06/03/16

- Amisade, poemas, palabras - Apersentaçon de l lhibro, Bózios, Retombos i Siléncios, na Casa de Trás ls Montes de Lisboua


Hai dies que un nien nel cabe, de tan cuntento star…
Nada ye mais amportante neste mundo que l´amisade, que tener amigos a mirar ne ls nuossos uolhos i a dezí-mos: que se passa, hoije? nuns tás bien; ou que bien te queda essa flor ne l pelo! Anque un se sinta que nien un atrenate a acupar mais campo que debie, las palabras de ls amigos fázen cun que un se sinta ua streilha…

L atrasado die quatro, Antonho Cangueiro apersentou l miu lhibro, Bózios, Retombos i Siléncios, na Casa de Trás ls Montes de Lisboua, dua maneira tan sábia i porfeita, que ne l ampeço, quando dixo uas palabras subre Amadeu Ferreira i liu un poema del an mirandés, las lhágrimas ampecórun-me a nacer.
Ye un poema que bien poderie tener sido screbido para mi, penso. Recordo l berso, “de las rosas, guarda l oulor”.
.Bien podie tener sido screbido a pensar an mi, dixe you. Ten l miu lhibro alguns poemas que screbi para el, l mais deilhes screbidos çque se achou malo. Muitos mais screbi, apuis que mos deixou, mas nun stán neste lhibro, dixe, apuis de haber lido l tal poema an pertués.

Senti un nuolo. Apuis resfolguei fondo dues ou trés bezes i l uoco fui-se anchendo al modo que l apresentador iba falando. Ua cebola dezie el: uas bezes a çcascá-se casco por casco, a fazer chorar quien deilha se acupa pal guisote, zancanto, raiba, rebuolta, para lhougo apuis ir al centro de la cebola: fuorça, serenidade, amor, eirotismo; outra beç casco por casco. Frases salidas de ls poemas, uas flores a saltar ne ls uolhos de l sou dezir, la lhéngua mirandesa a poular de cuntenta por se star a fazer oubir, ua sala chena, atençon al drobo para todo antendéren na lhéngua que nun sáben mas que antéden, puis fúrun eilhes que quejírun oubir. Ua palabra ou outra, Antonho repetie an pertués, quando, por nun tener asparecéncias cun l pertués.

Apuis fui you a falar para ls mius amigos. Amisades que yá bénen de la nineç i jubentude, alguas deilhas; outras, de las “tierras de çponeres burmeilhos, de atronadas” , Moçambique; outras, nacidas al lhargo de ls anhos, ne l trabalho i fuora del; outras que l mirandés fizo nacer.
Muitos amigos yá nun ls bie bai para un par d´anhos.Solo por isso baliu la pena haber screbido l lhibro, para star cun eilhes, pals abraçar…Outras amisades nacírun nessa tarde.

Delantre, la Praça de Touros trai-mos la calor atrabeç de las sues quelores de tejolo, calientes, bien precisas pal die scuro i friu, uas bezes cun sol a salir an racicas antre nubres, outras, a chober.
Un cacho antes de las seis de la tarde ampeçórun las pessonas a chubir al terceiro piso, scaleira a scaleira, daquel prédio antigo cun eilebador mas que só lhieba quien tenga la chabe pal fazer salir de l sítio. Dixo-me un amigo que pertenciu a la Direçon de la Casa que ye porque hai moradores que nun págan la maquila de ls gastos de l eilebador i por isso nun stá afiançado a todo mundo.
Ls carros nas rugas molhadas apítan i, an correlinas son que nien chichos an chouriça, a la ua, por ser hora de salir, a la outra, porque ye sesta i inda porriba, molhada.

Abraços, beisicos, cumbersas antre amigos i a pouco la sala fui-se anfeitando cun las pessonas a acupar todos ls lhugares nas mesas redondas.
Elsa Moreira, respunsable pula Cultura de la Casa, ampeçou a falar i apersentou-mos, a mi i al apresentador de l lhibro, Antonho Cangueiro. Fai-se siléncio na sala.
Fuora, ls carros apítan, l´auga bate nas jinelas. Antonho ampeçou a abrir ls cascos de la cebola i, a mais nada se dou fé.

You, al modo qu´amostrei l spinaço de l lhibro, fui lendo un poema de cada capítulo. Seguiu-se Bina Cangueiro que cun aqueilha pernúncia guapa, siempre ancanta i Lionardo, lírun an mirandés, Cremilde Estebes i Romana, an pertués. Todo mundo daba palmas.
Seguiu-se “l Bino Fino” i algo mais, para que nun caísse an fraqueza. Éran horas de ciar.

L Palácio Galveias, eilhi a la borda, nun se dou de cuonta, que outra lhéngua oufecial fazie eilhi retombo, bien acerquita… Hai que dar uns lhibricos an mirandés a la sue Biblioteca, porque, senara que nun se semeia, nun puode granar…
Adelaide Monteiro

La Galhega - Remanse an Mirandés (2)


Apuntamiento - Retratos dun tiempo

Este remanse de Faustino Anton ye cumo l’auga de l riu Douro antes de ser domada pulas barraiges: selbaige, sien apeias galga cachones, fai remolinos, arresaia fraguedos, achégamos eimoçones fuortes, serénamos sprito de homes i mulhieres selbaiges mas lhibres, mais que nun seia ne l pensar, puis las bidas son feitas culas adbersidades i zincadilhas salidas ne l camino de l bibir. L çtino tamien lo fazemos nós, cada un a sou modo, zampedindo i zbrabando ampecilhos que se pónen ne l caminar de la bida.

Ls caminos cruzados de las personaiges i sous perfiles psicológicos son retratos bien percisos i bíncados d'ua época i dun tiempo adonde las relaçones sociales son mui claricas: ls senhores i outros. Ampeços de seclo XX, miséria i fame, muita l’eimigraçon pa l’Argentina i Brasil. 

Miranda de l Douro, mil nuobecientos i cinquenta i cinco, zassossego nas rues, todos ls dies chega mais giente, todo bai demudando; arribas zbrabadas, abrir campo para ampeços de cunstruçon de la barraige.

Ua personaige agarra campo al mirar de homes sfamiados «rebolbiendo l traseiro» i, se fai l’ambeija d’outras mulhieres! 

Batizada pul pobo de, La Galhega, pul sou modo de falar. Personaige central se bai tornando i que mos agarra an lheitura zanfreada.

Çtino. Puode ser. Mas hai que lo fazer. L camino fai se caminando. Tie Herculana, outra personaige central de l remanse. Nun sabe ler nien screbir, afeita a las agruras de la bida, mas de fuorça i coraige. Struturou sou carátele nas amarguras de la bida, adonde daprendiu i se fizo a eilha própia. Striba sou saber de spriénça feito para ayudar outros, sien critica ó maldezir; scuita, perscuitando las falas que cada un ten andrento. Acunseilha, amostrando l melhor camino sien forçar. 

Realidades çcritas i screbidas que ancarreiran nuosso pensar a outros tiempos, mas que son rialidades bien atuales.

 Puode dezir-se un remanse d'ansinamiento i de ls melhores.

 António Cangueiro

La Galhega - Remanse an Mirandés (1)


Nota d’outor

Ampecei a screbir este pequeinho remanse inda l miu amigo, porsor i mestre Amadeu Ferreira nun mos habie deixado.

Todo l que sei i tengo screbido an mirandés até hoije débo-lo a esse grande home. Nun pedindo nada an troca, nunca se cansou d’ansinar, pormober i dibulgar l mirandés. Fazie-lo cua antrega cumpleta a la lhéngua, a la cultura i a las gientes.

Zde la purmeira hora anque mos coincemos, atrabeç de l ansino de la lhéngua de la nuossa ourige, siempre percurei respunder a sous deseios, todos eilhes derigidos ne l sentido de registrar, screbindo. Bien debrebe, zde que ampeçei a screbir, d’acuordo culas reglas de la Cumbénçon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa, pormeti-le que nunca íba a parar, puis fui un de ls muitos cunseilhos que me dou. Cuido ser este l melhor modo de l’agradecer i recoincer todo l trabalho d’antrega a la cultura i als outros.

Hoije, todos ls cachicos que me boto a screbir fágo-lo cul pensamiento i an mimória desse grande scritor i ambestigador, l porsor Amadeu Ferreira. Nunca you tenerie publicado, algua cousa se nun fusse la sue mano. Este ye l terceiro lhibro que publico. Ls dous purmeiros solo fúrun possibles porque el se çponiblizou, apadrinou i ourientou. Estas publicaçones son la proba de que quando las cousas se fázen por amor, cumo el las fizo, dan siempre fruito. L salimiento de ls mius lhibros, an mirandés, son cumo  filhos dun trabalho zambolbido por el i todos ls porsores al lhargo de ls redadeiros anhos ne l campo de l ansino i dibulgaçon de la lhéngua mirandesa.

Deseio que este pequeinho remanse seia ua upa pa l grande porjeto que ye la perserbaçon i dibulgaçon de l lhéngua mirandesa screbida i, se l oujetibo de la scrita ye registrar palabras, ditos dezideiros, tradiçones i questumes dun pobo, anton este fai-lo, porque mesmo sendo ua obra de ficçon todo el çcribe bibéncias de l pobo nun spácio i tiempo ne l praino mirandés.

Bienhaiades mais ua beç amigo Amadeu por todo quanto m’ayudeste. Bienhaia tamien a toda la quemunidade mirandesa, an special a la Zeniziense, que ne l die a die fai cunque you me sinta feliç siempre que m’antrego a la scrita.

05/03/16

Alguns "Ditos Dezideiros" de l més de márcio




Aire de márcio, chuiba d’abril, fázen l maio florir.
An márcio i abril, há de l cuco benir

 An márcio eigualha la nuite cul die i l pan cul chougarço

 An márcio l sol rega i l’auga queima.

 An márcio marciadas, aire, friu i geladas.

 An márcio nien l rabo de l burro molhado.

 An márcio quatro mudas fizo l die, fizo sol i anubrou, chobiu i scarabinou.

 An márcio tanto drumo cumo fago.

 An márcio, spéran las ruocas e scában-se las huortas.

 Auga de márcio ye pior que mancha an panho.

 Bino de márcio, nun bai ne l cabaço.

 Bodas an márcio ye ser madraço
 Eimbierno de márcio i seca d’abril, déixan l labrador a pedir.
 Márcio airoso, abril chubioso, fazen l maio fermoso.
  Márcio birado de rabo ye pior que l diabro.

  Márcio bissesto, muita fome i muito mortaço.

  Márcio caliente trai l diabro ne l bientre.

  Márcio duvidoso, San Juan farinhoso.

  Márcio manca mas nó de l’anca.

  Márcio marcegon, manhana de eimbierno tarde de berano.

  Márcio matou la mai cua scarabinada.

  Márcio nun quier l rabo de l burro molhado mas, se fazir falta, oureilhas i todo!

   Márcio pardo, antes anchuto que molhado.

   Márcio, marcegon, pul manhana cara de rainha, pula tarde corta cua foucica.

   Nace yerba an márcio, inda que le deian cun maço
   Páscua an márcio, ou fome ou mortaço

   Podar an márcio ye ser madraço.

   Quando janeiro fur yerbeiro, guarda para márcio ne l palheiro

   Quando an márcio arrolha la perdiç, anho feliç.

   Quien an márcio come sardinas, an agosto le pica la spina.

   Quien poda an márcio, bindima ne l regaço.

   Se an márcio la parreira nun chora, choras tu.

   Se quieres un bun cabaço, sembra-lo an márcio.



 





02/03/16

Bamos caminando...


You nun tengo palabras para dezir
ou anton poucas,
mui poucas palabras !

Mas bamos caminando,
nós tamien...

Anton só quando tornarmos a ber esse riu
i tornar tamien la Primabera
ye que aparceran outra beç froles,

Froles a perder de bista !

(Para bós, Amadeu) 




01/03/16

Ua frol para Amadeu Ferrera


Sós aquel que siempre s´ancuontra al mirar
l lhugar adonde las palabras tenen l sonido
de la tierra i de las gientes. L lhugar adonde las palabras
tenen sentido de bida chena a ressumar nua sonrisa,
nua frol a çpuntar nun camino qualquiera de l praino.
Sós aquel que siempre miramos ne l puial
adonde la lhéngua mirandesa relhampeija,
adonde la pessona cuntina a caminar,
cun sereno, norteando ls passos n’ alegrie de bibir.
Sós l poço adonde bamos a buer l que mais amporta,
sós aquel de quien dezimos: que buono haber-te coincido!
Sós aquel que siempre stá anque tengas partido.

Teresa Almeida Subtil

A las yerbas que siempre yerbas berdes, hán-de ser…


Yerba,
flor de choucarço i temielho,
medrados ne ls granicos de puolo i tierra
cun que fazies l mundo,
paixarico cun çubiaco i a cantar,
flor a beisar.
Stan las faias de las arribas
hoije mais sgúbias;
anque nun las quejisses ber cun uolhos tristes,
slhagrimonórun pula nuite anteira.
L zimbro medrado na peinha,
a quemer puls spinos,
stá hoije algo mais drobado,
algo mais triste,
anque quando por el passabas le dezísses:
Que nada nien naide te bote abaixo,
tu sós la fuorça d´ampossibles,
la fuorça de la natureza an sous lhemites!
L mesmo riu,
las tues palabras
an retombos nas arribas.
A ti, Amadeu
1-03-2016

27/02/16

Las amizades






Na mie anfáncia l mote de las amisades i einemisades (zamisades) fazie parte de l mundo de las gientes (era rial, antes nun fusse, que fusse de l eimaginairo). Mas adonde era necairo cumbibir, culs parientes, bezinos, na necidade de torna-jeira, tomar cuonta de ls ganados, ne l saber, nua anfenidade de cousas ne l die a die.

Muitas éran las bezes que se percuraba, quando se pedia que alguén disse recado a outra pessona “nun sei se stá da bien cun el?!” 

Ye que este star da bien defenie la relaçon de prossemidade, de buona bezinança, de cumbibéncia na bida, na salude i na maleita.

Éran taludas alguas rábias que ambolbien famílias, bezinos, cunterraneos, rancores que durában i passában duas geraçones pa las outras, sendo la rábia bista cumo ua anstituiçon, star anraibado era tan natural cumo star da bien, quaije siempre persente e reconhecido ne l dito: "nun me dou cun el " ou " nun se da cun el"

Nua temporada an que se fala tanto de birus, poderá dezir-se que este será própio de l nordeste de pertual?

I que tamien se spargiu a modo de sarna pul mundo!
 

22/02/16

La tue pormeira mala

(Eimaige de la net)      
Nun era de papelon la tue pormeira mala de biaige. Lhebeste alhá cousa pouca: uns benairos i alguns farrapos inda nuobos, uns çapatos de bezerro feitos pul çapateiro de Sendin, ua mano chena de bergonha, outra menos chena de suonhos. Naide puode sonhar muito quando ls hourizontes nada mos amóstran. Assi i todo, cuido que eras sonhadora. Ls suonhos ye que tenien la çanca curta, isso si!
Cousa pouca, cabe nua malica de tabras. Era burmeilha, cun uas ferraiges fuortes adonde ancaixaba la fechadura. De ls lhados de las ferraiges era abrochada la ala. Ua berdadeira caixa de ferramientas, pintada de burmeilho, a fugir para retánglo, guapíssema.
Las camisas de drumir fúrun apuis mandadas fazer a priessa, quando tue mai recebiu l recado que na cidade nun se drumie cun la cumbinaçon que se trazie pul die. Chegórun dies apuis, l tiempo de cumprar l panho na feira i de tie Calmantina las fazer na máquina de coser. Éran de franela cun floricas. Dues mudas de camisas de drumir i cumbinaçones, porque l eimbierno yá staba acerca. Ua cumbinaçon eigual a cada camisa, que, cortando dues pieças de l mesmo panho siempre se fórran uns centímetros, para fazer un par ou dous de calcicas.
Chegórun assi que tue mai amanhou portador que fusse a Miranda, nua bolsa de retalhos, amachacadas acontra l panho cun ua fogaça de trigo, drento duas alforjas de bolras, anriba de l´albarda de la burra.
Anque tebisses bido eiroplanos, aqueilhas punticas relhuzientes a cagar un rastro de fumo a passar antre nubres ou ne l cielo lhimpo, houbo un tiempo an qu´inda dezies que habies d´ir pal Brasil cun Bergina, na burra ruça de tue mai Ana. Lhembra-se-me que nun te pareciu berdade, aqueilha stória de ls eiroplanos, quando te dezien que lhebában alhá pessonas. Bergina fui-se, mas la burra nunca s´abinturou a semelhante biaige.
De San Paulo, Bergina mandou-te, um par d´anhos apuis, un lhenço de la cabeça que guardas cumo relíquia cun outras cousas que eigualmente stimas, nua caixica.
Nel fuste colgando suonhos, proua, deseilusones, alegries. Hoije, ye apenas ua relíquia adonde passas la mano quando bás a ber se le dou la polielha a la seda. Ye tan ameroso quando l chegas als lábios! A cada beç que miras para el i le dás un beiso, ye un beiso que dás a Bergina, por t´haber dado ua proua tan singela, tan suable.
Bergina yá se morriu. L lhenço ende stá a cuntar la stória.

21/02/16

ANQUANTO LA LHÉNGUA FUR CANTADA











Filme de João Botelho an Houmenaige a Amadeu Ferreira

Para ber clicar ambaixo.





 https://youtu.be/T2ZQmfLZTiE




Chubi-me an ti, lhéngua



 
Chubi  als treceiros i nien seinha d´aranheiras…

Manginei you que tenie que apartar las telas culas manos, para poder passar para alhá de las lembráncias, sigurar las cuontas, cumo quien sigura triatos cargados de palha i feno  cun piedamigos de cantarie, mandar calhar ls páixaros para oubir las cantigas que ambas a dues me cantábades. Las cuontas, l mais deilhas cascálhan que nien xardas nun ribeiros d´augas lhimpas: ls lhobos son outros, mais afraguesados, yá nun me dá miedo, anque ancarando cun eilhes. Apuis que fui a caçar liopardos de nuite, cun un foqueç na cabeça i ua spingarda na mano, deixou de me dar miedo de lhobos. Ls mius miedos son agora outros…

Las mouras encantadas son las mesmas i essas si, cuntínan a peiná-se cun un pende de ouro, ne l jardin de la mie eimaginaçon.

Las cantigas sei-las todas: Manolo mio, la Burgalesa, la Çarandelhera. Todicas. Pena nun le dar ls remissacos tan bien dados cumo mai Ana. Ls fados, todicos, punta cun rabo, sei rezungar todo, pena que nun tenga la tue boç para chegar adonde tu chegabas. Inda l´outurdie me desiste: assobias-ls melhor que ls cantas!... Bien cierto. Yá a mi m´habie parecido.

 Pena tengo you que tu yá nun ls assobies nien cantes cumo antiempos… I dezir que nun te grabei ningun, naquel tiempo an que eras reissenhor, quetobia, chínchara i rola. Naquel tiempo an que botabas la boç cumo queries i para adonde queries. Áh, mas isso era naquel tiempo an que me nacien buoltas de primaberas i campaninas, al redor de l cachaço!

Chubi als treceiros i hai tanta lhembráncia que me duol! Stan las piedras tristes debaixo de ls carcanhales, yá le falta halbelidade als repassiados ne l terreiro. Hai muita telbison que a todo mundo ancerra an sou chequeiro, mas falta-me l rádio de tiu Einácio na jinela, ancarado pa la ruga, a botar cantigas para todos beiláren ne ls deimingos, apuis que las bacas yá remuniában na loija.

Chubo-me an ti, mie lhéngua,

an ti que me deste de mamar

i me crieste esta gana de ser poema,

moura ancantada,

de te dezir i cantar

mesmo quando la boç

nun me chega afinada.

Ancabriolo-me an ti i seguimos,

na eimaginaçon dua cuonta,

nas alas dua quimera,

na abintura dun poema

sien métrica nien rima,

na boubeira d´ua biaige

sien lhemites nien çtino…

Abaixo a ti i cuntigo sou inda pequerrica…