Mostrar mensagens com a etiqueta stória. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta stória. Mostrar todas as mensagens

08/05/08

Armistício

(Paris, Junho de 1940)



Ye die feriado hoije an França; comemora-se l armistício de la Segunda Guerra Mundial.
Pongo este retrato aqui nó cula antençon de amostrar esta giente a fazer... "turismo"... mas si para lhembrar ua realidade antre tantos i tantos dramas :

Antre 40 a 60 milhones de bítimas, l que repersenta 4 a 5 bezes mais que la Purmeira Guerra Mundial...

“Para falar de la guerra, solo hai lhágrimas”,

Henriqueta Lisboa, poetisa brasileira, (1904-1985)


04/04/08

Martin Luther King: "Tengo un suonho !"

*



Lhembrou-me l rádio, hoije pula manhana cedo, que faç hoije 40 anhos que matórun, ne l die 4 de Abril de 1968, an Memphis, ne l Tennessee, l pastor amaricano Martin Luther King, Prémio Noble de la Paç an 1964, defensor de ls dreitos cebiles de ls negros i de todos ls ouprimidos an giral, nun solo ne l paíç del, ls Stados Ounidos, cumo tamien ne l mundo anteiro.
You solo tenie 7 anhos i nun me lhembro na altura de oubir falar nesse eibento… Inda nun teniemos telbison an casa mas teniemos un rádio que miu pai habie cumprado an Sendin a un caixeiro biajante que benie a bender suola i bezerro i tamien outros materiales pa la oufecina de tiu Eiduardo Aleixo adonde miu pai trabalhaba cumo çapateiro antes de eimigrar pa la França…

L racismo, las anjustiças, la segregaçon, la scrabidon son temas que fázen parte de ls nuossos porgramas de ansino, aqui an França cumo ende an Pertual, tengo la certeza. Tamien stan persentes nas mies aulas de Pertués, tenendo muitas bezes cumo punto de salida testos que sprímen todo l drama i l sufrimiento de miles de homes i mulhieres zde hai seclos solo porque nacírun cun ua quelor de piel mais scura que la nuossa. Nun fáltan testos an lhéngua pertuesa tamien para lhembrar l que puode ser cunsidrado cumo ua de las mais grandes pragas que conheciu la Houmanidade. Ua antre muitas outras anfeliçmente mas talbeç tamien la pior.
Nun de ls lhibros de que me sirbo por eisemplo, ua coletánea de testos de outores de bários países de lhéngua pertuesa, sei que ls alunos, aqui an França, que stúdan pertués gústan por eisemplo de …

- «Monangambá» (1961) de l angolano António Jacinto, poema cantado por Rui Mingas tamien de nacionalidade angolana.
- «Mestiço», (1943), de Francisco José Tenreiro nacido an San Tomé i Príncipe.
- «Sonho de mãe negra» (1967) de l moçambicano Kalungano tamien chamado Marcelino dos Santos.
- «Faustino», ua cuonta de A cidade e a Infância (1957) de José Luandino Vieira, de pais pertueses que fúrun a bibir para Angola quando esse outor tenie trés anhos.

Son solo eisemplos… Inda bou a acrecentar mais un, dun outor pertués, pertués cumo nós: l testo ten la bantaige de ser simples de antender até para moços de lhéngua francesa que ampéçan a studar pertués… tan simples que custa a acraditar que ls Homes assi i todo téngan tubido tanta deficuldade zde siempre para antender cousas que nun pássan dua eibidéncia. Mas até las eibidéncias, a alguns nun le antressa antendé-las ou aceitá-las… Ye l poder de alguns a la custa de muitos outros que stá an jogo…

«I have a dream… !» (Tengo un suonho…!) habie dezido i porclamado Martin Luther King junto de miles de pessonas, an 1963, delantre de l «Lincoln Memorial» an Washington, durante ua marcha pul amprego i la lhibardade . Cuido que nós tamien le podemos i debemos prestar houmenaige a esse heirói para la defesa de ls dreitos houmanos, neste sítio, ne l meio de tantas froles… Froles de l Mundo!… cun la sprança siempre einabalable que esse suonho se torne un die, un die talbeç, realidade!


Lhágrima de negra

Ancuntrei ua negra
que staba a chorar
pedi-le ua lhágrima
pa l'analisar.

Recolhi la lhágrima
Cun todo l cuidado
Nun tubo de ansaio
Bien sterelizado.

Mirei-la dun lhado,
De l outro i delantre
Tenie un ar de pinga
Mui traspariente.

Mandei benir ls ácidos,
Las bases i ls sales
Las drogas ousadas
An casos que tales.

Ansaiei a friu,
Spurmentei al lhume,
De todas las bezes
Dou-me l que ye questume:

Nien seinhas de negro,
Nien bestígios de ódio.
Auga (quaije todo)
I cloreto de sódio .

António Gedeão, pseudónimo de Rómulo Vasco da Gama de Carvalho (1906 - 1997), fui poeta, porsor i ambestigador de Stória de las Ciéncias.


28/03/08

L redadeiro suldado





L pedido era oufecial. Habie sido feito pul Persidente de la República i l Purmeiro Menistro. La bandeira triquelor habie sido alçada cun ua fita negra cumo sinal de lhuito i pedien-mos a nós tamien, porsores i alunos, para marcar a las onze dessa manhana de Segunda, un minuto de siléncio. Nun stábamos an Nobembre, an special ne l die 11 desse més, die an que se comemora todos ls anhos l armistício dessa guerra. Stábamos an Márcio i poucos dies antes, cun 110 anos de eidade, se habie muorto Lazare Ponticelli, l redadeiro beterano francés dessa guerra de 1914-1918, depuis de Raymond Cazenave, ne l passado més de Janeiro, outro beterano tamien cun la mesma eidade, que habie atrabessado cumo el trés seclos, cumbatido i al fin rejistido a dues guerras mundiales i conhecido ou oubido tamien falar an nun sei quantas outras guerras inda antre las quales bárias guerras queloniales.
Chegou a ser eimigrante tamien Lazare Ponticelli, cumo nós. "Lazzaro Ponticelli", nacido an 1897 nua aldé de l Norte de la Eitália, que solico un die i uorfano de pai nua família mui probe, cun solo la eidade de 9 anhos, cunseguiu ir a pie até la frunteira para agarrar clandestinamente l camboio i ir até Paris adonde yá stában armanos sous i tamien la mai que habien todos eimigrado para trabalhar neste paíç.
Lhembraba-se bien esse francés de ourige eitaliana que quando tenie 16 anhos i era bendedor de jornales ("crieur de journaux" an francés) sentiu ne l die 31 de Julho de 1914 muito rebulhiço an Paris, na Praça de la Bastilha, depuis de ls jornales habéren anunciado l assassinato de l deputado socialista Jean Jaurès, poucos dies depuis de habéren assassinado tamien l arquiduque Fracisco-Ferdinando i sue mulhier an Sarajevo... Todos esses eibentos íban a cuntrebuir para que la Almanha declarasse tamien la guerra a la França an 3 de Agosto desse mesmo anho.

[...]
Solo nestes redadeiros anhos habie aceitado Lazare Ponticelli falar de l que habie bibido durante la Purmeira Guerra para teçtemunhar nas scuolas i junto de ls jornalistas :
«Essa guerra, nun sabiemos porque ye que la faziemos. Cumbatiemos contra giente cumo nós… Nun queriemos fazer la guerra, oubrigórun-mos a fazé-la sien saber porquei»...
i ye berdade que qualquiera zoubediéncia de la parte desses suldados franceses desse seclo que habie ampeçado poucos anhos antes tenie cumo cunsequéncia ne l melhor de ls casos la deportaçon i la prison perpétua na Guiana i ne l pior «le peloton d’eisecuçon», quier dezir la pena de muorte matando a tiro pura i simplesmente l suldado cundanado…

Tiempos bien tristes esses de la Purmeira Guerra Mundial…! Tiempos an que la bida pouco balie… talbeç nada! I l pior ye que binte i un anhos mais tarde, tornaba a haber outra... outra guerra i essa inda pior que la purmeira!



06/03/08

Rejistentes

Ne l retrato que acumpanhaba l testo “Fincones”, stan alhá quatro retraticos pequeinhos. Assi pequeinhos cumo stan, quando se míran nun se chega a antender las lhetras nin ls númaros, alguns yá bin zgastados puls anhos. Deixo-los eiqui yá un cachico mais oumentados.





Cumbento de santa Marie de Belen




Cumbento de San Paulo d'Almada




Cumbento de San Demingos de Lisboua




Cumbento de l Carmo de Lisboua



04/03/08

Fincones

Piedras cun muita Stória





Mas ua cousa ye las piedras tenéren la sue própia cuonta, outra ye amostrá-la. De quei serbie stáren parqui estes calhau, cumo strobeiros, solo a serbir de ancuosto nas horas muortas?
Amostrar la sue Stória fui l que acunteciu ne l die bint’uito (febreiro) na Scuola Secundaira João de Barros, cuntou-se la Stória de ls fincones que acá s’ancuntrában fai algun tiempo. Nesse die, lhougo a la purmanhana, l Persidente de l cunseilho eisecutibo, porsor Porfírio, dou ls saludos i las buonas benidas a to la quemunidade scolar, eiducadores i cumbidados oufeciales de l’outarquie i de l ansino, deixando claro l registro destes momientos para todos i pa la anstituiçon an special. La lhigaçon a la Stória i l lhocal adonde todo esto acuntece.
L porsor respunsable de toda esta sposiçon de ls fincones, dá ls parabienes a todos ls alunos que s’ambolbírun i dórun la sue ajuda para eiqui star i lhebantar este património.
Nun se squeciu de lhembrar a to ls que l scuitában que l mais deilhes habien sido sacados i salbos de sbarrulhos, silbeirones ou muntones squecidos an quintas desta region. Nun fusse assi, l çtino de muitos serie ls aliçaces de custruçones. Serie la fin dua cuonta, la fin dun falar, la fin dun teçtemunho.
Mirar-los hoije, spuostos adonde stan, ye cumo se de nuobo tubíssen ua bida, yá cula sue çcriçon a acumpanhá-los, ls desenhicos, las lhetras i numáros ne ls fincones deixórun de ser cousa sien sentido mas si birou l sou Belhete d’Eidentidade.
L cumbite a séren besitados por to la quemunidade lhocal fui feito i la gana de ls amostrar tamien. La Scuola Secundaira João de Barros, cun este géstio amostra mais ua beç al sou ampeinho an mantener ua buona lhigaçon cun to l mundo. Quier que esta anstituiçon seia cada beç mais ua casa de puortas abiertas a todos. Sabe que l’eiducaçon dun pobo nun se fai an fatilas mas si cumo un todo.
L eibento rebela tamien l ampeinho que l porsor Lima bota nestas cousas i la partecipaçon de muitos alunos nas sue çcricon de que se quier motibar cada beç mais ls mais nuobos pa la defénsia de todo l património. La hora ye buona puis bóndan por ende todos ls dies malos eisemplos de l çprézio que inda se ten por estas cousas.
Liçones destas son grandes chancadas a cara a un mundo mais listo i mais ansinado. Nien solo de pan se bibe.


29/11/07

Eiqui naciu Pertual

*
Státua de Briato, guerreiro Lusitano, an Çamora, Castilha i Lhion



Un die destes, iba you guiando l carro, a cabilar a ber adonde habie de ir a cenar, quando nó, arreparei pa ls lhados i bi ua cousa que inda me fizo soltar ua risadica para andrento.
Fui an Guimaranes (tamien hai quien le chame Guimarães), cerca de l castielho. Ténen alhá un scrito que diç: “Eiqui naciu Pertual.”
Quando me fálan an nacer, a mi lhembra-se-me lhougo de procurar se l burro ye donde nace ou donde pace, mas daqueilha beç tamien inda le procurei, acá als mius betones, que, an buona berdade, nun yeran betones, tanto la carcielha cumo la jiqueta tenien fecho de correr:
Mas anton nun diç que fui an Çamora, an mil ciento i qualquiera cousa, que fui assinado l cumbénio antre D. Fonso Anriqueç – l tal que diç que falaba ua spece de Mirandés - i sou primo de Lhion – outro que tamien mos antederie bien -, an que l Lhionés tubo que se meter al suco i recoincer Pertual cumo reino andepandiente?
Ou l Dr. Harmínio mos anganhou a todos, ou las cousas si fúrun assi, çculpai - bós i el - star a meter a Dr. Harmínio al barulho, mas ls de la mie criaçon, quando se mos fala an stória, yá sabeis, ye lhougo Dr. Harmínio pa ls cuornos de l bui, bien l merece, Dius le cunserbe por bien tiempo aqueilha lhéngua de prata, sendo este un blogue de froles mirandesas, nun ye fabor niun el star acá, bien deilhas ten ajudado a medrar.
Buono, que l nino, Pertual, tenga mamado l clostro, maçcado ls purmeiros miolhicos i fazido ls purmeiros teres an Guimaranes, you nun çcuto, mas parido, parido, naide me l tira de l santido que fui an Çamora. Ye de ls lhibros!
Bal bien la pena ls de Elbas agora botáren-se tanto al aire por tener de ir a parir a la Spanha, aqu’del Rei, que nun puode ser, que son questones de soberanie i nun sei que más! Bah!, cuntas de parideiros an tierras de fuora, cumo se bei bien, fui lhougo zde l ampeço!
Que ls de Guimaranes púxen para alhá, nun se le puode lhebar a mal, mas a mi gusta-me más pansar que fui eiqui an Çamora, quando me dan las ganas, bou-me alhá a ber l sítio i inda bengo a cenar a casa.
Ancontro alhá muita beç a Briato – l de l retrato, que diç que tamien se afazie bien por Çamora – i yá le tengo percurado a ber a el que le parece. Responde-me siempre que nessas antrequidéncias nun puode tercear, que antende mi pouco i nun quier saber disso de Pertual, de Lhion i de Castielha, que las sues guerras son outras. Para ua de las figuras nacionales, nun stá mala respuosta!
De la redadeira beç que alhá passei, iba scuitando l rádio de l carro, i staba un tiu a cantar an Anglés: Imagine there’s no countries...

07/11/07

Albarda

*
Albarda


Ua albarda ye assi a modo dun jaleco sien mangas, para jumentos i outros aparentados. Tamien se diç albarda dua jiqueta de tiu mal amanhada i bielha. Se ua se bota ne l spinhaço duns, outra se pon subre l çamarro doutros.
Feita de cuiro de bezerro, panho i palha, todo esso cosido cun filo. Feita por albardeiros, tius que fazien dessa bida l sou ganha-pan, alblidosos, fazien berdadeiras obras d’arte. Alguas, quando nuobas, quédaban tan guapas que ampimponában qualquiera asno, i la proua de las duonhos era tanta que lhougo se sabie s’era die de feira i s'a eilha íban.
Porque yá nun son tan percisas, ou seia l porgresso trocou-le las buoltas passando-le la pierna, eilhas son agora ua pieça doutros tiempos, daquando las lhidas de las gientes todo se fazie al redror de l meneio de l campo i ls jumentos éran l'ajuda que se tenie. Mui ousada, mui amportante pa l animal, eilha fazie cun que nun quedasse maçado ne l lhombo, quando lhebaba carga ou pessonas ende s’acomodássen melhor.
Mas la albarda siempre se quedou por antermeio de todo, s'eilha se ponie ne l lhombo dun jumento, para anfeitar ou pa l trabalho apuis tenie que aquemodar-se cun quien neilha scarranchaba l culo. Quando las cousas nun íban bien, i las demandas antre un i outro nun se acertában era l'albarda ousada pa las atamar, albardaba-se l burro a gusto de l duonho.
I porqui me quedo cun dous ditos, que por eilhes se bei que ls porblemas nunca son de la albarda.
-Depuis de burro albardado quienquiera un l monta
-L burro que mais trabalha nun ye l que melhor albarda trai.


Albadeiro

03/11/07

Roberto L Diabo !

Outro « chupista” mas este de quelor burmeilha, cumo chicha :
« Fistulina hepática », anciclopédia Wikipédia



Quiero aqui cumpletar la splicaçon que dou hai poucos dies Sr Faustino Anton: als «chupistas» de que mos falou, ne l sou testo memorable, dá-se-le, tengo quaije la certeza, l nome científico de “ganoderma applanatum”. Esses roques nun son comestibles, por acaso! Ténen, parece, un gusto amargoso, i l mais cierto ye que séian benenosos por medráren de facto muitas bezes cerca de stiercos i sterqueiras que bótan tanto bafo i chéiran tan mal que até se le dá, parece, l nome de “cagado de bruxas”... !
Mas bal la pena tamien saber l seguinte: hai outros “chupistas”, roques tamien parasitas, mui aparecidos cun esses, mas de quelor burmeilha (cumo la chicha!) cun l nome de “fistulina hepatica” mas tamien chamados ne l país adonde moro “lhénguas de buis” ou até “fígados de bius” (Langues de boeufs / foies de boeufs)... I debo dezir que ye an lhéngua francesa (i tamien anglesa) que l artigo dedicado a esses outros “chupistas”, na Wikipédia por eisemplo, ye un de ls mais cumpletos. Tan cumpletos que naide ten miedo afinal até de ls comer...
Arrincados a las arbles que ban als poucos robendo, cuntaminando i prejudicando grabemente i fatalmente cumo se fusse até ua maleita i cancaro até, cortados depuis als cachos quando inda stan dóndios i stufados cun salsa i alho (que tamien fasta las bruxas, parece!) na fin de la purparaçon, sáben mesmo bien! Quien dirie? You yá probei; puodo anton teçtemunhar.
Quando yá son duros, cumo suola ou até cortiça ou madeira, acá para mi inda dében de serbir para ua cousa: para botar al lhume i fazer brasas i depuis cinzas que ajúdan a adubar... precisamente l stierco !
I para que puode serbir tamien un bun stierco senó para fazer medrar froles precisamente?... Froles antre las mais guapas de l Mundo. Froles mirandesas por eisemplo...
Mas esso quien ye que inda nun l sabie ?

Ua beç, hai yá muitos anhos, lhembro-me de haber apanhado i comido ua dessas “lhénguas de buis” nun matorral mui grande, na Normandie eisatamente, adonde cheguei a bibir 10 anhos. Alhi acerca, passaba l riu Sena cun ua anchura ampressionante, pul menos trés bezes maior que an Paris por eisemplo. I alhi acerca tamien, habie un castilho mui antigo cun un nome mui ampressionante tamien: l castilho de Roberto l Diabo... !
Tan ampressionante talbeç cumo l fato de haber ne l tiatro popular mirandés (Quien dirie tamien?) ua personaige cun l mesmo nome... Roberto l Diabo !
Nun houbo nada antretanto que mos ampedisse de purparar i subretodo de comer la afamada “fistulina hepática”... tamien chamada “lhéngua de bui”... ou tamien simplesmente “chupista” ! Até por aqueilhes lhados, alhi acerca de l castielho cun l mesmo nome: Roberto l Diabo!
Si, Roberto l Diabo !


Castilho mediabal de Roberto l Diabo, na Normandie:
até l puoden ber aqueilhes que ban de carro pula outostrada que lhiga Paris a Le Havre...


Mitos, lhiendas, fadas i guerreiras nun fáltan tamien naqueilhas tierras...


29/09/07

L caixon

*
L caixon, adonde se guardaba l prato de la chicha i la fogaça




Assentado neste scanho (eimaige), quado besitaba l Museu/Lhagar (Zenízio) l miu sentido stremunhou cumo se fusse chiçcado cua cerilha. Nien que quejisse que fusse doutro modo nun era capaç de l sustener. Apuis de mirar este caixon que eiqui arrimado stá, nun habie nada nien naide que assegurasse ls mius pensamientos. Nun se ye dunho de l sentido cumo un quier.
Fui-se para bien loinge ne l tiempo, pa ls anhos quarenta de seclo passado. Fui-se para un caixon bien armano a este que mui pai muito tiempo cunserbou, que habie sustituido por ua mesa de trés gabetas. Que el cun muita proua i sastifaçon dezie que fizo i que era nel que se guardaba l prato cula chicha i la fogaça.
Hoije, yá mais antendedor de l que era la bida, antendo que las mais de las bezes fazie de mesa, i que, cumo las mosqueiras, esta pieça de cozina tenie muita amportança na guarda i cunserbaçon de l que habie para quemer, pan i chicha.
Tamien cuido que nisto l tiempo s’iba debidindo an cachos, l caixon fizo l sou tiempo antes de l tiempo de la mesa. I que nesse tiempo serie ua pieça que staba an to las cozinas i l uso serie pula cierta l mesmo. A nun ser que ua cousa ou outra tamien alhá se guardasse. Porque muitas bezes you oubi i inda ye coincida de las pessonas mais bielhas la stória que bos bou cuntar.
Pul Santo Antonho, un anho houbo ua baliente termienta ne l termo de Zenízio, botou tanta auga que quedou coincida pul delúbio de Santo Antonho, la anchena fui tamanha que puso an peligro to l que las pessonas tenien. Eilha anchiu ls rigueiros, sobrou pa las rues i caminos, antrou na loijas, corriças, palheiros i las casas de morar. Lhebou cun eilha arbles, ramalhadas, l que habie nas hourtas i todo l que stubisse suolto.
Cumo toda l’auga que sobra de Zenízio bai a caras a Bilasseco, l die apuis al delúbio bieno dalhá recado para ir por un caixon que habien arrecolhido de las cachoneiras de l'anchena i andentro habie un prato cun chicha, ua fogaça i ua fraita.
Era l caixon de tiu Manuol Einácio, nun habie nada que anganhar. Era el l duonho i tocador daqueilha fraita que fizo tan albrotada biaige.


Tiu Manuol Einácio tocando sue fraita (Manuel Inácio João)


Esta cuonta stá ne l almairo de la nuossa mimória i la buona nomeada deste tiu tamien. Cumo las anchenas de l squecimiento atéiman an lhebá-las, que béngan delúbios de scrita para qu'eilha quede pa l feturo.

Nota:Yá neste blogue tamien l porsor Amadeu fizo aluson al que s’antende por este i ls outros caixones (bersos bien guapos), eiqui l retratico ye de l caixon que staba nas cozinas, mas tamien ls outros n'aldé de Zenízio son bien coincidos.

07/09/07

Museu / Lhagar de Zenízio

*
Museu / Lhagar


L lhagar


La cozina



L lhouceiro



L caixon (adonde se guardaba la fogaça i la chicha)



La frauga




Las eimaiges (retratos) que eiqui pongo son de l Museu / Lhagar de Zenízio.
Cuidei por bien eiqui las poner por forma a qu'el seia mais coincido i que cuido tamien ser un ato de justícia, puis ye essa la berdadeira rezon de la sue eisistença, deste i de qualquiera Museu. Yá diç l dito, para quei acender ua candena i fechá-la nua arca?
Yá que ne ls dies d’hoije nun ye fácele mantené-lo siempre de puortas abiertas, ls spácios na anternete (saites i blogues) tamien puoden ser uns uolhos i dében de ser ousados pa l dibulgar.
Para alhá daqueilhas que eiqui s’amóstran, hai uas buonas centenas spuostas, todas eilhas dun balor eilebado, cada ua cula sue stória liada al tiempo i als afazeres, fazendo assi la stória dua tradiçon milenar. Marcando assi l teçtemunho de la sue cuntrebuiçon que dou a esta tierra i sues gientes nua cultura sien pareilho. L respeito por todo oubrígan-mos a nun quedarmos parados.
Aqueilhas pieças nun son bien cumo ls cruzeiros, fuontes, fontanairos i las capielhas, esses i essas stando nas rues yá s’amóstran, mas l mais deilhas que stan ne l Museu / Lhagar percísan de mimos, de que se fale deilhas, de dezir l sou nome, de ser miradas an lhugar própio, que ye l causo de l lhouceiro, la frauga, la cozina, l lhagar i outros assi.
Hai que ateimar an amostrar siempre, i muito balor ten quien alhá l fai, bamos tamien nós a fazer un cachico. Fazer cun que ls jobes l púodan besitar, ber i coincer i quien sabir agarrar la stória, será l modo de dar l nuolo que las lhigará al die de manhana i assi nien todo se morrer. Que las gientes de fuora por ende béngan a passar para tamien las poder acumparar i las balorizar.
Ye causo para lhembrar la cronista Isabel Stilwell que dezie, hoije tenemos bienes de raiç berdadeiras fertunas que nun se gástan, mesmo que séian bistas i ousadas por muitos. Aqueilhas pieças son un bien, que nun quédan mais pequeinhas, nun pérden l sou lhugar, l sou balor se fúren bistas por muitos, al alrobeç anté quédan mais ricas i mais afamadas.
Amostrá-las ye tamien ua houmenagie a todos aqueilhes que las oufrecírun, porque quando l fazírun querien cuntinar sue eisistença para alhá de uso. Oufrecírun-las porque le tenien amor, agora solo fázen fé ne l nuosso.
You andando por fuora de Zenízio muito tiempo, quando d’alhá falo i de l que l’aldé ten, digo cun proua que tamien ten un Museu/Lhagar i se puode besitar.

04/09/07

Eimílio Baleso

*
Douro, zde San Juan de las Arribas, antre carrasqueira i cópia de laja dedicada a Eimílio Baleso [picar ne l retrato para se ber melhor]
.
.
.
La laja diç assi, an lhatin:
AEMILIO BALAESO ALAE SABNINA SIGNIFERO COGNATIO DE CENT(URIA)
.
Quier dezir, an mirandés:
A Eimílio Baleso, porta bandeira de la Ala Sabiniana, encarregado de ls recoincimientos de la Centuria.
.
.
Quien fur a San Juan de las Arribas, acerca de Aldé Nuoba [l'aldé bielha solo poderie ser San Juan de las Arribas] berá essa placa, la capielha de San Juan i todo l mais, i ye muito, que se bei desse bielho castro classeficado hai muito. Bai-se bien até alhá de carro, que l camino stá buono. L Douro que se bei ne l retrato ye mui aparecido al de siempre, que ls eifeitos de la barraige yá eilhi chégan algo amortecidos. Recomendo bibamente a que, quien inda l nun fizo, baia até alhá [ye salir de Miranda an direçon a Infainç i cortar adonde achar la placa para Aldé Nuoba]. You stube alhá an meios de Agosto i quanto mais bou alhá, mais gusto de tornar.
.
Quanto a la placa solo hai a dezir que Eimílio Baleso era un oufecial de l eisército romano, ende pul séclo I ou II, i que staba ancarregado de ls recoincimientos de la centúria, quier dezir, iba alantre de l eisército, mesmo al meio de ls einemigos de ls romanos a saber de anformaçones, l que era ua mission mui peligrosa, assi a modo un agente secreto que habie de ser mui able, corajoso, i culturalmente bien anformado i cun buonas relaçones. L nome BALESO amostra tratar-se de alguien que pertencie als pobos locales, neste causo la tribo de ls ZOELAS, ua de las binte i dues tribos de l pobo ASTUR, i que yá starie algo antegrado culs romanos.
Ua ALA era un cuorpo de l eisército romano que, cumo ye sabido, tenie na LEGION la sue debison percipal, cun antre 3 i 5 mil suldados. Ua ALA era un cuorpo ousseliar de tropas de cabalherie que cumpletaba ua legion, sien fazer parte deilha, i tenie alredror de 500 homes. De la Ala Sabiniana de l eisército romano sei dezir pouca cousa: que pouco apuis de star na nuossa region, cul amperador Adriano fui pa la Grande Bretanha adonde partecipou na sue defénsia. Serie, portanto, un cuorpo de eisército para situaçones specialmente defíceles. Hoije sabemos que toda esta region fui mui cumplicada pa l eisército romano.
La laja relatiba a Eimílio Baleso fui achada adonde stá hoije la capielha de San Juan de las Arribas i l oureginal stá an Bergáncia ne l Museu Abade de Baçal. Na capielha stá agora un scrito adonde se diç que ele era general, l que nun me parece l melhor modo de defenir la sue situaçon. Seia cumo fur, ye un eilustre antrepassado an que l nome chegou até nós.

08/07/07

Ls angenheiros de l camboio

*



Que quando mos lhebórun l camboio de Dues Eigreijas fui ua amoladela baliente todos stamos fartos de saber.
L que muitos nun sáben ye que pra alguns pobos de Miranda la amoladela ampeçou inda antes de l camboio apitar nestas Tierras. Yá bos cunto:
Oubi-le muita beç a miu abó, un de ls de l retrato, que staba treminado l cambóio tamien chegar a la Bila (cumo al tiempo solo habie ua bila, la giente deiqui nun dezie Bumioso, bundaba dezir bila i yá se antendie).
Diç que tamien passaba an San Pedro i an las Minas de Santo Adrian, nesse tiempo inda a scachar piedra cun fuorça.
Buono, you nun sei l que hai de berdade nisto. L que si ye berdade – bei-se ne l retrato – ye que inda andebírun porqui muitos angenheiros a sacar medidas i a botar ls bintes por adonde habie de passar la lhinha. Diç que benie a dreito de Dues Eigreijas, passaba an San Pedro al fondo de la Rezina, Cubo, Ordaç, Senhora de l Resairo/Santo Adrian i ala pa la Bila.
You nun sei se naquel tiempo yá andában ls ratos cabrera porqui, mas se nun fui por bias de ls ratos, cumoquiera que debrebe arranjórun outra çculpa pa ber de mos fazer la çfeita i l camboio se quedar a mei camino.
Assi i todo, eiqui queda l juntouro de angenheiros, de mistura cun ls maiorales de San Pedro, a la puorta de la taberna de l Canastra, apuis de más un die de canseiras a saltar paredes pul termo.
A ber quien ye agora l que se astrebe a dezir que San Pedro ye un pobico que nun cheira nien fede, tenendo estas amportanças todas, tan angorbatadas i tan anchapeladas, nas scaleiras de la taberna!...

06/07/07

Molinos de Mar

*
Ne l retrato se bei la tolba, la canaleira, l tarabielho i la andadeira, ou piedra de riba


Ls molinos que andában cula fuorça d’auga de l mar éran melhores, pus tenien la bantaige de l’auga chubir i abaixar dues bezes al die, l que fazie cun que habisse la garantie deilhes moléren arrimado a quatro horas por die.
Éran custruídos bien arrimados al mar i an tierras baixas que alhagonában, adonde se podie represar ua buona porçon d’auga, la çuda.
Subre eilhes la nobidade que se ten diç que aparcírun al pie de l Mar Adriático ne l anho 1044 de la nuossa era, i ne l sul de Fráncia ne l seclo XII, benindo al lhargo de ls tiempos a nacer por to l’Europa.
An Pertual la nacéncia diç que fui an “Castro Marim” ne l anho 1290 i çpuis por to ls sítios cun tierras baixas i arrimados al mar.
Alguns deilhes tubírun muita outelidade i bários usos, chegando mesmo als nuossos dies cun zampeinhos amportantes drento de la sue funçon, que ye moler.
Queda eiqui l eisemplo de l molino de Corroios (Seixal), que cunta la sue stória, que naciu ne l anho de 1403 pul mando de Don Nuno Álvares Perreira, porque era quaije duonho i senhor de to las tierras que quédan ne l lhado squierdo de l riu Teijo, hoije cunceilhos de Seixal i Almada.
Al lhargo de sue lhaboraçon zambolbiu estas tierras, a el chegában i s’íban muitos barcos traiendo grano i lhebando farina. Sítio adonde homes balientes i sabedores s’antregában de die i nuite a esta arte, cun dedicaçon i grande ampeinho. Ls molineiros ajudórun a cuntar i screbir la bida dun pobo i de l paíç.
Este molino bieno fazendo funçon anté bien poucos anhos atrás, armanado a muitos que porqui inda hai teçtemunhos.
Hoije ye un munton de stória biba i un fincon para muitas geraçones.
An buona hora ls repunsables tubírun la feliç eideia de le botar mano para que assi el puoda quedar por muitos i muitos anhos.
Besitá-lo ye bibir un cachico la Stória doutros tiempos.

22/06/07

La Capielha de San Círiaco

*


L amigo Amadeu an comentairo al testo, "Son cumo un pai-abó" - adonde you digo que Antero de Figueiredo scribe subre l relhato oural dua pessona - subre l repicar de la campana i sue lhienda, percuraba-me se inda me lhembro de cumo tocaba i se tamien ls antigos ou agora se fai algua reza.
Pus Amadeu la stória desta capielha ten que ser cuntada an trés cachos (partes): antes de you nacer, cumo la coinci (ou seia cumo me lhembro) i agora.
La capielha de San Círiaco you siempre la coinci cumo un zbarrulho, anté hai poucos anhos que desse zbarrulho se alhebantou ua nuoba. Adonde medrában uolmeiras, silbeiras i ourtigas, que nós ls garotos antrábamos por un lhado i salimos pul outro. Era sítio de l sconde-sconde pa ls mais nuobos i mijaleiro cun outras cousas a la mistura de ls crecidos. Nun sei se fui tamien corriça i palheiro ou arrimo de arados i rastras, porque desso nun me lhembro. Un die destes quando puoda, yá l bou a saber. I quien sabe s'alguien apuis de ler este relhato l puoda anriquecer, cuntando l que sabe!? Puis ye assi, dando l nuosso coincimiento, que todo queda mais claro i, quando ye subre cultura, ye guapo.
Agora al que you puodo dezir i muitos de l miu tiempo ye que, cumo eilha calhaba ne l camino de la scuola, adonde faziemos quadrilhas de garotos para alhá i para acá, era quaije oubrigatório neilha antrar.
Cumo tocaba la campana antiga nun l sei, esta (cuido) que fui mercada de nuoba, i si toca bien. To ls anhos ne ls percípios de l més d’Agosto fai-se ua pequeinha oumenaige cun missa i porciçon (ancolhida) cul santo pulas rues mais arrimadas.
Para mi, lhebantar la capielha i amanhá-la fui un trabalho bien rebelador dun pobo que sabe que ye ne l sou património que stá ua de las sues riquezas. A quedar zbarrulhada ambergonhaba, amanhada ye la proua de todos. Fui ua grande fiesta l die que Zenízio tubo de nuobo la capielha de San Círiaco.
Se hai algua reza? You bou a saber nestas bacances. Nun hai cousa melhor que falar culas pessonas mais bielhas, pus anté hoije nun tengo ancuntrado muita cousa screbida subre la capielha. Solo ua cousa que para Amadeu puode dezir muito, staba alhá i quedou, ua piedra cula data de 1262. Las piedras fálan.

18/06/07

Son cumo un pai-abó

*
Lhibro antigo


Nua besita a la feira de lhibros (Lisboua), hai uns quatro anhos datrás. Apuis de m’assomar a muitos de ls sotos de lhibros i cua ou dues rondas, staba na hora de me botar a camino de casa. Mientres beio nun deilhes ua caixa de papelon cuns binte ou trinta lhibros bielhos, mui arrumadicos nien s'asparecien armanos de ls outros. Botados al çprézio, sien que naide le botasse manos, la sue muorte starie ancomendada, era solo ua queston de tiempo. Solo giente cumo you, que gusta de bulhir, haberie de mirar para eilhes.
Eilhi me quedei, bulhe nun bulhe noutro, i chega-me, a las manos "Portugal a Terra e o Homem" [Antologia de textos de escritores dos séculos XIX-XX, por VITORINO NEMÉSIO"(Edição da Fundação Calouste Gulbenkian)]. Este yá nun acupou l sou lhugar naqueilha caixa d’arrimos, quedou cumigo. L soteiro dixo-me:
-Se l quereis lhebar son trés euros.
Anquanto guardaba l denheiro, inda acrecentou:
- Lhebais ende cousa buona.
Al que you arrespundi:
- Si, you sei-lo.
Si era berdade, fui solo birar alguas fuolhas, i ancuntrei l berdadeiro balor. Stá eiqui mais ua proba de que nien siempre ye neçairo ls lhibros séren nuobos i guapos para mos dar gusto lé-los.
Cumo l sou nome diç, ende stá un cachico de la biografie i trabalhos de muitos scritores eilustres, cumo que a aguçar la gana pa la sue leitura i studo. Lhougo an purmeiro agarrei-me l que screbiu "Antero de Figueiredo"(1866-1953), i ende bi que screbiu un lhibro, chamado "Jornadas em Portugal" ( 2ª edição,1918), que you nun coincie. Nun assosseguei anté l'ancuntrar. Un anho apuis assi acunteciu. Adonde el scribe dua biaige que fai de Bergança a Miranda. Fai un relato de ls sítios, gientes, questumes i tradiçones por adonde bai. An sue scrita reçuma un sentimiento de bien querer, que mos ye bien familiar. Ler l que el screbiu de nuossas tierras, nesse tiempo squecidas i tan loinje de todo, cumo se fura çcubrindo un camino nuobo. Ende li l que screbiu de la rue adonde you muitos anhos çpuis bien a nacer, an Belharino a la capielha de San Ciriaco. Eiqui queda solo un cahico.

«…Em Genízio, ao passar pela capela de São Ciríaco, o sr. Francisco, com o carão súbitamente assombrado de respeito, tira o seu chapeleirão à sineta de um pequenino campanário, porque ela é benta e advogada contra raios e coriscos: numa tempestade, seu repique afugenta trovões, desfaz nuvens de chuva e derrete a saraiva que paira no ar.
- Acredita?
- Tenho ouvido dizer. É cá da nossa fé...»

Antero de Figueiredo, nesta biaige, biu cumo las gientes falában, cumo cantában, cumo rezában, cumo éran las sues bestimientas, cumo amában sues tradiçones i agarrában sues crenças. Son ls lhibros antigos cumo un cordon ambelhigal als dies de hoije. Que outro amigo me podie cuntar tanta cousa antressante i guapa? Solo miu pai-abó.