08/09/16

IX ANCUONTRO DE BLOGUEIROS DE L PRAINO - MIRANDA DE L DOURO

















































Hai ua perguiça que se m’apegou para screbir que, nien bos lo digo nien bos lo cuonto. Assi i todo eiqui stou mirando la pantalha de l camputador a ber salir palabras que la mie cabeça bai ditando i ls dedos sparbando pul teclado. Cumbersa da treta. Mas, ende stá, la nubre i l puolo adonde s’arriman cachicos bien passados. Fui solo hai cousa de cinco/seis dies. Bah, yá bos lo digo l que se passou. Ende stá:
IX ANCUONTRO DE BLOGUEIROS DE L PRAINO
– MIRANDA DE L DOURO -
Nuobe anhos se passórun zde que naciu. Parabiens pai: Alcides Meirinhos. Un destes dies serás abó. L rapaç yá bai tenendo querer i naide lo segura. A cada anho ajunta mais personas. Personas nuobas s’achegan, outras se zarredan, mas cuntina cun bida i a crecer. Zirra quando la cousa nun le chalda. Nuobe anhos son nuobe anhos i este anho Miranda tube l traquina que solo le guosta la jolda, nien que seia cun Pendones ó guitarras.
La mardoma Mor, Teresa Subtil, purparou todo cumo debe ser, cun porgrama i todo, sien atrasos. (Nun ye fácele falar mirandés para quien nun lo mamou ó lo scuitou zde nino, mas Teresa ye eisemplo, fai un sfuorço, scribe-lo i fala-lo mui bien.) Claro que hai quien s’atrase i apuis nun acaça todo, l miu caso, nun hai çculpas. Sien amparos, Nuossa Senhora deixou de m’amparar, l purmeiro puonto de bejita.
La casa de las Quatro Squinas, adonde ten morada la Associaçon de Lhéngua i Cultura Mirandesa. Saludos Amadeu Ferreira. La mesa mui bien repersentada. La mardoma, Teresa Subtil , l persidente de l’Assemblé de la Associaçon: Júlio Meirinhos, Alcides Meirinhos, bogal i l bice persidente Alfredo Cameirão. La sala abarrotar, pa ls atrasados, cumo you, hai que quedar de pies a scuitar las buonas benidas i apuis l palhestrante.
L palhestrante, Fernando Subtil, fizo ua biaije a Miranda, zde ls ampeços até al tiempo d’agora. A modos que iba amostrando nua pantalha la cidade i sues straformaçones falaba de la guerra cul lhado d’alhá, l castielho fizo “pummmm” i daba uas “ferronadas” a nuossa familha sturiana i lhionesa. Quaije que me lhieba a tiempos de you nino, an tiempo de fiesta habie siempre guerras antre armanos. Gustou-me muito fazer esta biaije. Parabiens.
Apuis tubímos un mordico. Estes mordicos son mui substanciales. Zde bolha mirandesa, persunto, chouriça, melon i…todo, todo, todo. Solo quien nun quijo nun se fartou. Até ua strangeira de que naide se dou cuonta alhá antrou a quemer i inda chamou sou home. Buono, tamien tubímos dous amigos scoceses, mas esses eidentificados, amigos de un de ls nuobos mardomos, David Casemiro.
L porgrama era para cumprir a la risca. Salon nobre de la Cámera Munecipal de Miranda. Las buonas benidas de l Persidente, Artur Nunes, ua perséncia de siempre nestes ancuontros. Bien haiades pul scancarar de puortas i todo l ampenho. Nun fala scorreito la fala mirandesa mas bai dando las buonas benidas i esso ye amportante. Retratos cula capa d’honras. Apuis un retrato de todos ls blogueiros arrimados a la státuas de la praça que l grande scultor Zé Nobre fizo an homenaige a la mulhier i home mirandeses.
Todo an Miranda ye acunchegante. La calor achega-se. L frescor i sereno de la Catedral cumbida a silénço i meditaçon. Nun hai senhas de cerimonha mas sfregante lhargo i eimocionante arrima-se. Siempre l sonido sparbado pula guitarra deste rapaç me fai quedar cun piel de pita. Acuordes ancarrapitan-se pul spinhaço arriba. Cerrados uolhos, cumbite a bolar na nubre adonde se çpeijan raios de sol. Abertos ls uolhos, miro santos cun cara de caso bolando cumo anjicos. Bien haia Dinis Meirinhos.
Hora d’almuorço. L porgrama i horas ténen que se cumprir. Zarpamos a camino de Aldé Nuoba. Nunca alhá tenie ido. Ua Casa Rural, PUIAL DE L DOURO, acerquita de l’eigreija. Guapa. Mui bien cunseguida la sue recuperaçon. Parabiens a Deimingos Raposo, sue tie i sue filha que mos persenteórun cun todos ls perceitos.
Íba-me squecendo, apuis almuorço, dues ties, Delubina i Feloménia, yá l’anho atrasado mos tenían persenteado cun sues laraxas: aldonças, aldrajonas, xaile i lhenço na cabeça, plantórun-se delantre de todos a zancar nas mardomas d’anhos atrasados. Nun cuntentas, tenían que mexiricar de todo l mundo. Alcobiteiricas de purmeira. Fui assi a modos quelóquio apuis almuorço, a modos subre-subremesa. Gustou-me. Delubina i Feloménia bós tenei tento nessa lhéngua, mirai andrento i apuis sabereis que esta nuossa lhéngua mirandesa ye mui fidalga para botar faladura i da buona. Parabienes rapazas, fui cun cachico mui buono que sacou uas balientes risadas a to l mundo.
L praino mirandés abarca ls cunceilhos de Miranda, Mogadouro, Buimioso i inda un cachico de Freixo, nun squecendo la raíç d’adonde todos nacemos, l Reino de Lhion. Tener partecipantes de todo este campo i alhargar lo será siempre buono. Naide bai amponer que se fale mirandés an Bempuosta, Castelo Branco ó an Ruolos, mas las palabras son las mesmas, somos filhos deste lhargo territóiro i aproximar mos fai mos bien a todos, sien perder cada un la sue eidentidade. Nuosso amigo, Amadeu Ferreira, gustába-le que assi fuosse.
Mardomos nomeados pa ls próssimos ancuontros:
Isaías Cordeiro – Castelo Branco (concelho de Mogadouro)
David Casimiro – Urrós (concelho de Mogadouro)
Augusto Oliveira – Dues Eigreijas (cunceilho de Miranda de l Douro)
Inaciu Galán – Asturias (Spanha)
Hai que dezir que nuossos amigos Lhiones i Sturianos nunca faltan a estes ancuontros. Parabienes a Ricardo Chao Prieto i Teresa, sue tie. Teresa nun puodo star este anho mas stá de parabienes, outra beç mai, agora ua nina que pula cierta será tamien blogueira.
Apuis d’almuorço, tiempo de bejitar S. Juan de las Arribas. Quedar cula respiraçon suspensa a mirar l riu Douro. Nunca alhá tenie ido. Un raspanete de mie tie: «tu que sós deiqui nunca me lhiebas a estes sítios.» Inda lhebarei outro raspanete a fin de l die. Apuis bos lo direi.
Scuita-se Deimingos Rapaso a falar de l Castro, sue perserbaçon i ls trabalhos que hai que fazer para mantener todo esto. Quedei atento mas l miu tiempo chega a la fin. Nun poderie quedar maís i tubo que zarpar. Sei que apuis se scuitou poesie i se merendou mas findaba ende la mie participaçon ne l IX ANCUONTRO DE BLOGUEIROS DE L PRAINO MIRANDÉS.
Para ancerrar i bos dar cuonta de l segundo raspanete.
Mie mai ten 92 anhos stá an Sendin ne l Lhar. Todos ls dies la bejito quando stou de bacances. L die atrasado tenie le dito que solo la íba ber a fin de l die. Cheguei alhá arrimado a las seis de la tarde. Iba dar-le un beisico, ampuntou-me. Nun me falou: «son horas de benir, nien un telifonema nien nada….» Alhá le spliquei que la tenie abisado…passado un cachico…alhá respirou…yá me squeço de las cousas…i quedou assossegada i apuis cuntenta.
Blogueiros i outros, até pa l anho, salude i saludos a todos i abraço arrochado.
2016agosto26
António Cangueiro

06/09/16

2 - l mirandés percisa, l mirandés merece...




 
Inda ne l seguimiento de l testo que publiquei eiqui onte “ 1 – L mirandés percisa, l mirandés merece…”quiero cuntinar a falar nua rialidade que hai muito me dei cunta, mesmo que saba que nun acuntece cun todos, mas la maiorie de nós quando mos scapemos pa la tropa, marina, seminairo, para Bergáncia, Porto, Lisboua, Spanha, Fráncia, Almanha, Canadá i outros sítios, nun faziemos cula lhéngua i la fala mirandesa cumo faziemos cula merenda quando íbamos a ser buieiros, pastores ou pa l’arada, que la metiemos ne l cerron i íbamos a eilha siempre. 

Nó deixemos-la, squecimos-mos deilha an casa.

Sustituimos-la pul pertués, que yá l sabiemos ou por outra fala bien defrente, stranha anté ende. L mirandés quedou amouchado, cumo un zbalido, cumo se fura un brugo. Sien amparo, cumo se nunca tubisse feito parte de nós, cumo se nun fusse eilemiento de la família, tan amportante cumo quemer, a quien nós cumo meio de quemunicaçon debiemos tanto ou mais que aqueilhes falares que agora s’adelantrában.

Benírun ls filhos, ls decendientes, las cousas piorórun, nun mos preocupemos, nun tubimos necidade an dar aqueilho que a nós mos habien dado, l falar mirandés, passar este teçtemunho. I quando nun se sinte necidade la cousa squece. Squecimos-mos de l mirandés, tamien an muitos causos de l pertúes. I squecir la fala, de nuossa ourige, squece ua buona parte de l nuosso calhantriç, de nuossa eidentidade. Un pobo nun puode squecir donde bieno, i esso solo se fai atrabeç de la quemunicaçon, de la fala, de la scrita de sue region de sou paiç. Porque l falar para alhá de l sonido de las palabras, trai agarrado un sentimiento própio, cul mirandés tamien assi ye, hai cousas que solo dezidas an mirandés ye son antentidas, sentidas na sue total grandura, doutro modo quédan chuocas.

 Ls balores, la Stória, ls feitos donde beniemos par’adonde bamos fai-se cula fala cula scrita.

Hai que fazer un sfuorço, para que las cousas cula fala i la lhéngua búoben a ser cumo dantes, nas quemunidades, steian adonde stubíren, alhá para baixo ou ne l strangeiro, pormobendo la fala i l aprendizaije de la scrita. Fazer cumo stan fazendo las scuolas de Miranda de l Douro, que atrabeç de l ampeinho de porsores ban chamando centenas de jobes a daprender a falar i screbir l mirandés, esta lhéngua tan guapa, tan amportante para ls mirandesas i pertueses cumo l’outra.


Na serenidade de tierra aricada



Tiempos hoube que nada bie de tanto bibir a fugir. Fui esse fugir que talbeç me tenga cargado l cuorpo de maleitas, la piel de aricadelas, ls oubidos de cera, la alma de cotras secas i piteiras.

Quedou-me este modo de querer andar depriessa, que nun ye agora mais que manha, puis que ls carcanhales nun ándan a la miesma mecha que la cabeça i até mesmo la cabeça a las bezes yá le diç, tente nun caias, porque se te drobas, carcanhal de mil demonhos, las sartas puoden-se desenfilar

i apuis ye l cabo de ls trabalhos.

Apuis  apanhei este modo de mirar pa las cousas i sorber ls sonidos que de todos ls sítios me chégan. Quien habie de dezir que cun aquel fugir apressiado dun bibir an correlinas de carros, habie de deitar ls sentidos neste xaragon dóndio de sonidos de la nuite, nuite de silêncios, adonde ls grilhos, l moucho, ls chocalhos i l berrar de ls cordeiricos a saber de la teta, las mais cun las tetas cun apuiadura, muortas por que le tíren aquel anchaço, l perro a amedruncar las raposas, chégan para anchir este termo, ourquesta sien mestre?!

Apanhei  esta manha de scuitar la manhana, de seguir ls quelores cun que l cielo se bai pintando apuis que l´ourora sperta i l sol sfrega ls uolhos inda drumenhuco. Ls paixaros sbolacéian nas árboles, uns mais atrebidos abáixan a la tierra a ber se hai nabina  que inda nun stéia nacida i dan cabo de las nabiças spaixaracadas a pedir ua auguita.

Inda mal spertei de la borracheira de ls sonidos de la nuite, yá la manhana me persenteia cun outros sentires. Depriessa l rei de la lhuç me acubrirá toda, me secará inda mais la tierra aricada, me cegará ls uolhos, me secará la boca, me anubrará l sentido. Será outro die calente i bien caliente…

Outra nuite i outra ourora hán-de chegar para me arrolháren an sous braços…

05/09/16

1 - L mirandés percisa, l mirandés merece…




Ye quemun oubir dezir a alguas pessonas, mesmo sendo de ls mais bielhos, de quien speramos oubir dezir muito i mui bien, que l mirandés yá pouco ou nada le diç.


Quedamos tristes, mas tenemos que fazer un sfuorço i percurar antender porquei dízen esso. Mais, l sfuorço para antender estas pessonas ten que ser taludo. An purmeiro nun hai que lhebar a mal, percurar ancuntrar las rezones, porque anté podie acuntecer cun nós.


Son pessonas que ambérsan cun nós ne l puial a la puorta, ne l café, a la selombra an tiempo de çcanso ou an biaige, mas son quaije siempre pessonas que stan ou stubírun arredadas de l spácio mirandés, quier falado ou screbido, sien amboras sien que se téngan dado cunta de que l mirandés ne ls redadeiros anhos ten stado an moda, ten sido studado, screbido i lhebou un bun ampurrion, eiboluiu cumo eilemiento cultural.


L mais destas pessonas scapórun-se pul mundo, para outras paraiges, xurdindo todo l tiempo, l que stá cierto, adonde nun l falórun mais, nun l lírun, nun le chegórun amboras, nun acumpanhórun la sue oufecializaçon i para mal de todo esso, eilhes tubírun que ser listos i ligeiros an daprender la lhéngua d’outros falantes, la lhéngua daqueilhes que passórun a ser ls sous bezinos, camaradas de trabalho, porque desso dependie l sou eisito, l sou ganha pan, cumo diç l pobo,”tocar outros burros palantre”.

Tenendo só cuntato cula lhéngua, ls poucos dies de bacances.

Chegados eiqui l que hai que fazer nun ye tomá-los cumo einemigos de l mirandés, hai que trabalhar noutro sentido, ambersar subre la lhéngua, pormober eibentos, palhestas, jornadas de lheitura, de poesie adonde la fala, l mirandés steia persente, dezir l que se screbiu publicou anté hoije, i essa anformaçon quede ne l sou conhecimiento.

 Fazer cun que estas pessonas tornen a gustar daqueilho que gustórun dantes. Tamien eiqui hai que dar rezon al mestre Amadeu Ferreira, lhebar ls sous ansinamientos a lhetra, ateimar, lhuitar para que essas pessonas béngan a antressar-se pula lhéngua de la sue ourige, la lhéngua que ls sous pais i abós ls arrolhórun. Nun fazer nada ye l einemigo percipal.


Cumo todo na bida, tamien cul mirandés assi ye, puode-se tornar a gustar.

03/09/16

Crónica – Berano de 2016 n’aldé de Zenízio





Puode parcer tarde screbir agora que yá se passou algun tiempo subre ls dies 12, 13, 14 i 15 de l més d’agosto n’aldé de Zenízio, mas cuido que nunca ye tarde screbir subre cousas amportantes, amportantes cumo la fiesta, ls jogos tradecionales, la caminhada pul termo, l almuorço/cumbibio ne l salon i la jornada de mirandés.

L’amprtança i segneficado cumo ye la fiesta de Santa Barbela i San Bartelameu, ye de recoincer siempre, momiento de fé na missa i cula porciçon adonde l pobo partecipa todo dando un quelorido cul pendon, la cruç, ls standartes de ls Santos, andores i lanternas pulas rues de l’aldé, ende ponendo ls sous mais íntemos deseios de paç naqueilhes que siempre alhumbrórun sous çtinos neste mundo i agora guiados pur Dius.


Ls jogos tradecionales pormobidos pul’Associaçon C. i R. Sol Nascente, an special l fito que pa ls mais bielhos ye un relhembrar doutros tiempos, quando la pobaçon staba chena de giente i nun se passaba tarde nanhua de demingos anque nun se tirában teimas de quien daba mais “cincadas”.  Pa ls mais nuobos outros tiempos, outros jogos mas sperados i feitos cun alegrie i muito bruído, seinha de que ende stan de coraçon i alma para bencir. Bencir aqueilho que parece a toda la fuorça ir-se cul tiempo que ye quedaren sien se fazer, mas eilhes quieren, merécen, i outra cousa nun hai que fazer, pul balor, pula gana, pula tradiçon lhuitar para que nun se muorrran estes eibentos.




La caminhada pul termo berdadeira jornada eiquelogica i de lhembráncias, anque partecípan pessonas de to las eidades alguns deilhes inda tan nobicos que fai lhembrar ua jornada de trabalho. Mas de trabalho ye que nun ye, ye de cumbíbio, de cuntato cula natureza, mirando las suortes de pinos, cerejeiras, carbalhos, zimbros, adiles i aradas, tenendo cumo referéncia las lhagonas, foias d’auga, l mais deilhas cun stória porque son de tiempos bien idos, anque ls mais bielhos quando a este mundo chegórun yá cá stában. Porqui quedaran para pastores matáren la sede de sous ganados, porque coucon de cuontas siempre fúrun de las gientes de Zenízio.




L almuorço/cumbíbio ne l salon, cada beç chama mais giente, de l pobo i amigos que mos dan la sastisfaçon de la sue cumpanhie, ls d’acá i que bénen de vacances quaisque de perpósito para an ounion, cun alegrie saborear l gusto de reber caras i star an família. Puode dezir-se que ye l momiento alto de la parte associatiba, pormobido pula direcion de l’Associaçon i la Mardomie que nun se póupan a sfuorços nien míran a trabalhos para que esta jornada seia un eixito i fui.




Cumo fui la jornada a la tarde de “Dibulgar Mirandés “ i salimiento de l lhibro “La Galhega” an que tubo cumo cumbidado d’honra l porsor Domingos Raposo, conhecido de to l mundo pula partecipaçon n’oufecializacon, antrega i dedicaçon al studo i ansino de la lhéngua mirandesa. Cun sues palabras i modos fui dezindo a to l mundo quanto ye amportante pa ls mirandeses i pertueses saber l’ourige, l camino andado, l que hai que andar, l respeito que hai que tener puls mais bielhos que siempre l tomórun cumo modo de quemunicaçon. Eilebou la necidade que hai cada beç mais de lhuitar nas anstituiçones i que l mirandés cumo patrimonho cultural i nacional nunca se puode perder. L persidente de la mesa Francisco Domingues abrindo la sesson dou ls agradecimientos al cumbidado pula sue çponeblidade, a la direcion de l’Associaçon “Sol Nascente” na pessona de Candido Rodrigues i al persidente de l’outarquie José Marecelino Antão, perponientes deste eibento que sien la sue çponeblidade i colaboraçon nun serie possible la realizaçon, a António Cangueiro que era cumbidado para falar subre l libro i al outor Faustino Antão. Deixando palabras de quanto ye amportante eiqui star i l balor destes ancuontros, la publicaçon de lhibros an mirandés.


Hai que reconhecer i balorizar l ampeinho que l’Associaçon i l’Outarquie pula realizaçon deste eibento cultural de mirandés an Zenízio, puis era yá ua rialidade dantes estes eibentos eiqui. La quemunidade Zeníziense fazie-los, cun salimiento de lhibros i palhestras pormobidos pul stimado amigo Amadeu Ferreira, essa tradiçon ten que cuntinar. Este baziu que fui l’anterrupon nun ye buono, la quemunidade Zeníziense fui i ye de las mais atibas na pormoçon de la scrita i lhéngua, ten que poner marcos i un deilhes ye que haba siempre ua sesson de lhéngua i cultura mirandesa nas fiestas de berano. Cuido que era esso que l nuosso mestre, i ls nuossos porsores quieren, puis siempre dezírun que stan çponibles para dar upas. Pul miu lhado trabalhei i cuntinarei a trabalhar para que l’Associaçon “Sol Nascente” tenga algo para justificar, mas l amor que tenemos a la nuossa lhéngua ye l bastante. 



L miu lhibro que tubo l sou purmeiro salimiento ne l die 4 de maio na Junta de Freguesie d’Amora-Seixal pula Unisseixal, l sou salimiento an Zenízio tubo cumo oujetibo percipal respunder al cumbite i respeito que me merécen l pobo i la quemunidade spargida pul mundo que siempre acarinou l que scribo. Zde yá ls mius agradecimentos pul carino i pulas palabras d’ancentibo para cuntinar, assi farei pur respeito a eilhes i al miu mestre que le pormeti que nun paraba. Se Dius quejir pa l anho que ben hai outro.


Stá to l mundo de parabienes, ls que alhá stubírun i ls outros, ls que áman l mirandés, ls Zenizienses i ls amigos, ls que trabalhórun para que fusse possible, para todos un grande abraço i mais ua beç muito oubrigado.