07/01/16

Eras i curjidades (Datas e curiosidades)



Quando ando pulas tierras ua de las cousas que gosto ye d’ancuntrar eras, eilhas spértan-me curjidades.

Ancuntrei hai muitos anhos ua na “Fuonte de ls Raposos” – Zenízio (dezir que esta fuonte stá nua lhata que siempre tubo dunho i inda ten, nun stá an público, you yá screbi muitas bezes subre eilha) mas habie, staba stabelecido que ls pessonas e l pobo podien ir alhá colher ou buer auga na mesma, antrában por ua puorta que staba arrimada al caminho (hoije strada) por un carreiron até la fuonte que queda ne l meio de la lhata. I assi acunteciu até arrimado a 1930 durante 150 anhos ou mais.



Nesta fuonte stá grabada na piedra la era de 1781.




Na frontarie de la Eigreija Matriz (Eigreija de Santa Oulália) stá grabada la era de 1792, que queda bien acerca de la Fuonte de ls Raposos.




Será que se you dezir que ls oubreiros, que trabalhórun na custruçon de l’Eigreija Matriz de Zenízio serbírun-se desta fuonte!?

- Ye uma verdade.

A esse tiempo auga ne ls canhos nun habie, talbeç habisse yá ua outra fuonte acerca desta (que nun sei la era), mas ne ls beranos era perciso muita auga, pa las gientes e ls animales, que éran ousados para carregar i fazer to ls trabalhos a la par de ls pessonas.




Peçque, mirando pa las eras,  hai muitos cantaros d’água n’Eigreija de la “Fuonte de ls Raposos”

( Em português)

Datas e curiosidades
Quando viajo pelas terras uma das coisas que gosto é de encontrar datas, despertam-me curiosidades
Encontrei há muitos anhos uma na “Fonte dos Raposos” – Genísio (dizer que esta fonte esta numa terra que sempre teve dono e ainda tem, não está em público, eu já escrevi muitas vezes sobre ela) mas estava estabelecido que as pessoas e o povo em geral podiam ir lá colher ou beber na mesma, entravam por uma entrada que estava e esta perto do caminho (hoje estrada) e por um carreiro até a fonte que está no meio da propriedade. Assim aconteceu até perto de 1930 durante 150 anos ou mais.

Esta gravada na pedra da fonte a data de 1781.

No portal da Igreja Matriz (Igreja de Santa Eulália) esta gravada a data de 1792, que fica bem perto da dita fonte.
Será que se eu disser que os trabalhadores, que trabalharam na Igreja Matriz de Genísio se serviram desta Fonte?
- É uma verdade.
A esse tempo não havia água canalisada, talvez houvesse outra (que não sei a data), mas nos verões era preciso muita água, para as pessoas e animais, que eram utilizados nos trabalhos ao lado das pessoas.

Olhando para as datas parece que há muitos cântaros de água na Igreja da Fonte dos Raposos

05/01/16

Por antre las dúbedas!






“Este rapaç nun pára quieto (assossegado), peçque ten bichos de carpinteiro”.



(Fui siempre ua grande dúbeda que you tenie quando garoto… mas que bicho ye esse? Nanhun bicho puode ser carpinteiro???)



L cierto:

“Este rapaç nun pára quieto (assossegado), peçque ten bichos ne l cuorpo anteiro (todo)”

Assi quedei sclarecido”


…………………………………………………………………………………………….
(Em português)
"Este miúdo não pára quieto, parece que tem bichos carpinteiros"
Foi uma grande dúvida na minha infância...Mas que bicho-carpinteiro" é esse?
Um bicho pode ser carpinteiro???"
Correcto:
"Este miúdo não pára quieto, parece que tem bichos no corpo inteiro".
Aí está a resposta ao meu dilema de infância!"

04/01/16

Buono Anho de 2016


Para to l mundo deseio un Buono Anho de 2016



https://www.youtube.com/watch?v=O8HQb8FAWQM

- I se fur cun buona música melhor

21/12/15

Buonas Fiestas (Boas Festas)

 
 
 
 
 
- Buonas Fiestas i feliç Anho Nuobo, cun salude, muita spráncia i fé, para todo bós i buossos familiares son ls mius deseios i de la mie família.

Faustino Antão

Nota: L retrato ye dun persépe da l'outorie de Amável Antão, un grande mestre que yá mos aquestou a tan guapas i eicelentes obras, nesta i an muitas criaçones na area de trabalhar la madeira.

05/12/15

L’amportança de la “FUOLHA MIRANDESA” (J.N) / A importância da “FOLHA MIRANDESA” (J.N.)




L mirandés cumo lhéngua falada i screbida pa ls mirandeses puode star siempre presente.


Quien un die dixo que l mirandés cumo lhéngua falada i screbida hoije i ne l feturo, cumo meio de quemunicaçon, será l que ls mirandeses i mirandesas quejíren, dixo ua grande berdade.  Cumo tamien ye berdade que l mirandés de manhana será tamien fruito de l que fazirmos hoije, ou seia será l resultado de ls sfuorços i trabalhos, de l que se screbir, falar, dibulgar, pormober, publicar.

 Porque falando-lo, mánten-se cumo meio de quemunicaçon, screbindo-lo  cumo registro decumental de todo un bocabulairo que muito solo l coincemos por bia falada, i muorre-se culs falantes, publicando-lo tornasse çponible para quien l querga daprender, queda assi çponible para ls feturos studiosos, l poder saber i ousar. Pormobendo-lo an cursos, palhestras, jornales, rebistas, an blogues i sites, an lhibros, lhiebasse a to ls sítios de l mundo, mantén-se por assi dezir la chama dun patrimonho lhenguístico. Tan necitado de upas i buonas buntades, yá que as antidades oufeciales de pouco se ténen amportado i rebelado antresse an fazer.

Cuido que l que dixe arriba ye aceite mais ou menos por todos. L que querie nesta pequeinha crónica eilebar ye l’amportança de las amboras, crónicas i cuontas publicadas na  “Fuolha Mirandesa”, ne l Jornal Nordeste, cumo meio de dibulgaçon/quemunicaçon.

Spácio jornalístico nacido de l sfuorço de l Mestre Amadeu Ferreira i l’admenistraçon de l Jornal, que motibou muita giente pa la daprendizaige i scrita al lhargo destes anhos, i peçque an muitos lhocales ye la sola lhigaçon a la lheitura de l mirandés.

You tengo un eisemplo, na mie tierra nun fusse l Jornal Nordeste cula “Fuolha Mirandesa” i naide tenie cuntato cun esta lhéngua. Falar pouco se fala, falasse l pertués a la mistura cul mirandés fruito de la bida que las pessonas ténen ne l sou die a die cula cidade i l restro de l mundo. Guapo i buono serie uns culs outros falaren l mirandés. De lheituras, einiciatibas pormobendo la fala i la lhéngua nun se fázen. Fazírun-se alguns salimientos de lhibros an anhos atrasados i uas leituras lhiturgicas na missa de las fiestas, que  ye de lhoubar.

L que me deixa triste, porque las quemunidades de Zenízienses spargidas pul mundo -  an special la de Lisboua que conheço melhor -  ten sido i ye atiba, scribe, publica i partecipa an einiciatibas que téngan a ber cula lhéngua an grande númaro.

Ye ua berdade que naide s’atrebe a zmintir, la “Fuolha Mirandesa” ye de muita amportança pa  las pessonas que alhá bíben, puis ye eilha que chega to las sumanas a l’Associação “Sol Nascente”.

Ende puoden ber las nuobas, lher las crónicas i quedáren an cuntato cula lhéngua i cultura de ls sous antepassados. 

Hoije digo a l’admenistraçon de l jornal, al administrador de la fuolha, scritores i scritoras, bien háiades pul sfuorço i dedicaçon.

.....................................................................................
 
A importância da “FOLHA MIRANDESA” (J.N.)


O mirandês como língua falada e escrita para os mirandeses pode estar sempre presente.
Quem um dia disse que o mirandês como língua falada e escrita hoje e no futuro, como meio de comunicação, será o que os mirandeses e mirandesas quiserem, disse uma grande verdade. Como também é verdade que o mirandês do futuro será também fruto do que fizermos hoje, ou seja será resultado dos esforços e trabalhos, do que se escrever, falar, divulgar, promover, publicar.

Porque falando-o, mantém-se como meio de comunicação, escrevendo-o como registro documental de todo um vocabulário que muito só o conhecemos por via oral, e morresse-se com os falantes, publicando-o fica disponível para quem o queira aprender, fica assim disponível para os futuros estudiosos, o poder saber e usar. Promovendo-o em cursos, palestras, jornais, revistas, blogues e sites, livros leva-se a todos os lugares do mundo, mantém-se por assim dizer a chama acesa de um patrimônio linguístico. Tão necessitado de ajudas e boas vontades, já que as entidades oficiais pouco interesse tem revelado em fazer.

Penso que o que disse em cima mais ou menos tem a concordância de toda a gente. O que queria nesta pequena crônica destacar é a importância dos textos publicados na “FUOLHA MIRNADESA (JN), como meio de divulgação/comunicação.

Espaço jornalístico, que incentivou muita gente para a aprendizagem da escrita ao longo destes últimos anos, e parece que em muitos lugares é a única ligação que há com a leitura do mirandês.

 Eu tenho um exemplo, na minha terra não fosse o Jornal Nordeste com a “ Fuolha Mirandesa” e ninguém tinha contacto com a língua. Falar pouco se fala, falasse o português a mistura com o mirandês fruto da vida que as pessoas têm no seu dia a dia com a cidade e o resto do mundo. Bonito e bom seria uns com os outros que falassem mirandês. De leituras, iniciativas promovendo a fala e a escrita não se fazem. Fizeram-se algumas publicações de livros há alguns anos atrás e umas leituras litúrgicas nas missas, o que é de louvar.

O que me deixa triste, porque as comunidades Genisienses espalhadas pelo Mundo – em especial a de Lisboa, a que conheço melhor – tem sido ativa, escreve, publica e participa em iniciativas que tenham a ver com língua em grande número.

 É uma verdade que ninguém se atreve a desmentir, a “Fuolha Mirandesa” é de muita importância para as pessoas que lá vivem, pois é ela que chega todas as semanas a Associação Sol Nascente.

Aí podem ver as notícias, ler as crônicas e ficar em contacto com a língua e cultura dos nossos antepassados.

Hoje digo a administração do jornal, ao administrador da pagina, escritores e escritoras, bem hajam pelo esforço e dedicação

29/11/15

Salimiento de mais un lhibro na CTMAD



La casa de “Trás-os-Montes e Alto Douro, CTMAD” mais ua beç, cumo siempre l ten feito al lhargo de la sue stória centenaira, abriu las puortas.

Nesta bocaçon plural, la CTMAD par'alhá de pormober l associatibismo, eibentos i atebidades  de carátele regional, dada la sue bocaçon cumo anstituiçon cun nome, nunca perdiu nien perde l norte quando toca a ambestir na bertente cultural de la scrita e publicaçones.
Desta beç, ne l die 28 de nobembre, sábado passado, a la tarde fui la beç de pormober l salimiento de l lhibro “O Medronho; L Madronho; El Madroño, ponto por ponto” an trés lhénguas, pertués, mirandés i castelhano. D’outorie de la Drª Manuela Barros Ferreira, persona eilustre e tan conhecida pula quemunidade mirandesa, pula sue anterbençon decisiba n’oufecializaçon da la lhéngua, aquando la sue oufecializaçon que la tornou an mais ua lhéngua oufecial de Pertual. Cula traduçon para mirandés pul porsor, ambertigador, tradutor, scritor, mestre, Drº Amadeu Ferreira, que cumo to l mundo sabe s’antregou de coraçon i alma a la dibulgaçon, ansino, ambestigaçon e scrita de l mirandés, nua andada de paixon, dando las sues upas an todo l que fusse para alhebantar la fala i la scrita deste patrimonho lhénguistico. I Karim Taylharde Garcés pula traduçon an castelhano, persona de quien nun puodo dezir algue puis nun l coinheço, nien sous feitos, mas ten-los cun certeza.
Lhibro que als nuossos uolhos s’apresenta pequeinho, bira grande quando lemos la cunta, biramos las fuolhas i quedamos atentos als queloridos zeinhos. Bira grande porque ponendo las trés lhénguas a la par, dá la possiblidade de chegar loinge, a muita giente i na lheitura i anterpretaçon de la cuonta ancuntrar puontos d’ancuontro de la magie de la scrita i la mensaige de l’outora.
Hai que ler-lo, ye a miu ber ua pequeinha cuonta que nun çpensa la sue lheitura, nun puode quedar ne l domínio de l que me cuntórun. Naide ye capaç de nua pequeinha crónica ou palabras, passar l sentimento, entrega e dedicaçon que fui eiqui botada pula sue outora.
L’assemblé, par’alhá de l salimeinto, fui tamien un grande cumbíbio i momiento de buona çposiçon cun todas las anterbençones, que ye l que se quier, i quando assi ye to l mundo queda mais sclarecido, mais rico.
Nunca ye de mais agradecer i dezir oubrigado, a l’outora Drª Manuela Barros Ferreira, als familiares de l Drº Amadeu ferreira, a todos i todas aqueilhes que trabalhórun, eilustraçon, paginaçon, grafismo, a l’eiditora, als repunsables de la CTMAD, an special a la repunsable pula área cultural, por mos cuntemplar cun mais este eibento.

Bien háiades i mais ua beç muito oubrigado