Mostrar mensagens com a etiqueta Ana Maria Fernandes. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Ana Maria Fernandes. Mostrar todas as mensagens

23/02/12

Tapeçarie

"Stória de Moisés", anónimo, seclo XVI,


275 cm x 465 cm, Musée Fenaille, Rodez, França.

Bi stradas, campos, piedras de quelor defrente,
casas, cidades…
i a nien sequiera cien quilómetros de çtáncia
pareciu-me a mi que yá staba noutro paiç…

Mas l que mais m’ampressionou
fui ua tapeçarie
antiga i feita na Flandres…
Aprossimei-me i até la cunsegui topar !

Yá muitas you bi an lhibros
an museus ou an palácios,
i hoije tamien nun museu
mas fui todo tan defrente !

Nun habie quaije naide…
anton nien sequiera preguntei
quis saber cumo ye que era feita…
Toda cun finos filos de lana i de seda !

Quantas horas nun fúrun neçairas,
dies anteiros i até meses ?!
I que stroudinaira la quelor azul que topei !

Un cachico de cielo ! Un cachico de stória !

Un milagre que acariciei…

14/02/12

Quando Cupido se pon, el tamien, a saltar a la cuorda






Cumo talbeç tamien bos téngades dado de cunta, la páigina de Google apersenta hoije, para quien bai alhá a ber, este pequeinho bídeo angraçado para amentar ne l Die de ls Namorados. Ben acumpanhado por ua moda an lhéngua anglesa que you nun bou a traduzir mas que deixo a outros pula cierta bien mais anglófonos que you. Pal resto… deixai Cupido falar hoije la lhéngua que le dir mais la gana… l Mirandés por eisemplo… i ousar, claro, l sou arco i las sues frechas… !

Mas la moda que ye de Tony Bennett — « Cold, Cold Heart » aqui la teneis:

I tried so hard, my dear to show
That you're my every dream
Yet, you're afraid each thing I do
Is just some evil scheme

A memory from your lonesome past
Keeps us so far apart
Why can't I free your doubtful mind
And melt your cold, cold heart

An mirandés, acho que até podie ampeçar assi:

You tentei tanto, mie querida, para mostrar
Que bós sodes l miu suonho de cada die
Assi i todo, stais cun miedo que cada cousa que you fago...

(l resto de la traduçon, porque nó cuntinuá-la bós tamien. Parece-me que aqui antre nós até hai quien tenga bibido ne ls "States", por eisemplo, anton... "Mãos à obra!", cumo se diç an pertués)

08/02/12

Scuola i relegion

La « cuncordata » antre Pertual i la « Santa Sé » fui assinada a 7 de maio de 1940, aprobada pula Assemblé Nacional ne l die 27 i ratificada a 1 de Junho.



Ls jornales de las scuolas (que gostei de ler) que Amadeu puso aqui an linha lhémbram-me muitos que se fázen tamien aqui an França mas cun ua defrença segnificatiba. Nunca serie possible ancuntrar ne ls jornales de las scuolas francesas tamien públicas ua anformaçon cumo esta por eisemplo que aparece na pág. 6 de L Pauliteiro : « Celebrou-se, no passado dia …, no átrio da escola …, uma eucaristia em memória do saudoso professor … », ou refréncias de caráter religioso cumo ye l caso, que quérgamos ou nó, cul própio títalo desse outro jornal antitulado L cartolica que remete eimediatamiente para l'eimaige dessa pequeinha personaige lendária de la stória de Miranda de l Douro mas neste caso i ye esso que ye amportante dezir : de la stória eimaginária, de las crenças dun pobo i de las sues gientes, de las sues lendas i antre eilhas la desse nino que uns quejírun i talbeç inda quérgan alguns cuntinar a eidentificar cumo sendo l própio nino Jasus… un nino Jasus bestido assi i todo cun roupa de nino rico i de la nobreza de l seclo XVIII (i nó cumo un pobre qualquiera, çcalço i cun ua simpres roupica, cumo inda habie muitos, de l Norte al Sul de l paíç, até pul menos ls anhos setenta de l seclo atrasado !) i traiendo na cabeça... ua cartolica : esse chapéu que usában, se pensarmos bien, ls grandes capitalistas i altos senhores de la burguesie (de l mundo de la finança, por eisemplo) ne l século XIX (Quien dirie ?!) mas un chapéu que hoije yá quaije naide usa talbeç para nun parecer redículo… a nun ser talbeç ne l die de carnabal! Múdan las modas afinal… i probablemente tamien las mentalidades?



Mas l mais amportante que you bos querie dezir ye que por ua rezon eissencial nunca serie possible ancuntrar ne ls jornales de las scuolas públicas francesas (que son la maiorie i que até agora ténen siempre zampenhado un papel fundamental de progresso i de eilebador social) refréncias de caráter religioso cumo essas dues por eisemplo que ancuntremos (anque aparentemiente sien malas antençones) nesses dous jornales de las scuolas de l agrupamiento de Miranda de l Douro : ningua eigreija ou cunfisson seia eilha qual fur, seita inda menos !, neste paíç que mos acolhiu i onde inda muitos de nós bibimos (la França), ten l dreito d’antrar ou de passar la puorta até dua scuola pública para fazer qualquiera tipo de propaganda ou marcar ua presença mais ou menos oustentatória. I nun sou you, podeis tener la certeza (cumo antiga aluna zde la pre-primária, i hoije cumo porsora, de l ansino público francés hai yá finalmente un bun par d’anhos), que me bou a queixar, antes pul cuntrairo, porque sei cumo la grande maiorie (inda bien !) que se assi nun fusse, nun haberie paç social, na realidade, neste paíç adonde nun hai solo católicos mas tamien muitos protestantes, muçulmanos, judius, budistas, animistas… i afinal tamien ateus!

I para quien nun sabe, la lei de Separaçon de l’Eigreija i de l Stado tamien eisiste an Pertual, zde l 20 de Abril de 1911 eisatamiente… mas ua lei que acabou uns anhos mais tarde por ser puosta an causa : pul regime salazarista, quien ye que inda nun l sabie ?! … Até hoje ?

N.B. Yá mais dua beç tube que prestar, you tamien, houmenaige (por bezes de maneira póstuma !) a ua pessona ou a ua personalidade. Neste caso, ye l diretor de la scuola ou até ls própios porsores (sob la respunsabilidade de l diretor, de l cunseilho de scuolha ou até de l menistro ou de l persidente de la república) que pieden (por bezes depuis de léren ou fazéren un çcurso) un minuto de siléncio an memória de la ou de las pessonas a quien se stá a prestar houmenaige. I pronto ! Ye la fuorça i la sinceridade de ls sentimientos que cúntan nesses momentos; i nada de permitir - porque ye esso que se passa tamien anfeliçmente, hai que dezir la berdade - a ua ou outra cunfesson relegiosa de s’aprobeitar, dentro de l spácio público i laico que debe de representar ua scuola lhibre i andependiente de qualquiera eidiologie, de las zgrácias deste mundo i de la cundiçon houmana que ye la nuossa (nó, naide ye eiterno !) para eisercer ua anfluéncia que yá ne l passado, i muitas bezes até, mostrou tamien ls seus lhemites… anfeliçmente !

07/02/12

Licor Beirão





Tema para dissertaçon… ou simpresmente para meditar nestes dies de friu antenso por toda essa Ouropa fuora mas tamien ne l ampeço dua campanha eileitoral que se bai afirmando cada beç mais :

Será que la publecidade lançada recentemiente pula « Licor Beirão » (cula eimaige de l persidente francés cumo tamien de la chanceler alemana), puode ou nó ajudar a oumentar las bendas… nestes tiempos de crise ?


N.B. Para rir... ou sunrir... spero: sien moderaçon !


05/02/12

L que sal ye azar

Salazar (a la squierda) i Franco (a la dreita)...



L que sal
ye azar
cul Salazar !

Tiempos de sal
tiempos de azar
tiempos de Salazar !

I até an francés:

Sale temps,
sale mec,
sale type,
sale hasard !

Fichu Salazar !

N.B.

1. Tamien pongo aqui l lhaço para ler ou reler l guapo poema que Pessoa screbiu amentando ne l « tiraninho feito de sal i azar ».

2. Claro que cun Franco tamien houbo azar...

12/01/12

Statísticas mundiales


(Sacado de Wikipédia an pertués, artigo subre l “Femenismo” cula upa de l tradutor an linha)


“Apesar” de ls abanços feitos pulas mulhieres ne l que respeita a l'eigualdade ne l mundo oucidental, hai un “longo” camino a percorrer para se chegar a l'eigualdade, d'acuordo culas seguintes statísticas:


• Las mulhieres deténen solo 1% de la riqueza mundial, i ganhan 10% de las receitas mundiales, anque cunstitúan 49% de la populaçon.
• Quando se cunsidera la criaçon de ls filhos i l trabalho doméstico, las mulhieres trabálhan mais que ls homes, quier ne l mundo andustrializado, quier ne l mundo subzambolbido (20% a mais ne l mundo andustrializado, 30% ne l resto de l mundo).
• Las mulhieres stán sub-repersentadas an todos ls cuorpos legislatibos mundiales. An 1985 la Finlándia detenie la mais grande percentaige de mulhieres na legislatura nacional, cun aprossimadamente 32% (cf. NORRIS, P.. Women's Legislatibe Participation in Western Europe, West European Politics). Atualmente, la Suécia ten l mais grande númaro, cun 42%. La média mundial ye solo 9%.
• An média, mundialmente, las mulhieres gánhan 30% menos que ls homes, mesmo quando ténen l mesmo amprego.
• L tráfico sexual atrabessa to l planeta. Cada anho, cientos de miles de mulhieres son raptadas, coagidas, cumpradas i bendidas pa la scrabidon sexual.
• Milhones de mulhieres an to l mundo, nas fábricas, na andústria de l sexo ó nas sues própias casas son abusadas, stupradas i abiltadas – tratadas cumo mercadories que se bénden i se cómpran. Milhones de mulhieres son cunsidradas propiadade pribada i cuntroladas cumo benes i nó tratadas cumo seres houmanos.



[An pertués: Apesar dos avanços feitos pelas mulheres no que respeita à igualdade no mundo ocidental, há um longo caminho a percorrer para se chegar à igualdade, de acordo com as seguintes estatísticas:
• As mulheres detêm apenas 1% da riqueza mundial, e ganham 10% das receitas mundiais, apesar de constituirem 49% da população.
• Quando se considera a criação dos filhos e o trabalho doméstico, as mulheres trabalham mais do que os homens, quer no mundo industrializado, quer no mundo subdesenvolvido (20% a mais no mundo industrializado, 30% no resto do mundo).
• As mulheres estão sub-representadas em todos os corpos legislativos mundiais. Em 1985 a Finlândia detinha a maior percentagem de mulheres na legislatura nacional, com aproximadamente 32% (cf. NORRIS, P.. Women's Legislative Participation in Western Europe, West European Politics). Atualmente, a Suécia tem o maior número, com 42%. A média mundial é apenas 9%.
• Em média, mundialmente, as mulheres ganham 30% menos do que os homens, mesmo quando têm o mesmo emprego.
• O tráfico sexual atravessa todo o planeta. A cada ano, centenas de milhares de mulheres são raptadas, coagidas, compradas e vendidas para a escravidão sexual.
• Milhões de mulheres em todo o mundo, nas fábricas, na indústria do sexo ou nas suas próprias casas são abusadas, estupradas e aviltadas – tratadas como mercadorias que se vendem e se compram. Milhões de mulheres são consideradas propriedade privada e controladas como bens e não tratadas como seres humanos. ]






08/01/12

Quien era Emma Bovary ?






La heroína de l remanse de Gustave Flaubert, Madame Bovary. La personaige percipal dessa obra antre las mais cunhecidas de la lhiteratura francesa de meados de l seclo XIX, eiditada pula purmeira beç an 1857. Mas que naide s’anganhe cumo yá cheguei a dezir a Duarte Martins que achou por bien amentar tamien neilha na cuonta de la sue outorie que Amadeu eiditou hai dies, aqui neste site.


Emma Bovary ye ua personaige cumo yá cheguei a dezir cun ua personalidade bien mais cumplexa que l que puode parecer a alguns subretudo se nunca fazírun l sfuorço de ler essa obra de l ampeço até al fin, quier dezir al todo: praticamente 500 páginas i normalmente na lhéngua oureginal que ye neste caso l francés que siempre ye melhor que qualquiera traduçon seia eilha assi i todo cunsiderada mui buona ! Ye que nun hai nada sien nada ! Un ten que saber l que quier !


I se por acaso inda nun l cheguestes a ler esse remanse de Flaubert, acunselho-bos tamien ls bídeos que ye possible ancuntrar an linha para antender quien era la berdadeira Emma Bovary sacados de l guapo filme (até l filme na sue antegralidade ye possible bé-lo an linha) que l realizador Claude Chabrol que se morriu hai pouco mais dun anho agora realizou a partir de la obra de Flaubert, an 1991 eisatamiente, cun atores que you acho formidables a ampeçar por Isabelle Huppert ne l papel de Madame Bovary. Tentei ber se era possible poné-lo tamien aqui neste site mas nun cunsegui. Bonda assi i todo precurar ne l youtube cul títalo de: "Madame Bovary, 1991"

Cun esto, ye todo por hoije.

Mas inda bos poderie dezir mais cousas :

La Normandie adonde decorre toda l’açon de l remanse de Flaubert ? Fui ende que bibi i trabalhei durante dieç anhos !


Esse remanse percisamente ? Tube-lo an leitura oubregatória ne l penúltimo anho de l liceu quando passei l eisame de lhéngua i lhiteratura francesa de l Baccalauréat. I uns anhos mais tarde, cumo nun podie deixar de ser : tamien na faculdade, an lhetras… i por acaso, tamien an Rouen !

Anton bá ! Buona leitura ou un bun filme, cumo bos dir la gana, para bós tamien !




Quando un nun quier passar al lhado de l eissencial…





03/01/12

Palabras de pastor




Pastor na Sierra de la Streilha, 1911, Retrato ancuntrado na Anternet








Fui hai trés dies, neste Demingo, a la nuite. Staba you a ber l noticiário na RTP anternacional (que ye l mesmo que l de la RTP nacional) i desta beç de l ampeço até al fin; cousa que nien siempre m’acuntece porque aqui passa siempre ua hora mais tarde que an Pertual i para mi yá ye algo tarde; por outro lhado ye ralo you l ber quando stou ende an Pertual, pula cierta por falta de tiempo i porque acho siempre outras cousas mais antressantes para fazer. Para quatro dies por eisemplo que passei ende cumo me acunteciu neste Natal, nun faltaba mais nada que star a perder tiempo a prestar atençon ou a dar tamien la mie bénçon a cousas que nien siempre aprecio cumo ciertos monopólios relegiosos ou financeiros inda bien presentes na telbison pública pertuesa eisercidos inda hoije cumo tal pula Eigreija ou esse sacrosanto sporto nesse paíç que ye l futebol. I inda se you achasse algua anspiraçon stética na maneira de se bestíren, de se peináren ou de se pintáren las jornalistas desses canales pertueses talbeç menos bien pagas que l un puode pensar por bezes, mas ye que nien esso ! You que procuro antes de todo la simplicidade, acho ciertos peinados por eisemplo que alguas úsan … cumo bos poderei dezir ?... arteficiales ? Si, probablemente. Ganhában alguas an reaprender a ser mais naturales… mas talbeç tamien cun melhores salários i mais cunsideraçon (de la parte de ls homes ?) pul trabalho que cunséguen assi i todo realizar i talbeç cun mais deficuldades que ls jornalistas homes que dében de tener bien mais tiempo çponible que eilhas afinal de cuontas... Digo esto yá que uns (mas uas ?) até cunséguen eiditar todos ls anhos calhamaços cun cientos de págenas que acában por ser bendidos an grande scala por esse paíç fuora quando nun ye ne l strangeiro até…
Mas you acabo por gustar de l ber assi i todo l noticiário de la RTP, aqui an mie casa an França, yá que tamien ye un de ls raros canales an lhéngua pertuesa de cierta culidade i de serbício público que un ye capaç de recebir quaije de graça aqui ne l strangeiro… i nun ampide que un faga assi i todo alguas obserbaçones cumo you stou a fazer agora…

Hai trés dies, dezie you anton, a la nuite, chamou-me a l’atençon ua antrebista que habie sido feita pal telejornal de la RTP a uas trés ou quatro pessonas an Riu de Onor i ne l cunceilho de Bimioso. L tema dessas antrebistas era subre l euro, las sues cunsequéncias i l’ouportunidade que haberie se zaparcisse i fusse substituído outra beç pula antiga moneda nacional que era, mas desso inda mos lhembramos bien todos, l mais que secular scudo que ancontra la sue ourige, pul menos ne l que respeita al nome, yá ne l tiempo desses purmeiros reis de Pertual, na realidade talbeç eilhes yá bien mais ouropeus que l que un puode pensar por bezes…
Cumo nun podie deixar de ser nun paíç tan católico cumo Pertual, até fui antrebistado l padre de Bimioso para que disse tamien la sue oupenion subre essa queston de l euro. Ah, afinal tamien l’Eigreija s’antressa (i Dius anton, sien dúbeda ningua!) pula amportáncia que puode tener ou nó l euro! Quien dirie ?! Ye que todo ten l sou balor, parecendo que nó !
Mas you para ser sincera, dei subretodo oubidos a ua mulhier yá puls sous setenta anhos, cun un lhenço na cabeça i toda bestida de preto, mas bien guapa na realidade i bien mais natural que muitas jornalistas de la RTP que deberien ir a tirar un curso de stética mas ye, ende ne l Nordeste trasmuntano (eilhas que pul cuntrairo dében de pensar que nó, que las mulhieres de l nuosso Nordeste ye que son uas atrasadicas… !). Acabou anton essa mulhier tan parecida cun muitas ties que cunhecemos todos nós nas nuossas tierras de Miranda i alrededores antre ls mais afastados de Lisboa por dar ua oupenion que serbiu tamien de cuncluson i que a a mi me pareciu dua sperteza total, un eisemplo de raciocínio simpres mas sano, realista i cuncreto até para ls mais sprientes i sabidos eiquenomistas pertueses ou mesmo strangeiros.
― Acabar cul euro…?!, dixo eilha mais ou menos assi mas muito serena. Agora que stamos aquestumados, que mos deixen star ! Que stamos bien tamien !

Cumo quien diç : Yá mos custou habermos sido oubregados a mudar de moneda inda hai tan pouco tiempo. Nun faltaba mais nada agora tener que mudar outra beç ! Nun custa tamien denheiro andar a mudar siempre ? Só nun custa para quien nun s’amporta ou ten mui pouco juízo !

Mas fui l que dixo un tiu tamien ne ls sous setenta anhos, nessas antrebistas subre la deficuldade que uns tubírun para se adaptar al euro faç agora dieç anhos eisatamiente, que inda nun me saliu de l oubido porque me chamou tamien l’atençon… Un pastor que staba a guardar las sues canhonas i que stubo an França cumo eimigrante até hai uns binte anhos; dixo assi el anton, an pertués, mas cun ua pernúncia mui parecida cula nuossa que usamos nós an mirandés :

― An França nun angánhan a naide ! Eiqui an Pertual, son mui aldrabones ! Son mui trafulhas ls Pertueses ! Son ! Son !

Palabras de pastor… ! An Riu de Onor ou ende ne l Cunceilho de Bimioso… i nun de ls canales de la RTP a ua hora sien dúbeda de grande scuita…

Mas son palabras i antrebistas antre outras assi que me cumbéncen assi i todo que inda puodo e debo de cuntinar a ber l telejornal de la RTP, anque nó todos ls dies porque quando acaba l programa yá son aqui adonde you bos stou a screbir mais de las dieç de la nuite; i « neste paíç adonde nun angánhan a un » afinal cumo diç l pastor de Riu de Onor, you a las 7h30 (son ende las 6h30 de la manhana) yá tengo que me poner lista para salir de casa, sendo inda de nuite cumo ye l caso nesta altura de l anho, i ampeçar l trabalho cinco dies por sumana siempre a las 8hoo… quando son ende las siete !

Mas bá, talbeç bala la pena cuntinar assi… Se neste paíç nun angánhan a un !

Palabras de pastor !

N.B. Na realidade tamien nun ye bien cumo diç esse pastor. Bien gustarie you tamien que ls Franceses tubíssen só culidades. Mas culidades tamien eilhes las ténen ou son capazes de las tener quando quieren. Só que por bezes tamien hai cousas que mos assústan… cumo ua ambora que mais dun cumo you oubiu ne l rádio hoije pula manhana. Debien de ser las siete… Mas bá ! Yá an Abril, bai haber eileiçones...
I depuis?
Depuis... só quiero sperar e desear ua cousa a todos: Un feliç Anho Nuobo cun muita paç i subretodo l percipal que ye muita salude i siempre ua buona çposiçon para todos !



22/12/11

i mui pouco até a arroç doce cun zeinhos feitos cun canela…







Al telfone…

― Puis olha, Zabel, inda hai poucos dies, pensei que tubíssemos que poner cumpletamente de lhado l’eideia de ir a passar ende l Natal cun bós. Hai yá uns dies por acaso, l carro ampeçou a dar sinales que qualquiera cousa nun staba a funcionar normalmente i l mecánico acabou por mos anunciar que iba a ser neçairo mudar la caixa de belocidades. Mais ua despesa amportante an perspetiba que desta beç mos cumbenciu que l melhor era mudar de carro i nada mais. Mas yá faltában mui poucos dies antes de l Natal i até mos pareciu ampossible cunseguir comprar outro nun prazo tan cúrtio… Mas olha, afinal cunseguimos i depuis de manhana, se todo correr bien, ende staremos todos reunidos depuis de tantos meses sien mos bermos.
― Ancrible, Joana ! Mesmo que tu yá me tubisses anformado, nestes dies, eimagina que you, esta manhana cedo, sonhei que habiedes cunseguido ancuntrar ua soluçon assi i todo. Afinal ye l que stá a acuntecer !
― Ye de sperar que si, Zabel, cumo nós todos deseamos. Por esso tamien te querie dezir que bamos a lhebar ua cousa que tu gustas para comermos juntos na cunsuada mas que quaije nun s’ancontra ende an Pertual : ostras, Zabel !
― Que marabilha, Joana. Hai yá un par d’anhos que nun como ostras !
― Será anton un de ls pratos mais franceses de l jantar. Ostras que bundará abrir un pouco antes…
― Puis, porque cumo yá sabes haberá tamien l que aqui se come tradicionalmente nesta altura de l anho.
― Yá sei que bai a star todo mui buono. I defrente afinal, mui defrente até, dun Natal francés. Só tengo pena de nun bos tener podido ajudar a purparar todo uns dies antes cumo habie pensado fazer einicialmente.
― Nun te preocupes, Joana ! Bai todo a correr bien.
― Mas ajudo-bos a fazer todo l que fur preciso ne l die de Natal. Si ye berdade que bai haber chicha assada ?
― Chicha assada i outras cousas... Mas chicha nun falta. Fazimos ls chouriços esta sumana !
― Ancrible ! Sodes mesmo balientes ! Ten que correr todo bien anton para mos bermos i starmos todos juntos este Natal. Un beiso para ti Zabel i un grande abraço para todos.
― Para bós tamien, Joana. Que todo bos cuorra bien i ua buona, mui buona biage !

… i aqui stou you a transcrebir este pequeinho diálogo. Ye berdade que daqui a solo dous dies bai mesmo a ser l Natal… Mas inda acá stou you nua tierra adonde inda nun me chega l cheiro a fumeiro i a lhume i mui pouco tamien a polbo, a bacalhau, a rabanadas i até a arroç doce cun zeinhos feitos cun canela…










20/12/11

Sodade, sodade...

Nun bou a dezir grande cousa subre Cesária Évora…

Mas quando penso neilha, ben-me lhougo l refran : « Sodade, sodade, dess nha terra São Nicolau… » i la música ritmada mas melancólica, triste até que acumpanha essa cançon.

Chega-me tamien l’eimage deilha a cantar al bibo, çcalça cumo questumaba fazer l mais de las bezes, nun palco an Paris, un anho an que l salon d’Expolangues fui cunsagrado a la lhéngua pertuesa. Fui eilha anton que fui chamada i scolhida na altura cumo ua de las representantes mais amportantes de la lusofonie, na música i na cançon. La sala staba chena de giente i até hoije - hai yá mais de quinze anhos - nunca se me squecírun comentairos feitos, ne l fin de l spetaclo, al lhado dun grande baso cun crabos burmeilhos, por franceses que çcubrien essa cantora pula primeira beç : habien quedado ancantados… i you tamien !

Tamien me lhembro de reportaiges, na telbison, aqui an França…. Eimages de tierras secas i áridas l mais de las bezes adonde nun chube an ciertos sítios i ilhas durante anhos i adonde la bida ye todos ls dies un berdadeiro milagre… cumo tamien finalmente la música i la poesie simpres mas einesquecible que habie na boç i pula cierta tamien ne l coraçon de Cesária Évora…





Quem mostra' bo
Ess caminho longe ?
Quem mostra' bo
Ess caminho longe

Ess caminho
Pa São Tomé

Sodade sodade
Sodade
Dess nha terra Sao Nicolau

Si bô 'screvê' me
'M ta 'screvê be
Si bô 'squecê me
'M ta 'squecê be

Até dia
Qui bô voltá

Sodade sodade
Sodade
Dess nha terra São Nicolau

13/12/11

L eissencial

« Só se bei bien cul coraçon. L eissencial ye ambesible pa ls uolhos»
- Sacado de Le Petit Prince (L Princepico) de Antoine de Saint-Exupéry -



[ Traduçon mie]


Las pessonas grandes nunca anténden nada eilhas solas, i ye cansatibo, pa ls ninos, tener que star siempre a dar-les splicaçones. (cap. I)


Las pessonas grandes gústan de númaros. Quando les falais dun nuobo amigo, nunca bos fázen preguntas subre l eissencial. Nunca bos dízen : « Qual ye l sonido de la boç del ? Quales son ls jogos de que gusta mais ? Coleciona paixarinas ? » Eilhas pregúntan-bos : « Que eidade ten? Ten quantos armanos? Quanto pesa ? Quanto ganha l pai ? » i só júlgan que l cunhécen depuis desto. Se dezirdes a las pessonas grandes : « Bi ua casa guapa de tejolos quelor de rosa, cun geránios nas jinelas i palombas ne l telhado… » eilhas nun cunséguen eimaginar essa casa. Un ten que les dezir : « Bi ua casa de cien mil francos. » Anton scláman : « Que guapa ye ! » (cap. IV)

[An francés, ne l oureginal :

Les grandes personnes ne comprennent jamais rien toutes seules, et c'est fatigant, pour les enfants, de toujours leur donner des explications. (cap. I)

Les grandes personnes aiment les chiffres. Quand vous leur parlez d'un nouvel ami, elles ne vous questionnent jamais sur l'essentiel. Elles ne vous disent jamais: "Quel est le son de sa voix ? Quels sont les jeux qu'il préfère ? Est-ce qu'il collectionne les papillons ?" Elles vous demandent: "Quel âge a-t-il ? Combien a-t-il de frères ? Combien pèse-t-il ? Combien gagne son père ?" Alors seulement elles croient le connaître. Si vous dites aux grandes personnes: "J'ai vu une belle maison en briques roses, avec des géraniums aux fenêtres et des colombes sur le toit..." elles ne parviennent pas à s'imaginer cette maison. Il faut leur dire: "J'ai vu une maison de cent mille francs." Alors elles s'écrient: "Comme c'est joli !" (cap. IV)]


04/12/11

Nun pares mais, Abó !

L’Adoraçon de ls Reis Magos, eigreija de Sta Madalena, Montréal, Canadá.


Que naide me pida para screbir, ambentar, eimaginar ua cuonta de Natal !
Porque yá sou bielha demais (meio seclo, este anho, nien quiero acraditar !) para me poner na piel dun nino ou melhor dua nina cumo aqueilha que fui an tiempos (hai meio seclo !) i que era capaç, assi i todo, de dar l mundo anteiro só para oubir, ou ler cumo acuntecie l mais de las bezes, ua cunta de Andersen, de ls armanos Grimm ou de Charles Perrault. I antre eilhas, « La garotica de las cerilhas » era la que you achaba mais triste a tal punto que até me fazie chorar. Inda será possible, un die, screbir ua cuonta tan antensa i dramática, capaç de mos fazer sentir cumo l mundo puode ser cruel ? Demais a mais quando las bítimas son pequeinhos seres einocentes, solos, abandonados a eilhes própios, sien naide para ls porteger i les dar un cachico de pan pul menos, lhuitando zasperadamente contra l friu, la niebe i la scuridon terrible de las nuites que son las mais lhargas de l’Eimbierno; mas talbeç pior inda: contra l’anjustiça sien perdon de que son capazes ls homes! Bien suorte tubo afinal, an cumparaçon, aquel nino Jasus de que inda hoije quaije todos fálan, an quaije todos ls países de l mundo, mesmo depuis de dous mil anhos ! Deitado nua manjedoura, al meio duas palhicas, cumo se l tubíssen lhebado para un palheiro, tenie assi i todo l recunfuorto de sue mai, guapa i serena cumo un anjo de l Cielo, de sou pai (i tamien, de l sou outro Pai, esse mui mui special, segundo cúntan …). I a la calor houmana (bíblica, cumo alguns dízen tamien) desses seres eicecionales, juntaba-se, nessa nuite frie, gilada até, de l zerto, la calor de l bafo dun burrico i dun bui. Chegórun depuis, para admirar esse nino que era Filho de Dius, traiendo atrás deilhes ls sous tagalhicos de cordeiros, pastores a quien ua streilha misteriosa habie anunciado l feliç acuntecimiento. I por fin, l que tamien naide speraba i que deixou todos zlhumbrados: trés reis magos benidos de l Ouriente que aparcírun, mui ricamente bestidos, i que oufrecírun al nino Jasus, ouro, ancenso i mirra, nessa nuite mágica i chena de spráncia para todos ls homes de la Tierra i las giraçones futuras !

Por esso ye normal que ls persépios siempre me téngan ampressionado; cumo l purmeiro que tubimos an nuossa casa, an França, algun tiempo depuis de mos haber calhado, a nós tamien, tener que trilhar ls caminos de l’eimigraçon, i que mos fui oufrecido por ua freira. Ua freira que debie de ser fada tamien i que ajudaba ls eimigrantes que chegában de ls sous paízes de ourige, l mais de las bezes tan pobres cumo Jó (mesmo depuis de mais de 2000 anhos…!), sien papeles, só cun algua roupica i pouco mais. Éran de cera ls monhecritos desse nuosso purmeiro persépio que mos fui oufrecido para l poner an nuossa casa, ua casa alugada cumo quaije todas adonde moremos depuis i que só tenien dues debisones al percípio. An Pertual, na casa que era nuossa mas que era pequeinha demais tamien para ua família yá cun dues criancicas, nunca cheguemos a tener nien persépios, nien arbles de Natal. Nien monhecras me lhembro de receber cumo prenda, alhá, un die. Só me lhembro dua que cheguei a fazer cula ajuda de mie mai, tenie anton trés ou quatro anhos, cun dous galhicos i uas tiricas de panho, uns filicos de lana i uns cachicos de farrapo que yá pouco podien serbir ou que yá naide querie… Para fazer de nino Jasus nun presépio que haberiemos amprobisado, la mie monhecrita yá tenie, ne l miu antender ou na mie eimaginaçon, anhos a mais, tantos cumo ls que you debie de tener probablemente, na altura. L nino Jasus ! Esse nino que amostrában na eigreija i que parecie bien mais gordico que la mie monhecrita. I por outro lhado, tampouco tenie eidade que chegasse la pobrezica para fazer de nuossa senhora; só dalhi a uns anhos…

L purmeiro persépio, na realidade, de que me lhembro, que nun era nien nuosso nien de naide mas de toda la giente ou quaije, inda me parece que l stou a ber na eigreija de Sendin. Debie de ser an 1965, i fui l último Natal que passemos an Pertual antes de irmos pa la França, quaije un anho depuis, yá ne l fin de l més de Nobembre (Ua zgrácia! Nien me quiero lhembrar de l friu que fazie i essa purmeira casa, aqui an França, que nien tenie calcimiento nien nada i mais outras cousas assi! cunta inda hoije subretodo mie mai…) I fui probablemente nesse Natal de 1965, quando inda stábamos an Pertual, na missa de l 25 de Dezembre, que me lhembro de ber l’eigreija chena de giente mas tamien chena de lhuç (debie de star un die de sol anque fusse Eimbierno) i nun canto, de l lhado squierdo depuis de l’antrada, antes de chegar al altar mor, (Mesmo por baixo de nuossa Senhora de l Rosairo, cumo inda me dixo onte miu pai) : l persépio… ! L persépio i l nino Jasus !
Houbo depuis desse, muitos outros persépios que bi ao lhargo de la mie bida que yá dura hai meio seclo afinal: uns culs monhecritos de cera cumo ne l purmeiro persépio que tubimos an França, nesses purmeiros anhos de eimigraçon; outros feitos de madeira, de barro, de papel, de plástico cumo recentemiente uns de marca Playmobil para ls ninos, ou pul cuntrairo feitos cun fuolhas de milho ou até de canha de açucre, dua simplecidade ancantadora i de ls quatro cantos de l mundo cumo uns que bi l anho passado, nua guapa sposiçon que çcubri, un die, por acaso, nua pequeinha capielha, al pie de ls Pirinéus : uas outénticas obras de arte realizadas por artistas anónimos mas eicecionalmente criatibos i halbelidosos !

Hai quien faga proba de einobaçon i de criatibidade i se torne un artista cul tema de l Natal, por bezes até cun quaije nada. Hai tamien quien anfeite penheiros cun objetos ls mais ansólitos que puoda haber i aparentemiente de pouco balor: cun lhatas de bebidas recuperadas, cun garrafas bielhas, galhicos secos que naide quier… que sei mais ?! Todo ye possible ! I que naide pense que l Natal nun puode ser tamien qualquiera cousa fuora de l bulgar. Hai quien ouse… You inda nunca spurmentei mas anchi-me de rir l anho passado quando amostrórun na telbison ua reportaige subre ua sposiçon de arbles de Natal, ne l Canadá, yá nun me lhembro an que cidade, antre las mais einesperadas i ansólitas arbles de Natal que bi na mie bida… La mais ansólita, na mie oupenion ?! Ua arble anteiramente quelor de rosa decorada cun pieças de « lingerie » femenina… (Puls bistos, nien ye preciso ser canadiano ou bibir nun paíç adonde tamien se fala francés cumo esse, an special ne l Quebeque, para saber l que essa palabra francesa quier dezir). Eimaginai anton l spetáculo que ua arble cumo essa puode porbocar ! Quereis sonhar um pouco, salir un cachico de la rutina, de l quotidiano que parece cada beç mais cinzento ? Ousai!
L quei ?! Nun ye nada desso l Natal, l berdadeiro Natal !?
I porque nun serie?!... mesmo que you por eisemplo yá me sinta agora bielha de meio seclo i loinge yá desse tiempo an que gostaba de ler « La garotica de las cerilhas », que lerei tamien, spero bien que si !, als mius nietos, daqui a uns anhos. Talbeç nun tarde i l melhor ye que you yá me baia purparando !... Hei-de les dezir anton:

- Un die tamien bos quiero ler un de ls mais guapos testos de Natal screbido an pertués. L outor naciu an Tra-ls-Montes, cumo ls buossos abós, i tamien ls buossos bizabós… Chamaba-se Miguel Torga i la personaige dua de las sues cuontas mais guapas, afinal ua cuonta de Natal, era un pobre, mui pobre mesmo, que se chamaba Garrinchas, l bielho Garrinchas ! Mas tamien, un destes dies… mas teneis que me pormeter que bos ides a cumportar cumo uns amores, uns berdadeiros anjicos… !
- Pormetemos, Abó, pormetemos !
- Tamien bos quiero ler outra cuonta, mui guapa tamien, ua ou até bárias screbidas essas, an Mirandés !
- An Mirandés ?!, han-de eilhes preguntar surprendidos, l que ye l Mirandés, Abó ?
- L Mirandés, mius filhos, ye la lhéngua que quaije siempre falemos na tierra adonde nacimos, nós ls buossos abós i tamien ls buossos bizabós. Quereis daprender a la falar, bós tamien, essa lhéngua ?
- Si, queremos ! Cunta alhá, Abó !
- Yá cunto. Nun bou a tardar. Deixai-me só m’alhembrar cumo era la stória… Era… Era ua beç… Ye assi que ampéçan todas las cuontas, mesmo las cuontas de Natal, mas teneis que bos lhembrar: ye ua cousa que se merece, cuntar i ler stórias !
- Claro que ye, Abó ! Mas cunta i subretodo nun pares ! Nun pares mais, Abó !
- Stá bien, mius queridos ! Yá nun paro mais !

Graulhet, França, 4 de Dezembre de 2011 (Un die special para mi).

20/11/11

"La mulhier adúltera" segundo San Juan (2: un testo para analizar)

Tomo you anton la lhiberdade de ampeçar a analizar esse testo sacado de l Eibangeilho segundo San Juan (screbido antre 50 i 95 ou até 100 depuis de Cristo) cun esse títalo que mos andica tamien Antonho: « La mulhier adúltera » (Digo esto porque na Bíblia de las eidiçones Gallimard que tengo i noutras tamien que cunsultei ls capitlos aparécen mas sien títalo)


1. L oubjetibo deste relato ye amostrar i tamien cumbencer cun este eisemplo de cena que acuntece nun sítio tan amportante, sagrado até, cumo l templo de Jerusalén que l Cristianismo ye ua religion mais próssima de Dius i finalmente mais protetora i superior até al Judaísmo (La relegion que habie sido rebelada bien antes, al profeta Moisés, cumo daprendemos quando lemos l Antigo Testamiento). Esta relegion mais primitiba que yá eisistie na altura outorizaba, « mandaba » até, cumo podemos ler neste capitlo, que fussen «apedreadas estas mulhieres até la muorte », quier dezir las mulhieres adúlteras. L Cristianismo, pul cuntrairo, an testos cumo este, bai tentar fazer passar l’eideia que rejeita ciertas práticas cumo essa aceites antretanto pul Judaísmo porque cunsideradas, i cun rezon, bárbaras i crueles (cumo se fússen doutros tiempos mas que inda hoije eisisten por mais ancrible que pareça, nun ye demais lhembrá-lo !, an ciertos países de relegion muçulmana por eisemplo, cumo l’Arábia Saudita ou l’Afganiston para solo citar estes dous). La personaige percipal que ye Jasus, neste cumo an todos ls Eibangeilhos, puode dar anton l’ampresson dun ser capaç dua grande misericórdia, un ser anticunfurmista até, corajoso (sabemos que yá stá an peligro de muorte por bies de las sues oupeniones) , piadoso, protetor de ls mais fracos, cheno de houmanidade, sansible a la crueldade de que son bítimas ls homes (i nó solamente las mulhieres anque aqui l eisemplo dado diga respeito diretamente a ua mulhier). Poderiemos até tener la tentaçon de dezir, al chegar quaije al fin desse testo, que nun hai dúbeda ningua que fui ua suorte que las cousas se téngan passado assi para essa mulhier i que fui Dius, porque nun acraditar nós tamien afinal?, na pessona de Jasus, que salbou la pobre criatura, inda porriba « pecadora » cumo tamien bamos a ber depuis, de la muorte, de la crueldade i de la cegueira de ls homes…





2. Si, mas só até un cierto punto, na realidade ! Nós leitores, se somos eisigentes i nun queremos que nada mos scape tenemos todo antresse an quedar inda bien atentos até al fin i cuntinar a analizar la maneira cumo acaba afinal esta purmeira parte deste capitlo VIII que depuis inda cuntina mas sien amentar outra beç diretamente nesta cena cun esta mulher que habie sido « agarrada a fazer adultério ». « Nun tornes a PECAR » diç-le anton, para acabar, Jasus a la mulhier. I esta frase, aqui cun este berbo ne l amperatibo, mostra claramiente que l Cristianismo nun só cundena tamien afinal l adultério cumo bai cuntinar a lo cundenar até hoije; mas ye tamien ua religion an que l poder (poder spiritual, poder de decison, etc) ye antes de mais nada un poder masculino, un poder eixercido eissencialmente por homes. Quien ye que dá ordens por acaso, afinal, senó EL ? I EL quien? Dius, Jasus, l Senhor todo poderoso a quien la mulhier responde, pula cierta ampressionada mas talbeç inda chena de miedo, cun respeito mas probablemente tamien por bies de l stado de submisson i de culpabilidade an que fui afinal colocada…





3. Ye esta posiçon de mulhier maltratada, fragilizada, culpabilizada i finalmente oubrigada a aceitar l que le ampónen ls homes, a aceitar eideias, procedimientos i maneiras de ser sien que tenga habido un berdadeiro diálogo cun eilha, cumo podemos cunstatar finalmente (Ye eibidente que la mulhier pouco diç na realidade : quaije nada!), que cuntribuiu, cun este testo tamien afinal, para fazer de la mulhier, i de las mulhieres an giral, durante inda muitos seclos, un ser de segunda catadorie, anferiorizado i anfantilizado.




4. Ye normal que las feministas, yá ne l seclo atrasado, téngan reagido i se téngan rebuoltado contra muitos precunceitos, alguns bielhos de 2000 anhos afinal i até mais. Mas fúrun neçairas lutas, reibindicaçones, tomadas de cunciéncia para que só ne ls anhos 70 (1975 nun paíç cumo la França) l adultério por eisemplo deixasse de ser cunsiderado cumo un ato punido pula lei, quaije cumo se fusse un crime. Mas l’Eigreija, eilha, se furmos a ber, eilha pouco eiboluiu ! Cuntina cumo sabemos, inda hoije, a nun recunhecer até l dibórcio i cunsidera que mesmo depuis de la Justiça outorizar l rumpimento de ua ounion, an caso dua nuoba relaçon cun outro(s) cumpanheiro(s), hai assi i todo tamien adultério !




5. Cuncluson : L’Eigreija católica, ne ls nuossos países, cuntina a adoptar posiçones muito arcaicas ! Cuntina agarrada praticamente als mesmos preceitos (i tamien precunceitos) que aqueilhes que uns quantos « eiluminados » ampeçórun a difundir hai dous mil anhos… Cumo se todo cuntinasse eigual, cumo hai 2000 anhos !

6. I you nesto todo ? You, naci bai a fazer este anho metade dun seclo, nun paíç eibidentemente mui católico adonde alguns por outro lhado habien cunseguido amponer (yá alhá iban trinta anhos) un regime totalitairo, ua ditadura facista, antressada an mantener la mulhier nua situaçon de dependéncia económica i moral i tamien de oubediéncia an relaçon al pai ou al marido quando nun era tamien an relaçon al padre ou al ditador afinal que dirigie l Paíç. Mas inda nun tenie you cinco anhos quando mius pais me lhebórun para outras tierras, outro paiç, adonde yá habie ampeçado um mobimiento de eideias que iba a culminar culs acuntecimientos de Maio de 1968. I yá nessa altura, nesse paíç, ciertas mulhieres habien feito ou habien ampeçado a fazer ciertas scuolhas na bida deilhas que representában ua berdadeira reboluçon nas mentalidades . Para se sentíren lhibres, anteiramente lhibres, cumo poucas habien cunseguido antes, habien tomado ciertas decisones. De recusar l ato religioso i até cebil que representaba l casamento, por eisemplo. I antre essas mulhieres, mulhieres eimancipadas, libres-pensadoras i tamien militantes pula lhibertaçon i ls dreitos de las mulhieres, denunciadoras de l peso arcaizante de l’Eigreija zde hai 2000 anhos, assi cumo de muitas outras religiones, ua dessas mulheres, ua dessas feministas percisamente, era Simone de Beauvoir ! Ua mulhier que assumie lhibremente las sues scuolhas, ua mulhier resistente.

"La mulhier adúltera" segundo San Juan (1: antroduçon)


Nicolas POUSSIN, « Cristo i la mulhier agarrada a fazer adultério »;
1653, Museu de l Louvre, Paris.




Gustave Doré, « Jasus i la mulhier adúltera »
(ua de las 235 eilustraçones para ua eidiçon de la Bíblia de 1866)



L purmeiro testo sacado de ls quatro eibangeilhos traduzidos por Amadeu Ferreira que mos fui andicado por Antonho Cangueiro ancontra-se ne l capitlo VIII de l Eibangeilho segundo San Juan. You aperpongo que l léiamos, l analizemos i fágamos ls comentairos que fur possible mas tamien útele fazer.



JUAN, 8: "La mulhier adúltera"


Jasus fui-se pa l Cabeço de las Oulibeiras. A soutordie, pula manhana cedo, tornou outra beç pa l templo i todo mundo benie a tener cun el. Jasus sentaba-se i ansinaba-los. A ua cierta altura, ls scribas i ls fariseus lhebórun-le ua mulhier que fui agarrada an adultério, ponírun-la al meio i dezírun-le a Jasus: «Esta mulhier fui agarrada a fazer adultério. Moisés, na lei, mandou-mos apedrear estas mulhieres até la muorte. Tu l que mos dizes?Eilhes dezien-le esta cousas pa l lhucitáren, para l podéren acusar. Mas Jasus drobou-se i ampeçou a screbir na tierra cul dedo. Cumo eilhes le cuntinában a preguntar, el alhebantou-se i dixo-le: Aquel de bós que nun tubir pecado, que le atire la purmeira pedrada. Jasus drobou-se outra beç i cuntinou a screbir na tierra. Al oubir aqueilhas palabras, fúrun salindo un por un, a ampeçar puls mais bielhos, até que quedou Jasus el solo i la mulhier, que cuntinaba al meio, de pies. Jasus alhebantou-se i dixo-le a la mulhier: «Mulhier, adonde stan? Naide te cundanou?» Eilha respundiu-le: -Naide, senhor. Anton, Jasus dixo-le: «You tamien nun te cundano. Bai-te ambora i, deiqui palantre, nun tornes a pecar.»


Traduçon de Amadeu Ferreira




N.B. Depuis de haber lhido bárias bezes la traduçon de Amadeu i de oubserbar las eilustraçones desses dous pintores franceses (G. Doré i N. Poussin), un aspeto chamou-me rapidamente l’atençon : l fato de la mulhier (colocada ne l centro, ne « l meio », ne l quadro de Poussin al lhado de Cristo) aparcer azinolhada ne ls dous quadros i nó « de pies » cumo aperpon Amadeu. Fui a ber anton outras bersones porque este aspeto parece-me amportante: bersones pertuesas (La Bíblia sagrada que stá an linha) i francesas (antre outras las dues que tengo an casa an special la que fui eiditada an 1971, nó por ua sociadade bíblica porque essa mie bíblia nun ye cunfessional mas literária anque mui bien anformada, i eiditada nua coleçon que ye ua refréncia : La Pléiade, pula eiditora Gallimard, la mesma que eidita « L Princepico » de Saint-Exupéry i até la sue obra cumpleta, i muitos outros outores an special franceses cumo Voltaire, Diderot, Beaudelaire, Camus, Aragon, Sartre, etc… mas tamien Homero, Pessoa, l’Alcoron, … ou testos bien mais ousados cumo « Libertins du XVIIe siècle » (Libertinos de l seclo XVII)...
Mas an ningua berson que pude cunsultar (pertuesas i francesas), a nun ser esta aperpuosta por Amadeu, bi claramente mencionada l’eideia que la mulhier quedou ou stubo a cierta altura « de pies », durante toda ou parte dessa cena.



17/11/11

Cumo ye que ampéçan ls Eibangeilhos ?


(Ler la Bíblia i ser mulhier)

Quadro de Edward Robert Hughes


Nestes últimos dies, la mie « bíblia » ye i bai a cuntinar a ser sien heisitaçon ninhue ua crítica, feroç até, an relaçon al lhibro que conhemos percisamiente pul títalo de Bíblia (Antigo i Nuobo Testamiento, Sagradas Scrituras, etc). Lhibros, ls que stou agora a ler, screbidos a partir de 1949, nó por homes – Se fússen screbidos por homes, l caso até parecerie banal yá que eilhes siempre tubírun, de modo giral, mais cundiçones para poder screbir que las mulhieres, esso ye ua berdade stórica que custitui tamien matéria de reflexon nessas críticas… - mas screbidos – ls lhibros que stou a ler agora -, pul cuntrairo, por mulhieres, inda porriba feministas! I feministas francesas, l que ye normal ne l miu caso, cumo por eisemplo: Simone de Beauvoir ou até Benoîte Groult que tubírun dambas a dues la mesma tradutora pertuesa, na pessona de la scritora Olga Gonçalves, outora de A Floresta em Bremerbaven (1975), O Emigrante là-bas (1978), Ora Esguardai (1982), antre outras obras.
Yá tengo nas manos por eisemplo Le deuxième sexe (L segundo sexo) de l’outorie de Simone de Beauvoir que stou decidida desta beç a ler dua punta até outra. I esso tamien ye normal. Anton nun fumos las dues, anque an épocas defrentes, porsoras na mesma cidade de Rouen, you cula tarefa d’ansinar pertués, eilha la d’ansinar la filosofie (para splicar tamien l que era ou iba a representar l eisistencialismo, nesses anhos que seguírun la Segunda Guerra Mundial) tal i qual l sou cumpanheiro de siempre, un tal Jean-Paul Sartre, tamien porsor, mas na cidade de Le Havre, dalhi a uns cien kms… ?!
Mas antes, fui l lhibro de Benoîte Groult que tornei a ler cumo hai talbeç trinta anhos, Assi seia eilha, eiditado an 1976, un anho só depuis desse lhibro haber salido an França, que me chamou mais ua beç l’atençon. I desta beç, an special l que diç l’outora (retomando an grande parte las eideias feministas « avant la lettre » que yá habien sido sprimidas pula cumpanheira de Sartre) que achei útele mas tamien neçairo colocar aqui, neste site, yá que nestes dies, antre nós Mirandeses i Pertueses tamien afinal, se tornou a falar ne l antresse, segundo alguns, de ler mas tamien de oubir ls Quatro Eibangeilhos, i desta beç an Mirandés…
Puis you, acraditai, stou bacinada para siempre na maneira de ancarar esses testos, seia ou nó an Mirandés ! Bacinada por acaso depuis de haber lido l que yá li (i inda nun acabei !), screbido por essas dues mulhieres, afinal tamien cunhecidas an Pertual, graças a las traduçones de Olga Gonçalves. Mas hai mais que essas dues feministas que bal la pena ler. Bacinada, si ! Quier dezir que nunca na mie bida poderei dezir ámen a todo l que homes, afinal só homes !, screbírun nesses quatro eibangeilhos i la Bíblia an giral. Porquei ? Se quereis antender las rezones, lede yá l que traduzi (cumo pude) i bos aperpongo hoije, i se inda tubirdes algua dúbeda ou nun stubirdes anteiramente cumbencidos… acho que saberei porquei ! Porque sodes homes… I esso yá ye probablemente ua defrença antre nós.

« Puis bien. Era solo ampeçar… pul percípio. Tenendo eilhes própios tomado la precauçon de screbíren la Génese, ls Eibangeilhos, l Antigo i l Nuobo Testamiento, ls fundadores (todos machos) de la nuossa religion judaico-crestiana podírun fazer remontar l'andegninade de la mulhier a la purmeira mulhier.
― Nun tubo suorte la Eba… lougo zde l percípio…
Para se zambaraçáren na mesma altura deste aborrecido poder criador de la mulhier, tubírun la coraige, cuntrariamente als dados eibidentes de la spriéncia, de fazer nacer Eba dua costielha de Adon.
Tenendo-se feito assi de la mulhier un « ser oucasional i acidental » (San Tomás de Aquino), solo restaba houmilhar anteletualmente essa criatura, que manifestaba ancongruentes beleidades de se assemelhar al sou senhor. Nun podendo decentemente reditar l causo de Eba i fazer nacer Jasus dua costielha de San José, acabados ls tiempos mitológicos, arranjou-se maneira de la mai de Dius ser un modelo ampossible para todas las outras mulhieres, ua spece de censura biba. Fizo-se deilha un monstro fesiológico, la única que pudo dezir que staba prenha por obra de l Sprito Santo, i por esso santificada. Scapando al çtino femenino, renegada na chicha – ls teólogos nun parórun de stablecer que depuis de l nacimiento de Cristo « la birge mantubira-se cerrada » - puode solo anton resgatar l defeito d'haber nacido mulhier. Mas para todas las outras quedaba la mancha, l pecado, la cuncepçon maculada.
Era l golpe einesperado. “Pula purmeira beç na stória de l'houmanidade, la mai azinolha delantre de l filho i reconhece libremente la sue anferioridade. Ye la suprema bitória masculina que se cunsuma ne l culto de Marie” (Simone de Beauvoir) »


Pois bem. Era só começar… pelo princípio. Tendo eles próprios tomado a precaução de escreverem a Génese, os Evangelhos, o Antigo e o Novo Testamento, os fundadores (todos machos) da nossa religião judaico-cristã puderam fazer remontar a indisginade da mulher à primeira mulher.
― Não teve sorte a Eva… logo desde o princípio…
Para se desembaraçarem na mesma altura deste aborrecido poder criador da mulher, tiveram a coragem, contrariamente aos dados evidentes da experiência, de fazer nascer Eva de uma costela de Adão.
Tendo-se feito assim da mulher um « ser ocasional e acidental » (São Tomás de Aquino), só restava humilhar intelectualmente essa criatura, que manifestava incongruentes veleidades de se assemelhar ao seu senhor. Não podendo decentemente reeditar o caso de Eva e fazer nascer Jesus de uma costela de São José, acabados os tempos mitológicos, arranjou-se maneira de a mãe de Deus ser um modelo impossível para todas as outras mulheres, uma espécie de censura viva. Fez-se dela um monstro fisiológico, a única que pôde dizer que estava grávida por obra do Espírito Santo, e por isso santificada. Escapando ao destino feminino, renegada na carne – os teólogos não cessaram de estabelecer que depois do nascimento de Cristo « a virgem mantivera-se fechada » - pode só então resgatar o defeito de haver nascido mulher. Mas para todas as outras ficava a nódoa, o pecado, a concepção maculada.
Era o golpe inesperado. “Pela primeira vez na história da humanidade, a mãe ajoelha diante do filho e reconhece livremente a sua inferioridade. É a suprema vitória masculina que se consuma no culto de Maria” (Simone de Beauvoir)

De Assim seja ELA, Benoîte Groult, Livraria Bertrand, 1976, pp. 125-126, tradução de Olga Gonçalves.


N.B. You nun cratico que Amadeu Ferreira tenga tomado la decison de eiditar la traduçon de ls Eibangeilhos. Mas acho neçairo poder tamien lhibremente amentar ne l problema que represéntan inda hoije esses testos bielhos de 2000 anhos… subretodo probablemente para l’eimancipaçon i ls dreitos de las mulhieres.

14/11/11

Adonde stá la poesie ?



Stá nas piedras ?
Stá nas flores ?

Nun sei adonde stá
Mas parece que habie ua piedra
Habie ua piedra nesse camino...

I quando aparciu la flor
la flor nesse camino
mais guapa quedou la flor
la flor i tamien l camino.



07/11/11

Stradas bielhas



Fui de Miranda até Sendin, nestes dies,
i tamien de Sendin até Mogadouro.
Mas desta beç pul IC

Eitinerário Cumplementar, nun ye berdade ?
Mas nun me lhembro de haber bisto outros carros,

a nun ser l miu, a passar por alhá.
Assi i todo, nun era de nuite

i stábamos, até,
na altura dun fin de sumana cun feiras i todo...
Ua bia rápida só para mi ?! pensei, anton.
Miraique !
Na buolta, nun m’apeteciu antretanto

tornar a ir pul mesmo camino.

La strada bielha ten inda muito que se le diga !
Ten stória i finalmente mais ancanto !
Ten casas, arbles
i subretodo giente
giente que bibe a la borda ou acerca.

Querer ir depriessa

cumo se un nun quejisse ber a naide... ?!
Que eideia bouba !
A mi, bonda-me ls 1000 kms que tengo que andar

zde mie casa, an França,
para chegar al Praino...
1000 kms durante ls quales nun me dá la gana

de parar todos ls 20 ou 50kms
porque tamien perciso de chegar.
Mas depuis...

Depuis,

un ten que cuntinar a ir pula strada bielha,
todas las stradas bielhas !
Hai qualquiera cousa nessas stradas que nun hai

i que talbeç nunca haberá
nessas stradas que uns fázen agora,
essas stradas nuobas
nuobas até nun poder mais !

Mas you, ye nas stradas bielhas...

Yá por aqui passemos...
Yá por aqui pensemos...
I por aqui inda quiero cuntinar a passar

A passar i tamien pensar !




20/10/11

Pensamiento

Cheguei a pensar por bezes : l que bálen poemas que solo ténen dues ou trés quadras ou solo ua ? Son curtos demais !

Mas dou-me para ir a ber la Mensaige de Pessoa, hoije, (que só tengo inda an pertués ou anton an francés ne l caso de ciertos poemas) i ende bi que alguns poemas daquel que ye cunsiderado i cun rezon cumo l mais grande poeta pertués de l seclo XX nun ténen por bezes mais que dues quadras ou menos inda…

Puis ye !

Mas la realidade ye que outros poemas de Pessoa ténen bersos que até parece que nunca mais acában…
cumo se fússen lhibros anteiros screbidos só cun poesie…

lhibros chenos de poemas…

i poemas adonde nunca s'acaba la poesie !



13/10/11

SÓCRATES


« Sócrates fui un líder fuorte – ye berdade – adorado por uns i odiado por outros. Cun grandes birtudes – la coraige, la determinaçon, l'anteligéncia, l ardor patriótico al serbício de l Stado. Mas ten eigualmente alguns defeitos: ua cierta arrogáncia, la deficuldade an fazer cumpromissos, la teimosie. Estes redadeiros cuntribuírun muito para le criar muitas antipaties. Fui talbeç l mais atacado i anjuriado de ls políticos pertueses zde siempre. Resistiu a todo. I saliu cun honra i grande dignidade. »

Portugal tem saída, Mário Soares, nua antrebista feita por Teresa de Sousa (Redatora percipal de l diário Público), p. 73, Ed. Objectiva, Julho de 2011.

Sócrates foi um líder forte – é verdade – adorado por uns e odiado por outros. Com grandes virtudes – a coragem, a determinação, a inteligência, o ardor patriótico ao serviço do Estado. Mas tem igualmente alguns defeitos: uma certa arrogância, a dificuldade em fazer compromissos, a teimosia. Estes últimos contribuíram muito para lhe criar muitas antipatias. Foi talvez o mais atacado e injuriado dos políticos portugueses desde sempre. Resistiu a tudo. E saiu com honra e grande dignidade.