo de la natureza, bien you sabie que esses probes paixaricos fázien mais bien que mal, bien you pensaba que até quemien centenas de moscos prestando un bun cerbíçio a la houmanidade.

Agora que passórun anhos i anhos ben-me a la lhembráncia esses atos de barbaridade, las bezes que lhougo a la purmanhana bien cedico me botaba a monte i por ancuostas i balhes íba armando las rateiras (costielhas) cun formigas d’alas a pie de todo al que fusse galho seco i trampo.

Cuitadicos nun le deixaba salida possible, apuis de passar la nuite cun fame era ber-los caier sien duolo nien piedade, sien tener feito mal a naide. Quantos deilhes fraquitos, puis assopraba-le la prumaige por ambaixo na quilha i solo se bien uossos. Cumoquiera l mais deilhes habien bolado dies i dies, çtáncias anfenitas, criado cul maior de ls trabalhos, i alhá staba you, sabedor de todas las manhas a sentencial-le la muorte para rapar la pouca chicha.

Ah probes paixaricos cumo érades anfelizes, sien tener quien bos acudisse, qual “Bonatória” qual quei, quien fazie las leis era you, era you l todo poderoso, ponie las rateiras quando i adonde querie, i bós paixaricos pequerruxicos nun tenien çafa, porque ls grandes esses nun quemien moscos, cuntinában cumo siempre a cantar de galho.

L mundo nun demudou muito, só que ls caçados son outros i ls modos tamien, las rateiras cumo dantes alguas son feitas eiqui i a mano i outras bénen de fuora. Tamien ls caçados l mais deilhes stan fraquitos, trabalhórun que se fartórun mas peçque nun fai mal, mesmo que la raça steia an bias de stinçon.

Las barbaridades cuntínan, porque cada beç hai mais bardinos

Lançamiento de l librico de poesie "TIEMPO DE LAS CEREIJAS"


"Die 30 Outubre pulas cinco de la tarde

na casa del PAULITEIRO, la Sendinesa

Maria da Conceição Gonçalves Lopes


bai a fazer l lançamiento del libro de

poesie "TIEMPO DE CEREIJAS" an

sendinés(bariedade de la léngua

mirandesa).


Estará alhá l Sendinés Amadeu Ferreira que fará la apresentação del librico.

"Biba la léngua mirandesa que ye un cachico de la nuossa alma."

L Natal

Screbi esta cuntica, hai parende mais de dieç anhos. Hoije dou-me pa la poner eiqui por me parecer que retrata ls Natales de ls ninos de l miu tiempo.


Era ua nina pobre como todos ls ninos daqueilha aldé de l Nordeste Stramuntano. Nun pedie monas porque eilha las fazie de farrapos. Para dezir la berdade nun coincie outras!...Era feliç cun las riquezas que tenie, aqueilha nina.

Na sue aldé nun habie Pai Natal, nien publicidade, nien persentes, nien correries!...
Habie solidariedade, amor, armandade. Habie un Nino Jasus pequerrico, aquele que beisava na Missa de l Galho. Era esse Nino que l deixaba ne l sapatico, al pie de l lhume, la bolsica cun figos secos, améndoas, arrebuçados i, a las bezes, dues ó cinco crouas.
Como ye que será capaç aquel nino de abaixar a todos ls chupones, sien se cagar cun l fulhin? Como ye que aquel Nino quaijeque znudo nun se morrirá ancarambinado?

Drumiu-se i sonhou cun aquel Nino que habie beisado na Missa de l Galho. Corrírun ls dous puls telhados a saber dua teilha partida por adonde decíssen até ls sapaticos de to ls ninos.

Spertou cedo l die de Natal i fui-se a assumar al sapatico. Nun tenie nada…
Zeiludida i achando que l Nino nun gustaba deilha, corriu-l ua lhágrima cara abaixo. Pensando melhor, depressa se dou de cuonta que l Nino se habie atrasado por bias de habéren naçido mais ninos naquel anho…

Un cachico apuis, cumo se fura bruxedo, alhá staba la bolsica cun figos secos, améndoas, arrebuçados i cinco crouas!...


Franco-mirandesa…



Moi aussi j’aimerais écrire
Ecrire tous les jours
Comme on mange
Comme on dort
Ecrire
Pour me chercher
Me trouver peut-être
Et savoir
Qu’il y aura un lendemain
Où d’autres comme moi
Voudront aller plus loin
Au-delà de l’horizon des mots
De l’horizon des vents
Des plaines, des montagnes et des mers…
Pour nous retrouver
Me retrouver, moi aussi peut-être,
Moi,
Qui ne suis presque rien
Ou peut-être même rien
Ou tellement peu de chose
Dans l’immensément grand
De cet univers
Qui me dépasse
Qui nous dépasse
Et nous surpasse…

Je passe !


Tamien you gustarie de screbir
Screbir todos ls dies
Cumo un come
Como un drume
Screbir
Para me percurar
M’ancuntrar talbeç
I saber
Que haberá un die
An que outros cumo you
Quereran ir mais loinge
Mais loinge inda que l hourizonte de las palabras
De l hourizonte de ls aires
De ls prainos, de las muntanhas i de ls mares…
Para mos ancuntrar
Ancuntrar-me se calha you tamien,
You,
Que nun sou quaije nada
Ou se calha mesmo nada
Ou tan pouca cousa
Ne l eimensamiente grande
Deste ouniberso
Que m'ultrapassa
Que mos ultrapassa
i mos subrepassa…

Todo passa !

19/10/10

Buonos Dies, Tiu Juan


Trasdonte ó trasdontonte, nun stou bien cierto, la SIC strenou un porgrama que diç que falaba de famílias i ua de las scolhidas era la familia de l tiu Juan, de Bergáncia. Ami passou-se-me i yá solo apanhei la parte de l fin, mas subre essa família puodo you falar que yá quantá que la conheço.
La Família de l Tiu Juan – ó Buonos Dies Tiu Juan - ye un porgrama de un de ls rádios de Bergáncia, arrimado a más de binte anhos, talbeç l que más giente oube, al menos you, calhando tener que andar de carro a la purmanhana, que me toca muita beç, se me hei de ir einojando a oubir falar de la bola ó de la crise, nun le perdono a ir oubindo l Tiu Juan i las pessonas de la família, inda la semana atrasada scuitei un nuosso camarada eiqui de las Froles, que tamien talfonou par’alhá (biba José Ventura, un abraço!).
La receita de l porgrama ye simples, que yá se sabe que son las más buonas: to ls dies de la semana, antre las seis i las uito, Tiu Juan bai ponendo uas músicas i cumbersando cun las pessonas que talfónan (ls tius i las ties, primas i primos), para dezir l que le dir na gana; eilhes cántan, eilhes rézan, cúntan cuontas, tócan rigaleijo ó harmónico ó guitarra o l que seia, you sei alhá, inda esta semana era la semana de las “cantigas de l ceguinho”, oubi uas quantas bien piroleiras. Quien nun cunhece yá bei que ye ua cousa assi a mode de rede social de la giente de ls pobos de Trás-os-Montes, i mesmo de más loinge, hai muito que fala anté de l strangeiro, que scúitan l porgrama na Anternete. Stou cierto que para muito l tiempo de l porgrama ye l cachico más amportante de l die, i tamien çcunfio que poupa muito calmante, muito anti-depressibo i muita ida als doutores de la cabeça. Mas ye más: eilhes amánhan-se para fazer biaiges an Pertual i para fuora (muitos doutra maneira nunca chegarien a tirá-se de casa); ajúntan denheiro para acudir als zbalidos (mercar cadeiras de ruodras, ócalos, ajudar quien l’arde la casa…), quier dezir, cousas cun merecimiento que you admiro i respeito. Dezido de ua maneira más fina, l porgrama esse ye un study case, i yá serbiu mesmo para alguns studos de ounibersidades. Cumo hai muito mirandés de la família, cuido que tamien cabe eiqui.
Assi i todo, l más formidable inda stá por dezir: Nicolau Sernadela, l home por trás de l Tiu Juan, ye un rapaç de l miu tiempo i era DJ (si, ponie l discos a tocar) nua çcoteca quando you era studante an Bergáncia, de maneira que inda le ajudei muita beç a “eimalar la troixa” quando era para buer la “arrancadeira”. I quereis saber la melhor? L rapaç ye tato. Si, tato! Mas nun ye que çaçameilhe, ye tato, tato. Ora, un home tato que ganha la bida a falar ye ua cousa formidable i ye eiqui que a mi me gusta poner ls uolhos: fazer de las fraquezas fuorças i arrepassar las talanqueiras que la bida mos pon ne l camino. I tamien cuido que puode serbir cumo eisemplo para l que toca al mirandés, lhéngua, a ber de arranjar maneira de nun le deixar dar la “bicha-matose”, cumo diç Tiu Juan.

18/10/10

Stória « concisa » de Pertual








Porque ye que esse tiu lhebanta quaije cunstantemente ls braços quando se pon a falar? Só para captar mais facelemente l sou ouditório ?
I se por acaso soubisse mui bien que ancuncientemente bai a ser assimilado nada mais nada menos que al Cristo-Rei por eisemplo, essa grande státua de cimiento armado custruída na borda squierda de l Tejo durante la Ditadura i einaugurada an 1959 eisatamiente, cumo para dominar la capital anteira… i quien diç la capital : diç finalmente l paiç anteiro !

Para quien inda nun sabe : fui reconhecido, puls bistos nestes dies, esse outro antigo menistro de Salazar, cumo « grande divulgador da História » pula Academie Pertuesa de Stória. Anganho-me ?
http://sol.sapo.pt/inicio/Cultura/Interior.aspx?content_id=1907

Mas hai quien tenga i sprima oupeniones radicalmente oupuostas acerca desse antigo salazarista cunsiderado até por alguns (i puls bistos, pessonas bien al par de muitas cousas) cumo rebisionista, obsoleto, reacionário, caduco… cumo podeis ler ne ls seguintes artigos :

http://algarvivo.com/arqueo/news/opiniao-saraiva.html


http://aeiou.expresso.pt/salazar-heteronimo-de-aristides-de-sousa-mendes=f542717

Buona leitora … sclarecedora !

N.B. Fui Tiegui que me dou l’eideia de ir a saber tamien cousas subre la maneira cumo tentou fazer la sue recumbersion mais un antigo menistro de Salazar.


BURROS CUN SALUDE I SUORTE

..
Nuoba publicada ne l HOIJE (www.hoije.pt.vc)
.
BURROS CUN SALUDE
.
La APEGA cuntina l sou trabalho na defénsia de ls burros de l Praino i alredrores i agora stá an Alfandega da Fé, a fazer un studo de las necidades para la porteçon de ls burros, mulas i machos, que inda son usados para ls trabalhos agrícolas. Muitos ténen malinas que hai que tratar i cumo ferradores yá nun hai, bino un de Eitalia para tratar de ls animales i ansinar ls que quejíren daprender.
.

.
L bideo amostra l trabalho que se stá a fazer, l que amostra bien que l que ye amportante i l trabalho de quien nuito faç pul porgresso de l Nordeste, ye pormobido para Pertual anteiro. Tamien l HOIJE nun quier deixar de dar estas amboras, que quedarán cumo un marco amportante para la nuossa stória.

Galandum Galundaina gánhan 1.º prémio Megafone

Acabo de benir de l Centro Cultural de Belen (Pequeinho Ouditório) adonde acaba de le ser atrebuído l 1.º prémio Megafone - João Aguardela - Música para uma nova tradição als Galandum Galundaina.
Antes de mais, muitos parabienes als Galandum Galundaina, Alexandre Meirinhos, Manuel Meirinhos, Paulo Meirinhos i Paulo Preto. Fui buono star alhá i poder dá-le un abraço.
Pa la cultura mirandesa ye ua honra. Este prémio cerra un trabalho de culidade que ten benido a ser feito i que spero inda cuntine por muito tiempo.
Nun hai outro modo de la cultura mirandesa ser recoincida cumo un sério cuntributo pa la cultura pertuesa - si, ye esso que ten de ser -, seia na música, seia na lhéngua i na lhiteratura, seia na dança, seia an qualquiera outro ramo. Hai que seguir siempre por un camino de culidade, cada beç mais, i esso dá muito, muito trabalho, nun se faç cun dues cantigas i meia dúzia de cousas anriba la burra. Eisige persistença, sudor i pacéncia, nunca zistir de cuntinar i de fazer cada beç melhor.

17/10/10

LS MILAGRES






Quedou moderno Palaçuolo
Tamien quedou moderno l milagre:
L´auga yá nun bira bino,
Bai lhougo dreita para binagre.



Milagres acuntecen na bida
Sin un de cuonta se dar
Mas tenemos que acreditar
Qu´eilha seia bien serbida
Seia curtia ó cumprida
L que amporta ye fazer puolo
Siempre cul curaçon nun nuolo
Anté que l saco se zatou
Fui isso que se passou
Quedou moderno Palaçuolo


Quedou moderno para melhor
San Miguel yá nun s´afoga
Atupirun la lhagona toda
Para que aparssisse un doutor
Fui assi si senhor
Yá la puorta nun se abre
Para que naide l aldrabe
Criórun-se nuobas modernices
Para que nun aba chatices
Tamien quedou moderno l milagre


L milagre modernizou-se
Moderno birou tamien l Santo
Palaçuolo ten mais ancanto
Sin milagre melhorou-se
La mala pata acabou-se
Abriu-se un nuobo camino
Que sigue para un bun çtino
Siempre puoli alantre
Que agora neste istante
L´auga yá nun bira bino


Milagres alguns si parecen,
Mas l Santo yá nun ls fai
Yá nin lhagona hai
Pa ls milagres amolhecer
Se ls habie, hai que ls squecer
Que an Barroco Pardo aparecien
Que las mouras assi l dezien
A quien passaba ne l camino
Agora l´auga nun bira bino
Bai lhougo dreita a binagre


José António Esteves

Jardins premitidos



Toca,
an cada milímetro de piel,
an cada filo de pelo stendido
ne la fronha de ls dies,
an cada batida
ne l ouliar de las nuites.

An cada toque

çcubrirás un oulor:
brabiu de stebas,
doce de jasmin
ó amargoso de scobas,
eimaculado de çucenas
ó amburrachante de papoulas.

De todas las flores
ye tecido un cuorpo,
jardin adonde se debe scabar
cun guinhas
ancabadas cun mestrie,
sien priessas,
sien arreceios de se afundar
ne la tierra acobierta,
ou de se perder
ne l retombo
de ls uocos sumidos.

Puodes lhebar al cielo,

puodes lhebar,
unicamente
a la borda de las scaleiras,
por caminos de paraíso...

Deixa

Deixa que camine a miu passo, sien cornómetros que me ampóngan l caminar, porque nunca ua mulhier gustou que l pongan cornómetros adonde quiera que seia: ne la mesinha de cabeceira, na mesa, ne l café tomado cun amigos, na banheira quando ten que dar la buolta a la faceira i a las tierras fuora de marras.

Deixa que biba cada palpitar sereno de l miu peito, cada sonido de l biolino que a las bezes me mora andrento, reissenhor que chora, que spira sous dies nua fraqueza de muorte mas nun repente trai la fuorça de óndias de marés bibas, apressiadas an sous solstícios.

Deixa que bote cada pincelada an sou sítio, ua apuis outra, fuorça ne l pincel acontra la tela, dies, minutos, anhos, tela a que l falte siempre algo por pintar.

Deixa que junte letra, palabras, poemas, nua fuolha adonde cada metáfora ancaixe, cada sonido de eimoçon caba.

Deixa que te cante cun la boç que me fui restando dun caminar de gorja, te cante baixico, para que ls sonidos nun abáfen ls que me dá la natureza.

Deixa,...mas nun me deixes, porque te agarrarei cumo silba,... bida!

Sinto-te





Sinto-te an cada fuolha que piso ó barro, an cada resfolgar cumpassado de manhanas mornas, tan mornas que la maiorie de l paixaros inda porqui cántan, sien se dáren de cuonta que las árboles debrebe perderan las fuolhas todas i cun eilhas la chabola.

Sinto-te nesta yerba a medrar, punticas adreitos a la lhuç, cumo paixaros de cabecica lhebantada i bico abierto quando persinten la mai a chegar cun l bicho.
Berde, tan berde esta yerba de tiempo de bendimas, de sementeira, de relhampos nas aranheiras rente al chano, cargadas de ourbalhos.

Sinto-te neste sol cun ua lhuç bruxa, antre l chama i l bai-te, antre la gana de quedar a botar calor i la priessa de se ir a calcer las praias de outras paraiges.
Sinto-te neste tiempo morno, dadondo quiero retener ne l cuorpo la calor cun que çfaga les carambelos de l´Eimbierno; acoco-me a ti, cumo nina an xal de sue mai, naquel nial tan sou, mai i filha an porfeita quemunhon.

Sinto-te neste correr sereno de sangre nas benas i artérias an que ls toques de tue piel bótan oulores de bino abafado i castanhas que me amburráchan i me fázen segui-los.

Sinto-te na sede de que nun te baias, nas súplicas quaijeque sumissones, a las bezes quaijeque ditadura cun ordes, cun pragas de zaspero para que me acoques siempre, até que la Primabera buolba.

Sinto-te, … ne l miu cuorpo a dar seinhas d´auga, cholos calçados que tanto me pésan…

16/10/10

Passou por mi que nien perro por binha bindimada




Yá nun tengo la certeza se este dito ye bien assi, mas l que sei ye que muitas son las bezes que me lhembro del, an special nesta temporada de bindimas.

Pul que antendo esto quier dezir que alguien passaba cun priessa ou cun poucas ganas de se quedar a dar dous dedos de cumbersa. Tamien s’antende que ls perros apuis de binhas bindimadas yá nun s’ambaiában por ende.

L que you sei ye que ls perros gusta-le ubas, pul memos ls perros de ls pastores. Quando me criei fui atrás dun ganado, i siempre an nuossa casa tubimos perros para ajudar a guardar-lo de ls lhobos i esso dou para saber que ls perros anquanto habisse ubas maduras nas binhas nun passában fame.

Muitas éran las bezes que daba por falta deilhes, i passado tiempo alhá benien de çofino lhambuzado de melhaço. Lhambendo-se até que ls bigodes quedássen lhimpos, nunca me dezien adonde las pregában, tamien quien era you para percurar cousas dessas, puis inda há de nacer l perro que guste mais d’ubas que you.

Habien-se gobernado ambaixo d’algua parreira, que pul termo de Zenízio habie muitas binhas i nun éran las paredes que ls ampedien d’antrar.

Mas l mais angraçado era que nunca se biu naide correr a lapada un perro dua binha, l mesmo nun acuntecie culs garotos, inda tenemos muito que daprender cun estes camaradas.

14/10/10

UM ABRAÇO QUE FICA PARA A HISTÓRIA

.

Esta ye la ambora de l HOIJE, neste die stórico:

.

O ABRAÇO ENTRE O ÚLTIMO MINEIRO A SAIR E O PRESIDENTE DO CHILE

.
Acabou l resgate de ls mineiros i l redadeiro mineiro saliu sano i salbo, ye berdade que fáltan salir alguns de ls socorristas que fúrun al fondo de la mina ajudá-los a salir, mas estes fazírun la fiesta de ber que cumprírun la sue misson, salbar ls 33 mineiros, que todo cuntine a correr bien para todo acabar cun perfeiçon. Chile i todos ls paízes que ajudórun, stan de parabienes. L bideo queda eiqui cumo marco stórico, tamien ne l HOIJE, cumo un sinal de que l mundo ye melhor i ls balores de la liberdade i de la fraternidade son eicenciales para un feturo mais risonho.

.

.

Para ls sendineses debe ser tamien ua liçon, para que daprénden a ber que la ounion faç la çfréncia i puode lebar-mos loinje. Tenemos tamien nós, sendineses, muitos trabalhos amportantes a fazer, agora ye daprender cun estes eisemplos a ultrapassá-los. Oubi cun atento, l coro de alegrie cun que acaba l bideo.

.
abiso:
este testo stá screbido an sendinés, bariadade de la léngua mirandesa i, por esso, nun ten lh- an ampeço de palabra i, antre parénteses, aparece (g) que nun se lei, inda que l -on se leia –ão.

13/10/10

RESGATE DO PRIMEIRO MINEIRO NO CHILE

.

QUE MELHOR AMBORA QUE ESTA?

.
Para hoije, la melhor ambora para poner cuidamos que ye esta, ua ambora que quedará para la stória de la Houmanidade, cumo ua de las percipales amostras de l que ye l trabalho sério, respunsáble i hounesto, que ye poner ls anteresses de todos arriba de la mesquinheç de ls que cumo las ranas se quíren fazer cumo buis. Este ye l bideo de la retirada de l purmeiro mineiro, de los que durante 69 dies han quedado presos nua mina de ouro i cobre ne l Chile.

.

.

Estas son amboras que debemos aporbeitar, para que todos se déien cunta de que ua sociadade solo puode seguir bien, cun giente respunsáble i hounesta a mandar. L purmeiro mineiro a salir, nien se sabe se era de l Chile. Quien sabe l nome de ls que tratórun de todo esto? Porqui até l que faç menos que la oubrigaçon a que stá oubrigado, se l dan medalhas. I podeis crer que a esses, até esta ambora le custa ler. Mas ye nestes momentos que se debe tener curaige de alertar las cuncéncias.

12/10/10

LS BURROS STAN NA MODA



Andan por ende, pul praino
Qu´eilhes agora stan na moda
Siempre furan, i serán
Ls que lhieban la carga toda

Hai uns que lhieban la carga
Outros hai mais eignorantes
Outros hai, porque usan gurbata
Se julgan mais amportantes

Mas nun deixan de ser burros
Miesmo usando gurbata
Que se beien por ende
Siempre metendo la pata

Na poça, i adonde calha
Qu´isso nun ye ampuortante
Principalmente als uolhos
Daquel que ye eignorante

A esse chega-le lhebar patadas
Miesmo lhebando la carga toda
Mas tamien son ampuortantes
Porque agora stan na moda

I porque eilhes stan na moda
I an bias de çtinçon
Ye que agora son tratados
Siempre cula melhor raçon

Hoije an die la melhor raçon
Ye siempre pal que mete la pata
Na poça ó noutro sitio
Porque yá usan gurbata

Burros hai por ende a fuora
Que nun se l acierta, l dezier toma
I nin precisan d´ir a la ounibersidade
Para sacar l sou diploma

De angenheiros ó de doutores
Biben siempre todos campantes
Porque son ua classe de burros
Desses burros mais ampuortantes

I porque son ampuortantes
Na bida nunca l falta nada
Eilhes usan gurbata
Pals outros ye la cabeçada

Porqui pe l nuosso praino
Ban lheban la carga toda
Son burros de subcidios
Porque ls burros stan na moda

I quando ban a la feira
De cabeçada nuoba, i albarda
Muntados por outros burros
Que nunca na bida, fazírun nada

Mas quei ye assi la bida
Fui onte, ye hoije, i será manhana
Mas l burro que stá na moda
Siempre fui l mais sacana

Habie un an Palaçuolo
Qu´era un burro tan pimpon
Ls outros fazien l trabalho
I aquel quemie la raçon

To era pal burro pimpon
Menos l que fura para trabalhar
To l daban al tal burro
Anté las melhores burras de l lhugar

Depuis de las tener çpachado
Quemie siempre la melhor raçon
Para to ye preciso suorte
Anté pa l burro mais pimpom

Acabousse-mos la mala pata
I yá quememos la raçon toda
Porque hoije ne ls nuossos dies
Yá todos eilhes stan na moda

Birórun todos mui ampuortantes
Miesmo que nun usan gurbata
I inda bien para todos
Que s´acabou la mala pata

José António Esteves

11/10/10

Para quien soubo mui bien fazer l’apologie de Salazar…





1. Jornal Nordeste, Eidiçon de 5 de Outubre de 2010, títalo an purmeira página desse jornal cun retrato i bandeira de Pertual: « Câmara de Bragança atribui o nome de Adriano Moreira ao Centro Cultural Municipal (Cámara de Bergáncia atribui l nome de Adriano Moreira al Centro Cultural Municipal )» !!!

Hai que refrescar anton la mimória de alguns, esses que yá todo squecírun !

2. Artigo sacado de l seguinte blog :
http://santosdacasa.weblog.com.pt/arquivo/2005/07/salazar_visto_p.html

Salazar bisto por Adriano Moreira (Aqui bai un cacho desse artigo tamien publicado an 1977 ; Salazar morriu-se an Julho de 1970)

«Un de ls purmeiros testemunhos prestados subre la pessona i la obra de Salazar, nas sumanas que se seguírun a la sue morte, fui l de l prof. Adriano Moreira, an artigo publicado ne l Diário de Moçambique, da cidade de la Beira, an 2 de Agosto. Ye esse l testo que a seguir se bai a ler i cuja ouportunidade —anfelizmente para todos nós —l tiempo decorrido tornou inda mais grande:

[...] L Ultramar fui la redadeira de las sues mais grandes preacupaçones. Cumo se, al crecer an anhos i diminuir an bida, quejisse guardar todas las einergies para sublinhar l’eisséncia de las cousas. Todos ls cuidados pa la trabe mestra. Dolendo-se por cada moço sacreficado. Rezando, i sperando que l sacrifício fusse atendido i recumpensado. De zinolhos delantre Dius i de pie delantre ls homes. Houmilde cul sou pobo, ourgulhoso delantre l mundo.
Assi bibiu, acertando ou cun erros, mas siempre outéntico. Cun percípios. L único remédio coincido contra la corrupçon de l poder. I mui percipalmente quando se trata dun poder carismático, cumo era l sou caso. Un desses homes ralos que la fadiga de la propaganda nun cunsegue multiplicar.

Adriano Moreira
In A Rua, n.º 56, 28.04.1977, pág. 14.

______________
Comentário publicado por FG Santos, nesse mesmo blog, an Julho de 2005:

Esta bison poética i ternurenta, quaije doce i angélica de l home Salazar ye tan peligrosa cumo l'eignoráncia de l mal (muito) que fizo a todos nós. Nien ye perciso pensar ne ls presos políticos ou ls filhos de Pertual que perdírun la mocidade nas quelónias muortos i stropiados para serbiren un suonho d'ampério que fui un pesadelo. L home Salazar tenerie cumprido melhor la sue mission se tubisse morrido cun 19 anhos an qualquiera pántano de la Guiné a chorar pula mai que l recebiu als cachos nun caixon cun arena para fazer l peso de l cuorpo que nun benie alhá. Ua tristeza salazarenta qu'atormenta la cuncéncia de todos.

An pertués:
«Um dos primeiros testemunhos prestados sobre a pessoa e a obra de Salazar, nas semanas que se seguiram à sua morte, foi o do prof. Adriano Moreira, em artigo publicado no Diário de Moçambique, da cidade da Beira, em 2 de Agosto. É esse o texto que a seguir se vai ler e cuja oportunidade — infelizmente para todos nós — o tempo decorrido tornou ainda maior:

[...] O Ultramar foi a última das suas preocupações maiores. Como se, ao crescer em anos e diminuir em vida, quisesse guardar todas as energias para sublinhar a essência das coisas. Todos os cuidados para a trave mestra. Doendo-se por cada jovem sacrificado. Rezando, e esperando que o sacrifício fosse atendido e recompensado. De joelhos perante Deus e de pé diante dos homens. Humilde com o seu povo, orgulhoso perante o mundo.
Assim viveu, acertando ou com erros, mas sempre autêntico. Com princípios. O único remédio conhecido contra a corrupção do poder. E muito principalmente quando se trata de um poder carismático, como era o seu caso. Um desses homens raros que a fadiga da propaganda não consegue multiplicar.

Adriano Moreira
In A Rua, n.º 56, 28.04.1977, pág. 14.
_____________________________
Comentário publicado por FG Santos, Julho de 2005, nesse mesmo site :

Esta visão poética e ternurenta, quase doce e angélica do homem Salazar é tão perigosa como a ignorância do mal (muito) que fez a todos nós. Nem é preciso pensar nos presos políticos ou os filhos de Portugal que perderam a juventude nas colónias mortos e estropiados para servirem um sonho de império que foi um pesadelo. O homem Salazar teria cumprido melhor a sua missão se tivesse morrido com 19 anos em qualquer pântano da Guiné a chorar pela mãe que o recebeu aos bocados num caixão com areia para fazer o peso do corpo que não vinha lá. Um tristeza salazarenta que atormenta a consciência de todos.

Nota mie agora:
Cumo todos sabeis, l tal porsor Adriano Moreira que la Cámara de Bergáncia quijo honrar nestes dies (Fazie grande falta pula cierta!) , oucupou antre outros cargos durante l Stado Nuobo l de ministro de l Ultramar de 1961 a 1963. Fui quando ampeçou precisamente la guerra nas quelónias pertuesas. Tristes recordaçones todas estas ! I dezir que haberá agora un Centro Cultural bien acerca de la Tierra de Miranda para mos alhembrar a todos i a cada beç que furmos alhá que houbo quien nun scundisse muita simpatie por un tal ditador de quien Fernando Pessoa yá an 1935 (l anho an que se morriu) chegou a fazer un retrato bien defrente:
"Salazar est en effet hypocrite... il est minutieux mais il n'est pas subtil... il a de l'astuce mais pas de diplomatie; n'ayant ni charme ni souplesse, il est incapable de captation directe ou indirecte... Intelligent sans souplesse, religieux sans spiritualité, ascète sans misticisme, cet homme est bien le produit d'une fusion d'étroitesses...."
(Rebista Europe, juin-juillet 1988, n° 710, p. 49 / Rebista Colóquio, Fund. C. Gulbenkian, n° 100, nob-dez 1987 )
N.B. Çulpai mas por anquanto l testo solo l tengo an francés mas claro que tamien balerá la pena poné-lo tamien aqui an pertués i an mirandés !


Bá! Biba Bergáncia que sabe scolher ls sous grandes homes !

Para meditar !!!!

LHÉNGUA MIRANDESA

.
Naide ye scrabo de uns poucos que todo quieren só para eilhes i cumo a eilhes i só a eilhes les cumbén !
(Ana)
.
Que nun séien solo palabras ... (parole...parole...parole...dízen ls eitalianos)

Para Manuel Preto


Cumo bos antendo,
Manuel Preto !
Ye guapíssemo l buosso poema,
guapíssemo i prefundamente patético !
Mirai,
na mie familha,
muitos se cháman Manuel :
ls mius dous abós i tamien miu pai
i Marie : you i las mies dues abós
I até mie bó Ana
que era de Bila Chana
esse buosso apelhido
mie bó Ana tenie…

Dezis…
I un queda ampressionado !
« Toda la tristeza
De la giente mirandesa
Ye mar que m’antrou n’alma
I me roubou la calma
Sien modo nien lei! »

Mas un dá-se bien de cunta
quando bos lei
i até respira l buosso poema
- ye un grito l que dezis ! -
que nun chegais
nun chegais, nó,
a dezir todo
l que un precisa de oubir
inda hoije
i hoije talbeç mais que nunca.
Ou será que quejistes,
que un fusse capaç
d’adebinar, d’antender
d’eimaginar qualquiera cousa...

Anganho-me ?
Mas ne l siléncio...

Un siléncio que grita l buosso delor
Un siléncio muorto por falar !

Anton falemos,
falemos tamien, hoije,
mas falemos lhibremente
i sien ningua cinsura !

Algo mos roubou la calma,
si !, Amigo,
i a nós talbeç mais inda,
nós, que somos de Miranda,
porque tamien fui denegrida
la nuossa Lhéngua.
Bien sabeis,
Para uns nien sequiera eisistie !
Hai que cuntinar a cuntar essa stória,
Amigo Poeta,
ua stória triste
triste cumo l buosso poema
triste
cumo quando ampeçórun
ls anhos trinta de l seclo atrasado,
l seclo que nós inda cunhecimos,
l seclo que mos biu nacer...


A partir dende,
ye ua máquina
que uns pónen a funcionar
sien que un cunsiga
mandar parar esse motor
anque roufenho i todo tiznado
durante anhos i anhos,
ua bida

ua eiternidade...
Mas ua eiternidade
que mos fui roubada,
si !

Studar ? Daprender ?
Tener i dar acesso a todos
al cunhecimiento ?
Daprender a abrir ls uolhos
i saber mantené-los abiertos
para ber l mundo melhor
i tamien mais serenamente ?
Tener i dar spráncia
al mais grande númaro,
sien eiceçon ?
Dezir alto para que todos ouban
l que só muitos anhos depuis,
mui recentemente,
fui possible afirmar
até por lei:
La lhéngua ye un dreito !
L saber i l cunhecimiento
son tamien un dreito !
Naide ye scrabo de uns poucos
que todo quieren
só para eilhes
i cumo a eilhes
i só a eilhes
les cumbén !

Scribo este poema,
Manuel Preto,
porque quiero saber
i antender l que acunteciu
zde esses anhos trinta,
zde siempre !
Quien ye que puode squecer
l peso desta nuossa stória
i l que mos alhémbran inda hoije
i mos traien a la mimória
esses tiempos, todos ls dies ?

Ajudai-me,
Amigo Poeta !


Tamien you ando a la precura
de calma,
de spráncia...


i de serenidade !



Pintei-te...

Pintei-te i pintei-te cun pincelhadas lebes para que ls tous sonidos nun se amedruncássen.
Zenhei-te na tela solo al de lebe porque l pincel fui comandando l traçado de ls mius hourizontes. Para que l cuorpo stubira preso a algo firme i assi, solo l pensar se me scapásse para loinge de ls terceiros de mie casa adonde sparijo las tintas i ls debaneios, stube,... sintada nua fraga.
Sintada nessa fraga fui oubindo ls ranacalhos nun ribeirico que siempre se seca ne l berano. Mas eilhes alhá stában,… nua auga que you l truixe…
Ls grilhos sobreponien-se a todo i alhá quedórun an sous buracos, que nunca you bi un grilho de nuite. Quedórun ne ls buracos de las guitarras que ambergonhadas se straformórun an cuorpos que todo deixa ber. Solo l moucho que melhor bei de nuite que pul die dou cun ua i, alhá quedou a piar, prouista, porque nunca el habie tebido eigual catedral para pousar.
Pintei-te cumo te sinto, serena, tamanha cumo l ouniberso metido ne ls hourizontes na mie pequenheç...

Pintei-te cun manos de prumas, para que ls paixaros acoucados nos silbeirones i scobales adonde çcansan sous bolos i cantigas, nun spertássen...





Spráncia





Spráncia, siempre práncia, muita fé i todo aqueilho adonde mos puodamos agarrar ye todo perciso nestas redadeiras horas.

Poucas nuobas nestes redadeiros tiempos me ténen prendido tanta cumo esta, até me squeço de las crises i delores queilhas podíren traier. Porque la grabidade i las cundiçones si m’atórun toda l’atencion, i de muito mundo.

Las nuobas dízen que stá para brebe la hora de ampeçar a traier ls mineiros Chilenos que nas perfundesas dua mina stan presos hai mais de sessenta dies, por bias dun zastre quando lhaborában, quando fazien sues bidas, para bien de ls sous i de l sou paiç.

Fuortes i resistintes, ténen sabido atamar las atrocidades de la solidon, sperar pulas upas de fuora de la mina, que nun se poupórun a sfuorços para ls poner an lhibardade. Eisemplos de coraige que nien todos ls seres houmanos ténen, que nunca podemos squecer, son momientos que dében tener l solidaridade de todos.

Tengo acumpanhado todo l que se diç ne ls uorganos d’anformaçon i bieno-me a la cabeça botar eiqui esta mensaige, cumo ato de solidaridade culas mais, armanas, ties, filhas, filhos, familiares, i daqueilhes que por fuorça de l çtino stan naquel poço.

Para aqueilhes que nun arredórun pie de la boca de l poço, pa ls repunsables que fúrun capazes d’ancuntrar salidas i atalhórun camino porque sáben que las bidas daqueilhes trinta i trés mineiros nun ten précio, bal todo esso sfuorço i muito mais.

Spráncia, spráncia que todo cuorra bien.

10/10/10

Lhéngua mirandesa ''anternacionaliza-se''























Antegrado ne l porjecto COMENIUS "YOU + ME = US", antercámbio scolar a nible de l ansino básico (Pré-scolar i l Purmeiro Ciclo), stubírun de bejita al Agrupamento de Escolas de Vale Rosal, Charneca da Caparica - Almada, ls porsores de las scuolas de ls outros países que partecípan ne l porjecto: angleses, oustríacos i checos. La bejita ampeçou die 2 i bai anté l 8 de Outubre.

An Maio dastanho, you tube l perbileijo de acumpanhar la mie Tie, (a mies custas) que ye porsora, a la Republica Checa. Recebírun-mos mui bien, ne l ámbito de l porjecto. Ne l tiempo que passei alhá, siete dies, tube l’eideia de que serie angraciado traduzir l lhibrico, L Filico i l Nobielho, para anglés i checo i quando ls porsores beníssen acá oufrecé-le l oureginal i ua traduçon. Buono, se assi se pensou, assi se fizo. Cuntatórun-se las personas que poderíen fazer la traduçon, para anglés, l mais defícel serie para checo mas alhá se conseguiu, un bien-haia a dambos dous. Ls sous nomes stan na capa de ls lhibros.

Die 8 de Outubre, l Agrupamiento fizo la fiesta de çpedida als porsores. Ls ninos fazírun las sues atuaçones, músicos i cantores, tocórun i cantórun i houbo ua cena partelhada cun pais, ninos i porsores i todo corriu mui bien.

Ne l que diç respeito al mirandés i antes de la fiesta ampeçar, na sala de ls porsores splicou-se que Pertual ten dues lhénguas ouficiales. L mirandés ye la segunda, cun arrimado a dieç mil falantes i yá era fala antes de Pertual nacer cumo naçon, mantubo-se até als nuossos dies ouralmente mas que hoije ten muitas perssonas que la scríben i la stúdan i ye ansinada nas scuolas de la region. Tamien se le dou un mapa de Pertual cun la mancha adonde se fala l mirandés. Para todo quedar mais antegrado, ls Pouliteiros de la Associaçon de Lhéngua Mirandesa, cun sous gaiteiros, muitos deilhes tamien porsores, animórun la fiesta i todo mundo quedou cuntento.

Mirai que assi l mirandés queda mais anternacional!


Hai palabras

Hai palabras de çanceinho
outras sol an glaciar
hai palabras que fázen rir
outras que fázen chorar.

Hai palabras que quédan
presas na sílaba más fonda
i hai palabras que por muito
que se sconda
dan brincos, siempre a saltar.

Hai palabras que son lhanças
deixando l´alma a sangrar
hai palabras que son bózios
capazes de arrebantar.

Hai palabras que son uolhos
manos, piel i oulores
arrodiadas por nubrina
ondiantes cumo quelubrina
nua naciente a manar.

08/10/10

LA TRAGEDIA NA HUORTA


Chubie la cuosta de ls carbalhos
Passei por Bal Carboso purmeiro
Só depuis ye que cheguei
A ls huorta de l passadeiro

L que bie quando cheguei
Ua tragedia de pasmar
Cumo ye que isso acunteciu
L poço staba-se arramar

Staba todo de mar a monte
Qual lhagona de l prado
Cumo ye que acunteciu
L poço star çtapado

Cumo you hei-de fazer
Para la situaçon cuntrolar
Só antón you me lhambrei
Que yá nun tenie que regar

Tapei l poço outra beç
Para nun star arramar
Antón me dei cuonta
Que tenie tiempo de çcansar

L trabalho yá stá feito
Berdade seia dita
Nun hai melhor cousa
Que ir a missa i star dita

Eilhi nada tenie que fazer
Hai males que benen por bien
Fui pa la çuda a nadar
I todo quedou an bien

Cumo nun sabie nadar
Só de pie you me lhabei
Tornei a bestier la roupa
I para casa regressei

José António Esteves

07/10/10

ACADEMIA DE LETRAS DE TRÁS-OS-MONTES

L
La academie de Letras de Trás-Ls-Montes eilegiu ls sous cuorpos sociales i nada melhor que l bideo de la LOCALVISÃO para bos dezir cumo fui.
.

.

La academie bai a quedar anstalada na Biblioteca Munecipal de Bragança, que passará a chamar-se Biblioteca Adriano Moreira.

Porque l bideo tarda a aparecer, pongo l link:

http://videos.sapo.pt/UJPhbL5SzCGezmaliiiC

Ser bielho nun stá fácele





Chégan-mos hoije alguas nuobas pula telbison, rádios, jornales i de mais modos, que son de arrepelar l pelo de qualquiera ser houmano que se tenga por giente.

Porque essas nuobas son tan bergunhosas, tan baixas cumo l lhamaçal que pisamos, mánchan tanto la nuossa sociadade, esta sociadade a que pertencemos, que nun podemos quedar andrentes, tenemos que mos amostrar andinados.

Pessonas d’eidade quédan squecidas ne ls spitales to ls dies, sien naide, família ou outros que las quérgan, que las recúlhan para sues casas, nas camas de ls spitales quédan squecidas cumo cousas sien balor, ende quédan tiempo i tiempo, quantas bezes até que la muorte chegue, la muorte bire amiga.

Sociadade anjusta i ciega, çpida de balores, nun puode çculpar-se cula falte de denheiro, de haber menos que quemer, culs modos modernos de bida. Nun daprendiu nada cula cuonta de la manta, cuonta tantas bezes cuntada.

Daquel nieto sien tener cuncéncia de l que fazie, lhebou sou abó pa la muntanha para ser quemido pulas fieras selbaiges, a mando de sou pai porque yá era un storbilho, mas ende recebiu metade de la manta i l cunseilho de sou abó, que la guardasse para quando chegasse la sue beç. L nieto assi tomou cuncéncia de que fazie i yá nun l deixou. Nunca mais nanhun bielho fui abandonado na muntanha.

Daprendiu que, mais que un oubrigaçon ye un deber nuosso tomar cunta, tratar, nun deixar passar fame nien friu, nun abandonar nun spital, na muntanha ou na rua aqueilhes que ténen muita eidade, que stan andebles, dolientes, quedórun fracos, nun ténen cundiçones de quedar solos, nun son capazes de sastisfazer las sues necidades.

Zgraciada sociadade que nun quier saber de ls bielhos, dun património tan rico que dou todo, de quien fizo la riqueza adonde stá scarranchada, zgraciada sociadade que mira pa ls bielhos cumo outencilhos fuora de tiempo, sien utelidade nien balidade, só puode ser ua sociadade zgraciada i pocha.

Adonde stan ls percípios de la solidaridade houmana que ye apregonada to ls dies, que ye ansinada na família, perguntará muito mundo, cumo percuro you?

Que malo ye ser bielho, i quando nun se ten família, ye malo i triste.



06/10/10

Mundiadas


Mundiadas de l alma,
cachos de mi que se çprenden
i se ban a acocar an balhes,
formando natas,
adonde medro.
Nó outra,
mas tan solamente you,
çfrente...
L aire assopra-me l pelo,
fai-me piel de pita ne l cuorpo,
anrija-me la chicha,
alborota-me la eisséncia
i sigue sou camino,
zoustinado,
a porbocar mundiadas,
noutra i mais outra,
paraiges!
Mundiadas de mi
se me ban acobelhando,
tanta beç cun la friaige...

Antrejeitos




La mie bezina Quitéria dezie-me siempre, nun son de la mesma fornada.


I nun falaba de fogaças, mas si de sous rapazes.


Tie Quitéria quedou-se siempre pulas tierras que mos biu nacer, l que nun acunteciu cumigo, esso fizo cun que fazer pan i outras lhidas nun tubissen segredos, mas de pan sabie desta arte cumo naide, era ua grande panadeira, tal cumo mie armana, tamien eilha i de mais rapazas nesse tiempo, zed mui nuobas botában ua mano a sues mais ne l de cozer.


Somos de la miesma criaçon, talbeç, solo assi s’antende falar de tantas i tan intímas cousas, puis hai cousas que solo se fala culs amigos berdadeiros, i falar de ls filhos cula fuorça queilha falaba ye ua deilhas.


Quando era moça, yá you la agababa tanta beç.


Dezindo-le, tu se fures tan buona mai cumo sós de guapa, serás la melhor de l mundo, i eilha si l era. Sbelta, pimpona, cabeilhos ondeados, cara aburmelhada, chena de salude i un bibir de meter ambeija, siempre de tino atiento.


Agora habie acrecentado a todo esso mais uas birtudes que bénen agarradas als anhos, era ua tie madura i siempre pronta, al purmeiro chamaniento de ls filhos.


Mas l que eilha me querie dezir era que tenie dous filhos i nun éram asparcidos.


Ora la mie amiga i bezina Quitéria, cun este antrebimiento dezie-me assi:

- quando fiç l segundo tenie la mesma gana, de la mesma massa, l miesmo furmiento, ne l mesmo forno i cula mesma calor, lhebou l mesmo tiempo, mas nun saliu asparcido al armano.


Mira tu que l mais bielho, nun ten proua cun nada, nun pide seia al que fur, se nun ralho cun el anda siempre culas mesmas bestes, spiruolho nun ye, ambeija nunca la tubo fai todo l que la giente quier.


Acumparando, l mais nuobo quier todo l que puode i que nun puode, quier l sou i l de l armano, nun hai modernice que nun saba, ten siempre arreparos a fazer queilho que la giente l diç.


Quitéria falaba assi de ls sous garotos, mas ls sous uolhos amostrában regalos pulas çfréncias.


Era na çfréncias deilhes, que ancuntraba muitas bezes la rezon de ls querer tanto a un cumo l outro.


Era nas çfréncias de ls sous filhos queilha ancuntraba tanta rezon d’amar.


Ah cumo you antendo ls tous antrejeitos, Quitéria.

04/10/10

Un eisemplo para nós todos: Aristides de Souza Mendes !


« Adonde stan hoije las buonas refréncias para angrandecer, amostrar l camino als que inda nun cunhecendo l mundo, nel aposítan spráncias i de quien quieren tener ourgulho ? » pergunta Foustino Antão, l nuosso Amigo cunterráneo i tamien scritor, nun destes sous deradeiros testos, aqui ne l Froles. I acaba dezindo tamien cun toda la rezon : « Un pobo percisa de buns eisemplos, percisa de ancuntrar ne ls outros refréncias, motibaçon »

Anton tamien you pregunto : quien son hoije ls Pertueses ou talbeç até l Pertués que you mais admiro ?
Antressou-me por acaso a mi tamien la figura de Basco da Gama subretodo quando li, tornei a ler bárias bezes i até anchi l lhibro na altura cun anotaçones, un lhibro qu’inda tengo « Roteiro da primeira viagem de Vasco da Gama » - atribuído a Álvaro Velho que fazie parte de la tripulaçon na altura dessa biaige stórica, 74 anhos eisatamente antes de la publicaçon de Ls Lusíadas - i que acababa quando you l li, esse lhibro de Álvaro Velho, de ser traduzido an francés, lhembro-me bien, por un de ls mius porsores de la Faculdade cul títalo de : « La relation du premier voyage aux Indes (1497-1499) ».

Mas mais inda que la de Basco da Gama ou tamien la de Camões, nun squecendo tamien la de Pessoa ne l domínio de la lhiteratura, ou de outros ou tamien de outras cumo Maria Helena Vieira da Silva de que you aqui yá falei ua beç, la figura dun Pertués particularmente eilustre que a mi muito m’ampressiona inda hoije ye sien heisitaçon ningua la de Aristides de Souza Mendes : l Cónsul Giral de Pertual an Bordéus (cidade de l Sudoeste de la França, a un passo de l Ouceano Atlántico) que durante la segunda guerra mundial, an Junho de 1940 eisatamiente, zoubedecendo a las diretibas i a las decisones segregacionistas que habien sido tamien tomadas por Salazar, cunseguiu salbar an poucos dies i sien parar mais de 30 000 refugiados antre ls quales 12 000 judius que tentában fugir al holocausto, nua França oucupada cumo nua grande parte de l’Ouropa anton cumpletamente martirizada pula barbaridade de l regime nazi i de Hitler.

Yá ua beç screbi un testo subre el, Aristides de Souza Mendes, an pertués na altura, ne l SAL (sítio de Sendin an Linha). Fui para mi ua maneira de reagir i de dezir tamien l miu zagrado depuis de haber oubido alguas pessonas an Sendin, inda bastante nuobas até, hai uns trés ou quatro anhos, fazer quaije l’apologie de Salazar; mas tamien depuis de Pertual haber dado bastante que falar até ne l strangeiro – mas nó an bien anfeliçmente - , a perpósito dun cuncurso organizado (mas mal organizado !) pula RTP que colocou l ditador, l tiu esse de Santa Comba, cumo… l mais eilustre de ls mais eilustres Pertueses de todos ls tiempos !!

L que nun fui normal fui Aristides de Souza Mendes por eisemplo nun l haber ganho l dito cuncurso, anque para mi yá l tubisse ganho hai yá bários anhos i yá antes que la RTP tubisse tenido essa eideia zajeitada, por eisemplo ne l paíç adonde el - Aristides de Souza Mendes - habie sido precisamente Cónsul i Cónsul de Purmeira Classe, quier dezir la França.
Hai que dezir para quien inda nun sabe que ye l nome del i só del, antre todas las figuras eilustres que conta assi i todo la stória de Pertual, que fui scolhido para ser dado a ua scuola (anque seia solo a ua) i a la rue adonde essa scuola s’ancontra, na cidade de Bordéus. Yá habie ua abenida de Camöens i tamien de ls Pertueses (avenue des Portugais) na capital que ye Paris, mas ua scuola cul nome dun pertués eilustre, an França : só hai essa i cul nome de Aristides de Souza Mendes, nua capital regional, mas capital assi i todo ; i esso tamien ye mui amportante i simbólico para nós, Pertueses, que bibimos i trabalhamos an França.

Mas hai ua rezon que faç cun que m’ampressiona tamien muito pessonalmente la personalidade desse Grande Pertués : tamien you cheguei a ir ua beç até l Consulado Giral de Bordéus quando tenie 8 ou 10 anhos para acumpanhar ls mius pais cun l'antençon de renobar ls nuossos passaportes; stábamos na fin de ls anhos 60 ou l ampeço de ls anhos 70, inda antes de 1974, nua altura an que l Bice-Consulado de Toulouse que quedaba mais acerca de adonde nós morábamos (Bordéus quedaba assi i todo a mais de 200 kms de çtáncia !) era solo cumo quaije siempre habie sido até anton un simpres anexo de l Consulado de Bordéus. Bordéus, ua cidade que muito m’ampressionou tamien na altura i que me fizo pensar na cidade de l Porto (pronunciados an francés cul acento tónico na última sílaba, « Porto » i « Bordeaux » son nomes até mui parecidos)… la cidade de l Porto, por acaso, adonde habie ido uns anhos antes an cumpanhie de mie mai i de mie armana quando tubimos la possibilidade (i sei bien que nien todos la tubírun) de tirar alhá ls nuossos purmeiros passaportes - tenie you anton solo quatro anhos i mie armana dezuito meses antes de irmos todas trés pa la França adonde yá staba miu pai, pouco tiempo depuis, an Nobembre de 1966 eisatamiente.

Mas tengo quaije la certeza ! Por mais ancrible que pareça, nien mius pais, nien ningua de las pessonas cun quien biajemos até Bordéus ne l mesmo carro, anque algo apertados cumo acuntecie muitas bezes naqueilha altura (Éramos todos eimigrantes pertueses ou filhos de eimigrantes, muitos inda cuntinában a benir a salto, i nun éramos nós na altura cumo se fússemos nós tamien refugiados ?), nun me lhembro assi i todo durante essa biaige, antes ou tamien depuis, de haber oubido ua beç que seia alguien amentar na eisisténcia de l antigo Cónsul Giral, Aristides de Souza Mendes. Habien antretanto quaije todos ido a la scuola an Pertual, até la quarta classe ne l melhor de ls casos assi i todo, i quaije todos cunhecien l nome de Basco da Gama por eisemplo, ou até de Gago Coutinho i de Sacadura Cabral… Mas l de Aristides de Souza Mendes, l nuosso antigo Cónsul de Pertual an Bordéus i l que habie cunseguido fazer uns trinta anhos antes, ponendo totalmente an perigo ls sous i tamien la pessona del cumo la stória depuis l mostrou ? Nun me lhembro de alguien haber dito nada a respeito dessa figura antretanto stórica! Hoije stou cumbencida que naide sabie quaije l quier que fusse subre esse grande home, cumo se essa stória anque inda mui recente (trinta anhos: nun ye nada !) nunca les tubisse sido cuntada… ou anton inda mui, mui poucos ye que sabien !

Nestes redadeiros anhos antretanto, un de ls filmes mais antressantes subre l’ampórtancia que chegórun a tener ciertos Pertueses na stória i que passou na telbison francesa an canales de grande scuita fui precisamente subre l eilustre i heiroico Cónsul Giral de Pertual an Bordéus. Sei que yá passou pul menos dues bezes i nós ls porsores de pertués an França queremos que l nome de Aristides de Souza Mendes seia hoije cunhecido de todos, Franceses cumo Pertueses, i represente para todos nós, Mirandeses tamien, un modelo de coraige i de justícia : hoije i para todas las geraçones futuras !

Aqui teneis ua amostra desse filme rodado an francés subre Aristides de Souza Mendes cul títalo de « Désobéir » (« Zoubedecer », an anglés : « A rebel », Un rebelde) que cunsegui ancuntrar ne l Youtube : Deixei-la tal i qual culas legendas an anglés até un die you aprender, you tamien, a poner an linha essas legendas mas an mirandés… a nun ser que alguien que cunhece melhor essas tecnologies , l querga tamien fazer. Tamien esto puode ser ua proba de dedicaçon, de fuorça de buntade i de tomada de cunciéncia!



Screbindo, solo pul gusto de screbir...






Stou screbindo i mirando l cielo que me entra pula jinela abierta, para recebir la frescura de l´Outonho.
Cun la chuba las rosas tornórun a nacer ne l jardin i las coubes stan agradecidas al cielo i béian-se medrar a uolhos znudos a cada beç que las besito, to las manhanas, cun ua chábena de café na mano.
Ls diospiros ancomeçorun a amadurar i nun tarda que quéden solicos na árbole mais parecendo un anfeite de roscos na fiesta de ls tabuleiros de Tomar.
Gosto de l´Outonho, percipalmente ne l Praino i eiqui an Sintra.
Mantos de fuolhas amarielhas yá remolinan i las mais registentes ténen un quelor digna de la paleta dun pintor ampressionista.
Las sementicas yá ancomeçórun a botar uns biquitos de fuora i debrebe ls cerrados starán berdes, para matáren la fame de la sequidon de l Berano.
Biaijo i beio ls pelhiços a querer abrir, arreganhados, prontos a soltar las castanhas que me hán-de chegar an oulores de la feira de las Mercés anrebulhadas nas fuolhas de las paijinas amarielhas, al pie de ls púcaros de chicha de cochino, frejida an tamperos de bino, alho i pimiento, an barraquitas de mesas corridas, fazendo-me lhembrar la posta quemida nos cabanhales de l Naso.
Miro para fuora i las nubres son brancas, cuorren a dreitos al mar rebultoso de Sintra, para se íren a ancher d´auga. Mais auga há-de benir para que ls nabales médren, que mais nun seia nua lheirica que sumiei eiqui al pie de casa. Truixe l nabal parqui an ponto pequerrico, puis nun hai cumo un caldo de nabiças acabadas de apanhar i nun hai melhor malzina pal stresse do que uas guinchas i un rebulber de la tierra cun las manos znudas.
I la bida cuorre serena eiqui, ne l rinconico adonde bibo arrodiada de árboles selumbreiras i d´Outonho, un Outonho que me besita an cada passo...

03/10/10

L CONEILHO


Fim de Febreiro, las arbols inda staban znudas anque l sol yá ampeçasse a dar un aire de la sue gracia nun era inda capaç de bestir ls freixos i las carbalheiras.
Piornos, chougarços i scobas, nebros, sobreiros i carrascos aguantan las fuolhas, firmes todo l’anho. Son cumo ls homes de l Praino, duros i rejistentes, que ancaran l friu de l’ambierno cun la mesma coraige que la calma de la segada ou ls brutals desafios que este rincon ampon para sacar l sustento p’ra bibir i criar la famíla.
Fui nun die desses de sol amberniço an biesperas d’Antruido, que Calros i Chico s’apreponiran a ir a l Penhedo, sítio de Fuonte Aldé onde habie coneilhos an barda, a ber se acaçaban un para fazeren ua patuscada. Spingarda nun la precisaban, tenien cada un sue perrica, que coneilho que salisse, solo por suorte se scaparie.
De maneira que lhougo a l antrar no meio de las scobas, ampeçoran las perricas a abanar l rabo pul meio de ls carreirones cun l çufino rente a l chano, nua correrie alegre por antre ls chougarços.
Pouco tardou an que ua deilhas disse sinal, ua pequeinha lateadela.
- yá dóran nun, - diç Calros.
- Chube-te nessa fraga a ber se bés algo, - diç Chico.
Anton de repente anpeçoran las dues a latear, aquel lhadrar caractelístico de quando ban atrás de la caça, i ls dous rapazes botóran-se a fugir caras adonde benien aquels lhatidos. Quando chegoran an pie de las perras, andaban estas a l redor de ua fraga, ua para un llhado outra pa l’outro, que ante parecie agoniadas, lhadrando e sgadonhando nua frincha de la penha.
-Anfilou-se na ancerradeira, - diç Chico.
- Bai a saber de ua silba, que yá l sacamos, - diç Calros.
La moda de la silba yá era bielha nas caçadas que dambos fazien, pus cada beç que un coneilho se ancerraba era assi que l sacaban,metien la silba pul buraco, trocien i retrocien anté que ls picos s’agarraban a la piel de l coneilho i iban puxando ante que l traien a la mano.
- Mete-la deste lhado, que se l chega melhor, mira parece-me que está alhi, bés? - Diç Calros.
-Deixa-me ber antón , - diç l’outro.
Staban eilhes ambaídos nestes purparos, quando Chico alhebantou ls uolhos i biu benir caras a eilhes dous guardas fardados que andaban de ronda.
Como se tebisse sido picado pu la silba de brebe la soltou, dou un poulo para trás dixe:
- Á Calros agarrame l sacho depressa.
Calros, oulhou para trás mas nun quije saber de sacho ningun, por aquel Penhedo abaixo caras a l lhugar nin las perras ls caçaban. Cada un antrou en sue casa i nun s'amportoran mais de l coneilho nin de la patuscada.
Passado un pedaço, Calros bestiu outra roupa i saliu p ala rue, fui-se anté las eiras a mirar pa ls lhados de l Penhedo a ber se bie ls guardas mas eilhes yá habien ido a la sue bida.
L coneilho i la patuscada tebiran que quedar para outra beç.

01/10/10

LA CUONTA DE JANTONHO


MAS PARCIE UN SPANTALHO

Jantonho agarrou an sue bicicleta, i dixo, bou-me a dar ua buolta a Miranda. I assi fizo metiu-se a camino i alhá bai el cumo se fússe un figuron a caminho de Miranda. La biaige currie mui bien nun fura un contra tiempo que tube.
Naqueilhes remissacos al chegar a Miranda eilhie a la puonte anganchou-se l la
curriente de la bicicleta nua calça i bai dende catrapus a todo l cumprimiento na strada. Carai esta ye que nun stube cumo las outras , alhá se cunseguiu lhebantar cume puodo mirou pals lhados haber se l habien bisto? Mas naide habie bisto. Melhor assi dixo, assi naide se rie de mi dou uns passicos para zangaramonar las patas, i nun habie passado nada, solo uns arranhones nas patas ua ó outra belhiçcadlica ne ls braços nada de maior. Las calças ye que quedórun todas sfarrapadas uas calças nubas de pana nubicas an fuolha, i tamien la camisa de tebé que sue mai habie comprado a uns tendeiros que aparcieron pulie, carai custou uns trinta malreis i agora nun sirbe para nada l chapéu habie bulado e la cabeça mas habie quedado anteiro, agarrou un caxico de l speilho que habie quedado mas grande i mirou-se a el. Carai Jantono pus pareces miesmo un spantalho pus quedes-te buono. Agarrou na bicicleta a las cuostas pus habie quedado toda partida, nun tube outro remédio que lheba-la a Zandeiras que la amanha-se, çpuis de haber falado cun Zandeiras fui-se pa la praça. Biu tanta giente junta, l que se l lhambrou. Puso l chapéu ne l chano i standiu la mano, dai ua smulica a este probe mirai cumo el stá? Tamien nun ten que quemer? Por alma de quien teneis ne l outro mundo dai-me ua smulica, ua croua que seia ô un çton mas dai-me algo, ajudai este probico a comprar uas calças nuobas i porque nó ua camisa?Mirai l zgraçado que la pouca suorte l puzo neste stado. Bai ua tie que passaba botou-le cinco crouas, zde ende, nun mais parórun de puner denheiro ne l chapéu de Jantonho, ua rapaza que passaba dixo ye tan guopo tadico de l rapaç i botou-le cinco malreis. Jantonho cuntinuou cula cumbersa cada beç se zgraçaba mais, que Dius bos pague yá que you nun sou capaç. Sou un muorto de fame, inda hoige nun zanfruijei ls dientes? Hai miu filho agorica miesmo te bou por un mulete? Cun quei l quieres. Bós ye que sabeis nun sou çquejito. Tan nuobo i ls trabalhos que yá passa, dezie un home que passaba, cun cara de quien bibie bien, mais cinco crouas cinco malreis çtones i mais çtones iban anchiendo l chapéu de Jantonho, el nun paraba de se lhastimar un çton que Seia pal probe matar la fame yá uito dies que nun cómo nada deixa alhá dixo ua senhora mui guapa que passou, mira lindico toma alhá binte malreis para quemer ua puosta. La giente a passar i l chapéu a anchier. Yá tenie el mas denheiro que habie bisto na sue bida, el iba cuntando assi por alto yá caije me chega pa la bicicleta i pa la roupa çpuis yá paro cun esto. Fui anton que passou tiu Zé dos Santos i nun l cunheciu a la purmeira anté l botou ua croua, ye pouco mas ye de buona buntade. Anton Jantonho dou-le ua risica, i tiu Zé mirou mais para el. Cumo nun te cunhecie lhougo. Carai Jantonhoo mais pareces un spantalho? Tu nun tenes bergonha? You mas si la tengo. I bós tamien la teneis! Mas quien nun la ten ye Zandeiras que me pediu duzientos malrei para amanhar-me la bicicleta i inda purriba me dixo que nun me la daba anté que nun l pagasse, mas deixai alhá que ya falta pouco. Mas l tiu Zé dos Santos nun se aguantou i dixo acabas i ye yá cun isto, se nun quieres que tou pai l saba. Bá, bá tiu Zé se assi l quereis termino yá. Anton quedórun todos a mirar para el anquanto recuolhie l denheiro. Mas you digo-bos que l denheiro l chegou para pagar a Zandeiras inda l sobrou pa las calças i pa la camisa. Ai dies de suorte, miesmo depuis de l que se passou, inda tube suorte...
José António Esteves